Φάρμακα και φαρμάκια

Για να μη πάνε στράφι μερικές από τις σχετικές με τα προηγούμενα κείμενα σημειώσεις μου, επιτρέψτε μου σήμερα να παραθέσω επί τροχάδην ορισμένες απ' αυτές, κλείνοντας το θέμα που άνοιξα προχτές λόγω Novartis. Επέλεξα αποσπάσματα από κείμενα τα οποία βρίσκονται στο διαδίκτυο, ώστε να μπορεί ο αναγνώστης να ελέγξει την αυθεντικότητά τους (οι τίτλοι δικοί μου):

- Εμπόδια στα γενόσημα
Πρόστιμα ύψους 146 εκατομμυρίων ευρώ έχει επιβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες που παρεμποδίζουν την κυκλοφορία γενόσημων φαρμάκων στην εσωτερική αγορά, στο πλαίσιο του "pay-for-delay". Σύμφωνα με την πρακτική "pay-for-delay", οι μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες πληρώνουν -κάτω από το τραπέζι- τις μικρότερες, με σκοπό να εξασφαλίσουν την καθυστέρηση της παραγωγής και κυκλοφορίας γενόσημων, και κατ' επέκταση φθηνότερων, φαρμάκων. Το αποτέλεσμα είναι ότι όλες οι φαρμακοβιομηχανίες έχουν όφελος (οι μεγάλες γιατί εξακολουθούν να πουλούν τα ακριβά φάρμακά τους και οι μικρές γιατί λαμβάνουν χρήματα από τις μεγαλύτερες για να καθυστερήσουν την παραγωγή γενοσήμων), ενώ οι καταναλωτές (κράτη, ασφαλιστικά ταμεία, ασθενείς) ζημιώνονται. (...) Η Επιτροπή έχει επιβάλει πρόστιμο ύψους 93,8 εκατ. ευρώ στη δανική φαρμακευτική εταιρεία Lundbeck και πρόστιμα συνολικού ύψους 52,2 εκατ. ευρώ στους παραγωγούς γενόσημων φαρμάκων Alpharma (τώρα τμήμα της Zoetis), Merck KGaA/Generics UK (η Generics UK είναι τώρα τμήμα της Μylan), Arrow (τώρα τμήμα της Αctavis) και Ranbaxy. Οι εταιρείες αυτές διαπιστώθηκε ότι παρέβησαν την ευρωπαϊκή συνθήκη καθυστερώντας την είσοδο στην αγορά γενόσημης κιταλοπράμης μέσω αυτών των συμφωνιών. (*) [medical.gr, 6/9/2013]
 

- Σκάνδαλο Glaxo
Η βρετανική φαρμακοβιομηχανία GlaxoSmithKline καλείται να πληρώσει πρόστιμο-ρεκόρ ύψους 3 δισ. δολαρίων για να θέσει τέλος στη δίωξή της από τις αμερικανικές δικαστικές αρχές για απάτη, που περιλαμβάνει παράνομη προώθηση φαρμάκων και ψευδείς δηλώσεις. Ο γίγαντας της φαρμακοβιομηχανίας κατηγορήθηκε για "παράνομη προώθηση ορισμένων φαρμάκων, για μη αποκάλυψη ορισμένων δεδομένων που συνδέονται με την ασφάλεια των φαρμάκων και για ψευδείς δηλώσεις ως προς την τιμή τους", ανακοίνωσαν τη Δευτέρα τα υπουργεία Δικαιοσύνης και Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου. [Το Βήμα, 3/7/2012]

- Το καρτέλ των βιταμινών
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα 855,22 εκατομμυρίων ευρώ σε οκτώ φαρμακοβιομηχανίες, κατηγορώντας τις ότι σχημάτισαν παρανόμως καρτέλ για να καθορίζουν τις τιμές των βιταμινών. Τα μεγαλύτερα πρόστιμα καλούνται να πληρώσουν η ελβετική Roche και η γερμανική BASF - 462 και 296 εκατομμύρια ευρώ αντίστοιχα. Και οι οκτώ φαρμακοβιομηχανίες κατηγορούνται ότι συμφώνησαν να καθορίζουν από κοινού τις τιμές των βιταμινών, με στόχο να αυξήσουν παράνομα τα κέρδη τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το καρτέλ των φαρμακοβιομηχανιών λειτουργούσε από τον Σεπτέμβριο του 1989 έως τον Φεβρουάριο του 1999. [Ναυτεμπορική, 21/11/2001]

- Πρόστιμα, πρόστιμα, πρόστιμα
Το 2005, η Serono συμφώνησε να πληρώσει 704 εκατ. για την εκτός ενδείξεων προώθηση του Serostim. Δύο χρόνια αργότερα, οι Purdue Pharma και Bristol-Myers Squibb συμμάζεψαν τα ασυμμάζευτα με 1,15 δισ. δολ. Μέχρι το 2009, τα πρόστιμα έφθασαν στα ύψη, με τη Pfizer και τη Lilly να κληθούν να πληρώσουν μαζί 3,7 δισ. δολ.! (...) Στα τέλη του 2011, η Merck έκλεισε την υπόθεση του Vioxx με πρόστιμο 950 εκατ. (πολλοί λένε "και πάλι καλά"). Λίγο αργότερα, η Abbott Laboratories "έκλεισε" με 1,6 δισ. δολ. την υπόθεση Depakote. (...) Μόλις πριν από λίγες ημέρες, η βρετανική GSK κλήθηκε να καταβάλει πρόστιμο μαμούθ ύψους 3 δισ. δολ. για τις πρακτικές που ακολούθησε στην προώθηση των φαρμάκων της, που αφορούν τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα Wellbutrin και Paxil. (...) Η Johnson & Johnson κυκλοφορεί ότι είναι κοντά να πληρώσει πρόστιμο από 1,6 έως και 2,2 δισ. δολ. για αντιδεοντολογική συμπεριφορά στην προώθηση του αντιψυχωσικού φαρμάκου Risperdal, καθώς και σε άλλες, μικρότερης σημασίας, υποθέσεις. Η Amgen λέγεται ότι αναμένεται να πληρώσει περίπου 780 εκατ. δολ. για "αντιδεοντολογική" συμπεριφορά όσον αφορά στην προώθηση των αντιαναιμικών φαρμάκων της. (...) Η Novartis πλήρωσε 422,5 εκατ. για το φάρμακο Trileptal το 2010, η Cephalon δέχθηκε να πληρώσει 425 εκατ., η Schering-Plough 435 εκατ., η AstraZeneca 355 εκατ. για το Zoladex, η Forest Laboratories 313 εκατ. και η Elan 203 εκατ. [insuranceworld.gr, 19/11/2012]

- Μόλυνση στον Ρήνο...
Την 1η Νοεμβρίου (ενν.: 1986), περίπου 30 τόννοι υδραργύρου και φυτοφαρμάκων χύνονται στον Ρήνο, μετά από φωτιά που ξέσκασε σε αποθήκη της Sandoz. Αρκετές μέρες αργότερα, η Ciba-Geigy, άλλος ελβετικός χημικός γίγαντας, παραδέχτηκε ότι έρριξε κατά λάθος στον Ρήνο 900 λίβρες φυτοφαρμάκων, λίγες μόλις ώρες πριν την φωτιά στις αποθήκες τής Sandoz. [The New York Times, 15/2/1987]

- ...μόλυνση και στο Νιου Τζέρσεϋ
Η Ciba-Geigy θα πληρώσει 20 εκατ. δολλάρια σε χιλιάδες κατοίκους της περιοχής Oak Ridge του Toms River του Νιου Τζέρσεϋ, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι το χημικό εργοστάσιο της εταιρείας απελευθέρωσε στο έδαφος ρύπους που μείωσαν την αξία των κατοικιών στην περιοχή. Η αγωγή αποζημίωσης για τοξικά απόβλητα επιδικάστηκε μετά από σχεδόν μια δεκαετία δικαστικών διενέξεων. Η Ciba-Geigy παρήγαγε βιομηχανική βαφή και ρητίνη στο εργοστάσιο του Toms River από το 1952 έως το 1996. Το 1983, η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος κατέγραψε υψηλά επίπεδα καρκινογόνων χημικών ουσιών σε μια έκταση 1.350 στρεμμάτων, ιδιοκτησίας τής εταιρείας. Δέκα χρόνια αργότερα, δύο στελέχη της Ciba δήλωσαν ένοχοι για την παράνομη απόρριψη ρύπων σε χώρους υγειονομικής ταφής στην ιδιοκτησία της εταιρείας. Η αγωγή ακολουθεί δύο άλλες αγωγές στις οποίες οι κάτοικοι ζήτησαν και έλαβαν αποζημίωση για καρκίνο που φέρεται ότι προκλήθηκε από την έκθεση σε μολυσματικούς παράγοντες στο χώρο. [law.com, 14/6/2011]


Από τα ελάχιστα δείγματα που παρέθεσα, είναι σαφές ότι οι φαρμακοβιομηχανίες δεν βάζουν μυαλό παρ' ότι πληρώνουν δεκάδες δισεκατομμύρια σε πρόστιμα. Προφανώς, το κόστος των προστίμων είναι αμελητέο, αν συγκριθεί με το ύψος των κερδών που αυτές οι εταιρείες προσπορίζονται παρανομώντας.

Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν τα μονοπώλια παρανομούν προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη τους. Κάτι τέτοιο δεν μας εκπλήσσει, εφ' όσον αυτή η τακτική είναι σύμφυτη με τον καπιταλισμό. Το μεγάλο ερώτημα είναι ποια στάση τηρεί η ευνομούμενη πολιτεία απέναντι σε τέτοια φαινόμενα. Δυστυχώς, η απάντηση είναι ευκόλως εννοούμενη, οπότε θα μπορούσε και να να παραληφθεί. Το μόνο που κάνει η πολιτεία (ε, όχι και ευνομούμενη!) με την στάση που τηρεί απέναντι στις φαρμακοβιομηχανίες, είναι να μετατρέπει το φάρμακο για τον λαό σε φαρμάκι.

Τις τελευταίες μέρες ζούμε ένα θέατρο του παραλόγου, στο οποίο μεγαλόσχημοι πρωταγωνιστές καμώνονται τους ανήξερους και ωρύονται ζητώντας την παραδειγματική τιμωρία των ενόχων. Όμως, πώς μπορεί να είναι ανήξερος οποιοσδήποτε διαθέτει κοινό νου; Και οι πολιτικοί, οι οποίοι σπεύδουν σήμερα να βάλουν "το μαχαίρι στο κόκκαλο" και να -δηλώνουν ότι θα- διεκδικήσουν από την -όποια- Novartis αποζημίωση για τις ζημιές που έχει υποστεί το δημόσιο, πού βρίσκονταν μέχρι σήμερα; Στον Άρη ζούσαν;

Αν μια μεγάλη φαρμακοβιομηχανία έπαιρνε τον έλεγχο της εκκλησίας:
-Συγχώρεσέ με πάτερ, γιατί έχω αμαρτήσει.
-Έχουμε φάρμακο γι' αυτό!

Και καλά, ας δεχτούμε πως όλοι αυτοί δεν έτυχε ποτέ να διαβάσουν ούτε το αποκαλυπτικώτατο άρθρο τού καθηγητή ιατρικής Ιωάννη Παπαδόπουλου "Ιατρική διαφθορά: συνέπειες για την ποιότητα των προσφερόμενων ιατρικών υπηρεσιών" (περιοδικό "Επιστήμη και Κοινωνία", τεύχος 26/2011) ούτε την τριλογία τής ερευνήτριας γιατρού Marcia Angell (**), η οποία πραγματεύεται, με πληθώρα στοιχείων από υποθέσεις που έφτασαν στη δικαιοσύνη, τους οικονομικούς δεσμούς ανάμεσα στις φαρμακοβιομηχανίες και τους ακαδημαϊκούς γιατρούς, τους καθηγητές και διευθυντές ιατρικών σχολών μεγάλων και ευυπόληπτων πανεπιστημίων, όπως Harvard, Stanford, Brown, Emory κλπ. Μα ούτε την παρακάτω ιστοριούλα (με την οποία κλείνω προς το παρόν το θέμα) έχουν υπ' όψη τους, η οποία είναι και πολύ-πολύ πρόσφατη;

- Σκάνδαλο Novartis από το... 2012
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας εμφανίζεται να γνώριζε τα τελευταία χρόνια για σχέσεις των εταιρειών με στελέχη των υπηρεσιών, οι οποίοι κατείχαν θέσεις-κλειδιά σε θέματα τιμολόγησης και έγκρισης φαρμάκων. Για το θέμα αυτό, είχε ζητηθεί το 2012 έλεγχος από τον τότε αναπληρωτή υπουργό Υγείας Μάριο Σαλμά. Τα πορίσματα των ελέγχων, που βρίσκονται στη διάθεση του Iatronet, αποκαλύπτουν σε όλο της το βάθος τη μεθόδευση για την οικονομική κάλυψη ταξιδιών στελεχών για συνέδρια στο εξωτερικό. Οι φαρμακευτικές επιχειρήσεις χρηματοδότησαν τα ταξίδια μέσω της "Ελληνικής Εκπαιδευτικής Εταιρείας", η οποία ανέλαβε τη διαδικασία μετάβασής τους στο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Φαρμακοοικονομίας, που διεξήχθη στο Βερολίνο τον Νοέμβριο του 2012. Στο συνέδριο μετέβησαν πέντε στελέχη του υπουργείου Υγείας, 15 στελέχη εποπτευόμενων φορέων του υπουργείου (νοσοκομεία), τέσσερις νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί και τρία στελέχη της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ). Στα πορίσματα που προέκυψαν από σχετικές έρευνες επιθεωρητών Δημόσιας Διοίκησης και Υγείας το 2012 και το 2013, εμφανίζονται δέκα φαρμακευτικές επιχειρήσεις (ελληνικές και πολυεθνικές) να πληρώνουν το κόστος παρακολούθησης του εν λόγω συνεδρίου. (...) Οι επτά πλήρωσαν συνολικά το ποσό των 49.000 ευρώ στην "Ελληνική Εκπαιδευτική Εταιρεία". Τη μερίδα του λέοντος κατέβαλε η Novartis, πληρώνοντας 25.000 ευρώ. Άλλες τρεις επιχειρήσεις κάλυψαν το κόστος μετάβασης και διαμονής στελεχών του υπουργείου Υγείας στο ίδιο συνέδριο. [iatronet, 16/1/2017]


------------------------------------------------
(*) Για τον ίδιο λόγο, η Johnson & Johnson και η Novartis καταδικάστηκαν αργότερα την ίδια χρονιά, σε πρόστιμο 16,3 εκατ. ευρώ ("J&J, Novartis fined $22.4M over Pay-For-Delay deal", law360.com, 10/12/2013).

(**) Εκτεταμένη βιβλιοπαρουσίαση και των τριών βιβλίων στο "Drug Companies and Doctors: A Story of Corruption", New York Review of Books, 15/1/2009

Ποια είναι η Novartis;

Ας δούμε σήμερα ποια είναι αυτή η Novartis, που έχει αναστατώσει το πολιτικό σύμπαν, σάμπως έτσι στα ξαφνικά να ανακάλυψαν κάποιοι το ζεστό νερό ή τις λάσπες. Πόσοι και πόσοι δεν έπεσαν από τα σύννεφα ακούγοντας κάτι που το γνωρίζει και ο τελευταίος φαρμακοποιός της χώρας! Το πιο εξοργιστικό δε είναι οι απολύτως ηλίθιες και αποπροσανατολιστικές συζητήσεις για το αν το σκάνδαλο είναι στημένο ή όχι. Λες και το πρωτεύον είναι το στήσιμο ενός σκανδάλου και όχι η ύπαρξή του ή μη. Τέλος πάντων.

Η Novartis, λοιπόν, είναι μια σχετικά νέα φαρμακευτική εταιρεία-κολοσσός που ιδρύθηκε το 1996 με γερμανικά και ελβετικά κεφάλαια. Τώρα, βέβαια, αυτό το "ελβετικά κεφάλαια" πρέπει, κατά την γνώμη μου, να αναγνωσθεί μετ' επιφυλάξεως και με διπλοσταυρωκουμπωμένο σακκάκι αλλά ας μη κολλήσουμε σ' αυτό. Στην ουσία, η νεοσύστατη εταιρεία ήταν το προϊόν τής συγχώνευσης δύο άλλων γνωστών φαρμακευτικών κολοσσών, της Ciba-Geigy και της Sandoz. Ο σημερινός της πρόεδρος Γιοργκ Ράινχαρντ ήταν στέλεχος της Sandoz από το 1982.

Από τις αρχές τής χιλιετίας, η Novartis βρίσκεται κάθε χρόνο στην πρώτη τριάδα των μεγαλύτερων φαρμακευτικών βιομηχανιών του κόσμου (δείτε παραπάνω τον σχετικό πίνακα του 2016). Τα τελευταία χρόνια κρατάει σταθερά την δεύτερη θέση πίσω από την πολιτειακή Pfizer, με τζίρους που ξεπερνούν τα 40 δισ. δολλάρια. Το 2016 σημείωσε καθαρά κέρδη (με πληρωμένους φόρους) 6,6 δισ. δολλάρια. Παρά το γεγονός ότι η τιμή τής μετοχής της δέχτηκε χτύπημα μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου στην Ελλάδα, η χρηματιστηριακή της αξία υπολογίζεται στα 175 δισ. δολλάρια, δηλαδή όσο ένα ελληνικό ΑΕΠ.

Χτες μιλήσαμε για κάποια από τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί στην Novartis λόγω παρανομιών στην προώθηση των προϊόντων της. Θα μπορούσαμε να γράφαμε άλλο ένα σημείωμα με τα πρόστιμα που της έχουν επιβληθεί για φορολογικές παραβάσεις αλλά και για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας. Ενδεικτικά, ας αναφέρουμε δυο περιπτώσεις:
- (α) Το 1999, οι ιαπωνικές φορολογικές αρχές επέβαλαν στην εταιρεία πρόστιμο 27,5 εκατομμυρίων δολλαρίων για "transfer pricing". Το κόλπο είναι απλό και εφαρμόζεται παντού στον κόσμο μεταξύ μητρικής εταιρείας και θυγατρικών: με υπερτιμολογήσεις και υποτιμολογήσεις μεταξύ των εταιρειών, τα κέρδη μεταφέρονται από τις χώρες με υψηλή φορολογία στις χώρες με χαμηλή.
- (β) Το 2010, ομοσπονδιακό πολιτειακό δικαστήριο υποχρέωσε την εταιρεία να πληρώσει ως αποζημίωση σε γυναίκες εργαζομένους της το συνολικό ποσό των 250 εκατομμυρίων δολλαρίων επειδή διαπιστώθηκε ότι έκανε διάκριση φύλων ως προς τις αμοιβές.


Πάμε τώρα να ρίξουμε μια ματιά στην Novartis Hellas. Επειδή το ιστολόγιο δεν καλύπτεται από τις διατάξεις περί δημοσιογραφικού απορρήτου, δεν μπορεί να σχολιάσει το αν και κατά πόσο εφαρμόζεται και στην Ελλάδα το "transfer pricing", το οποίο εφαρμοζόταν στην Ιαπωνία. Εφ' όσον δεν υπάρχουν επίσημοι έλεγχοι που να αποδεικνύουν τέτοιες πρακτικές, εμείς δεν μπορούμε να γίνουμε μάντεις. Μπορούμε, όμως, να σχολιάσουμε μερικά στοιχεία από τις επίσημες οικονομικές καταστάσεις, που δημοσιεύει η ίδια η εταιρεία.

Παρατηρήστε με πόση άνεση η εταιρεία μειώνει μέσα σε δυο χρόνια το προσωπικό της κατά 20% και πλέον, ενώ ο τζίρος της παραμένει σταθερός με μικρές αυξομειώσεις. Να σημειώσω εδώ ότι η κάμψη των μικτών κερδών τού 2016 οφείλεται στην σωρευτική απόδοση των εκπτώσεων (claw back) που όφειλε η εταιρεία στο ελληνικό δημόσιο.

Το στοιχείο που πρέπει να σας εντυπωσιάζει, πάντως, είναι το ότι, παρά τα κέρδη, η Novartis Hellas δεν πληρώνει φόρο εισοδήματος. Ακόμα και οι πενταροδεκάρες φόρου τού 2014 οφείλονται σε κάποια φορολογική αλλαγή, η οποία μάλλον έπιασε στον ύπνο την εταιρεία, βεβαιώθηκαν δε μεταγενέστερα. Όπως εξηγεί το διοικητικό σύμβούλιο στην έκθεσή του για το 2015 (τα ίδια ακριβώς λέει και για το 2016), "ο φόρος εισοδήματος της χρήσης 2015 είναι μηδενικός λόγω αλλαγής της σχετικής νομοθεσίας εντός του έτους 2015 η οποία επιτρέπει την φορολογική αναγνώριση των εξόδων για rebates και claw back την χρήση κατά την οποία καθίστανται δεδουλευμένα και όχι κατά την χρήση στην οποία εκκαθαρίζονται".

Και τώρα, προσοχή στο κερασάκι. Αντιγράφω από την έκθεση του διοικητικού συμβουλίου για την χρήση 2016 (τα ίδια ακριβώς έλεγε και το 2015) και υπογραμμίζω:

Κατά το οικονομικό έτος 2016 η εταιρεία κατάφερε να συγκρατήσει την κερδοφορία της παρά το εξαιρετικά δυσμενές οικονομικό περιβάλλον. Ο κύριος λόγος για το παραπάνω είναι η σωστή διαχείριση των τιμών αγοράς από τις εταιρείες του ομίλου στο εξωτερικό καθώς οι συνεχείς μειώσεις τιμών αλλά και η σημαντική αύξηση του μηχανισμού αυτόματης επιστροφής της υπέρβασης της φαρμακευτικής δαπάνης καθιστούν το επιχειρηματικό περιβάλλον σημαντικά ασταθές και ευμετάβλητο. Τα έξοδα μειώθηκαν σημαντικά σε σχέση με την προηγούμενη χρήση 2015 κυρίως λόγω μείωσης των εξόδων προώθησης και προσωπικού σε μία προσπάθεια της εταιρείας να ενισχύσει το όφελος που προέκυψε από την μείωση τιμών αγοράς των προϊόντων της.

Υποθέτω ότι προσέξατε τις υπογραμμίσεις. Τί είπαμε πως είναι το "transfer pricing"; Άντε μπράβο! Όσο για το πώς γίνεται να μειώνεται το προσωπικό ενώ η δουλειά πάει μια χαρά και "το όφελος" της εταιρείας ενισχύεται, σας παραπέμπω στον παππού Κάρολο. Τώρα, αν υπάρχει και κάτι άλλο που δεν καταλαβαίνετε, ρωτήστε με να σας το εξηγήσω.

Καληνύχτα σας!

Τα πρόστιμα της Νovartis

Είναι γνωστό ότι σε τούτο το ιστολόγιο δεν συμπαθούμε την συνωμοσιολογία. Κατ' επέκταση, δεν πρόκειται να παρασυρθούμε σε εικοτολογίες και φτηνιάρικες αναλύσεις για το "σκάνδαλο Novartis", το οποίο μονοπωλεί την επικαιρότητα εδώ και μια βδομάδα. Και, βέβαια, θα αφήσουμε για άλλους τις απαντήσεις σε ψευδοδιλήμματα του τύπου "μήπως το σκάνδαλο Novartis χρησιμοποιείται για να ξεχαστεί το μεγαλειώδες συλλαλητήριο ή μπας και το συλλαλητήριο στήθηκε από εκείνους που γνώριζαν ότι θα ξεσπάσει σκάνδαλο με την Novartis;".

Για να είμαι ειλικρινής, δεν σκόπευα να μιλήσω καθόλου για την Novartis. Έλα, όμως, που το σαββατοκύριακο έχω αρκετό χρόνο για ξεψάχνισμα, οπότε, αναδιφώντας στις σημειώσεις μου και σεργιανώντας στο διαδίκτυο, ανακάλυψα ένα δημοσίευμα του Ρώυτερς με ημερομηνία 27 Απριλίου 2017. Αυτό:

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, "Η Νότια Κορέα δήλωσε την Πέμπτη ότι έχει επιβάλει πρόστιμο στην ελβετική φαρμακευτική εταιρεία Novartis ύψους 55,1 δισ. γουόν (48,8 εκατ. δολλαρίων) επειδή πρόσφερε ανταλλάγματα στους γιατρούς ώστε να συνταγογραφούν τα φάρμακα της εταιρείας και παράλληλα ανέστειλε την ασφαλιστική κάλυψη ορισμένων φαρμάκων τής εταιρείας".

Στην συνέχεια του δημοσιεύματος αναφέρεται ότι το κορεατικό υπουργείο υγείας και πρόνοιας αποφάσισε να αναστείλει για έξι μήνες την ασφαλιστική κάλυψη εννέα παραλλαγών δύο τύπων φαρμάκων τής Novartis και να επιβάλει πρόστιμα σε 33 παραλλαγές άλλων 15 φαρμάκων. Η Novartis παραδέχτηκε έμμεσα την κουτσουκέλα της, ζητώντας από το υπουργείο να της δώσει απλώς μια τρίμηνη περίοδο χάριτος πριν εφαρμοστεί η εξάμηνη αναστολή.

Λεπτομέρεια: Οκτώ μήνες νωρίτερα, τον Αύγουστο του 2016, έξι υπάλληλοι της Novartis Κορέας είχαν κατηγορηθεί για παράνομες πρακτικές αύξησης των πωλήσεων των φαρμάκων της εταιρείας και οι σχετικές δίκες είχαν ήδη δρομολογηθεί.


Μιας και έμπλεξα με το Ρώυτερς, συνέχισα το περιδιάβασμα με μια σκέψη στο μυαλό μου: Κορέα και Ελλάδα είναι μικρά ψάρια για μια Novartis, οπότε κάπου πρέπει να υπάρχει κάτι μεγαλύτερο. Δεν άργησα να το βρω εδώ, με ημερομηνία 20/11/2015:
  

Τόμπολα! Η Novartis προέβη σε συμφωνία με το πολιτειακό δημόσιο να πληρώσει 390 εκατ. δολλάρια για να διακανονίσει τις κατηγορίες ότι πλήρωσε παράνομες προμήθειες σε εξειδικευμένα φαρμακεία, με αντάλλαγμα να συνεχιστεί η διάθεση των σκευασμάτων της στους ασθενείς.

Όπως λέει το δημοσίευμα, "ο διακανονισμός μεταξύ τής μονάδας παραγωγής φαρμάκων τής Novartis στις ΗΠΑ, της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και περισσότερων από 40 κρατών αφορά πληρωμές που έκανε η φαρμακοβιομηχανία μεταξύ 2007 και 2012 σε ορισμένα εξειδικευμένα φαρμακεία, ως δέλεαρ για να συστήνουν συνταγές σε ασθενείς των προγραμμάτων Medicaid και Medicare". Κατά τον διακανονισμό, η Novartis παραδέχτηκε μερικά γεγονότα, τα οποία δείχνουν λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο δούλευε το σύστημα.

Τα εξειδικευμένα φαρμακεία χορηγούν φάρμακα που είτε είναι περισσότερο ακριβά είτε απαιτούν ειδικό χειρισμό. Η Novartis επέλεξε μερικά από αυτά τα φαρμακεία, φτιάχνοντας ένα άτυπο κλειστό κύκλωμα το οποίο παρότρυνε τους ασθενείς να συνεχίσουν να παίρνουν τα φάρμακά τους, δήθεν για να μειώσουν πιθανούς κινδύνους και τυχόν παρενέργειες από την διακοπή τους. Πριν από την Novartis, είχαν κάνει παρόμοιο διακανονισμό και δυο τέτοια φαρμακεία, πληρώνοντας συνολικά 75 εκατ. δολλάρια.

Δεν ξέρω αν τα παραπάνω ποσά ακούγονται τεράστια στ' αφτιά σας αλλά η Novartis δεν πρέπει να πολυπόνεσε. Πριν περάσει ένας χρόνος, πλήρωσε άλλα 35 εκατ. δολλάρια για να διακανονίσει παρόμοιες κατηγορίες. Αυτή την φορά, οι προμήθειες πληρώθηκαν κατά το διάστημα 2002-2009, για να σπρωχτεί στην αγορά μια παιδική αλοιφή, περί της οποίας υπήρχαν υπόνοιες πως προκαλεί καρκίνο του δέρματος. Ιδού το σχετικό δημοσίευμα της 5/10/2016 από το Stat News:

Κι αφού μπλέξαμε και με το Stat News, ας δούμε και μια άλλη ομορφιά. Τον Μάρτιο του 2016, η Novartis πλήρωσε στις ΗΠΑ άλλα 25 εκατ. δολλάρια για να διακανονίσει τις κατηγορίες για την παρόμοια παράνομη πολιτική πωλήσεων που ακολούθησε κατά την περίοδο 2009-2011, ώστε να αυξήσει τις εξαγωγές της στην... Κίνα! Αν δεν με πιστεύετε, ιδού το δημοσίευμα:

Επειδή κουραστήκαμε με τα νούμερα, ας ανακεφαλαιώσουμε τώρα. Είδαμε τέσσερις περιπτώσεις όπου η Novartis συνελήφθη με την γίδα στην πλάτη και πλήρωσε συνολικά 49+390+35+25=499... πες 500 εκατομμύρια δολλάρια. Μισό δισ. δολλάρια για βρομιές σε ΗΠΑ, Κίνα και Κορέα, την ώρα που το ελληνικό Novartis Gate υπολογίζεται κατ' αρχάς σε 3 δισ. ευρώ, με τις φήμες να κάνουν λόγο για πολλαπλάσιο ποσό. Μάλιστα!

Να βγάλω εγώ το συμπέρασμα ή να αφήσω τον αναγνώστη να το βγάλει μόνος του; Ως συνήθως, θα κάνω το δεύτερο. Κι αν μέχρι αύριο προλάβω να σενιάρω μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία που έχω ήδη σημειωμένα, θα επανέλθω.

Σαββατιάτικα (188) - τα σκανταλιάρικα

*** Novartis (2018), Πεσινέ (1964), Ζαχόπουλος (2007)... *** Από Novartis πώς πάτε; *** Κάπου άκουσα ότι είναι μπλεγμένος και ο Στουρνάρας στην φάση. *** Βρε Γιάννη, υπάρχει σκάνδαλο που να μην είσαι ανακατεμένος; *** Πες, ρε μπαγάσα, την Λιλίκα πού 'χα γκόμενα παλιά, εσύ μου την έφαγες; *** Στουρνάρας: "Η πολιτική στοχοποίηση και το bullying που υφίσταμαι τρία χρόνια τώρα έχει τα όρια της." *** Bullying ο εισαγγελικός έλεγχος; *** Πιωμένος είσαι, αγορίνα μου; *** Καψής ο Μανώλης: " Δεν ξέρω την δικογραφία... η υπόθεση βρομάει... το μόνο ερώτημα είναι ποιος την έστησε." *** Ράβδος εν γωνία άρα έξω βρέχει. *** Μανώλη, τα σκατά που έχεις στο κεφάλι, βρομάνε; *** Βρε κρετίνε, έχεις μια υπόθεση που βρομάει και το μόνο ερώτημά σου είναι ποιος την έστησε, όχι αν και ποιος θα την καθαρίσει; *** ... Μέρτεν (1957), Σχέδιο Προμηθεύς (1967), Παυλίδης (2007)... *** Μηταράκης: "Βουλευτής του ΣυΡιζΑ μού έλεγε ότι και ο ίδιος είχε πάρει λεφτά από τη Novartis." *** Νότη, όνομα θα μας πεις ή είναι από μακρινό χωριό και δεν τον ξέρουμε; *** Μικροδράκουλας: "Δεν θα ανεχτώ

Την φραντζούλα τί την έκανες, αγόρι μου;

να συκοφαντείται μια ολόκληρη παράταξη από τρεις κουκουλοφόρους." *** Καλά το "ολόκληρη"... *** Κουκουλοφόροι οι προστατευόμενοι μάρτυρες του FBI, ρε συ Κούλη; *** Ιδεολογική ηγεμονία τής αριστεράς και στις ΗΠΑ; *** Κύριοι, καταρρέομεν! *** Μεταξύ μας, πάντως, πιάστηκες μαλάκας Κούλη μου. *** Εσένα η Ζήμενς σε καθάρισε με κάτι τηλεφωνικά κέντρα και κάτι παπαριές, ενώ οι άλλοι παίρνανε ζεστή χαρτούρα από την Novartis. *** ... Στημένοι αγώνες (2011), Αεριοστρόβιλοι (1964), Κουμπάροι (2005)... *** Κύρτσος: "Κουκούλες παντού... κουκουλοφόροι στημένοι μάρτυρες... θα τους βγάλουμε τις κουκούλες με δημοκρατική συσπείρωση και αγώνες!" *** Έτοιμος για το βουνό, Γιώργο μου; *** Τα φυσεκλίκια μη ξεχάσεις! *** Α, πάρε και μια εξάδα καλσόν, να έχουμε να σκίζουμε. *** Λοβέρδος: "Κυβέρνηση με σήμα την κουκούλα... όμως τα ονόματα των μαρτύρων θα αποκαλυφθούν και η έννομη τάξη θα θριαμβεύσει." *** Φυσικά και θα αποκαλυφθούν, Ανδρέα μου. *** Εδώ αποκαλύψαμε τόσες πουτάνες που ΙΣΩΣ ήσαν οροθετικές, σε τρεις μάρτυρες θα κωλώσουμε; *** Στούπας: "Ο φιλοκυβερνητικός τύπος δίνει στην ψύχρα τούς προστατευόμενους μάρτυρες." *** Κώστα μου, φιλοκυβερνητικοί ο Ζούγκλας κι ο Χατζηνίκος, που να σου χέσω την εγκυρότητα; *** Τόσο γίδι πια; *** ... Ζήμενς (2008), Χατζηπάνου (1950), Φρεγάτες (1824)... *** Χατζηνίκος: "Από λάθος του FBI αποκαλύφθηκαν τα στοιχεία προστατευόμενης μάρτυρος." *** Είδες τι μαλάκες έχει το FBI, Νίκο μου; *** Από ένα δικό τους λάθος έγινες εσύ ρουφιάνος. *** Καλοί ο Μάκης κι ο Νίκος, δεν λέω... αλλά δεν φτάνουν. *** Έλα να βλέπω κι άλλους δημοσιογράφους να ανασκουμπώνονται! *** Άντε ρε παιδιά, έχουμε άλλους δυο μάρτυρες να αποκαλύψουμε! *** Κωλόχαρτος: "Υποψιάζομαι ότι μία από τους μάρτυρες έχει πάρει χρήματα." *** Σέρλοκ Άδωνις Πουαρώ Γεωργιάδης. *** Αυτό που όλοι παίρνουν χρήματα εκτός από τον Κωλόχαρτο, δεν είναι

Ευτυχώς που ο γλύπτης μερίμνησε για το σεντονάκι...

σημαδιακό; *** ... Μεταλλεία Κασσάνδρας (2003), Κιάππε (1990), Σαμποτάζ Έβρου (1965)... *** Αυτό με τις τριφασικές σφαλιάρες που ρίχνει το Αεκάκι στους γάβρους, πώς το βλέπετε; *** Πάρε κεφάλια, πρόεδρε! *** Ποιός άσχετος δήλωσε ως προπονητή τον Πούτσε ενώ την ομάδα την κουλάντριζε ο Κόντης; *** Πας με δίδυμο Πούτσε-Κόντη και δεν καταλαβαίνεις γιατί έχασες; *** Θα φταίγανε οι τρίχες. *** Εφημερίδες: "Απογοητευμένοι οι οπαδοί του Ολυμπιακού" *** Μάλλον προσγειωμένοι πλέον. *** Αρκετά πέταξαν στα σύννεφα. *** Τί να πουν κι οι βάζελοι, που ακόμα προσγειώνονται και προσγείωση δεν έχουν; *** ... Κρέατα Μπαλόπουλου (1974), ΑΕΠΙ (2017), ΔΕΗ (1964)... *** Πώς σας φάνηκε η καταδίκη τού Ανδρέα Παπαδόπουλου για συκοφαντία; *** Του δημοσιογράφου, λέω, που αποκάλεσε τους χρυσαυγήτες "ανθρώπους του κοινού ποινικού δικαίου, ανθρώπους της νύχτας και κουμπουροφόρους". *** Εγώ πιστεύω ότι η δικαστική απόφαση είναι σωστή. *** Δεν επιτρέπεται να αποκαλείς δημοσίως τους χρυσαυγήτες "ανθρώπους". *** Κασιδιάρης: "Ο Μίκης ξεκίνησε από την ΕΟΝ του Ιωάννου Μεταξά και κατέληξε στο συλλαλητήριο, οι ενδιάμεσες στάσεις ακυρώνονται." *** Το κατάλαβες τώρα το λάθος, της Ρωμηοσύνης συνθέτη ανόητε; *** Σε τρολλάρει ως κι ο Κασιδιάρης. *** ... Λαυρεωτικά (1875), Βατοπέδι (2008), Λίστα Λαγκάρντ (2012)... *** Μικροδράκουλας: "Χάσαμε τρία χρόνια, οι συνέπειες για την οικονομία είναι πολύ ακριβές, 1 δισ. ευρώ" *** Χώρια τα 80 δισ. που μας κόστισε ο Βαρουφάκης, έτσι Κούλη; *** Σκέψου, λέει, να μην είχαμε χάσει 81 δισ. πού θα ήμασταν σήμερα. *** Θα είχαμε τρελάνει τον πλανήτη με 35% ετήσια αύξηση του ΑΕΠ! *** Μας κατέστρεψε ο ΣυΡιζΑς. *** Ελπίζω να έχετε συνειδητοποιήσει ότι μέχρι το τέλος του μήνα θα κλείσει το

Τουλάχιστον, το πήρες με 10, ρε Τάκη;

Μέγκα. *** Εντάξει, μη στενοχωριέστε καλέ. *** Δεν πρόκειται να χάσετε κανένα από τα αγαπημένα σας μουνόπανα. *** Όσο υπάρχουν Θέμος, Χατζηνίκος, Μαρινάκης κλπ όλο και κάπου θα βολευτούν τα παιδιά. *** Όσο υπάρχουν βόθροι, οι κουράδες θα βρίσκουν πάντοτε μια θέση. *** ... Τσοχατζόπουλος (2011), Κοσκωτάς (1987), Πλατεία Ομονοίας (1965)... *** Χατζής προς Αυλωνίτου: "Είσαι άσχετη, δεν εκπροσωπείς κανένα, πήρες χίλιους ψήφους και μιλάς, θα σε καθαρίσω στεγνά." *** Είναι να μη τα πάρει στο κρανίο δημοσιογράφος τού Σκάι. *** Ειδικά ο Τάκαρος, που γέλαγε μαζί του όλη η Πάτρα αλλά τώρα κάνει καρριέρα στο Γιαλαφουζαίηκο. *** Α propos, Τακούλη, εκείνο το ρημάδι το απολυτήριο λυκείου το πήρες ή ακόμα το παλεύεις; *** Ούτε για Τζήμερος δεν κάνεις, βρε δόλιε. *** Ο Θάνος, τουλάχιστον, τό 'βγαλε το λύκειο. *** ... Χρηματιστήριο (1999), ΑΣΠΙΔΑ (1965), Σχέδιο Περικλής (1961)... *** Κωλόχαρτος: "Για την κακοδαιμονία της Ελλάδας φταίει η ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς." *** Πες τα, ρε Άδωνι! *** Από τότε που χάσανε τον εμφύλιο, μας έχουν πηδήξει οι πούστηδες οι αριστεροί. *** Όπου σκάνδαλο και ρεμούλα, μέσα αυτοί. *** Για μένα, πάντως, άλλο φταίει για την κακοδαιμονία μας, παιδιά. *** Πόσες φορές έχετε ακούσει στην ζωή σας την ερώτηση "τι θα κάνεις το βράδυ"; *** Πόσες φορές απαντήσατε "σεξ"; *** Ε, δεν καταλαβαίνετε ότι μας έχει φάει η μαλακία; *** ... Δομημένα ομόλογα (2007), Παράγκα (2002), Σεισμανόγλειο (1956)... *** Καρατζαφύρερ: "Η Ν.Δ. έχει δυο αρχηγούς, τον τύποις αρχηγό και τον αρχηγό τής βάσης, που είναι ο Άδωνις." *** Γιώργο μου, τι ανατριχιαστικά πράγματα λες; *** Δηλαδή, έτσι και πάρει τις εκλογές η Ν.Δ., θα έχουμε και δυο πρωθυπουργούς; *** Ο Κούλης θα είναι πρωθύ για τα μάτια του κόσμου και ο Άδωνις για τ' αρχίδια του. *** Άδωνι, μου περισσεύει ένας αφυγραντήρας, να σου τον χαρίσω; *** Σε τσάκισε η υγρασία, δόλιε. *** Σου φούσκωσε και τα πατώματα και τα μυαλά. *** Γιατί δεν απευθύνεσαι στην Σίσσυ Φειδά; *** Α, φρόντιζε να κλειδώνεις καλά το σπίτι όταν λείπεις. *** Μη μπουν τίποτε κωλοσυριζαίοι, στο φτιάξουν κρυφά και πουν ύστερα ότι το έφτιαξες με λεφτά από

Ευτυχισμένα χρόνια

 μίζες. *** ... Υποκλοπές (2005), Σύμβαση Κούπερ (1940), Μον Παρνές (1963)... *** Εσείς έχετε να πάτε σε πολλές κοπές πίτας ακόμη; *** Εγώ την δικιά μου θα την κόψω σε 15 μέρες, στην γιορτή μου, να έχω να κερνάω κιόλας. *** Πάλι καλά που δεν με λένε Κώστα γιατί θα την έκοβα τον Μάιο. *** Έχω βαρεθεί να διαβάζω ειδήσεις του στυλ "με μεγάλη επιτυχία έγινε η κοπή της πίτας στον σύλλογο..." *** Πώς διάβολο μπορείς να αποτύχεις στο κόψιμο μιας πίτας; *** Να βγάλεις άνισα κομμάτια, να τα κόψεις στραβολόισια ή να έχεις ξεχάσει να βάλεις μέσα φλουρί; *** Αλήθεια, πού διάβολο ήσασταν προχτές και δεν σας είδα στο Μέγαρο; *** Πείτε μου ότι ξεχάσατε το γκαλά "Δέκα χρόνια Ιερώνυμος", να μαδήσω την κοτσίδα μου. *** Απαράδεκτοι! *** ... Βουλπιώτης-ΟΤΕ (1955), Βελέντζας (1881), Σιμωνιακά (1875). *** Με την ευκαιρία τής Novartis, το ιστολόγιο σας θύμισε σήμερα μερικά από τα αμέτρητα σκάνδαλα που έχουν ξεσπάσει σε τούτο τον γιδότοπο. *** Μην ελπίζετε, ούτε τώρα πρόκειται να αλλάξει κάτι. *** Την περασμένη βδομάδα σάς προέτρεψα να δείτε την ταινία "Και οι εφτά ήσαν υπέροχοι". *** Σήμερα σας παρουσιάζω έναν από εκείνους τους υπέροχους εφτά. *** Φυσικά, έχετε ήδη καταλάβει ότι μιλάμε για τον Γιουλ  Μπρύννερ. *** Στην πρώτη φωτογραφία ποζάρει μαζί με την μαμά του. *** Στην τελευταία παίζει γκολφ με τον -τον αναγνωρίσατε υποθέτω- Φρανκ Σινάτρα. *** Επειδή έχουμε καιρό να ακούσουμε αυθεντικό ροκ σαββατιάτικα, σήμερα λέω να σαςαποχαιρετήσω με ένα από τα πλέον σπάνια άλμπουμ της συλλογής μου. *** Κυρίες, δεσποινίδες και κύριοι, στο πλατώ το αυθεντικό πρώτο άλμπουμ των Rolling Stones, με τίτλο το όνομά τους, που κυκλοφόρησε το 1964. *** Φυσικά, πήγε  στο Νο 1 της Βρεττανίας, όπου έμεινε 12 εβδομάδες πριν εκθρονιστεί από το "A Hard Day's Night" των Μπητλς. *** Κι ενώ ακούτε ήδη "Route 66", αποχωρώ διακριτικά. *** Εξ ίσου απολαυστικά με τα επόμενα 33 λεπτά να περάσει όλο το σαββατοκύριακό σας! ***

Όταν η λήγουσα είναι μακρά

Παρασκευή, μετά από Τσικνοπέμπτη και να σου πουν να γράψεις κείμενο για ιστολόγιο... Μη σου τύχει! Χίλιες φορές να τα παρατήσω και ν' ανηφορίσω κατά το Γαλάτσι για κανένα τσίπουρο. Κι αν στ' ανηφόρισμα γυρίσω και το ρολόι καμμιά τριανταριά χρόνια πίσω... ποιός ξέρει; Μπορεί εκεί στον καφενέ ν' ανταμώσω τον Γιώργη τον Μουφλουζέλη, να κάτσουμε παρέα στο τραπέζι και να πιω το τσίπουρό μου ακούγοντας ιστορίες από τα παλιά...

Τον πρώτο μου στίχο τον είχα γράψει προπολεμικώς, όταν βγήκα από την Χωροφυλακή. "Να κι ο μπάτσος που φερμάρει, στη γωνία, στο φανάρι". Άμα το 'γραψα, κόντεψα να τρελαθώ απ’ τη χαρά μου. Δεν ήτανε σπουδαίο πράγμα αλλά λέω: για να γράψεις αυτό, θα γράψεις κι άλλα πράγματα.

Εν πάση περιπτώσει, εκείνο τον καιρό που ήρθα εδώ, το '58, το ρεμπέτικο τραγούδι είχε μεγάλη κάμψη. Από το 1946 το ρεμπέτικο έπεσε. Το πνίξανε τα ινδιάνικα και τ' αρχοντορεμπέτικα, αυτά του Μανώλη Τραμπαρίφα και κάτι ξέρω 'γω τι, που γράφανε οι επιτήδειοι. Ήτανε και τα χρόνια ανάποδα: κατοχή πρώτα, εμφύλιος ύστερα και τα λοιπά. Τα πάνω κάτω. Δεν ήξερες που στεκόσουνα, να πούμε. Ο κόσμος κουνιότανε, ερχότανε όλοι στην Αθήνα γενικώς και βγαίνανε κάτι μόδες καινούριες σε όλα. Δεν την έβγαζες πια με τα ψέματα. Έπρεπε να την βολέψεις, να πας εκεί που είναι το χρήμα και ο συρμός. Οι ρεμπέτες δύσκολο ν’ αλλάξουμε, οι παλαιοί. Δε νογάγαμε και πολλά. Τα λέω τώρα, εγώ, εκ των υστέρων.

Εν πάση περιπτώσει, κάτι νεώτεροι το ανθιστήκανε και πέσανε και πολλοί επιτήδειοι απ' όξω. Είχε αρχίσει και πολύ απαγορεύεται και πολλή λογοκρισία. Αυτοί που διαβάζουνε από μέσα. Και οι εταιρείες κοιτάζουνε το κέρδος τους, βέβαια, οι άνθρωποι. Αυτή είναι η δουλειά τους. Και φταίνε και οι ρεμπέτες. Το ρίξανε στο κλαψιάρικο. Μια γρίνια, ρε παιδί μου, ένα αλλόκοτο πράμα. Και τα λόγια τους τα ίδια, τα ίδια. Πάρε για παράδειγμα το "Τον Χάρο τον αντάμωσαν". Ξέρεις τι είναι ο χάρος τον αντάμωσαν; Είναι η "Πασαλιμανιώτισσα" η παλιά: "Βρε Πασαλιμανιώτισσα γλυκιά μου ζωντοχήρα". Βγάλανε τα λόγια και βάλανε χάρο. (Καλά, αυτό εγινόταν και γίνεται). Αλλά ύστερα, είδανε ότι πήρε φόρα ο Χάρος, αρχίσανε με τον Χάρο, με τον Χάρο... Παραχαραδιάσανε όλοι.

Κατεβαίνω μια μέρα κάτω σ' ένα υπόγειο, εκεί στην Ομόνοια γύρω. Σατωβριάνδου. Ήτανε ένα υπόγειο, ένα μαγαζάκι και ήτανε μπροστά τρία μπουζουκάκια, τρεις νεαροί οι οποίοι χιωτίζανε. Θα πεί, είχανε δάχτυλα με περισσότερη γρηγοράδα και μπορούσανε και παίζανε τα τραγούδια του Χιώτη, που έπρεπε να είσαι δεξιοτέχνης. Και πίσω από τα παιδιά αυτά ήτανε ο Μάρκος. Ο διάσημος ο Μάρκος! Αυτό το όνομα, αυτός ο λάτρης όλων των ρεμπέτηδων! Τον είχανε από πίσω και βαστούσε το μπουζούκι και κουνούσε τα χέρια του. Κατέβηκε από το πάλκο.

"Τι χαμπάρια Γιώργη; Πώς πάει η Μυτιλήνη;"

Του λέω: "Ρε Μάρκο, τι κάνεις εδώ;"

"Τι να κάαανω;" Έτσι όπως μιλούσε και βαριά.

"Τι θα πεί τι να κάνεις; Εσύ είσαι μουσικός μεγάλος. Εγώ -λέω- δεν είμαι τίποτα. Ούτε με ξέρει κανείς αν παίζω μπουζούκι ή αν δεν παίζω. Και παγαίνω σ’ ένα ταβερνάκι, εκεί στη γειτονιά, και κάθομαι παραπέρα και παίζω πέντε πενιές κι έρχεται ο ένας και με δίνει ένα τάλιρο, έρχεται ο άλλος με δίνει ένα τάλιρο κι έχω την αξιοπρέπειά μου και παίζω και πέντε πράματα. Κι αν πάρω δυο τάλιρα ή μισό ή ένα, ξέρω ότι το παίρνει η αξία μου, εγώ δηλαδή. Περιμένεις εδώ να παίξουνε τα πιτσιρίκια, που στο μπουζούκι δεν είναι παιδιά σου, ούτε εγγόνια σου. Για πάρε -λέω- το μπουζούκι και τράβα κατά τη γειτονιά σου που σε ξέρουνε και οι πέτρες. Πήγαινε σ’ ένα κουτουκάκι, κάτσε, βάλε μπροστά σου ένα μισόκιλο κρασί, βάλε το πόδι σου το ένα πα' στ' άλλο, ρίξε πέντε πενιές. Θα βρεθεί ένας να πει "για δε, ρε Μάρκο, πιάστα αυτά και ρίξε μας ένα ταξίμι".

"Να δω", λέει. Κι έμεινε.

Πόλυ Πάνου, Μπάμπης Γκολές, Γιώργης Μουφλουζέλης

Πολλές φορές παίρνω μουσικές από βαθιές, παλιές ρίζες και τις μετατρέπω ανάλογα με τα λόγια. Το κάνω και με τα λόγια αυτό. Τις μουσικές τις γράφανε -ποιοι να σου πώ;- παλιοί βιολιτζήδες, άγνωστοι άνθρωποι, παλιοί μουσικάντες, κάτι Τούντες, κάτι ξέρω 'γω τι. Αυτοί είχανε μέσα την τούρκικη, την αράβικη μουσική και των πατριωτών μας της Ανατολής. Αυτό που κάνω εγώ γίνεται παλιόθεν. Το έκανε ο λαός. Αυτά τα έβγαλε ο λαός και ό,τι έβγαλε ο λαός στέκονται. Γιατί ένας χαβάς, ένα τραγούδι θέλει καιρό για να στρώσει. Πρέπει να περάσει από πολλά στόματα, από πολλά πανηγύρια, από πολλά μεράκια. Κι έρχεται και στρογγυλεύει σαν το βότσαλο στην ακρογιαλιά. Ένα ωραίο πράμα, ένα τεφαρίκι. Μπορώ να σου πω ότι και μια γριούλα, που τηγανίζει ψάρια στην αυλή της και της ήρθε να τραγουδήσει ένα τραγουδάκι μπορεί κι αυτή ν’ αλλάξει δυο λέξεις και να ακούγεται καλύτερα. Άκου να δεις, αν το πιστεύεις αυτό. Μου είπε μια φορά ένας κύριος -πολύ μορφωμένος κύριος, διαβασμένος κάργα- ότι και ο Όμηρος την ίδια δουλειά έκανε! Ανατολίτης κι αυτός. Τι έχει βγάλει, ρε παιδί, αυτή η Ανατολή!

Εγώ δεν ντρέπομαι να λέω την αλήθεια, ότι επήρα από δω κι ότι αυτό το πήρα από εκεί... Γιατί γράφω και τα δικά μου, του Γιώργη του Μουφλουζέλη. Δικά του έγραψε κι ο Μπαγιαντέρας, τραγούδια πάρα πολύ ωραία. Ο Μπαγιαντέρας -δεν ξέρω τι γράμματα ξέρει ο άνθρωπος- ξέρω να πω ότι έγραψε πάρα πολύ ωραία τραγούδια με στίχο δυνατό: "Παρηγοριά ζητούσα κάθε βράδυ", "Ήμουνα μοναχός μέσ' στο σκοτάδι". Ένα ωραίο τραγούδι. Το άλλο: "Ξεκινά μια ψαροπούλα". Το άλλο που λέγει: "Καπνουλού μου έμορφη". Έγραψε το Χατζηκυριάκειο, έγραψε ωραία σουξεδάκια.

Και ο Παπαϊωάννου. Δικά του ωραία τραγούδια: "Η Βαγγελίτσα", "Η Φαληριώτισσα". Αντιθέτως τώρα, κάτι άλλοι, που έχουνε και μεγαλύτερα ονόματα, έχουνε αρπάξει πολύ πράμα. Δεν κατηγορούμε κανένα. Τη δουλειά του έκανε ο καθένας, κατά τη δύναμή του και το μυαλό του. Αλλά να το λες ρε κύριε! Πρέπει να είσαι λεβέντης για να λέγεσαι ρεμπέτης.

Αυτά τα παλιά, που λέγανε στους τεκέδες, μια λέξη ο ένας, μια λέξη ο άλλος κι έβγαινε το τραγούδι απά' στη σούρα, τα πιάσανε αυτοί οι συνθέτες οι μεγάλοι, βάλανε τα όνοματά τους και τα βγάλανε δίσκο ο άλφας και ο βήτας. Αυτά, που έφτιαξε παλιόθεν ο λαός και τα βρήκαμε τελειωμένα και αδέσποτα -ελεύθερα, ωραία πράματα για όλους- πέσαμε απάνω κι όποιος προλάβει και τα δηλώσει στ' όνομά του. Σαν τσ' οικοπεδοφάγοι. Το ρεμπέτικο το περιφράξανε με τις υπογραφές. Κι αν μαράζωσε το γνήσιο ρεμπέτικο, μαράζωσε κι απ' αυτές τις υπογραφές. Γιατί η υπογραφή σήμερα εξαργυρώνεται στις εταιρείες. Είναι επιταγή. Πού να ζυγώσεις εσύ να πιάσεις το παλιό; Να τ' αλλάξεις, να το φέρεις στον καιρό σου; Βάζει ο άλλος τις φωνές: Βγάλε κύριε, το χέρι σου απ’ την τσέπη μου. Μερικοί από δαύτους, αδερφέ μου, δεν είναι συνθέτες, είναι μόλυνση του περιβάλλοντος.

Θόδωρος Δερβενιώτης, Σοφία Διαμαντή, Γιώργης Μουφλουζέλης
(Φωτογραφία από το οπισθόφυλλο του άλμπουμ "Τα μεράκια του Μουφλουζέλη")

Να πούμε και για μερικούς τραγουδιστές; Αυτούς τους βγάζουνε σήμερα οι εταιρείες με τις κλάσεις, όπως στο στρατό. Σου βάζει ένα ρολόι χρυσό εδώ πέρα και παίρνει το μικρόφωνο και κακαρίζει και παίζουν τα μπουζούκια δίπλα κι αυτός δεν ξέρει τι θα πει μπουζούκι, τι θα πει ταξίμι δεν ξέρει. Τον βάλανε κι είπε ένα τραγούδι, επειδή είχε μια σχετική φωνούλα, το μικρόφωνο την μεγαλώνει από μέσα, από την κονσόλα, οι τεχνικοί τον κάνανε πιο πρίμο, πιο μπάσο, τον πιάσανε. Ε, αυτόν αν τον ακούσεις παραπέρα, δε μετρά.

Τεχνικοί; Έχει κάτι καλά μαστόρια. Έχει και κάτι άλλοι, που μόνο τον έξυπνο ξέρουν να κάνουν. Ξέρεις τι τραγούδια έχουν χαλάσει; Τραγούδια που αλλιώς τα σκεφτόμουνα, αλλιώς τα ακούω. Και τσαντίζομαι. Πολύ τσαντίζομαι. Έβαζα μέσα όργανα και τα βγάζανε. Σ’ ένα τραγούδι, στο τέλος του στίχου, άφησα νότες επίτηδες κι έβαλα ένα κομπολογάκι κι ένα ποτηράκι να κάνουν ντριν-ντριν-ντριν και το βγάλανε κι ακούς μονάχα ένα νταγκ- νταγκ- νταγκ από ξερά όργανα κι είναι σα να χτυπάει μια γκαζόκασα. Τ' ακούω και γίνομαι μπαρούτι. Αυτοί δεν ξέρανε απ' αυτά τα πράματα. Ενώ εγώ που το 'βαλα, κάπου το 'χω ακούσει: σ' ένα ντεκέ. Κάποιος έπαιζε το μπαγλαμά κι ένας άλλος χτυπούσε το κομπολόι στο ποτηράκι του συνοδεία. Δεν είχανε κιθάρα. Ακομπανιάριζε ο άλλος στη σούρα του. Δεν τα 'χουνε ζήσει αυτά αυτοί οι άνθρωποι. Αυτοί εζήσανε στα γραφεία της Πλατείας Συντάγματος. Θα βγάλανε και κανένα γυμνάσιο. Τέλος πάντων...


[Αποσπάσματα από το "Όταν η λήγουσα είναι μακρά" (Δωδώνη, 1979), βιβλίο με αυτοβιογραφικά στοιχεία και ιστορίες που διηγήθηκε ο Γιώργης Μουφλουζέλης στον Φώτη Μεσθεναίο.]

Το κατά Σουρή καρναβάλι

[Επειδή σήμερα είναι Τσικνοπέμπτη και το ιστολόγιο έχει σημαντικώτερα πράγματα να κάνει από το να κόβει και να ράβει, παραχωρεί το βήμα του στον Γεώργιο Σουρή, ο οποίος θα σας κρατήσει συντροφιά με δυο ποιήματά του όσο εγώ θα λείπω σε... δουλειές!]

Καρναβάλι
[Περιοδικό "Μη χάνεσαι", 3/2/1882]

Τι θέλει ο λαός αυτός, ο αποβλακωμένος,
που μασκαράς ξεκάλτσωτος εβγήκε στο σεργιάνι
κι εδώ κι εκείθε πιλαλά καταμουντζουρωμένος;
Δεν θέλει τίποτα, καλό μουντζούρωμα του φθάνει
Μουντζούρα για τη μούρη του και άλλο δεν γυρεύει,
ο ίδιος μασκαρεύεται αντί να μασκαρεύει.

Ποτέ τους κυβερνήτας του δεν θέλει να πειράξει
κι αν κάποτε με τ' όνομα του κλέφτη τους στολίζει,
όμως ως κάτω χαιρετά του κλέφτη το αμάξι,
και με τα δυο του γόνατα εμπρός του γονατίζει.
Έπειτα ο κυρίαρχος έχει κι αυτή τη χάρη,
να τρέμει για τη φυλακή, να φεύγει το στειλιάρι.

Μπορεί να μουντζουρώνεται με τιγανιού μουντζούρα,
να γίνεται και γάδαρος, να σέρνεται, να σέρνει,
αλλ' όχι να φορεί ποτέ και άρχοντος φιγούρα....
δεν αγαπά να δέρνεται, δεν αγαπά να δέρνει.
Αφού αφήνει φανερά καθένας να τον κλέβει,
τι θα κερδίσει τάχατε και αν τους μασκαρεύει;

Για δέτε τι ξεκάλτσωτοι, για δέτε τι μουντζούρα,
για δέτε κι έναν απ' εδώ με μια κοντή βελάδα,
για δέτε κι άλλον απ' εκεί με ψεύτικη καμπούρα...
Μπορεί κανείς να μη γελά σε τόση εξυπνάδα;
Γελά ο τάδε κύριος κι η δείνα η κυρία,
μα ξεκαρδίζομαι κι εγώ από την... αηδία.

Είσοδος του μεγάλου μασκαρο-Καρνάβαλου
[Εφημερίδα "Ρωμηός", 27/1/1901]

Περιούσιε λαέ μου, που προς χάριν μου βροντάς,
θεονήστικος χορεύεις, θεονήστικος γλεντάς.
Δείχνεις πάλι τόσο κέφι...
πού στο διάβολο το βρίσκεις!...
ο λιμός σε καλοτρέφει
κι έχεις μάγουλα παιδίσκης.

Περιούσιε λαέ μου, την κακή μου, την κακή σου...
κάθε τόσο τσαμπουνάς
πως λιμώττεις και πεινάς,
κι όμως δίνεις για τα γλέντια και το τρύπιο το βρακί σου.

Περιούσιε λαέ μου, λες πως πάσχεις ολοένα,
κι όμως χάνεσαι για μένα,
κι ενώ σκούζεις κουρελής,
με γενναίας προσφοράς
και μ' εράνους δαψιλείς
βγαίνεις πρώτος μασκαράς.

Ω λαέ των κωφαλάλων,
που συχνά παραπονείσαι,
μόνο για των Καρναβάλων
τους θριάμβους συγκινείσαι.

Ξεφωνίζεις πως σε ρεύουν, πως των φόρων σ' έχουν σκλάβο,
μα πού βρίσκεις τους παράδες
για να κάνεις μασκαράδες
δεν μπορώ να καταλάβω.

Αθύρματα του λαϊκισμού

Ένα από όλα όσα εκνευρίζουν έναν σκεπτόμενο άνθρωπο είναι και η καραμέλλα τού λαϊκισμού. Δεν είναι καθόλου σπάνιο το φαινόμενο να βλέπουμε τους αρχηγούς των δυο ισχυρότερων (και όχι μόνο) κομμάτων τού κοινοβουλίου να τσακώνονται για το αν και ποιος από τους δυο είναι λαϊκιστής. Το φαινόμενο είναι παλιό και, βεβαίως, δεν έχουμε την αποκλειστικότητά του στην Ελλάδα. Σ' όλον τον κόσμο σχεδόν τα ίδια γίνονται. Θα έλεγε κανείς ότι μετά τον πόλεμο επικράτησε παγκοσμίως ο λαϊκισμός. Δεν θα είχε άδικο.

Εφ' όσον λαϊκίζω σημαίνει παριστάνω τον λαϊκό, υποδύομαι τον άνθρωπο του λαού, είναι λογικό να προσθέσουμε και το νοιάζομαι δήθεν για τον λαό. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές χώρες (της Ελλάδος συμπεριλαμβανομένης) υπήρξαν και υπάρχουν συντηρητικά κόμματα στο όνομα των οποίων περιλαμβάνεται ο όρος "λαϊκός". Τρία γνωστά παραδείγματα στον τόπο μας είναι το -πάλαι ποτέ κραταιό- δεξιό "Λαϊκό Κόμμα", ο ακραία δεξιός "Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός" και η ναζιστική εγκληματική πολιτική οργάνωση "Λαϊκός Σύνδεσμος Χρυσή Αυγή". Και, βέβαια, μη ξεχνάμε ότι στο ευρωκοινοβούλιο τα δεξιά κόμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκροτούν την πολυπληθέστερη ομάδα του, η οποία ονομάζεται "Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα".

Η επικράτηση των λαϊκιστών στο μεταπολεμικό δυτικό σκηνικό εξελίχθηκε σε πλήρη κυριαρχία τους μετά την ήττα τού σοσιαλισμού στα τέλη τού προηγούμενου αιώνα. Μοιραία, λοιπόν, εφ' όσον η εξουσία βρέθηκε στα χέρια εκείνων που υποκρίνονταν πως νοιάζονται για τον λαό, συν τω χρόνω επικράτησαν αλλαγές και μεταρρυθμίσεις οι οποίες σηματοδότησαν την άνοδο των κλειστών κοινωνιών αντί των ανοιχτών. Για να το πούμε πιο απλά, η λαϊκιστική εξουσία εξελίχθηκε σε εξουσία επί του λαού και όχι σε λαϊκή εξουσία.

Σ' αυτό συνέτεινε τα μέγιστα η πολυθρύλητη παγκοσμιοποίηση, τόσο σε πολιτικό όσο -κυρίως- σε οικονομικό επίπεδο. Χάρη στην "φιλολαϊκή" πολιτική των λαϊκιστών, γινόμαστε μάρτυρες του φαινομένου να ευημερούν τα κράτη και να δυστυχούν οι πολίτες τους. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, την ισχυρότερη χώρα του κόσμου, σχεδόν ένας στους έξι κατοίκους επιβιώνει χάρη στα κουπόνια σίτισης ενώ στην Γερμανία, την ατμομηχανή της Ευρώπης με τα τεράστια πλεονάσματα, τέσσερα εκατομμύρια εργαζόμενοι (εργαζόμενοι, όχι άνεργοι!) ζουν στα όρια της φτώχειας ή και κάτω από αυτά.

Χάρη στις δήθεν λαϊκές πολιτικές επιλογές, άρχισε να εμφανίζεται τελευταία και το απίστευτο φαινόμενο διόγκωσης της ανεργίας σε χώρες όπου η αμοιβή της εργασίας δεν ξεπερνάει το ένα δολλάριο ημερησίως, όπως το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και οι Φιλιππίνες. Και χάρη σ' αυτές τις επιλογές θερίζει η πείνα σε χώρες των οποίων οι οικονομικοί δείκτες αποτελούν όνειρο για πολλούς, όπως η Ινδία και η Βραζιλία.

Το χειρότερο σύμπτωμα αυτών των επιλογών είναι η καταρράκωση των μεγάλων λαϊκών μαζών. Όταν ένας άνθρωπος πεινάει, όταν χάνει την δουλειά του και γίνεται παρίας, όταν αδυνατεί να στηρίξει την οικογένειά του ή να ταΐσει τα παιδιά του, χάνει όχι μόνο την αυτοπεποίθησή του αλλά και την αξιοπρέπειά του. Χάνει την προσωπικότητά του, την ταυτότητά του. Γίνεται άθυρμα. Κι έτσι μετασχηματίζεται σε χωράφι όπου καρπίζουν παράσιτα και σαπρόφυτα πάσης φύσεως, όπως ο ρατσισμός, ο εθνικισμός, ο φασισμός.

Απότοκο αυτής της εξέλιξης είναι το φαινόμενο που παρατηρείται κυρίως σε πρώην σοσιαλιστικές χώρες, όπως η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Ουκρανία κλπ., χώρες όπου η εξουσία βρίσκεται στα χέρια δημοκρατικά εκλεγμένων λαϊκιστών. Η ταχύτητα, η αποφασιστικότητα και η προκλητικότητα με την αποία αυτοί οι "λαϊκοί" ηγέτες αποδομούν το κράτος δικαίου και τα λαϊκά δικαιώματα σοκάρει πολλές φορές ακόμη και την ακραία νεοφιλελεύθερη ηγεσία τής Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτά τα φαινόμενα γίνονται εντονώτερα σε χώρες που έχουν οικονομικά προβλήματα, όπως η Ελλάδα. Σ' αυτές τις χώρες, δίπλα στην πολιτική τυραννία εγκαθίσταται και η οικονομική, δημιουργώντας ένα πανίσχυρο δίδυμο το οποίο αποδομεί την ίδια την δημοκρατία. Κι όσο περισσότερο αποδομείται η πραγματική δημοκρατία, τόσο εδραιώνονται οι λαϊκιστές ηγέτες, εκμεταλλευόμενοι την ευπιστία των μεγάλων λαϊκών μαζών, οι όποιες όμως έχουν ήδη καταντήσει άθυρμα στα χέρια τους, όπως σημειώσαμε πρωτύτερα.

Αν όλα όσα είπα ακούστηκαν στον αναγνώστη κάπως αφοριστικά ή έστω υπερβολικά, ας αναλογιστεί το δημοψήφισμα του 2015 και θα καταλάβει τι θέλω να πω. Ο τρόπος με τον οποίο το Όχι ενός ολόκληρου λαού μετατράπηκε σε Ναι (δήθεν προς το συμφέρον του) από έναν ηγέτη, ο οποίος μετά από λίγο επανεκλέχτηκε πανηγυρικά παρά την αυθαιρεσία του, είναι χαρακτηριστικός.

Αντί για επίλογο, αντιγράφω ένα απόσπασμα από τον επίλογο των "Απομνημονευμάτων" του δωσίλογου πρωθυπουργού Γεωργίου Τσολάκογλου, ο οποίος πίστευε μέχρι τέλους ότι υπηρέτησε τον ελληνικό λαό και εξέφρασε την βούλησή του. Δυστυχώς, ο συγγραφέας δεν σημειώνει πουθενά αν οι διαπραγματεύσεις του με τους γερμανούς κράτησαν λιγώτερο ή περισσότερο από 17 ώρες...

Δικαιούμαι να νομίζω ότι εις τον ιδιότυπον αγώνα, που ανέλαβον, επετέλεσα το καθήκον μου, προέταξα τα στήθη μου, προήσπισα τα εθνικά και τ' ανθρώπινα δικαιώματα του Λαού, εμόχθησα διά την επιβίωσιν της φυλής και εχάραξα την αντίστασιν. Εν τω μέσω της γενικής εξαθλιώσεως και εν τω μέσω πλανών και παρεξηγήσεων, δεν επηρεάσθημεν από την επικρατούσαν σύγχισιν, αλλά παρεμείναμεν οι σθεναροί λειτουργοί της ανωτέρας ηθικής και διοικητικής αντιλήψεως και οι γρανιτώδεις βράχοι, προ των οποίων εθραύοντο και ωπισθοχώρουν τα διαρκή κύματα των επιδιωκόντων το σάρωμα όλων και την ισοπέδωσιν. Αλλοίμονον αν επ' ελάχιστον εκλονιζόμεθα. (...) Αισθάνομαι υπερηφάνειαν (...) υφίσταμαι τα πάντα αγογγύστως, επειδή το "βάσταξα" κατά την πρωθυπουργίαν μου "Ελληνικό".
[Γεωργίου Κ. Σ. Τσολάκογλου, "Απομνημονεύματα", εκδόσεις Ακροπόλεως, 1959]