Πνευματικά δικαιώματα δεν υπάρχουν. Οι ιδέες πρέπει να κυκλοφορούν ελεύθερα. Άρα...
... η αντιγραφή όχι απλώς επιτρέπεται αλλά είναι και επιθυμητή, ακόμη και χωρίς αναφορά της πηγής!

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

- "Ο λόγος που μ' άφησες έξω από την υπόθεση", είπε ήσυχα, "ήταν ότι νόμισες πως η αστυνομία δεν θα πίστευε ότι σκέτη περιέργεια μ' έσπρωξε να κατέβω εκεί κάτω χτες το βράδυ. Θα υποψιάζονταν ίσως ότι είχα κάποιον ύποπτο λόγο και θα με σφυροκοπούσαν μέχρι να σπάσω".
- "Πώς ξέρεις αν δεν σκέφτηκα το ίδιο πράγμα;"
- "Οι αστυνομικοί είναι κι αυτοί άνθρωποι", είπε ξεκάρφωτα.
- "Έχω ακούσει ότι σαν τέτοιοι ξεκινάνε".

[Ραίημοντ Τσάντλερ, "Αντίο, γλυκειά μου", εκδόσεις Λυχνάρι, 1990 (σελ.: 54)]
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αναλύσεις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αναλύσεις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

16 Απριλίου 2019

Κινδυνέψαμε να γίνουμε Ζιμπάμπουε; (2)

Η νέα χιλιετία μπαίνει με τους χειρότερους οιωνούς για τους εξαθλιωμένους κατοίκους της Ζιμπάμπουε. Καθώς τα κεφάλαια έχουν φύγει από την χώρα, η εισροή συναλλάγματος έχει πέσει στο μηδέν και η δευτερογενής παραγωγή αγκομαχάει, τα κρατικά έσοδα βυθίζονται και ο κρατικός προϋπολογισμός καταρρέει. Κι όταν, μεσούντος του 2001, φτάνει η ώρα να καταβληθεί στο ΔΝΤ η πρώτη δόση για την αποπληρωμή του δανείου, τα άδεια ταμεία τού κράτους αναγκάζουν την κυβέρνηση να σηκώσει τα χέρια ψηλά. Ο Μουγκάμπε ζητάει από τον διευθυντή τού ΔΝΤ Χορστ Κέλλερ αναχρηματοδότηση του δανείου αλλά ο γερμανός κάνει τον... γερμανό: η Ζιμπάμπουε χρωστάει και πρέπει να πληρώσει.

Η αδιαλλαξία του ταμείου οφείλεται στο ότι η κυβέρνηση Μουγκάμπε δεν υπάκουσε στις εντολές και δεν επέστρεψε τα κατασχεμένα εδάφη στους προηγούμενους ιδιοκτήτες. Και πώς να υπακούσει δηλαδή, αφού αυτά τα εδάφη είχαν περάσει πλέον στα χέρια ανώτερων και ανώτατων κομματικών στελεχών, της οικογένειας του Μουγκάμπε μη εξαιρουμένης;

Το χαρτονόμισμα της Ζιμπάμπουε που έδειξε στην κάμερα ο κ. Μητσοτάκης. Εκατό τρισεκατομμύρια δολλάρια.

Το χειρότερο είναι πως ο κόσμος πεινάει. Η σχεδόν πλήρης κατάρρευση της πρωτογενούς παραγωγής έχει προκαλέσει τεράστιες ελλείψεις τροφίμων και η εισαγωγή τους είναι απολύτως απαραίτητη. Όμως η αθέτηση των υποχρεώσεων προς το ΔΝΤ έχει καταστήσει την χώρα πλήρως αναξιόπιστη στις αγορές, πράγμα που σημαίνει ότι ουδείς προθυμοποιείται να την δανείσει. Κι αφού ούτε δικό σου συνάλλαγμα έχεις ούτε δανεικό μπορείς να βρεις, πώς να κάνεις εισαγωγές; Ο Μουγκάμπε δεν κωλώνει: θα αγοράσει το συνάλλαγμα που χρειάζεται από την αγορά συναλλάγματος. Πού θα βρει τα λεφτά για τέτοιες αγορές; Θα τα τυπώσει ο ίδιος!

Όταν το 1980 η χώρα αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητη, θέσπισε ως νόμισμα το δολλάριο Ζιμπάμπουε, το οποίο είχε αξία μεγαλύτερη εκείνης του πολιτειακού δολλαρίου: χρειαζόσουν τρία δολλάρια ΗΠΑ για να αγοράσεις δύο δολλάρια Ζιμπάμπουε. Επί είκοσι χρόνια αυτή η ισοτιμία παρέμεινε σταθερή αλλά η άμετρη αύξηση της κυκλοφορούσας ποσότητας χρήματος ανέτρεψε κάθε ισορροπία. Στο τέλος του 2001, ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 100%. Δυο χρόνια αργότερα, το υπουργείο οικονομικών διαπίστωνε ότι το κόστος εκτύπωσης χαρτονομισμάτων είχε ξεπεράσει την ονομαστική αξία τους. Έτσι, αντί για χαρτονομίσματα, η κυβέρνηση άρχισε να εκδίδει επιταγές με πολύ μεγάλα ποσά. Παρά ταύτα, στις αρχές του 2004 ο τιμάριθμος σκαρφαλώνει στο 624%.

Από την μια η εμμονή τής διεθνούς κοινότητας να αφήσει μια χώρα να καταστραφεί κι από την άλλη το πείσμα ενός ανεγκέφαλου δικατορίσκου αποδείχτηκαν ως ιδανικά συστατικά για μια εκρηκτική εξέλιξη που ξεπερνάει κάθε φαντασία. Τον Οκτώβριο του 2005, η κυβέρνηση ανακοινώνει ότι ετοιμάζει καινούργιο νόμισμα, σε αντικατάσταση του απαξιωμένου δολλαρίου. Πραγματικά, τον Αύγουστο του 2006 το δολλάριο αντικαθίσταται από το νέο δολλάριο σε τιμή ένα προς χίλια και ταυτόχρονα υποτιμάται κατά 60% έναντι του δολλαρίου ΗΠΑ.

Επειδή, όμως, με το να βάλει ο Μανωλιός το πίσω μπρος δεν αλλάζει κάτι ουσιαστικό, η κατρακύλα συνεχίζεται και, μάλιστα, με εντονώτερο ρυθμό. Ο πληθωρισμός εξακολουθεί να καταστρέφει τα πάντα, φτάνοντας τον Δεκέμβριο του 2006 στο 1.281%. Απόλυτη ένδειξη του αδιεξόδου αποτελεί το γεγονός ότι τον Φεβρουάριο του 2007 η κεντρική τράπεζα της Ζιμπάμπουε κηρύσσει τον πληθωρισμό παράνομο (!), απαγορεύοντας οποιαδήποτε αύξηση τιμών μέχρι τέλους Ιουνίου. Οι αρχές εξαπολύουν κυνηγητό όποιων παραβιάζουν την απαγόρευση, με τραγελαφικά αποτελέσματα. Για παράδειγμα, εξαφανίζεται το ψωμί από τα ράφια των μαγαζιών όταν δυο αρτοποιοί που τόλμησαν να αυξήσουν την τιμή του ψωμιού τους καταδικάζονται σε φυλάκιση τεσσάρων μηνών. Και όμως, στα τέλη Απριλίου ο πληθωρισμός σημειώνει καινούργιο ρεκόρ, φτάνοντας το 3.714%.

Οι αρχές κάνουν την δουλειά τους και ο πληθωρισμός την δική του. Με την απαγόρευση ακόμη σε ισχύ, η άνοδος του τιμαρίθμου αρχίζει να αποτυπώνεται με πενταψήφια ποσοστά. Ο Ιούνιος κλείνει με 11.000% και η κυβέρνηση αποφασίζει να διακόψει την δημοσίευση στοιχείων για την πορεία του πληθωρισμού. Τον Σεπτέμβριο το νόμισμα υποτιμάται επισήμως κατά 92% και η ισοτιμία του προς το πολιτειακό δολλάριο ορίζεται σε 30.000 προς ένα. Δώρο άδωρο. Τον Ιανουάριο του 2008 ο δείκτης του πληθωρισμού σπάζει το φράγμα του 100.000%, τον Φεβρουάριο αγγίζει το 165.000%, τον Ιούνιο ξεπερνάει το 2.200.000%, τον Ιούλιο φτάνει το 11.250.000%...  Ο Νοέμβριος κλείνει στο 79.600.000.000% (79,6 δισ. τοις εκατό). Τρεις μήνες αργότερα, η κυβέρνηση ανακοινώνει επισήμως την κατάργηση του εγχώριου νομίσματος. Οι συναλλαγές θα γίνονται πλέον αποκλειστικά με χρήση ξένου νομίσματος. Οι τιμές και τα υπόλοιπα των λογαριασμών μετατρέπονται σε δολλάριο ΗΠΑ, με ισοτιμία ένα δολλάριο ΗΠΑ προς 35 τετράκις εκατομμύρια δολλάρια Ζιμπάμπουε.

Στο μεταξύ ο Μουγκάμπε κάνει ό,τι μπορεί για να μείνει στην εξουσία. Στις εκλογές του Μαρτίου το ZANU χάνει για πρώτη φορά την απόλυτη πλειοψηφία και τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών οδηγούν σε δεύτερο γύρο ανάμεσα στον επί 28 χρόνια πρόεδρο και τον αντίπαλό του Μόργκαν Τσβανγκιράι. Όμως, ο Μουγκάμπε δεν έχει καμμιά διάθεση να παραδώσει την εξουσία. Συλλαμβάνει τον Τσβανγκιράι, τον περνάει από δίκη και όταν εκείνος αθωώνεται, τον συλλαμβάνει πάλι... και πάλι... πέντε φορές ως τον Ιούνιο, οπότε ο Τσβανγκιράι δηλώνει ότι αποσύρεται. Οι εκλογές γίνονται με μόνο υποψήφιο τον Μουγκάμπε, ο οποίος παίρνει 85,51% και εκλέγεται για πέμπτη επταετία πρόεδρος. Το 2013, στα 89 του πλέον, θα εκλεγόταν και για έκτη. Θα χρειαζόταν στρατιωτικό πραξικόπημα για να παραιτηθεί από την εξουσία το 2017, αφού πρώτα θα εξασφάλιζε ισόβια ασυλία...

Λευκός Οίκος, Μάιος 1995: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον με τον Ρόμπερτ Μουγκάμπε.

Επίλογος. Χρειάστηκε μια οκταετία για να ολοκληρωθεί η πλήρης καταστροφή μιας ως τότε ευημερούσας χώρας. Μέσα σε οκτώ χρόνια το ΑΕΠ της έπεσε στο μισό και οι δημόσιες δαπάνες στο 5% του -μειωμένου- ΑΕΠ (από 40% κατά την προηγούμενη δεκαετία), με αποτέλεσμα την πλήρη διάλυση των δημοσίων υπηρεσιών. Σχολεία και νοσοκομεία έκλεισαν, δίκτυα ύδρευσης και ηλεκτροδότησης τέθηκαν εκτός λειτουργίας και οι φτωχοί κάτοικοι εξαθλιώθηκαν τελείως από την πείνα αλλά και από την χολέρα που έκανε την εμφάνισή της.

Κανονικά, θα έπρεπε να κλείσω το σημερινό σημείωμα με μια εκτίμηση για το πόσο πιθανό ήταν να συμβεί κάτι παρόμοιο στην χώρα μας το 2015. Όμως αυτό το ιστολόγιο δεν είναι "κανονικό", οπότε θα κάνει ακριβώς αυτό που κάνει πάντα: θα περιοριστεί στην καταγραφή στοιχείων και δεδομένων, αφήνοντας όλα τα συμπεράσματα στον αναγνώστη, την κρίση του οποίου εμπιστεύεται απολύτως.

15 Απριλίου 2019

Κινδυνέψαμε να γίνουμε Ζιμπάμπουε; (1)

Τον Ιούλιο του 2015, καθώς η χώρα βάδιζε προς το γνωστό δημοψήφισμα-παρωδία, ο αρχηγός τής αξιωματικής αντιπολίτευσης Κυριάκος Μητσοτάκης βγήκε σε τηλεοπτική εκπομπή τού Μέγκα και ξιφούλκησε κατά του "Όχι". Κανείς δεν θυμάται τι είπε εκείνο το βράδυ ο κ. Μητσοτάκης. Όμως, πολλοί θυμούνται την φράση του "η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει Ζιμπάμπουε", μια αποστροφή που φρόντισε να υπογραμμίσει δείχνοντας στην κάμερα ένα πληθωριστικό χαρτονόμισμα αυτής της αφρικανικής χώρας. Από τότε, η Ζιμπάμπουε έχει γίνει παράδειγμα-φόβητρο κατά της άποψης ότι θα ήταν καλύτερα για την χώρα μας αν έβγαινε από την ευρωζώνη και επέστρεφε σε δικό της νόμισμα. Όμως, πόσοι από μας γνωρίζουν τι ακριβώς συμβαίνει στην Ζιμπάμπουε; Κι όσοι φοβούνται, γνωρίζουν τι ακριβώς φοβούνται; Και, τελικά, κινδυνέψαμε όντως να γίνουμε Ζιμπάμπουε;

Η Ζιμπάμπουε είναι η παλιά Ροδεσία, πρώην βρετανική αποικία, η οποία κηρύχθηκε μονομερώς ανεξάρτητη το 1965. Η Βρετανία και όλες οι χώρες της βρετανικής κοινοπολιτείας δεν αναγνώρισαν την ανεξαρτησία της Ροδεσίας και η χώρα ταλανίστηκε από εμπάργκο, εμφύλιες συγκρούσεις και ανταρτοπολέμους επί 15 ολόκληρα χρόνια. Τελικά, το 1979 οι μαύροι ροδεσιανοί ηγέτες κατέληξαν σε συμφωνία με την λευκή κυβέρνηση, οι εντάσεις αμβλύνθηκαν και την επόμενη χρονιά η χώρα αναγνωρίστηκε διεθνώς ως ανεξάρτητη με το όνομα Ζιμπάμπουε.

Χαράρε, 18/04/1980: Ο Ρόμπερτ Μουγκάμπε ορκίζεται ως πρώτος πρωθυπουργός της Ζιμπάμπουε

Αφού έληξαν οι συγκρούσεις, η Ζιμπάμπουε γνώρισε πρωτόγνωρη ευημερία, χάρη στην προίκα που της έδωσε η φύση σε χρυσό, λευκόχρυσο, νικέλιο, διαμάντια, σίδηρο, άνθρακα κλπ ορυκτά αλλά και σε πλούσια γεωργική παραγωγή, αρκετή για να υπερκαλύπτει τις ανάγκες των κατοίκων της. Αξίζει να σημειώσουμε ότι για τις ανάγκες της γεωργίας είχαν κατασκευαστεί 10.747 φράγματα, όταν οι υπόλοιπες χώρες τής νότιας Αφρικής διαθέτουν κάπου 1.700 όλες μαζί. Από δίπλα, η βιομηχανική παραγωγή αναπτυσσόταν διαρκώς, σε τομείς όπως η εριουργία, ο χάλυβας, το τσιμέντο, τα χημικά προϊόντα κλπ. ενώ η καπνοβιομηχανία είχε αναδειχθεί σε κορυφαία πηγή συναλλάγματος. Εξαίρετες επιδόσεις σημείωνε και ο τουρισμός. Κι όλα αυτά υποβοηθούνταν από ένα πανίσχυρο τραπεζικό σύστημα, το οποίο χρηματοδοτούσε αφειδώλευτα κάθε παλιά ή νέα επιχειρηματική δραστηριότητα. Έτσι, με τις ξένες επενδύσεις να ρέουν, μέχρι σχεδόν το τέλος της χιλιετίας το ΑΕΠ τής χώρας αυξανόταν σταθερά, με ρυθμό που συχνά υπερέβαινε το 4%.

Κι ενώ όλα πήγαιναν μια χαρά (τουλάχιστον στα χαρτιά, γιατί στην πραγματικότητα η μεγάλη πλειοψηφία των 13 εκατ. κατοίκων βούλιαζε στην φτώχεια), κάπου στα μέσα του 1997 η κατάσταση άλλαξε ξαφνικά και η χώρα μπήκε σε ύφεση. Τί έφταιξε γι' αυτή την αντιστροφή; Μια μερίδα αναλυτών διατύπωσε την άποψη ότι η οικονομική κατάρρευση της Ζιμπάμπουε οφείλεται στην αλλαγή τής νομισματικής πολιτικής και στην εκτύπωση μεγάλων ποσοτήτων νέου χρήματος (μια άποψη που -προφανώς- υιοθετεί και ο κ. Μητσοτάκης, όπως τουλάχιστον άφησε ο ίδιος να εννοηθεί επιδεικνύοντας το χαρτονόμισμα). Είναι, όμως έτσι; Το τύπωμα του χρήματος έφερε την κατάρρευση ή, μήπως, προηγήθηκε η κατάρρευση και ακολούθησε η εκτύπωση; Ας δούμε την αλήθεια, η οποία είναι μάλλον άβολη για τον κ. Μητσοτάκη.

Καθώς ο εικοστός αιώνας πλησίαζε στο τέλος του, το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό τής αγροτικής γης τής Ζιμπάμπουε ανήκε σε 1.480 οικογένειες λευκών. Για να γίνουν αντιληπτά τα μεγέθη, πρέπει να πούμε ότι στα αγροκτήματα των λευκών δούλευαν περισσότεροι από 350.000 μαύροι εργάτες, την ώρα που οι μαύροι γαιοκτήμονες όλης της χώρας υπολογίζονταν σε 8.500 μόνο, όλοι τους κάτοχοι μικρών και πολύ μικρών κτημάτων. Αυτή η καταφανής ανισότητα ήταν κατάλοιπο της αποικιοκρατίας και τροφοδοτούσε τις συνεχώς διογκούμενες διαμαρτυρίες των μαύρων, οι οποίοι ζητούσαν αναδιανομή των εδαφών.

Η κατάσταση άρχισε να ξεφεύγει το 1997, καθώς έκαναν έκδηλη την δυσαρέσκειά τους οι βετεράνοι τού "πολέμου της ανεξαρτησίας", δηλαδή οι αντάρτες που σχεδόν στο σύνολό τους ανήκαν στο πλειοψηφούν κόμμα ZANU, του -προέδρου πλέον- Ρόμπερτ Μουγκάμπε. Όμως, ενώ ο Μουγκάμπε από την μια έταζε στους βετεράνους αυξήσεις των συντάξεών τους προκειμένου να τους κατευνάσει, από την άλλη ξόδευε άφθονο χρήμα για να αναπτύξει στρατιωτικά τμήματα στο διπλανό Κονγκό, ώστε να στηρίξει το καθεστώς του Λοράν Καμπιλά, το οποίο είχε παραχωρήσει άδειες εξόρυξης σε εταιρείες λευκών κεφαλαιούχων τής Ζιμπάμπουε. Ουσιαστικά, δηλαδή, ο Μουγκάμπε πλήρωνε για να στηρίξει τις επενδύσεις τής εγχώριας κεφαλαιουχικής ελίτ στο Κονγκό. Φυσικά, οι βετεράνοι δεν ηρέμησαν. Και καθώς οι φωνές τους ενώνονταν μ' εκείνες των μαύρων αγροτών, η δυσαρέσκεια άρχισε να παίρνει μεγάλες διαστάσεις. Έτσι, ο Μουγκάμπε πήρε την μεγάλη απόφαση και η κυβέρνησή του άρχισε την διαδικασία αναδιανομής γης με κατασχέσεις αγροτικών εδαφών από τους λευκούς.

Οι εξελίξεις ήσαν καταιγιστικές. Με τους μαύρους να σηκώνουν κεφάλι, οι λευκοί μάζεψαν ό,τι μπορούσαν να μαζέψουν από τον πλούτο τους και τράπηκαν σε φυγή. Εννοείται ότι σε ελάχιστο χρόνο οι ξένες επενδύσεις έπεσαν στο μηδέν, με το ασφάλιστρο κινδύνου να πενταπλασιάζεται από 4% σε 20%. Μα, πάνω απ' όλα, κατέρρευσε η αγροτική παραγωγή, με τα αγροκτήματα των λευκών να μένουν ακαλλιέργητα και με τους μικρούς καλλιεργητές να βρίσκουν τις πόρτες των τραπεζών κλειστές και να οδηγούνται σε ασφυξία. Μέσα σε λιγώτερο από δυο χρόνια, η μέχρι πριν λίγο καιρό ακμάζουσα Ζιμπάμπουε βρέθηκε να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα έλλειψης βασικών ειδών διατροφής.

Παρένθεση. Από όλο αυτό το κακό, δεν προέκυψε ούτε ένα καλό. Ούτε καν εκείνο της αναδιανομής της γης. Υποτίθεται ότι η αναδιανομή γίνεται επ' ωφελεία των φτωχών και των άκληρων αγροτών, πλην όμως με την αναδιανομή του Μουγκάμπε δεν συνέβη τίποτε τέτοιο. Απλώς, τα καλύτερα και τα ευφορώτερα εδάφη άλλαξαν χρώμα χεριών ιδιοκτητών, περνώντας από τους εκπροσώπους τής λευκής ελίτ σε εκείνους της μαύρης. Οι φτωχοί και άκληροι μαύροι παρέμειναν και φτωχοί και άκληροι. Κλείνει η παρένθεση.

Οι "επαναστάτες" Λωράν Καμπιλά και Ρόμπερτ Μουγκάμπε (Κινσάσα, 1998)

Ο πρόεδρος Μουγκάμπε και τα μέλη τής κυβέρνησής του κατονόμασαν ως υπαίτιους της καταστροφής την έλλειψη συμπαράστασης των δυτικών και την... ξηρασία. Ο μόνος πρόθυμος συμπαραστάτης τού Μουγκάμπε σε τούτες τις δύσκολες ώρες ήταν -ποιός άλλος;- το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Το ΔΝΤ δέχτηκε να χορηγήσει δάνειο 176 εκατ. δολλαρίων εφ' όσον η κυβέρνηση υιοθετούσε ένα αυστηρό πρόγραμμα λιτότητας και ακύρωνε το πρόγραμμα κατασχέσεων και αναδιανομής της γης.

Ο Μουγκάμπε δέχτηκε τους όρους και το 1998 πήρε τα δανεικά. Αυτό ήταν εύκολο. Τα δύσκολα ήρθαν τρία χρόνια αργότερα, το 2001, όταν η χώρα δήλωσε αδυναμία να καταβάλει στο ΔΝΤ την πρώτη δόση για την αποπληρωμή των δανεικών. Το τι ακολούθησε θα το δούμε αύριο.

5 Απριλίου 2019

ΕΕΣΥΠ, αυτή η άγνωστη (3)

Χτες, μια φίλη αναγνώστρια μου απηύθυνε (μέσω της σελίδας τού ιστολογίου στο Facebook) την εξής ερώτηση: "Αναρωτιέμαι, Θοδωρή ,το κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης -που το ανεκτίμητης αξίας περιεχόμενό του μετακόμισε στο ΚΠΙΣΝ- ανήκει πλέον στην ΕΕΣΥΠ;". Δεν της απάντησα επειδή είχα κατά νου το σημερινό κείμενο, όπου θα βρει την απάντηση που ζητάει. Στο μεταξύ, ας θυμηθούμε αυτό που λέγαμε χτες, ότι πέρυσι τον Ιούνιο η ΕΤΑΔ/ΕΕΣΥΠ ζήτησε να μεταβιβαστούν σ' αυτήν οι τρεις παραλιακές λεωφόροι τής Πάτρας, επειδή θα μιλήσουμε εκτενέστερα για εκείνο το αίτημα της ΕΤΑΔ μιας και αφορούσε πολύ περισσότερα ακίνητα.

Στις 14 Ιουνίου 2018 (κρατήστε αυτή την ημερομηνία), λοιπόν, η ΕΕΣΥΠ υπέβαλε στην κυβέρνηση αίτημα με το οποίο ζητούσε να μεταβιβαστούν στην ΕΤΑΔ "10.119 ακίνητα, κυριότητας ελληνικού δημοσίου, συνολικού εμβαδού γης 511.357.451 τ.μ. και συνολικής δομημένης επιφάνειας 22.601 τ.μ., όπως αυτά εξειδικεύονται με Κωδικό Αριθμό Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ) στο Παράρτημα Ι, το οποίο είναι συνημμένο στο παρόν αίτημα". Ουσιαστικά, δηλαδή, η ΕΕΣΥΠ έστειλε μια λίστα με 10.119 αριθμούς κτηματολογίου και ζητούσε να της μεταβιβαστούν τα ακίνητα στα οποία ανήκαν αυτοί οι αριθμοί.

Πανοραμική άποψη της βόρειας Πάτρας. Σε πρώτο πλάνο το βυζαντινό
κάστρο τού 6ου αιώνα, έμβλημα της πόλης, το οποίο διεκδικεί η ΕΕΣΥΠ.

Στις 18 Ιουνίου 2018 συνεδρίασε το Κυβερνητικό Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής (ΚυΣΟιΠ), υπό την προεδρία τού υπουργού οικονομίας Γιάννη Δραγασάκη και αποφάσισε να κάνει δεκτό το αίτημα της ΕΕΣΥΠ και να αναθέσει στον υπουργό οικονομικών την διεκπεραίωση της διαδικασίας. Βάσει του -μνημονιακού- Ν.4389/2016, το ΚυΣΟιΠ όφειλε να εκδώσει απόφαση μέσα σε διάστημα δυο μηνών αλλά σε μόλις τέσσερις ημέρες η απόφαση ήταν έτοιμη και την επόμενη κιόλας ημέρα δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Β', 2317/19-06-2018). Δηλαδή, μέσα σε τέσσερις ημέρες και προκειμένου να αποφασίσουν, τα μέλη του ΚυΣΟιΠ έλεγξαν όλα τα ακίνητα στα οποία ανήκε κάθε ένας από 10.119 κωδικούς, συζήτησαν την ιδιαιτερότητα κάθε ακινήτου, υπολόγισαν την σημασία καθενός ξεχωριστά τόσο για την τοπική όσο και για την εθνική οικονομία και αποφάσισαν ότι άπαντα, μηδενός εξαιρουμένου, μπορούν και πρέπει να μεταβιβαστούν στην ΕΤΑΔ.

Επειδή αυτό το τιτάνιο έργο δεν θα μπορούσε να το φέρει εις πέρας μέσα σε τέσσερις ημέρες ούτε συστοιχία πανίσχυρων υπολογιστών, οφείλουμε να αναφέρουμε τα ονόματα των υπουργών-μελών εκείνου του ΚυΣΟιΠ, ώστε να τους απονείμουμε τα οφειλόμενα εύσημα: Γιάννης Δραγασάκης (οικονομίας και ανάπτυξης, πρόεδρος), Ευκλείδης Τσακαλώτος (οικονομικών), Γιώργος Σταθάκης (περιβάλλοντος και ενέργειας), Παναγιώτης Κουρουμπλής (ναυτιλίας), Ευάγγελος Αποστόλου (αγροτικής ανάπτυξης), Αλέξανδρος Χαρίτσης (αναπληρωτής οικονομίας και ανάπτυξης), Γιώργος Χουλιαράκης (αναπληρωτής οικονομικών), Χριστόφορος Βερναρδάκης και Αλέξανδρος Φλαμπουράρης (αμφότεροι επικρατείας).

Όσον αφορά την Πάτρα, ανάμεσα στα 10.119 μεταβιβαζόμενα ακίνητα βρέθηκαν: το παράλιο μέτωπο και οι τρεις παραλιακές λεωφόροι για τις οποίες κάναμε λόγο χτες, η παραλιακή ζώνη Αγιάς-Τερψιθέας, η παραλία των Ιτεών, η πλατεία με το Ηρώο στην Τερψιθέα, χώροι που έχουν χαρακτηριστεί ως κοινόχρηστοι (το στρατόπεδο ΚΕΤχ στα Σύνορα, ο χώρος του δασαρχείου, οι χώροι με τις αθλητικές εγκαταστάσεις τού δήμου σε Γαληνού και Τοπάλη, ο χώρος μηχανικής καλλιέργειας στην Πανεπιστημίου κλπ), το Φρούριο-έμβλημα της πόλης, το αρχαιολογικό μουσείο, το ρωμαϊκό ωδείο, ο ρωμαϊκός ιππόδρομος (στο κέντρο της πόλης) αλλά και όλα τα απαλλοτριωμένα στην περιοχή τού ιπποδρόμου κτήρια, πέντε δημοτικά σχολεία και τρία σχολικά συγκροτήματα για τα οποία βρέθηκαν λάθη στην εγγραφή τους στο κτηματολόγιο κλπ.

Στην διπλανή μας Κεφαλλονιά μεταβιβάστηκαν στην ΕΕΣΥΠ: Το αρχαιολογικό μουσείο Αργοστολίου, η Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού, τα δικαστήρια, τα κτήρια της αστυνομίας σε Αργοστόλι και Ληξούρι, η Ιακωβάτειος Βιβλιοθήκη μαζί με το κηποθέατρό της, ο χώρος του λιμενικού ταμείου και του τελωνείου στο Αργοστόλι, ο Κούταβος, το μνημείο της μεραρχίας Άκουι, ο Τηλέγραφος (λόφος του αη-Θανάση), το Κουλούμπι (ο λόφος στον θαλασσόμυλο) κλπ.

Φυσικά, από αυτή την τρέλα δεν γλίτωσε ούτε η Θεσσαλονίκη, όπου η ΕΕΣΥΠ απέκτησε τον Λευκό Πύργο, την Ροτόντα, το Καυταντζόγλειο στάδιο, το Επταπύργιο (Γεντί-Κουλέ), τον ναό της Αχειροποιήτου, τα νοσοκομεία Ιπποκράτειο, Γεννηματάς και Παπαγεωργίου, το αρχαιολογικό μουσείο, την παραλιακή λεωφόρο από Λευκό Πύργο μέχρι την εκκλησία Μεθοδίου-Κυρίλλου (μαζί με την εκκλησία) κλπ. Στην υπόλοιπη Ελλάδα ξεχωρίζουν οι μεταβιβάσεις της Κνωσσού, της Σπιναλόγκας, των τειχών του Ηρακλείου, του Παγκρήτιου σταδίου, των Νεωρίων και του τουρκικού χαμάμ στα Χανιά, του ναυτικού και του αρχαιολογικού μουσείου των Χανίων, του τεμένους του Μασταμπά στο Ρέθυμνο, του Ασύρματου στο Μπραχάμι, του Ζαππείου, του συμμαχικού νεκροταφείου στο Παλιό Φάληρο, του σπιτιού τού Καποδίστρια στην Κέρκυρα, του σπιτιού του Σοφιανόπουλου στην Αλεξανδρούπολη, του σπιτιού του Ελ. Βενιζέλου στην Χαλέπα, του παλαιού νοσοκομείου της Άρτας, του γηπέδου, του κολυμβητήριου και του πάρκου κυκλοφοριακής αγωγής του Ναυπλίου, του Γκέρτσειου και του δικαστικού μεγάρου στην Κοζάνη, του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων, της Ακρόπολης της Σπάρτης, του νοσοκομείου και του γηροκομείου στο Καρπενήσι, του αρχαίου θεάτρου στην Λάρισα, του Μπεζεστενιού στις Σέρρες, του μεγάρου Τόκου στην Καβάλα, του τείχους της Χίου, του αρχαιολογικού χώρου τής Αρχαίας Τρίκκης στα Τρίκαλα, της Δημόσιας Βιβλιοθήκης στην Λευκάδα κλπ κλπ κλπ...

Ο κατάλογος είναι μακρύς, γεμάτος με δρόμους, πλατείες, πάρκα, μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους εν γένει, σχολεία, χώρους άθλησης (γήπεδα,στάδια, κολυμβητήρια, γυμναστήρια κλπ), παιδικές χαρές, κτήρια πρεσβειών στο εξωτερικό, κτήρια διαφόρων υπηρεσιών και φορέων, φυλακές, στρατόπεδα, δάση, παραλίες, διατηρητέα βιομηχανικά οικοδομήματα (καπναποθήκες, βυρσοδεψεία κλπ)... με τα πάντα, αρκεί να μπορούν να "αξιοποιηθούν" με οποιονδήποτε τρόπο.

Παρένθεση. Για να αποκαλυφθούν όλα αυτά, έπρεπε σε όλη την χώρα κάποιοι υπάλληλοι δήμων, ιδρυμάτων, φορέων κλπ να ψάξουν σε αρχεία και να τρέξουν στα υποθηκοφυλακεία προκειμένου να ταυτοποιήσουν τους κωδικούς αριθμούς τής απόφασης με τα ακίνητα που τους αφορούν. Στο χάος της Αθήνας ή δεν έγινε τέτοια προσπάθεια (προφανώς επειδή θα ήταν σισύφεια) ή απλώς εγώ δεν κατάφερα να βρω κάτι συγκεκριμένο. Κατ' επέκταση, δεν μπορώ να απαντήσω στην φίλη αναγνώστρια για το τι συμβαίνει με το κτήριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Μόνο για την Δημόσια Βιβλιοθήκη της Λευκάδας μπορώ να της πω. Κλείνει η παρένθεση.

Εννοείται ότι ξέσπασε σάλος μόλις έγιναν γνωστά τα παραπάνω. Ο υπουργός υγείας Ανδρέας Ξανθός προσπάθησε να ηρεμήσει τα πνεύματα, δηλώνοντας ότι "προφανέστατα δεν υπάρχει καμία διάθεση και πρόθεση να εκποιήσουμε δημόσια περιουσία" αλλά δεν έπεισε, καθ' όσον το μόνο προφανές είναι ότι όλα αυτά τα ακίνητα μεταβιβάστηκαν σε μια εταιρεία, η οποία έχει την δυνατότητα να τα πουλήσει όποτε θέλει και, μάλιστα, δίχως να δώσει λόγο σε κανέναν. Στο κάτω-κάτω, αν η αριστερή (μη ξεχνιόμαστε!) κυβέρνηση νοιαζόταν πράγματι για την αξιοποίηση και όχι για το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, ας ανέθετε σε κάποιον φορέα ακριβώς αυτό, την αξιοποίηση, χωρίς να μεταβιβάζει ιδιοκτησίες. Και, βεβαίως, χωρίς να νομοθετεί για το ακαταδίωκτο των διαχειριστών...

Το δικαστικό μέγαρο Ηρακλείου, το οποίο έχει μεταβιβαστεί στην ΕΕΣΥΠ.
Τώρα πια, το κράτος πληρώνει ενοίκιο στην ΕΕΣΥΠ για την χρήση του (!!)

Κανονικά, σύμφωνα με τον σχεδιασμό μου, κάπου εδώ θα έπρεπε να ολοκληρώσω. Ίσως και να το κάνω. Ίσως, πάλι, να προσθέσω μερικά στιγμιότυπα από τα όσα ακολούθησαν την παραπάνω απόφαση του ΚυΣΟιΠ, έτσι... για να γελάσει λίγο το χειλάκι μας. Ειδικά, όσα ακολούθησαν τις προσφυγές των Δήμων Πατρέων και Σπαρτιατών κατά της απόφασης, έχουν αρκετό ενδιαφέρον και σκέφτομαι πως δεν πρέπει να σας τα στερήσω. Το κακό είναι πως αηδιάζω εύκολα όταν κάποιο βρόμικο θέμα τραβάει σε μάκρος. Ίδωμεν από Δευτέρα.

4 Απριλίου 2019

ΕΕΣΥΠ, αυτή η άγνωστη (2)

Θα έλεγε κανείς ότι η ίδρυση της ΕΕΣΥΠ ήταν υποχρεωτική διότι μας την επέβαλαν οι δανειστές μας μέσω των μνημονίων. Αυτό δεν είναι απολύτως ακριβές αλλά δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ότι η διάρκεια αυτής της εταιρείας προβλέπεται για 99 χρόνια, δηλαδή για 96 ολόκληρα χρόνια μετά την έξοδο από τα μνημόνια. Με την λήξη αυτού του διαστήματος, η εταιρεία θα λυθεί και η περιουσία της θα περιέλθει και πάλι στο κράτος. Ο λόγος για τον οποίο προβλέφθηκε τόσο μεγάλη διάρκεια, είναι ότι η ΕΕΣΥΠ αποτελεί την εγγύηση του ελληνικού κράτους προς τους δανειστές του ότι θα εξοφλήσει πλήρως τα χρέη του προς αυτούς. Πώς γίνεται αυτό; Ιδού:

Με το τελευταίο μνημόνιο, η ΕΕΣΥΠ κατέστη "συμβαλλόμενο μέρος" της χρηματοδοτικής σύμβασης, εγγυώμενο την έγκαιρη εκπλήρωση των δανειακών υποχρεώσεων της χώρας μας. Ειδικώτερα, "υπόσχεται στον ESM ότι κάθε φορά που το δικαιούχο κράτος μέλος δεν καταβάλλει ποσό οφειλόμενο βάσει ή σε σχέση με τη Σύμβαση, η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας μετά από αίτημα θα φέρει την ευθύνη καταβολής αυτού του ποσού σαν να ήταν ο κύριος οφειλέτης, εφόσον τα συνολικά καταβλητέα ποσά βάσει αυτής της εγγύησης δεν θα υπερβαίνουν συνολικά τα 25 δισ. ευρώ". Επί πλέον δε, "συμφωνεί με τον ESM ότι εάν οποιαδήποτε εγγύηση που εγγυάται είναι ή καθίσταται μη εκτελεστή, άκυρη ή παράνομη, ανεξάρτητα ως αρχική υποχρέωση, αποζημιώνει τον ESM αμέσως μετά από αίτημά του έναντι οποιουδήποτε κόστους, απώλειας ή υποχρέωσης ευθύνης που προκύπτει από το γεγονός ότι το δικαιούχο κράτος μέλος δεν καταβάλλει κανένα ποσό το οποίο θα καταβαλλόταν στο πλαίσιο της σύμβασης, αλλά λόγω μη εκτελεστότητας, ακυρότητας ή παρανομίας δεν καταβάλλεται την ημερομηνία κατά την οποία θα έπρεπε να καταβληθεί". Παρ' ότι ο συντάκτης των παραπάνω αποσπασμάτων έχει πρόβλημα με τα ελληνικά του, πιστεύω ότι καταλάβαμε όλοι το περιεχόμενό τους.

Πάτρα, 1930: Η Όθωνος-Αμαλίας (στο ύψος της Ερμού), την κατοχή της οποίας διεκδικεί σήμερα η ΕΕΣΥΠ.

Προχωρούμε. Λέγαμε χτες ότι μια από τις τρεις κύριες θυγατρικές τής ΕΕΣΥΠ είναι και η ΕΤΑΔ, η οποία διαχειρίζεται τα ακίνητα του δημοσίου. Όμως, πλην των ακινήτων τής ΕΤΑΔ, υπάρχουν και αναρίθμητα άλλα ακίνητα, τα οποία ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, σε άλλους φορείς, οργανισμούς και εταιρείες. Δεν ξέρω τι καταλαβαίνει κανείς με τον όρο "ακίνητα του δημοσίου" αλλά, προσωπικά, ανατρίχιασα όταν έκανα την σχετική καταγραφή. Βλέπετε, εδώ μιλάμε για κάτι πολύ περισσότερο από μερικά παρατημένα χορτολείβαδα. Εδώ μιλάμε για εκατοντάδες χιλιάδες -αγροτικές ή μη- εκτάσεις και -αστικά ή μη- κτήρια και εγκαταστάσεις πάσης φύσεως.

Κλασσικό παράδειγμα για τους πατρινούς αποτελεί η παραλία τής πόλης, την οποία διεκδικεί η ΕΕΣΥΠ. Η Πάτρα κατέχει μια παγκόσμια πρωτοτυπία: είναι η μόνη παραλιακή πόλη τού πλανήτη, της οποίας οι κάτοικοι δεν έχουν πρόσβαση στην θάλασσα. Σχεδόν ολόκληρο το παράλιο μέτωπό της ανήκει στον Οργανισμό Λιμένος. Εδώ και χρόνια ο δήμος διεκδικεί αυτή την ζώνη, ώστε να μπορούν οι πολίτες να κάνουν έστω μια βόλτα δίπλα στην θάλασσα. Κι όταν η τωρινή δημοτική αρχή χόντρυνε το παιχνίδι και ξεσήκωσε τον κόσμο, καταφέρνοντας την τμηματική παραχώρηση του παράλιου μετώπου στον δήμο, βρήκε απέναντί της της ΕΕΣΥΠ, η οποία διεκδικεί δικαστικά για λογαριασμό της όχι μόνο την παραλία αλλά και μεγάλα τμήματα της υπόλοιπης πόλης.

Παρένθεση. Όσο κι αν είναι ελάχιστα γνωστό και όσο κι αν ακούγεται παράλογο και εξοργιστικό, τα εδάφη στα οποία είναι κατασκευασμένες οι τρεις παραλιακές λεωφόροι τής Πάτρας (Ηρώων Πολυτεχνείου, Όθωνος-Ᾱμαλίας, Ακτή Δυμαίων) δεν ανήκουν στον δήμο, στον οποίο έχει απλώς παραχωρηθεί η χρήση τους, είτε από τον Οργανισμό Λιμένος είτε από τον ΟΣΕ. Τον περασμένο Ιούνιο, η ΕΤΑΔ αξίωσε την μεταβίβαση των τριών λεωφόρων σ' αυτήν, αίτημα το οποίο έγινε αποδεκτό από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής μέσα σε 96 ώρες, αν και υπήρχε χρονικό περιθώριο δυο μηνών για να βγει η απόφαση, την οποία εννοείται ότι σύσσωμο το δημοτικό συμβούλιο απέρριψε και κατήγγειλε. Κλείνει η παρένθεση.

Γενικώτερα μιλώντας, ανάμεσα στα ακίνητα που ανήκουν στην ΕΕΣΥΠ πρέπει να λογαριάζουμε, μεταξύ άλλων, το σύνολο των εκτάσεων και των εγκαταστάσεων όλων των κρατικών αεροδρομίων και των λιμανιών της χώρας, των σχολείων, των νοσοκομείων και των εθνικών οδών. Η ΕΕΣΥΠ έχει δικαίωμα όλα αυτά να τα πουλήσει, να τα παραχωρήσει ή απλώς να τα νοικιάσει, ανάλογα με το τι θεωρεί ως πλέον συμφέρον για την χώρα το διοικητικό της συμβούλιο.

Επίσης, μεταξύ των ακινήτων που περιέρχονται στην ΕΕΣΥΠ, πρέπει να υπολογίσουμε και τα χιλιάδες κληροδοτήματα όλης της χώρας. Πόσα μπορεί να είναι αυτά; Δεν γνωρίζω αλλά, ενδεικτικά, προκαλώ τους αναγνώστες που μένουν στην πρωτεύουσα να περπατήσουν την Πανεπιστημίου και την Σταδίου από τα Χαυτεία ως το Σύνταγμα, παρατηρώντας τα κτήρια γύρω τους σαν να ήσαν τουρίστες. Μετά από αυτή την βόλτα, είμαι σίγουρος ότι θα προσυπογράψουν τον ισχυρισμό μου ότι τα μισά και πλέον από τα ακίνητα αυτών των δυο δρόμων ανήκουν στο ελληνικό δημόσιο ως κληροδοτήματα. Όλα αυτά είτε έχουν ήδη περιέλθει είτε είναι δυνατόν να περιέλθουν στην ΕΕΣΥΠ.

Και τώρα σας ερωτώ ευθέως: δεν είναι κρίμα κι άδικο να στεγάζονται σε τέτοια υπέροχα κτήρια το νομισματικό μουσείο ή το οφθαλμιατρείο; Πείτε μου, χρειάζεται να έχει κάποιος διδακτορικό στα οικονομικά για να αντιληφθεί ότι μπορούμε να βγάλουμε πολλά λεφτά με μια αλλαγή στην χρήση ή και στην ιδιοκτησία αυτών των κτηρίων; Ή μήπως νομίζετε ότι δεν θα σπρώχνονταν οι υποψήφιοι αγοραστές αν αποφασίζαμε να τα βγάλουμε στο σφυρί;

Αθήνα, 1896: "Ιλίου Μέλαθρον", κατοικία τού Ερρίκου Σλήμαν, δημιουργία Ερνέστου Τσίλλερ.
Σήμερα στεγάζει το Νομισματικό Μουσείο και έχει περάσει στην κατοχή τής ΕΕΣΥΠ.

Με αφορμή την τα ερωτήματα της προηγουμένης παραγράφου, αξίζει να θυμηθούμε πόσα χρήματα έχουμε κατά νου να μαζέψουμε από το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας. Ας ρίξουμε μια ματιά στον Ν.4336/2015 (ο νόμος για το τρίτο μνημόνιο, το αριστερό) για να τεκμηριώσουμε την απάντησή μας. Πάμε, λοιπόν, στην σελίδα 1031 του ΦΕΚ Α', 94/14-08-2015:
4. Σύμφωνα με τη Δήλωση της Συνόδου Κορυφής της Ζώνης του Ευρώ, η ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων θα αποτελέσει μία από τις πηγές για την πραγματοποίηση της προγραμματισμένης εξόφλησης του νέου δανείου του ΕΜΣ και θα αποφέρει κατά τη διάρκεια του νέου δανείου επιδιωκόμενο συνολικό ποσό 50 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 25 δισ. ευρώ θα χρησιμοποιηθούν για την επιστροφή της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών και άλλων περιουσιακών στοιχείων και το 50% κάθε εναπομένοντος ευρώ (τουτέστιν, 50% των 25 δισ. ευρώ) θα χρησιμοποιηθεί για τη μείωση της αναλογίας χρέους/ΑΕΠ, το δε υπόλοιπο 50% θα χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις.
Με απλά λόγια, από το ξεπούλημα πρέπει να μαζέψουμε 50 δισ. ευρώ. Απ' αυτά, τα μισά θα καλύψουν τα σπασμένα των τραπεζών. Από τα υπόλοιπα 25, τα μισά θα πάνε στους δανειστές, για να μειωθεί το χρέος μας. Μόνο τα τελευταία 12,5 δισ. θα πιάσουν τόπο, αφού μόνο αυτά θα πάνε για επενδύσεις. Κι επειδή τα κράτη δεν κάνουν επενδύσεις σε μια αποκρατικοποιημένη οικονομία, προφανώς αυτά τα 12,5 θα τα δώσουμε ως επιδοτήσεις, ενισχύσεις κλπ σε κάποιους ιδιώτες που θα εμφανιστούν ως επενδυτές.

Και μια τελευταία λεπτομέρεια πριν κλείσουμε για σήμερα. Προσέξτε στο απόσπασμα του ΦΕΚ την φρασούλα "θα αποφέρει κατά τη διάρκεια του νέου δανείου". Θυμάστε πότε λήγει η τελευταία δόση του δανείου; Το 2060, στην επέτειο των 100 χρόνων από την γέννησή μου. Μέχρι τότε θα πουλάμε και θα πουλάμε και θα πουλάμε, ώσπου να βγάλουμε 50 δισεκατομμυριάκια. Στο μεταξύ, δώσαμε ολόκληρο το Ελληνικό για 915 εκατομμύρια, που κι αυτά θα τα πάρουμε λίγα-λίγα σε δέκα χρόνια...

3 Απριλίου 2019

ΕΕΣΥΠ, αυτή η άγνωστη (1)

Θα έβαζα άνετα στοίχημα ότι αν μας ρωτήσει κάποιος τι είναι η ΕΕΣΥΠ, ελάχιστοι από μας δεν θα τον κοιτάζαμε με απλανές βλέμμα και δεν θα σηκώναμε τους ώμους δηλώνοντας άγνοια. Κι όμως, αυτό που κρύβεται πίσω από τούτο το αρκτικόλεξο, ρυθμίζει εν πολλοίς την μοίρα μας και την μοίρα τού τόπου μας και θα το κάνει για πολλά χρόνια ακόμη. Πάμε, λοιπόν, να δούμε με λεπτομέρειες την απάντηση.

Κατ' αρχάς, ΕΕΣΥΠ σημαίνει "Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας". Πρόκειται για έναν φορέα, ο οποίος ιδρύθηκε το 2016 (επί της πρώτης "αριστερής" κυβέρνησης της χώρας) και συνήθως αναφέρεται ως "υπερταμείο". Βέβαια, κάποτε αποκαλούσαμε "υπερταμείο" το ΤΑΙΠΕΔ αλλά σήμερα το ΤΑΙΠΕΔ δεν είναι παρά μια θυγατρική τής ΕΕΣΥΠ. Αυτή και μόνη η λεπτομέρεια αρκεί για να προκαλέσει δέος. Αν τώρα προσθέσουμε ότι, πλην του ΤΑΙΠΕΔ, στις άμεσες θυγατρικές τής ΕΕΣΥΠ ανήκουν η ΕΤΑΔ (Εταιρεία Ακινήτων του Δημοσίου) και το ΤΧΣ (Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας), γίνεται σαφές ότι τα πράγματα γίνονται πολύ σοβαρά.

Απεικόνιση των λοιπών θυγατρικών τής ΕΕΣΥΠ (από την Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2017)

Με την ίδρυσή της, η ΕΕΣΥΠ "προικίστηκε" εξαιρετικά, καθώς μεταβιβάστηκε σ' αυτήν ένα τεράστιο φιλέτο τής κρατικής περιουσίας, το οποίο περιλάμβανε (πλήν του ΤΑΙΠΕΔ, της ΕΤΑΔ και του ΤΧΣ): το 34,12% της ΔΕΗ, το 50% + 1 μετοχή της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, το 100% του ΟΑΣΑ (αστικές συγκοινωνίες Αθήνας), το 100% της ΑΕΔΙΚ (Διώρυγα της Κορίνθου), το 100% του ΟΚΑΑ και της ΚΑΘ (Κεντρικές Αγορές Αθήνας και Θεσσαλονίκης), το 100% της ΔΕΘ-Helexpo (Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης), το 100% της ΓΑΙΑΟΣΕ (ακίνητα του ΟΣΕ), το 90% των ΕΛΤΑ, το 55,19% των Αλυκών, το 35% των ΒΙΠΕ της πρώην ΕΤΒΑ και το 25% του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών.

Το σημαντικό ερώτημα είναι απλό: γιατί ιδρύθηκε η ΕΕΣΥΠ; Σύμφωνα με την εισηγητική έκθεση:
Η ΕΕΣΥΠ έχει αναλάβει σημαντικό ρόλο, αφενός, ως προς τη βελτίωση της λειτουργίας των δημόσιων επιχειρήσεων και την ενίσχυση της αποδοτικότητάς τους, αφετέρου, ως προς τη δημιουργία πόρων οι οποίοι θα κατευθύνονται σε επενδύσεις. Σε αυτή την αποστολή της ΕΕΣΥΠ, πρέπει να προστεθεί και ο έμμεσος ρόλος της στην αναπτυξιακή προσπάθεια, καθώς η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων επιχειρήσεων θα έχει θετικό αντίκτυπο στις επενδυτικές και καταναλωτικές αποφάσεις του ιδιωτικού τομέα, καθώς και σε άλλα κρίσιμα μεγέθη όπως η ιδιωτική κατανάλωση, ο σχηματισμός παγίου κεφαλαίου, η απασχόληση, η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και η εν γένει ανταγωνιστικότητα και εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας.
Όλα αυτά ακούγονται μια χαρά. Ποιός δεν θα ήθελε να γίνει ένα συμμάζεμα στο σκορποχώρι τής κρατικής διοίκησης; Ποιός θα ήταν αντίθετος σε έναν φορέα, ο οποίος θα παρακολουθούσε την λειτουργία και την απόδοση της κρατικής περιουσίας, συμβάλλοντας έτσι στην "βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων επιχειρήσεων"; Δυστυχώς, όμως, τίποτε δεν είναι τόσο ειδυλλιακό όσο δείχνει. Πράγματι, η ΕΕΣΥΠ εγγυάται την αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας. Σ' αυτό συμφωνούμε. Εκεί όπου διαφωνούμε είναι στο περιεχόμενο του όρου "αξιοποίηση".

Για να αντιληφθούμε πλήρως την ουσία τού πράγματος, ας πάμε πρώτα να δούμε πώς λειτουργεί η ΕΕΣΥΠ. Κατ' αρχάς, να ξεκαθαρίσουμε ότι, βάσει νόμου, η κυβέρνηση δεν έχει δικαίωμα επέμβασης οιασδήποτε μορφής στην ΕΕΣΥΠ, η οποία απολαμβάνει πλήρους ανεξαρτησίας. Με απλά λόγια: το κράτος παραχωρεί την περιουσία του σε κάποιον διαχειριστή, τον οποίο απαγορεύεται να ελέγξει! Πόσο αντέχει η λογική σας κάτι τέτοιο;

Πάμε παρακάτω. Πώς διοικείται η ΕΕΣΥΠ; Στην κορυφή υπάρχει ένα Εποπτικό Συμβούλιο, τα μέλη του οποίου ορίζονται μεν με απόφαση του υπουργού οικονομικών αλλά αφού έχουν πρώτα εγκριθεί από τους "θεσμούς" (είναι χαρακτηριστικό ότι στο πρώτο Εποπτικό Συμβούλιο συμμετείχαν τρεις έλληνες, ένας γάλλος συνεργάτης τής Λαγκάρντ κι ένας ισπανός πρώην υφυπουργός οικονομικών). Στην συνέχεια, αυτό το συμβούλιο εκλέγει τα πέντε μέλη τού Διοικητικού Συμβουλίου, τα οποία διοικούν την εταιρεία. Και, τέλος, το Διοικητικό Συμβούλιο ορίζει τους επί κεφαλής των θυγατρικών (ΤΑΙΠΕΔ, ΕΤΑΔ, ΤΧΣ, ΔΕΚΟ κλπ).

Παρένθεση με σημαντική λεπτομέρεια. Για την εκλογή των τριών από τα πέντε μέλη τού Διοικητικού Συμβουλίου, το Εποπτικό Συμβούλιο λαμβάνει υπ' όψη του τις υποδείξεις τής ελληνικής κυβέρνησης, χωρίς να απαιτείται η σύμφωνη γνώμη των "θεσμών". Για τα υπόλοιπα δυο μέλη λαμβάνει υπ' όψη του τις υποδείξεις των "θεσμών", χωρίς να απαιτείται η γνώμη τής κυβέρνησης. Μη βιαστείτε, όμως, να σκεφτείτε ότι μπορούμε ως χώρα να κάνουμε ό,τι θέλουμε με πλειοψηφία 3/5 στο Δ.Σ., διότι όλες οι αποφάσεις απαιτούν υπερψήφιση από 4 τουλάχιστον μέλη προκειμένου να υλοποιηθούν. Με απλά λόγια: χωρίς την σύμφωνη γνώμη των δανειστών, δεν μπορούμε να κάνουμε το παραμικρό. Κλείνει η παρένθεση.

Το πρώτο Εποπτικό Συμβούλιο της ΕΕΣΥΠ, με υπογραφή Τσακαλώτου. Τρεις έλληνες, δυο ξένοι.

Κάπου εδώ έλεγα να κλείσω για σήμερα και να αφήσω την συνέχεια για αύριο. Επειδή, όμως, θέλω να σας ιντριγκάρω λίγο περισσότερο, επιτρέψτε μου να προσθέσω κάτι ακόμη:

Είπαμε πρωτύτερα ότι η ΕΕΣΥΠ λειτουργεί σε καθεστώς πλήρυς ανεξαρτησίας, χωρίς η κυβέρνηση να έχει οποιαδήποτε δυνατότητα παρέμβασης. Άραγε, αυτό σημαίνει ότι το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να αποφασίζει ό,τι θέλει δίχως επιπτώσεις, ακόμη κι αν οι αποφάσεις του έχουν επιβλαβείς επιπτώσεις; Η απάντηση είναι απλή: ναι! Σύμφωνα με το άρθρο 192 του Ν.4389/2016, βάσει του οποίου ιδρύθηκε η ΕΕΣΥΠ:
Εφόσον οι αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου λαμβάνονται σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του παρόντος νόμου, του Εσωτερικού Κανονισμού και της ισχύουσας νομοθεσίας, λογίζεται ότι είναι σύμφωνες με το σκοπό της Εταιρείας, όπως αυτός προβλέπεται στο άρθρο 185. Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου δεν υπέχουν αστική ευθύνη έναντι τρίτων για πράξεις ή παραλείψεις κατά την άσκηση των καθηκόντων τους παρά μόνο για δόλο ή βαρεία αμέλεια.
αλλά και:
Οι εμπειρογνώμονες, τα μέλη Συμβουλίων Εμπειρογνωμόνων ή τα μέλη άλλων γνωμοδοτικών οργάνων της Εταιρείας και των άμεσων θυγατρικών της δεν υπέχουν αστική ή ποινική ευθύνη για γνωμοδοτήσεις τους, εφόσον οι τελευταίες έχουν συνταχθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες από το νόμο διαδικασίες ή τα οριζόμενα στους εσωτερικούς κανονισμούς και τα καταστατικά τους.
Παρά την προκλητική ασυλία, πέρυσι τον Αύγουστο, η ΕΕΣΥΠ αποφάσισε να ασφαλίσει τα στελέχη της από κάθε ευθύνη, με ασφαλιστήριο συμβόλαιο κόστους 200.000 ευρώ ετησίως, το οποίο έχει όριο ευθύνης τα 50 εκατομμύρια και καλύπτει τα μέλη του Εποπτικού και του Διοικητικού Συμβουλίου αλλά και όλους τους εργαζόμενους, εφ' όσον ενεργούν στο πλαίσιο των καθηκόντων τους στην εταιρεία. Καλή η ασυλία αλλά δεν βλάφτει να φυλάμε λίγο παραπάνω τα νώτα μας...

Σας κούρασα και θα σταματήσω εδώ. Σήμερα είδαμε τι πράγμα είναι η ΕΕΣΥΠ και πώς διοικείται. Σας διαβεβαιώ ότι αύριο θα συνεχίσουμε με πιο ζουμερά πράγματα.

29 Μαρτίου 2019

Η τραπεζική για αρχαρίους (υστερόγραφο)

Για ευνόητους λόγους, τις τελευταίες δέκα ημέρες δεν είχα διάθεση να παρακολουθήσω την καθημερινή ειδησεογραφία. Έτσι, μόλις χτες και ενώ είχα ήδη δημοσιεύσει το προηγούμενο κείμενο, έπεσε στην αντίληψή μου η περίπτωση Πάσχα. Σχεδόν δεν πίστευα στα μάτια μου ότι βγήκε στην δημοσιότητα ένα πραγματικό γεγονός που πιστοποιούσε την ακρίβεια του "υποθετικού" σεναρίου που είχα αναπτύξει λίγη ώρα πριν. Για όσους δεν έχουν γνώση του θέματος ή δεν κατάλαβαν τι ακριβώς συμβαίνει, επιτρέψτε μου να κάνω μια σύντομη παρουσίαση.


Στις 28/6/2007, η Γενική Συνέλευση της Εθνικής Τράπεζας ενέκρινε την έκδοση 12.000.000 μετοχών με δικαίωμα προαίρεσης (stock option). Σύμφωνα με την απόφαση, "ως δικαιούχοι προβλέπονται τα εκτελεστικά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, τα διευθυντικά στελέχη, οι εργαζόμενοι στην Τράπεζα και τα αντίστοιχα πρόσωπα των συνδεδεμένων με αυτή εταιρειών". Η τιμή διάθεσης αυτών των μετοχών θα οριζόταν κάθε φορά από το Δ.Σ. της τράπεζας και θα κυμαινόταν από τουλάχιστον τα 5 ευρώ (ονομαστική τιμή εκείνης της εποχής) μέχρι το 85% της μέσης χρηματιστηριακής τιμής τού δεκαμήνου 01/01-31/10 της χρονιάς διάθεσης.

Μέχρις εδώ δεν υπάρχει κάτι το μεμπτόν. Τέτοια stock option έχουν βγάλει κατά καιρούς όλες οι τράπεζες. Από δω και πέρα, όμως, τα νερά αρχίζουν και θολώνουν.

Μεταξύ εκείνων που είχαν δικαίωμα προαίρεσης, ήταν και ο τότε προϊστάμενος της Διεύθυνσης Επιθεωρήσεων της ΕτΕ (και νυν προϊστάμενος της Διεύθυνσης Επιθεώρησης Εποπτευόμενων Εταιριών της ΤτΕ) Γιώργος Πάσχας. Είπαμε ότι εκείνη την εποχή η ονομαστική τιμή τής μετοχής τής ΕτΕ ήταν 5 ευρώ, όμως στο χρηματιστήριο "χτύπησε" και τα 44,4 ευρώ (σήμερα παίζει γύρω στο 1,5 ευρώ). Με βάση την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης, το Δ.Σ. πούλησε στον κ. Πάσχα καμμιά εικοσαριά χιλιάδες μετοχές προς περίπου 21 ευρώ την μία. Μόνο που ο κ. Πάσχας δεν είχε το κάπου μισό εκατομμύριο που χρειαζόταν για να αγοράσει αυτές τις μετοχές. Έτσι, πήρε δάνειο από την Εθνική Τράπεζα, δίνοντας ως εγγύηση τις ίδιες τις μετοχές.

Στις 2/11/2007, η Εθνική Τράπεζα ανακοίνωσε νέο πρόγραμμα διάθεσης μετοχών με δικαίωμα προαίρεσης. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, η ιστορία επαναλήφθηκε δυο φορές, με τον κ. Πάσχα να φέρεται ότι έχει πάρει δάνεια συνολικού ύψους 800-κάτι χιλιάρικα. Δηλαδή: η Εθνική Τράπεζα έδωσε δάνεια στον κ. Πάσχα, με τα οποία ο κ. Πάσχας αγόρασε μετοχές τής Εθνικής Τράπεζας, δίνοντας ως εγγύηση τις μετοχές που αγόρασε. Κατανοητό; Πάμε παρακάτω.

Η αποπληρωμή αυτού του δανείου ορίστηκε σε δώδεκα μήνες από την εκταμίευσή του. Η ιδέα ήταν απλή: μέσα σ' αυτό το δωδεκάμηνο η αξία της μετοχής θα είχε ανεβεί, οπότε ο οφειλέτης θα πωλούσε τις μετοχές, θα εξοφλούσε το δάνειο και θα καρπωνόταν την διαφορά. Το κακό είναι ότι στο μεταξύ ξέσπασε η μεγάλη καπιταλιστική κρίση και το χρηματιστήριο άρχισε να βουλιάζει, με πρώτες και καλύτερες τις τραπεζικές μετοχές. Οπότε;

Μπροστά στο αδιέξοδο, η τράπεζα επέκτεινε την αποπληρωμή του δανείου από τους 12 μήνες στους 24, με την ελπίδα ότι η κατάσταση θα βελτιωνόταν. Δυστυχώς, τα πράγματα χειροτέρεψαν. Νέα επέκταση, από τους 24 μήνες στους 36. Τα ίδια. Νέα επέκταση στους 48 μήνες, ξανά τα ίδια... ώσπου φτάνουμε τους 74 μήνες, με οριστική κατάληξη για αποπληρωμή την 10/6/2016.

Μέχρις εδώ έχουμε πραγματικά δεδομένα. Με βάση αυτά (και όσα αναπτύξαμε χτες), η τράπεζα θα έπρεπε μετά την 10/6/2016 να θεωρήσει τα προαναφερθέντα δάνεια ως μη εξυπηρετούμενα ("κόκκινα"), να τα μειώσει ως προς την αξία των εγγυήσεων (διαγράφοντας τις διακρατούμενες μετοχές και μειώνοντας ισόποσα τα κεφάλαιά της) και να διεκδικήσει την εξόφληση του υπολοίπου. Πλην όμως, ο κ. Πάσχας έσπευσε να δηλώσει ότι "ουδέποτε είχα ούτε έχω οποιαδήποτε ληξιπρόθεσμη οφειλή από δάνειο ή οποιαδήποτε αιτία προς την Εθνική Τράπεζα ή άλλη τράπεζα". Άρα; Βάζω στοίχημα πως είσαστε σίγουροι ότι κάποιος λέει ψέματα, είτε το δημοσίευμα που έκανε τις παραπάνω αποκαλύψεις είτε ο κ. Πάσχας. Εγώ θα σας πρότεινα να μην είσαστε τόσο σίγουροι, διότι δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάτι ψευδές εδώ. Πώς γίνεται αυτό;

Ο Γιώργος Πάσχας (αριστερά) καταθέτει στην εξεταστική επιτροπή τής βουλής για τα δάνεια των κομμάτων:
"Δεν θέλω να σκεφτώ καν, ως τραπεζικός, ως άνθρωπος και ως πολίτης, ότι δεν θα αποπληρωθούν" (29/9/2016)

Η μανούβρα είναι απλή και χρησιμοποιείται κατά κόρον από τις τράπεζες όταν θέλουν να προφυλάξουν κάποιον δανειολήπτη τους. Ας πούμε ότι λήγει κάποιο δάνειο, το οποίο είναι σαφές ότι ο λήπτης του δεν πρόκειται να το αποπληρώσει αλλά η τράπεζα δεν θέλει να το εμφανίσει ως ληξιπρόθεσμο. Κατά την λήξη του, εκδίδεται καινούργιο δάνειο, το οποίο εξοφλεί πλήρως (μαζί με τους τόκους) το προηγούμενο, με τις ίδιες ακριβώς εγγυήσεις. Έτσι, ο δανειολήπτης φέρεται τυπικά ως ενήμερος. Προσέξτε ότι στην δήλωσή του ο κ. Πάσχας μιλάει για "οποιαδήποτε ληξιπρόθεσμη οφειλή". Το καταλάβαμε;

Α! Μη βιαστείτε να μου πείτε ότι αυτά δεν γίνονται! Ρωτήστε πρώτα κάποιον γνωστό σας από το Άλτερ, το Μέγκα ή τον ΔΟΛ και μετά ξανασυζητάμε για το τι γίνεται και τι όχι.

28 Μαρτίου 2019

Η τραπεζική για αρχαρίους (4)

Η θλίψη των τελευταίων ημερών μάς υποχρέωσε σε ένα διάλειμμα αλλά η ζωή συνεχίζεται και πρέπει να ξαναβρούμε τους ρυθμούς μας. Άλλωστε, έχουμε μια τράπεζα να στήσουμε στα πόδια της και δεν επιτρέπεται να αφήσουμε την δουλειά μας στην μέση. Συνεπώς, ρίξτε μια ματιά στα προηγούμενα κι ελάτε να προχωρήσουμε λίγο παραπέρα από το σημείο όπου είχαμε σταματήσει.

Λέγαμε, λοιπόν, ότι οι περιορισμοί που επιβάλλει η "Συνθήκη της Βασιλείας", μας επιτρέπουν να χορηγήσουμε δάνεια ύψους μόλις 70-κάτι εκατομμυρίων, αντί των πεντακοσίων εκατομμυρίων που -θεωρητικά- έχουμε δικαίωμα. Όμως, είναι άλλο να τοκίζεις 500 καί άλλο 70. Με 4% επιτόκιο, από τα 500 βγάζεις κέρδη 20 και από τα 70 βγάζεις 2,8 μόνο. Κι αν αρχίσεις να αφαιρείς έξοδα, τόκους που πρέπει να πληρώσεις στους καταθέτες σου και προβλέψεις για επισφάλειες, μπορεί από τα 20 να μένει κάτι καλό αλλά από τα 2,8 μένουν πενταροδεκάρες. Δυστυχώς, όμως, η πραγματικότητα είναι σκληρή: αν θέλουμε να σπρώξουμε μισό δισ. δάνεια στην αγορά, πρέπει τα κεφάλαιά μας να φτάσουν το 7% αυτού του ποσού, δηλαδή τα 35 εκατομμύρια. Ήτοι, πρέπει να βρούμε μια τριαντάρα ακόμη.


Σάμπως βλέπω κάποιους έτοιμους να πεταχτούν και να προτείνουν να πάρουμε αυτά τα χρήματα δανεικά. Ε, ναι, είναι κι αυτή μια κάποια λύση αλλά δεν την βλέπω πολύ σόι. Δηλαδή, τι; Θα πληρώνουμε τόκους για να έχουμε δικαίωμα να εισπράττουμε τόκους; Εντάξει, δεν λέω, παίρνοντας δάνειο 30 θα μπορούμε να χορηγήσουμε δάνεια 430 και να μας μένουν οι τόκοι των τετρακοσίων. Αλλά, ρε παιδιά, ελάτε να σκεφτούμε λίγο ως τραπεζίτες! Αφού έχουμε ανάγκη από κεφάλαια, γιατί να μη τα φτιάξουμε μόνοι μας; Εδώ φτιάχνουμε πεντακόσια για άλλους και δεν μπορούμε να φτιάξουμε και τριάντα για πάρτη μας; Σιγά το δύσκολο, καλέ! Παρακολουθήστε την σκέψη μου:

Αφού πρέπει να αυξήσουμε τα κεφάλαιά μας, θα προχωρήσουμε σε αύξηση κεφαλαίου με έκδοση νέων μετοχών. Με άλλα λόγια, τα τριάντα εκατομμύρια που ψάχνουμε, θα τα ζητήσουμε από την αγορά. Βεβαίως, εδώ υπάρχει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα: αν βρεθεί επενδυτής και αγοράσει τις νέες μετοχές που θα εκδώσουμε, θα χάσουμε τον έλεγχο της τράπεζάς μας, αφού εκείνος θα ελέγχει τα 30/35 του κεφαλαίου κι εμείς θα μείνουμε με τα 5/35. Μόνο που αυτό το πρόβλημα είναι καθαρά θεωρητικό διότι κατά 99,99% δεν πρόκειται να βρεθεί αγοραστής. Ποιός ηλίθιος θα σπρώξει τριάντα εκατομμύρια σε μια καινούργια, μικρή και άγνωστη τράπεζα;

Σας μπέρδεψα; Γιατί; Επειδή προτείνω να κάνουμε αύξηση κεφαλαίου ενώ είμαι σίγουρος ότι δεν θα βρεθεί άνθρωπος να μας δώσει δεκαράκι τσακιστό; Αχ, φτωχά μου παιδιά... δεν με προσέχετε! Ξεχάσατε τι σας είπα προηγουμένως; Στόχος μας δεν είναι να βρούμε λεφτά αλλά να φτιάξουμε λεφτά! Άρα, δεν έχουμε ανάγκη από πραγματικά λεφτά και πραγματικούς επενδυτές, οι οποίοι θα μας πάρουν και τον έλεγχο της τράπεζάς μας, όπως είπαμε πριν. Καταλάβατε; Όχι, ε; Περιμένετε πρώτα να τελειώσω!

Πρώτη μας δουλειά, πριν ακόμη προκηρύξουμε την αύξηση του κεφαλαίου μας, είναι να ιδρύσουμε καμμιά δεκαριά εταιρείες παροχής υπηρεσιών. Τι είδους υπηρεσιών; Επενδυτικών θα έλεγα, αλλά δεν έχει πολλή σημασία. Το βασικό είναι να υπάρχουν αυτές οι εταιρείες ώστε να μπορούμε να τις δανειοδοτήσουμε. Πέντε εκατομμύρια δάνειο στην μία, τρία στην άλλη, ενάμισυ στην παράλλη... το όλον θα δώσουμε και στις δέκα τριάντα εκατομμύρια δανεικά. Έτσι, για να έχουν ρευστό και να μπορούν να αγοράσουν τις μετοχές που θα εκδώσουμε όταν θα κάνουμε αύξηση κεφαλαίου.

Είδατε πόσο απλά μπορούν να γίνουν τα πράγματα; Με μερικές απλές λογιστικές εγγραφές θα μεταφέρουμε ανύπαρκτο χρήμα σε κάποιες εταιρείες και με μερικές ακόμη λογιστικές εγγραφές αυτό το ανύπαρκτο χρήμα θα ξαναγυρίσει στα χέρια μας, αυξάνοντας το κεφάλαιό μας κατά τριάντα εκατομμύρια. Τώρα είμαστε έτοιμοι να αυξήσουμε τα δάνειά μας σε πεντακόσια εκατομμύρια, χωρίς να παραβιάζουμε τα όρια που θέτει η "Βασιλεία". Πώς σας φαίνεται η περίπτωση;

Μισό λεπτό! Μη σας πιάνει ο ενθουσιασμός γιατί έχουμε μια εκκρεμότητα. Όλα καλά ως εδώ αλλά στα κιτάπια μας αυτές οι δέκα εταιρείες φαίνονται ακόμη ότι μας χρωστούν λεφτά. Κι αν μας κάνει κανέναν έλεγχο η Τράπεζα της Ελλάδος και μας ρωτήσει με ποιες εγγυήσεις δώσαμε τόσα λεφτά, τί θα απαντήσουμε; Θα πάμε κατηγορούμενοι για κακοδιαχείριση σαν τον Λαυρεντιάδη και θα τρέχουμε χωρίς να φτάνουμε; Όχι, βέβαια!

Εγγυήσεις γι' αυτά τα λεφτά δεν θέλει η Τράπεζα της Ελλάδος; Θα τις έχει! Εμείς είμαστε σοβαρή τράπεζα και δεν κάνουμε παρανομίες. Όταν ήρθαν οι δέκα εταιρείες να πάρουν τις μετοχές που αγόρασαν, εμείς τα στηλώσαμε. "Όχι, κύριοι", τους είπαμε αυστηρά, "χρωστάτε λεφτά στην τράπεζά μας και θα κρατήσουμε αυτές τις μετοχές ως εγγύηση μέχρι να μας ξοφλήσετε"! Και για να μην αμφισβητεί κανείς την τιμιότητά μας, κάναμε κι ένα συμφωνητικό μαζί τους, το οποίο αποδεικνύει ότι είμαστε νομιμώτατοι: δώσαμε τριάντα εκατομμύρια με εγγύηση τις μετοχές μας! Αν τολμήσουν και δεν μας πληρώσουν, αυτές οι μετοχές θα περάσουν στην κατοχή μας. Καλή η ντρίμπλα μου;

Χμμ... Αυτή είναι η ιδέα αλλά έχει ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο: απαγορεύεται να αποκτήσουμε δικές μας μετοχές. Βάσει νόμου, κάθε τέτοια μετοχή που πέφτει στα χέρια μας, πρέπει να ακυρώνεται με ισόποση μείωση κεφαλαίου. Γι' αυτό κι εμείς θα πάμε... παραλιακά. Θα συνεργαστούμε με μια άλλη τράπεζα, η οποία δεν θα έλεγε όχι σε μια παρόμοια αύξηση κεφαλαίου. Οι δέκα δικές μας εταιρείες θα πάρουν δάνειο από εκείνη, θα αγοράσουν δικές μας μετοχές και θα τις δώσουν εκεί για εγγύηση. Ταυτόχρονα, κάποιες εταιρείες τής άλλης τράπεζας θα πάρουν δάνειο από μας και θα αγοράσουν μετοχές εκείνης, τις οποίες θα τις δώσουν σε μας ως εγγύηση. Κάπως έτσι, λοιπόν, με δυο μετοχοδάνεια και δυο αλλαξομετοχιές, λύνονται όλα τα προβλήματα και, χωρίς να κινηθεί δεκάρα, δυο τράπεζες καταφέρνουν και τα κεφάλαιά τους να αυξήσουν και τον έλεγχό τους να διατηρήσουν.

Λοιπόν; Πώς σας φαίνεται η ιδέα μου; Έχετε ακόμη επιφυλάξεις; Ή, μήπως, αυτά που σας είπα σας ακούγονται ως τρελά και ανυπόστατα; Τέλος πάντων, επειδή από την μια θέλω να σας πείσω για την ορθότητα του σχεδίου μου αλλά από την άλλη δεν θέλω να νομίζετε ότι είμαι τόσο έξυπνος ώστε όλα αυτά τα σκέφτηκα μόνος μου, ρίξτε μια ματιά σε ένα παλιότερο κείμενο του ιστολογίου, το οποίο περιγράφει μια ενδιαφέρουσα αύξηση κεφαλαίου, η οποία συνέβη στην πραγματικότητα.


Επίλογος. Είχα κατά νού να σας πω πολύ περισσότερα αλλά κουράστηκα. Ίσως κάποιοι θεωρήσουν την ανάλυση που έκανα πολύ απλοϊκή. Έχουν δίκιο. Όταν θα γράψω την σειρά "Η τραπεζική για προχωρημένους" θα είμαι πιο... επιστημονικός. Πάντως, αν σας άνοιξε η όρεξη για περισσότερες πληροφορίες επί του θέματος, (ξανα)διαβάστε το αφιέρωμα στον Μιχάλη Σάλλα και θα ανακαλύψετε πολλές ομορφιές.

15 Μαρτίου 2019

Η τραπεζική για αρχαρίους (3)

Ωραία τα είπαμε χτες και ωραία κολυμπήσαμε σε πελάγη ευτυχίας με τις τρελές αποδόσεις των κεφαλαίων μας αλλά είναι πλέον ώρα να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτά τα νερά έχουν και υφάλους και τσούχτρες, ενίοτε δε έχουν και σκυλόψαρα. Πάμε, λοιπόν, να τα χαρτογραφήσουμε με προσοχή.

Κατ' αρχάς, αυτό που υποθέσαμε περί ενός μεγαλονταραβεριτζή, ο οποίος θα πάρει ως δανεικά τα πεντακόσια εκατομμύρια που φτιάξαμε, είναι καθαρά θεωρητικό. Κανένας εποπτικός οργανισμός, είτε σε εθνικό επίπεδο είτε σε ευρωπαϊκό, δεν πρόκειται να αποδεχτεί τόσο μεγάλη συγκέντρωση κινδύνου. Αν όλες σου οι απαιτήσεις προέρχονται από έναν πελάτη, σε περίπτωση που αυτός ο πελάτης βουλιάξει, σε τραβάει μαζί του στον βυθό. Η σωστή επιχειρηματική πρακτική διασπείρει τον κίνδυνο σε όσο το δυνατόν περισσότερους πελάτες, με όσο το δυνατόν μικρότερες απαιτήσεις από τον καθένα χώρια.


Παρένθεση. Η οικονομική θεωρία λέει ότι όσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος, τόσο μεγαλύτερα είναι τα προσδοκώμενα κέρδη αλλά και τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα αποτυχίας. Σκεφτείτε ότι παίζετε ρουλέτα και θέλετε να ποντάρετε εκατό ευρώ. Μπορείτε να στοιχηματίσετε σε μονά-ζυγά, σε μικρά-μεγάλα ή σε μαύρα-κόκκινα, όπου έχετε μία στις δύο πιθανότητες να επαληθευτεί η πρόβλεψή σας αλλά τα κέρδη σας θα είναι μόλις εκατό ευρώ. Μπορείτε, όμως, να ποντάρετε το κατοστάρικό σας σε έναν μόνο από τους τριάντα έξι αριθμούς και, αν επαληθευτεί η πρόβλεψή σας, να κερδίσετε τριάμισυ χιλιάρικα. Μόνο που τώρα οι πιθανότητες να επαληθευτείτε δεν είναι μία στις δύο αλλά μία στις τριάντα έξι. Στον κόσμο των επιχειρήσεων, μπορεί η μεγιστοποίηση του κέρδους να είναι θεοποιημένη αλλά το ένστικτο επιβίωσης είναι ισχυρότερο, οπότε οι εξαιρετικά ρισκαδόρικες επιλογές είναι απωθητικές. Κλείνει η παρένθεση.

Κατά συνέπεια, πρέπει να πάψουμε να ονειρευόμαστε αυτόν τον ένα πελάτη-μεσσία και να πέσουμε με τα μούτρα στην δουλειά και στο ψάξιμο προς αναζήτηση περισσότερων πελατών, ώστε να διασπείρουμε τον κίνδυνο. Θεωρητικά, κάτι τέτοιο δεν είναι καθόλου εύκολο για μια καινούργια τράπεζα όπως η δική μας, αφού ο κόσμος δεν μας ξέρει και χρειάζονται αρκετός κόπος και μπόλικος χρόνος για να τον πείσουμε να μας εμπιστευτεί. Όμως, υπάρχουν κι εδώ μερικά σχοινιά των οποίων αρκεί να βρούμε τις άκρες για να βάλουν το σύστημα σε λειτουργία. Για παράδειγμα... σας έχω μιλήσει ποτέ για ένα φιλαράκι από το πανεπιστήμιο, που τώρα είναι αναλυτής σε μια οικονομική εφημερίδα και σε έναν αντίστοιχο ιστότοπο; Πιστεύω ότι θα ενθουσιαστεί από την προσπάθειά μας και θα γράψει δυο καλά λόγια για μας ώστε να γίνουμε γνωστοί. Αφήστε τον σε μένα, έχω τον τρόπο να τον... ενθουσιάσω!


Πάμε παρακάτω. Το ότι είμαστε αφεντικά δεν σημαίνει ότι στην τράπεζά μας μπορούμε να κάνουμε ό,τι μας θυμηθεί. Οι τράπεζες λειτουργούν στο πλαίσιο ενός -ας πούμε- κανονισμού λειτουργίας, μιας διεθνούς τραπεζικής συνθήκης, η οποία λέγεται "Συνθήκη της Βασιλείας", από την ομώνυμη ελβετική πόλη όπου εδρεύει η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (Bank for International Settlements - BIS). Η αρχική συνθήκη (γνωστή ως "Βασιλεία Ι") μπήκε σε εφαρμογή το 1998, πολύ σύντομα βελτιώθηκε ως προς την αξιολόγηση των κινδύνων ("Βασιλεία ΙΙ") και ήδη βρισκόμαστε στις παραμονές μιας νέας τροποποίησης ("Βασιλεία ΙΙΙ"), η οποία αναμένεται να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή μέχρι το 2022.

Μην ανησυχείτε, δεν έχω σκοπό να σας μπλέξω με τέτοια. Θα πάω κατ' ευθείαν στο ζουμί. Η εν λόγω συνθήκη λέει ότι τα ίδια κεφάλαια μιας τράπεζας δεν μπορεί να είναι μικρότερα από ένα ποσοστό σε σχέση με τα πάγιά της, δηλαδή με τα δάνεια που έχει χορηγήσει και βρίσκονται στον δρόμο. Κάποτε αυτό το ποσοστό ήταν 6% και τώρα είναι 7% αλλά αναμένεται να πάει 8% και ακόμη ψηλότερα, εφ' όσον η νέα συνθήκη προβλέπει περαιτέρω βασική κεφαλαιακή επάρκεια (tier-1). Τι σήμαίνουν όλα αυτά;

Ας μείνουμε σε ότι ισχύει σήμερα. Είπαμε στην προηγούμενη παράγραφο ότι τα κεφάλαιά μας δεν μπορεί να είναι λιγώτερα από το 7% των δανείων που δίνουμε. Δηλαδή, με τα 5.000.000 που έχουμε ως ίδια κεφάλαια, μπορούμε να δώσουμε μέχρι 71.428.571 ευρώ σε δάνεια (71.428.571 Χ 7% = 5.000.000). Άρα, ξεχάστε τα πεντακόσια που λέγαμε χτες.

Και τώρα, προσοχή σε μια σημαντική λεπτομέρεια: το 7% που αναφέραμε ισχύει για δάνεια με σταθμισμένο ρίσκο 100%. Για να το πω ανάποδα: δάνεια με μηδενικό ρίσκο μπορούμε να δώσουμε όσα θέλουμε, μέχρι πεντακόσια εκατομμύρια που έχουμε δικαίωμα. Δηλαδή: αν θέλουμε, μπορούμε να αγοράσουμε όσα ομόλογα του γερμανικού δημοσίου θέλουμε, αφού έχουν μηδενικό ρίσκο (και, ως εκ τούτου, μηδενική απόδοση). Εντάξει ως εδώ; Παρακαλώ να συνεχίσετε την ανάγνωση μόνο εάν η απάντησή σας είναι θετική.

Ας δούμε τώρα τι σημαίνει πρακτικά ο παραπάνω περιορισμός. Σκεφτείτε τι πρόβλημα θα είχαμε ως τράπεζα αν όλα τα δάνεια που είχαμε χορηγήσει ήταν στεγαστικά και τα μισά είχαν κοκκινήσει. Θα είχαμε τα χέρια μας δεμένα και δεν θα μπορούσαμε να κουνηθούμε. Συνεπώς, θα έπρεπε να πάρουμε δυο σημαντικές αποφάσεις. Πρώτον, να "αποχρωματίσουμε" όσα απ' αυτά τα δάνεια μπορούμε, είτε κάνοντας συμφωνίες με τους πελάτες μας είτε προχωρώντας σε κατασχέσεις. Και, δεύτερον, να ξεφορτωθούμε όσα δάνεια επιμένουν να μένουν βαμμένα, πουλώντας τα μπιρ-παρά σε κάποια εταιρεία ή σε κάποιο κεφάλαιο, απ' αυτά που ειδικεύονται στην δουλειά τού "κορακιού". Έτσι, το συνολικό μας ρίσκο θα μειωνόταν και θα μπορούσαμε να επιστρέψουμε στην δουλειά μας με καινούργιες χορηγήσεις, ήτοι με δημιουργία περισσότερου χρήματος.


Κι αφού κάναμε λόγο για στεγαστικά, ας ρίξουμε μια ματιά και σε μια άλλη ιστορία πριν κλείσουμε για σήμερα. Είναι γνωστό ότι η τελευταία μεγάλη καπιταλιστική κρίση, η οποία ξέσπασε το 2008, άρχισε με την κατάρρευση των στεγαστικών δανείων. Ίσως να θυμόσαστε από την "Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού" τι είδους δάνεια ήταν αυτά: δάνεια αέρα-πατέρα, χαμηλής εξασφάλισης και διογκωμένα πολύ πάνω από την πραγματική αξία των ακινήτων για τα οποία δίδονταν. Με απλά λόγια, στην πραγματικότητα επρόκειτο για δάνεια σταθμισμένου ρίσκου 100%. Κι όμως, τα δομημένα ομόλογα όπου "πακετάρονταν" αυτά τα δάνεια, βαθμολογούνταν από τους οίκους αξιολόγησης ακόμη και με ΑΑΑ+, δηλαδή ως προϊόντα μηδενικού κινδύνου. Έτσι, οι τράπεζες μπορούσαν να χορηγούν αβέρτα τέτοια "εγγυημένα" δάνεια, δίχως να χρειάζεται να τα καλύπτουν με ίδια κεφάλαια. Το τι επακολούθησε το ξέρετε.

Καληνύχτα σας.

14 Μαρτίου 2019

Η τραπεζική για αρχαρίους (2)

Πήραμε, λοιπόν, την άδεια για να λειτουργήσει η τράπεζά μας και είμαστε έτοιμοι να βγούμε στην αγορά. Βάζω στοίχημα ότι το -δυσεπίλυτο, αν όχι άλυτο- πρόβλημά σας είναι τι στα κομμάτια μπορούμε να κάνουμε εμείς στην αγορά, με μόλις πέντε εκατομμύρια κεφάλαιο. Ελάτε καλέ! Πού πήγαν τόσα μαθήματα που σας έχω κάνει; Αφού έχουμε τράπεζα, έχουμε και λεφτά. Κι αν δεν έχουμε, μπορούμε να φτιάξουμε. Σας φαίνονται λίγα τα πέντε; Ε, πάμε να βρούμε τον τρόπο να τα πολλαπλασιάσουμε!

Την ευκαιρία μάς την δίνει το ελληνικό κράτος. Τώρα που η αριστερή μας κυβέρνηση μας έβγαλε από τα μνημόνια, όποτε το κράτος χρειάζεται χρήμα πρέπει να προσφεύγει στις αγορές. Εκδίδει ομόλογα κάποιας διάρκειας και τα βγάζει στο σφυρί, για να τα πάρει όποιος ζητάει το χαμηλότερο επιτόκιο. Να, όπως τώρα, στα τέλη Γενάρη, που βγήκαμε να ζητήσουμε δυόμισυ δισ. και βρέθηκαν επενδυτές διατεθειμένοι να μας δώσουν δέκα δισ., με επιτόκιο 3,4%. Βέβαια, τα δικά μας πέντε εκατομμύρια είναι ψίχουλα μπροστά σ' αυτά τα ποσά αλλά έχουμε μέλλον, δεν απογοητευόμαστε! Έτσι, την επόμενη φορά που ο Τσακαλώτος βγαίνει στην γύρα για δανεικά, εμείς είμαστε εκεί για να τον βοηθήσουμε. Του δίνουμε, λοιπόν, τα πέντε μας εκατομμυριάκια και παίρνουμε ίσης αξίας ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, με επιτόκιο 3,4% και διάρκεια πέντε χρόνια.

Τράπεζες: "Χρειαζόμαστε χρήματα για να δώσουμε δάνεια σε κόσμο που χρειάζεται χρήματα."

Βάζω στοίχημα ότι δεν καταλαβαίνετε για ποιον λόγο δώσαμε ζεστό χρήμα και πήραμε χαρτιά. Λογικός ο προβληματισμός σας, διότι δεν ξέρετε τι θα κάνουμε τώρα. Θα πάρουμε υπό μάλης αυτά τα χαρτιά (όπως τα αποκαλέσατε, παρ' όλο που δεν είναι απλά χαρτιά) και θα πάμε στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να πάρουμε πέντε εκατομμύρια δανεικά. Φυσικά, η ΕΚΤ θέλει εγγυήσεις για να δώσει δανεικά αλλά γι' αυτό πήραμε μαζί μας τα ομόλογα του Τσακαλώτου. Τα δίνουμε στον Ντράγκι κι εκείνος αυτομάτως καταθέτει στον λογαριασμό μας στην ΕΚΤ πέντε εκατομμύρια, τα οποία μπορούμε να τα πάρουμε όποια ώρα θέλουμε.

Αν και ξαναβρεθήκαμε με πέντε εκατομμύρια διαθέσιμα, ακόμη αναρωτιέστε γιατί στο καλό κάναμε όλη αυτή την βαβούρα. Μα είναι απλό, φτωχά μου παιδιά! Τα πέντε εκατομμύρια που δώσαμε δανεικά στην Ελλάδα, τα δώσαμε με επιτόκιο 3,4% αλλά τα πέντε εκατομμύρια που πήραμε δανεικά από την ΕΚΤ, τα πήραμε με επιτόκιο... μηδέν! Καταλάβατε τώρα; Είχαμε πέντε που κάθονταν, έχουμε πέντε που γεννάνε. Καλό; Χαρήκατε; Γιατί χαρήκατε, καλέ; Επειδή από το χιλιάρικο που βάλατε ως συμμετοχή στο κεφάλαιο, θα βγάζετε 34 ευρώ τον χρόνο, μείον τους φόρους και τα έξοδα; Φτωχά μου παιδιά...

Παρένθεση. Αν δεν καταλαβαίνετε γιατί δεν πάει το ελληνικό κράτος κατ' ευθείαν στην ΕΚΤ να πάρει λεφτά με 0% αλλά η ΕΚΤ τα δίνει σε μας για να τα πουλήσουμε εμείς στο κράτος με 3,4%, μάλλον δεν γνωρίζετε ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύεται τα κράτη να δανείζονται απ' ευθείας από τις κεντρικές τράπεζες. Γιατί; Ε, τι να σας πω; Αυτοί που έβγαλαν αυτόν τον κανόνα, κάτι παραπάνω θα ξέρουν από μένα. Κλείνει η παρένθεση.

Θυμάστε που σας είπα στην αρχή ότι πρέπει να βρούμε τρόπο να πολλαπλασιάσουμε τα πέντε εκατομμύριά μας; Μπράβο! Θυμηθείτε τώρα αυτό που έχουμε πει πολλές φορές εδώ, ότι δηλαδή οι τράπεζες δημιουργούν χρήμα με λογιστικό τρόπο μέσω της χορήγησης δανείων. Τί πρέπει να κάνουμε, λοιπόν; Να δώσουμε δάνεια! Μέχρι πόσα; Μέχρι πέντε εκατομμύρια. Γιατί πέντε; Γιατί τόσα έχουμε. Λάθος! Άμα έχω πέντε και δανείσω πέντε, τί κάνω; Πού είναι ο πολλαλασιασμός;

Είναι σαφές ότι δεν έχετε ιδέα για το πόσα δάνεια μπορεί να δώσει μια τράπεζα. Λοιπόν, για να μαθαίνετε και να μη με σκάτε: κάθε τράπεζα επιτρέπεται να διαχειρίζεται ποσά ίσα με το εκατονταπλάσιο των καταθέσεών της στην ΕΚΤ! Κατανοητό; Μπράβο! Πάμε πάλι από την αρχή τις προηγούμενες ερωτήσεις. Τί πρέπει να κάνουμε για να δημιουργήσουμε χρήμα; Να δώσουμε δάνεια! Μέχρι πόσα; Μέχρι πεντακόσια εκατομμύρια. Γιατί πεντακόσια; Γιατί τόσα έχουμε δικαίωμα, με βάση τα πέντε που έχουμε κατατεθειμένα στην ΕΚΤ. Μπράβο και πάλι! Είδατε πόσο δίκιο είχα όταν σας έλεγα χτες ότι αυτή η δουλειά μαθαίνεται εύκολα;

Σήμερα, το επιτόκιο των διαφόρων επιχειρηματικών δανείων στην χώρα μας κυμαίνεται από 5,85% μέχρι 6,45%. Αυτό σημαίνει ότι αν εμείς προσφέρουμε στην αγορά επιχειρηματικά δάνεια με επιτόκιο 5%, θα σπρώχνονται ποιος θα πρωτοπάρει. Κι όταν ακουστεί στα πέριξ το "δώσε κι εμένα μπάρμπα", όλο και κάποιον μεγάλο νταραβεριτζή θα βρούμε διατεθειμένο να απορροφήσει τα πεντακόσια που δεν είχαμε αλλά τα φτιάξαμε με μια λογιστική εγγραφή. Έτσι κι αλλιώς, όλοι οι μεγάλοι νταραβεριτζήδες με ξένο χρήμα κάνουν δουλειές. Έχετε την εντύπωση ότι η εταιρεία που θα φτιάξει το Ελληνικό, θα το φτιάξει με λεφτά που θα βγάλει από τα συρτάρια της; Κούνια που σας κούναγε! Από μας θα τα πάρει, δανεικά. Κι αν, μάλιστα, της τα δώσουμε με 4%, θα μας ανάψει το αφεντικό της και μια λαμπάδα ίση με το μπόι όλων μας μαζί στον άγιο Ματθαίο, τον προστάτη τής οικονομίας!


Ας κάνουμε μια σούμα ως εδώ, να δούμε πού βρισκόμαστε και τι βάζουμε στις τσέπες. Από την μία, βάζουμε τα ψίχουλα από τα πέντε εκατομμύρια που έχουμε και τοκίσαμε με 3,4%: 170.000 τον χρόνο από τα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου. Από την άλλη, βάζουμε τα χοντρά από τα πεντακόσια εκατομμύρια που δεν έχουμε αλλά φτιάξαμε και τοκίσαμε με 4%: άλλα 20.000.000 και τα σκυλιά δεμένα. Δηλαδή, το χιλιαρικάκι που βάλαμε ο καθένας μας μια κι έξω ως κεφάλαιο, θα μας γεννάει 4.034 ευρώ κάθε χρόνο. Απόδοση ίση με 403,4%. Pas mal, που λένε και οι γάλλοι.

Ενθουσιαστήκατε, το καταλαβαίνω, όμως πρέπει να σας συνεφέρω λίγο, να μη πάρουν πολύ αέρα τα μυαλά σας. Ναι, έτσι όπως τα είπαμε είναι τα πράγματα αλλά περίπου έτσι κι όχι ακριβώς έτσι. Η όλη διαδικασία δεν είναι τόσο απλή όσο σας την παρουσίασα. Έχει μερικά αγκαθάκια, τα οποία πρέπει να προσέξουμε για να μη μας αγκυλώσουν. Θα μιλήσουμε και γι' αυτά. Ως τότε, διατηρείστε την προσοχή σας αμείωτη.

13 Μαρτίου 2019

Η τραπεζική για αρχαρίους (1)

Αν κάνετε μια δημοσκόπηση με το ερώτημα "κατά την γνώμη σας, ποιος ευθύνεται για τα δεινά που περνάμε ως τόπος εδώ και μια δεκαετία;", είμαι σίγουρος ότι θα ξεχωρίσουν δυο κατηγορίες απαντήσεων. Όσοι από τους ερωτώμενους έχουν ως κύρια πηγή ενημέρωσής τους την τηλεόραση και τις κυριακάτικες εφημερίδες, είναι φυσικό να διαθέτουν κριτική σκέψη επιπέδου καφενείου, οπότε θα σας πουν για σπάταλο κράτος, για υπερδανεισμό και υπερκατανάλωση και άλλα παρόμοια, χωρίς ενδεχομένως να αντιλαμβάνονται ότι αυτή η άποψη δικαιώνει λίγο-πολύ το περίφημο "όλοι μαζί τα φάγαμε". Οι περισσότερο "ψαγμένοι" θα καταδείξουν ως βασικό υπεύθυνο τις τράπεζες και το χρηματοπιστωτικό σύστημα γενικώτερα, το οποίο γεννά τις διάφορες "φούσκες" και ευνοεί την διόγκωσή τους. Βεβαίως, αν το δείγμα σας είναι αρκούντως ευρύ, θα ακούσετε και άλλες απόψεις, οι οποίες θα εξικνούνται από τα όρια της συνωμοσίας (π.χ.: νέα τάξη πραγμάτων, τέταρτο ράιχ κλπ) έως την θεωρητική καρδιά τού προβλήματος (π.χ.: οι κρίσεις είναι περιοδικό φαινόμενο σύμφυτο με τον καπιταλισμό κλπ).

Αν, όμως, αλλάζατε το δημοσκοπικό ερώτημα και το κάνατε "κατά την γνώμη σας, ευθύνονται οι τράπεζες για τα δεινά που περνάμε ως τόπος εδώ και μια δεκαετία;", θα στοιχημάτιζα ότι οι αρνητικές απαντήσεις θα έτειναν στο μηδέν. Το ανησυχητικό σ' αυτή την διαπίστωση δεν είναι η θέση αυτή καθ' εαυτήν (με την οποία, άλλωστε, συμφωνεί και ο γράφων) αλλά η άνεση με την οποία ρίχνουν στο τραπεζικό σύστημα τον λίθο τού αναθέματος ακόμη και εκείνοι που έχουν ελάχιστη ή και ανύπαρκτη γνώση για τον τρόπο λειτουργίας αυτού του συστήματος. Σκέφτηκα, λοιπόν, να ρίξουμε μαζί μια εμπεριστατωμένη ματιά στον θαυμαστό κόσμο των τραπεζών, ώστε οι απόψεις που διατυπώνουμε να είναι τεκμηριωμένες και να δομούνται μετά λόγου γνώσεως.


"Τι είναι η ληστεία μιας τράπεζας μπροστά στην ίδρυση μιας τράπεζας;" αναρωτιέται ευφυέστατα ο Μπέρτολντ Μπρεχτ στην τελευταία σκηνή τής "Όπερας της Πεντάρας". Κι είναι αυτός ο μπρεχτικός λόγος που μου έδωσε την ιδέα να ρίξουμε την ματιά μας από μέσα, ως πρωταγωνιστές και όχι ως παρατηρητές. Ελάτε, λοιπόν, να ιδρύσουμε μαζί μια τράπεζα! Μη φοβάστε, θα πάμε βήμα-βήμα και θα τα καταφέρουμε! Όλα όσα πρέπει να κάνουμε, βρίσκονται καταγεγραμμένα στον Ν.3601/2007 (ΦΕΚ Α' 178/1-8-2007).

Πρώτη μας δουλειά είναι να φτιάξουμε μια ανώνυμη εταιρεία ή έναν πιστωτικό συνεταιρισμό. Όποια από τις δυο αυτές μορφές κι αν επιλέξουμε (άλλη δεν επιτρέπεται), η εταιρεία μας πρέπει να έχει αρχικό κεφάλαιο 18.000.000 ευρώ. Σας φαίνονται λίγα ή πολλά; Μεταξύ μας, για μπακάλικο είναι πολλά αλλά για τράπεζα είναι τρίχες. Κι όμως, ο ίδιος νόμος προβλέπει ότι αυτό το όριο μπορεί να αναπροσαρμοστεί με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος, σε ποσό όχι μικρότερο των 5.000.000 ευρώ. Δηλαδή, αν βρούμε τα κατάλληλα σχοινιά και τραβήξουμε τις κατάλληλες άκρες, μπορούμε να στήσουμε την τράπεζά μας με πέντε εκατομμυριάκια μόνο. Πάνω-κάτω, δηλαδή, όσο κάνει η βίλλα τού Γιάννου Παπαντωνίου στην Σύρο.

Αν και τα πέντε εκατομμύρια σας φαίνονται πολλά, σας διαβεβαιώνω ότι μαζεύονται εύκολα. Αυτό το ιστολόγιο έχει πάνω από πέντε χιλιάδες αναγνώστες. Από ένα χιλιαρικάκι ο καθένας να βάλουμε... νάτο το κεφάλαιο. Αφήστε δε που η Τράπεζα της Ελλάδος έχει δικαίωμα να μας δώσει έγκριση ώστε ένα μέρος του κεφαλαίου να μη το έχουμε σε μετρητά. Οπότε, όποιος δε μπορεί να συνεισφέρει ζεστό ολόκληρο το χιλιάρικο, μπορεί να τσοντάρει και ένα γραφείο, μια καρέκλα, ένα τηλέφωνο, ένα σκαμπό ή ό,τι άλλο μπορεί. Σας το είπα, τα λεφτά δεν είναι πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι αλλού.

Το πρόβλημα είναι ότι η Τράπεζα της Ελλάδος μπορεί να μη μας δώσει άδεια αν κρίνει ότι οι υπεύθυνοι για την λειτουργία τής τράπεζάς μας και τα λοιπά μέλη τού διοικητικού μας συμβουλίου "δεν διαθέτουν την απαιτούμενη για την αποτελεσματική άσκηση των καθηκόντων τους κατάρτιση και εμπειρία, όπως η εμπειρία αυτή  προκύπτει από προϋπηρεσία τους σε θέσεις ανάλογης ευθύνης, κατά προτίμηση σε πιστωτικά ή χρηματοδοτικά ιδρύματα". Για να σας το κάνω λιανά, εμείς δεν μπορούμε να φτιάξουμε τράπεζα, όσο καλά παιδιά κι αν είμαστε, όσα λεφτά κι αν έχουμε και όση καλή διάθεση κι αν διαθέτουμε, επειδή είμαστε άσχετοι με τα τραπεζικά πράγματα. Πρέπει να προσλάβουμε δύο τουλάχιστον καταξιωμένους τραπεζίτες, με βιογραφικά αρκετά βαρειά ώστε να συγκινήσουν την Τράπεζα της Ελλάδος.

Σωστό ακούγεται όλο αυτό, θα μου πείτε. Δεν διαφωνώ. Δεν μπορεί ο κάθε βλάχος που κερδίζει το Τζόκερ να γίνει τραπεζίτης σε μια νύχτα. Μπορείτε να μου πείτε, όμως, πού θα βρούμε αυτά τα δυο άτομα; Όσοι έχουν προσόντα για να κουμαντάρουν μια τράπεζα, δεν στέκονται στις ουρές τού ΟΑΕΔ. Έχουν γερά συμβόλαια με κάποια άλλη τράπεζα, τα οποία πρέπει να σπάσουμε. Κι ας πούμε ότι εμείς είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε όσο-όσο για να κλείσουμε δυο καλές μεταγραφές. Έχετε την εντύπωση ότι οι άλλες τράπεζες θα δουν με καλό μάτι όλο αυτό και θα μας δώσουν την ευχή τους ή θα μας βάλουν όσα εμπόδια μπορούν;

Μόνη μας ελπίδα είναι να πάμε με το καλό, ψάχνοντας και πάλι τις κατάλληλες άκρες των σχοινιών που θα τραβήξουμε. Όλο και κάποιος δυσαρεστημένος τραπεζίτης θα υπάρχει, όλο και για κάποιον θα κυκλοφορούν κακοί ψίθυροι και η τράπεζά του θα θέλει να τον ξεφορτωθεί, όλο και κάποια τραπεζική "δευτεράντζα" με υψηλές γνωριμίες θα υπάρχει. Η τελευταία περίπτωση, μάλιστα, είναι πολύ ελκυστική, αφού με δυο τέτοιες "δευτεράντζες" και την δουλειά μας κάνουμε και επαφή με τις υψηλές τους γνωριμίες επιτυγχάνουμε.

Στο σημείο αυτό επιβάλλεται να κάνουμε μια στάση για να καθησυχάσω όσους από σας ανησυχούν για την πορεία μιας τράπεζας που έχει στο πηδάλιο δυο τραπεζίτες β' διαλογής. Να σας θυμίσω ότι κάποιος πρώην πρωθυπουργός μας έφτασε να γίνει μέχρι και υποδιοικητής της ΕΚΤ αν και είχε σπουδάσει φυσική και κάποιος άλλος υποψήφιος για πρωθυπουργός έγινε διευθύνων σύμβουλος επενδυτικής θυγατρικής τής Εθνικής Τράπεζας αν και είχε σπουδάσει κοινωνιολογία. Βλέπετε; Η δουλειά δεν είναι δύσκολη και μαθαίνεται εύκολα. Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.


Ως εδώ, μαζέψαμε το κεφάλαιο και λύσαμε και το πρόβλημα με την απαιτούμενη εμπειρία περί τα τραπεζικά. Είμαστε σχεδόν έτοιμοι να ξεκινήσουμε, αφού όλοι οι άλλοι περιορισμοί δεν μας απασχολούν: κανένας μας δεν διώκεται για απάτη, κανένας μας δεν έχει σχέση με άλλες τράπεζες, κανένας μας δεν έχει εταιρείες στο εξωτερικό και κανένας μας δεν μπορεί να κατηγορηθεί ότι το χιλιάρικο που έβαλε στο κεφάλαιο προέρχεται από μαύρο χρήμα. Την άδεια την έχουμε σίγουρη, οπότε... καλές μας δουλειές!

Εδώ είναι που βλέπω κάποιον δύσπιστο από σας να πετιέται και να ρωτάει τι είδους "καλές δουλειές" μπορεί να κάνει μια τράπεζα με κεφάλαιο πέντε ψωροεκατομμύρια. Επιτρέψτε μου να γελάσω αλλά με πολλή κατανόηση. Σύντομα θα αντιληφθείτε ότι μ' αυτά τα λεφτά μπορούν να γίνουν πολλές δουλειές. Πολλές και καλές δουλειές! Δείξτε λίγη υπομονή και θα καταλάβετε.

5 Μαρτίου 2019

Το νόημα των καταθέσεων

Ο φίλος με κοίταζε σκεφτικός, καθώς, δίχως να καταλάβουμε το πώς, η συζήτηση στην παρέα είχε στραφεί στο λογιστικό χρήμα που δημιουργούν οι τράπεζες από το πουθενά. Κι όταν ξεστόμισε το καταλυτικό "για μισό λεπτό, ρε Θοδωρή", καταράστηκα μέσα μου την στιγμή που επέτρεψα να μπει η κουβέντα σε τέτοια μονοπάτια. Ήταν σχεδόν σίγουρο ότι η απόλαυση του μεσημεριάτικου ούζου θα καταστρεφόταν από την ερώτηση που θα ακολουθούσε.

"Για μισό λεπτό", επέμεινε εκείνος. "Αφού, όπως λες, οι τράπεζες έχουν την δυνατότητα να φτιάχνουν όσο χρήμα θέλουν, τί στον διάβολο τις χρειάζονται τις καταθέσεις μας; Γιατί μπήκαμε στην περιπέτεια των κάπιταλ κοντρόλ; Αν η τράπεζα μπορεί να φτιάξει εκατομμύρια από το τίποτε, πώς γίνεται να έχει σημασία το αν ένας μισθωτός ή ένας συνταξιούχος κάνει ανάληψη τρία, πέντε ή δέκα κατοστάρικα σε μια βδομάδα;". Δεν ήταν η πρώτη φορά που άκουγα αυτή την απορία. Και οφείλω να παραδεχτώ ότι είναι μια απορία πολύ λογική και με αρκετό ενδιαφέρον. Βέβαια, εκείνη την στιγμή ξέφυγα απαντώντας όπως-όπως, καθ' ότι δεν έχω χειρότερο να κουβεντιάζω για τράπεζες ενώ στο τραπέζι υπάρχει καραφάκι. Όμως, εδώ μπορώ να γίνω αναλυτικώτερος.


Είναι αλήθεια πως για το τραπεζικό σύστημα στο σύνολό του και για την ποσότητα χρήματος που κυκλοφορεί, οι καταθέσεις παίζουν από ελάχιστα σημαντικό έως τελείως ασήμαντο ρόλο. Με μια μικρή λεπτομέρεια: είναι ιδιαίτερα σημαντικές στις διατραπεζικές συναλλαγές! Για να το πω με απλά λόγια: όταν μια τράπεζα πληρώνει μια άλλη τράπεζα, το κάνει με πραγματικό χρήμα και όχι με λογιστικό. Ας δώσουμε ένα παράδειγμα:

Ο μισθός μου κατατίθεται στην Πειραιώς. Κάθε μήνα, με το που πληρώνομαι, πληρώνω και το νοίκι του σπιτιού μου, μεταφέροντας μέσω e-banking 300 ευρώ σε λογαριασμό που τηρεί ο  ιδιοκτήτης στην Εθνική. Φυσικά, παρόμοιες κινήσεις ποσών από τράπεζα σε τράπεζα γίνονται καθημερινά και είναι αμέτρητες. Θα έλεγε κανείς ότι όλα αυτά τα ποσά διακινούνται λογιστικά, εφ' όσον δεν αλλάζει χέρια ούτε ένα χαρτονόμισμα, ούτε ένα κέρμα. Σωστό. Μόνο που αυτή η λογιστική κίνηση κρατάει ως το τέλος της ημέρας. Τότε έρχεται η ώρα της εκκαθάρισης και η ώρα να κινηθεί το πραγματικό χρήμα. Ας δούμε πώς.

Στο τέλος της ημέρας, λοιπόν, όλες αυτές οι διατραπεζικές συναλλαγές συγκεντρώνονται στο γραφείο συμψηφισμών τής κεντρικής τράπεζας. Αν η συναλλαγή που έκανα εγώ το πρωί ήταν η μοναδική τής ημέρας, η κεντρική τράπεζα θα μετέφερε 300 ευρώ από τα λεφτά που τηρεί σ' αυτήν η Πειραιώς, στην μερίδα τής Εθνικής. Επειδή, όμως, μέσα στην ημέρα έγιναν χιλιάδες διατραπεζικές συναλλαγές, το γραφείο συμψηφισμών υπολογίζει για κάθε τράπεζα χωριστά πόσα λεφτά οφείλει στις άλλες και πόσα απαιτεί απ' αυτές. Αν το πρώτο κονδύλι είναι μεγαλύτερο από το δεύτερο, η εν λόγω τράπεζα πρέπει να καλύψει την διαφορά με ρευστό χρήμα που έχει ήδη κατατεθειμένο στην κεντρική τράπεζα.

Ας πούμε τώρα ότι κάθε μέρα οι συμψηφιστικές εκροές τής Πειραιώς είναι μεγαλύτερες από τις εισροές κατά 300 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι κάθε μέρα η Πειραιώς πρέπει να βρίσκει κάπου, με κάποιον τρόπο, τρία κατοστάρικα για να καλύπτει την διαφορά. Ένας τρόπος είναι να μαζεύει καθημερινά καταθέσεις κατά 300 ευρώ περισσότερες από αναλήψεις. Ένας άλλος τρόπος, ακριβώς ανάποδος αλλά με το ίδιο αποτέλεσμα, είναι να περιορίσει τις αναλήψεις σε ύψος 300 τουλάχιστον ευρώ χαμηλότερα από τις καταθέσεις. Νά τα κάπιταλ κοντρόλ!

Τί γίνεται, όμως, στην περίπτωση που ούτε έλεγχος των αναλήψεων υπάρχει ούτε καταθέσεις μπορεί να προσελκύσει η τράπεζα; Εδώ οι λύσεις είναι τρεις, και οι τρεις επώδυνες. Η πρώτη λύση λέγεται δανεισμός είτε από την κεντρική τράπεζα είτε από άλλες τράπεζες με αρκετά υψηλό επιτόκιο, κάτι το οποίο έχει δυσμενή επίπτωση στα κέρδη τής τράπεζας. Η δεύτερη λέγεται πώληση περιουσιακών στοιχείων σε τιμή ευκαιρίας (π.χ. μη εξυπηρετούμενα δάνεια), με δυσμενή επίπτωση στο σύνολο του ενεργητικού τής τράπεζας. Η τρίτη λέγεται αύξηση κεφαλαίου με έκδοση νέων μετοχών, γεγονός που μεταβάλλει το ιδιοκτησιακό καθεστώς τής τράπεζας και μπορεί να φτάσει μέχρι και σε αλλαγή ιδιοκτήτη.

Θα μπορούσε να πει κανείς, ως ένσταση, ότι ένα τόσο απλοποιημένο παράδειγμα διαστρεβλώνει την πραγματικότητα. Στην πράξη, δεν μπορεί η Πειραιώς να είναι κάθε μέρα μείον έναντι της Εθνικής. Αλλά κι αν είναι, θα είναι συν έναντι της Γιούρομπανκ. Σωστά. Όμως η εξίσωση στραβώνει αν βάλουμε στο πλάνο και τις ξένες τράπεζες. Μπορεί εδώ τα χρήματα που σήμερα πάνε από την Άλφα στην Εθνική, αύριο να ακολουθήσουν αντίθετη φορά αλλά αν πάνε στην Μπάρκλεϋ'ς ή στην Σοσιετέ Ζενεράλ, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα επιστρέψουν. Κι όσο οι εμπορικές μας τράπεζες εντείνουν τα επενδυτικά τους παιχνίδια με χρηματοπιστωτικά προϊόντα αλλοδαπής προέλευσης, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη εξεύρεσης κεφαλαιακών διαθεσίμων.


Κλείνοντας τούτο το σύντομο σημείωμα, μπορούμε να πούμε επιγραμματικά ότι οι τράπεζες έχουν ανάγκη τις καταθέσεις μας όχι "για να τις διοχετεύσουν στην πραγματική οικονομία" (τί ωραίο παραμύθι και με πόση πέραση!) αλλά για να μπορούν να συναλλάσσονται απρόσκοπτα μεταξύ τους, μιας και αυτές δεν εμπιστεύονται το λογιστικό χρήμα στα μεταξύ τους αλισβερίσια.

Υστερόγραφο. Ελπίζω οι γελοιογραφίες τού ΚΥΡ να βόηθησαν ώστε ο φίλος μου να μου συγχώρησε ήδη εκείνο το "ξέφυγα", που είπα στον πρόλογο.

21 Φεβρουαρίου 2019

Η.Π.Α.: Θες να σπουδάσεις; Πάρε δάνειο και... βλέπουμε!

Ολοκληρώνουμε σήμερα την ανά τον κόσμο περιπλάνησή μας στα -δημόσια και ιδιωτικά- μονοπάτια της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, επιστρέφοντας εκεί όπου αρχίσαμε, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τώρα που έχουμε δει τι συμβαίνει με τα φοιτητικά δάνεια στην Μεγάλη Βρεττανία (*), ας δούμε τα καθέκαστα και στην "χώρα των ευκαιριών".

Για να καταλάβουμε καλύτερα τα παρακάτω, ας σημειώσουμε μια σημαντική λεπτομέρεια ευθύς εξ αρχής. Μετά από 35 -και πλέον- χρόνια νεοφιλελεύθερων πολιτικών επιλογών και πρακτικών, οι πολιτειακοί έχουν υιοθετήσει την αντίληψη ότι η παιδεία δεν είναι δικαίωμα. Η μόρφωση (της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης συμπεριλαμβανομένης) βοηθάει τον άνθρωπο να βελτιώσει την ζωή του, διευρύνοντας τις επαγγελματικές του επιλογές. Συνεπώς, η μόρφωση συνιστά επένδυση, από την οποία θα προκύψει ισόβιο όφελος. Κατ' επέκταση, το κόστος αυτής της "επένδυσης" δεν επιτρέπεται να βαραίνει το κοινωνικό σύνολο, αφού έτσι θα υπήρχαν πολλοί που θα πλήρωναν για κάτι από το οποίο δεν θα είχαν οποιαδήποτε ωφέλεια. Επομένως: όποιος θέλει να μάθει γράμματα, ας πληρώσει να τα μάθει.

Παρένθεση: Για να κάνουμε αντιστοίχιση, ας θυμηθούμε την "μενουμευρωπαία" διαδηλώτρια, η οποία προ διετίας αναρωτήθηκε στην τηλεοπτική κάμερα γιατί να πληρώνει φόρους ώστε να πηγαίνει σε δημόσιο σχολείο το παιδί τού φτωχού, από την στιγμή που εκείνη πληρώνει για να στέλνει τα κορίτσια της σε ιδιωτικό. Σημειωτέον ότι η εν λόγω κυρία ζη από το δημόσιο, ως υπάλληλος των ΕΛΤΑ. Κλείνει η παρένθεση.

Αγκύλη: Προσωπικά, εκτιμώ ότι αυτός που δεν σπουδάζει έχει πραγματική ωφέλεια από τις δαπάνες για την παιδεία. Για να θεραπευτεί από την αθυρωμάτωση και την καρδιακή ανεπάρκεια ο αγράμματος πατέρας μου, χρειάστηκε τις υπηρεσίες κάποιου σπουδαγμένου γιατρού και για να οδηγεί αυτοκίνητο το κάθε απελέκητο ξύλο, είναι απαραίτητη η συμβολή κάποιων σπουδαγμένων μηχανικών. Άντε, να τελειώνουμε πια με τις ανοησίες των ανεγκέφαλων. Κλείνει και η αγκύλη.


Το πρόβλημα είναι ότι το εν λόγω κόστος αυξάνεται κατακόρυφα και έχει φτάσει πλέον σε ύψη απροσπέλαστα στους πολλούς. Ακόμη και στα δημόσια πανεπιστήμια (όπως είδαμε σε προηγούμενο σημείωμα αυτής της σειράς), το κόστος σπουδών είναι κάθε άλλο παρά αμελητέο, εφ' όσον η διαρκής μείωση της κρατικής χρηματοδότησης οδηγεί αναπόφευκτα σε διαρκή αύξηση των διδάκτρων. Παράλληλα, στην προσπάθειά τους να προσελκύσουν "πελάτες", τα πανεπιστήμια -δημόσια και μη- αυξάνουν συνεχώς τα κονδύλια που διαθέτουν για τον εκσυγχρονισμό τους, κάτι που επίσης οδηγεί αναπόδραστα στην αύξηση των διδάκτρων τους.

Μοιραία, λοιπόν, η συντριπτική πλειοψηφία των νέων που θέλουν να σπουδάσουν σε κάποιο πανεπιστήμιο, δεν έχει άλλη επιλογή από το να πάρει φοιτητικό δάνειο. Όπως ανέφερε τις προάλλες στην βουλή ο Γιώργος Κατρούγκαλος, υπολογίζεται ότι αυτή την στιγμή υπάρχουν 44 εκατομμύρια πολίτες των ΗΠΑ (ένας στους οκτώ, δηλαδή), οι οποίοι χρωστούν φοιτητικά δάνεια συνολικού ύψους κάτι λιγώτερο από ενάμισυ τρισεκατομμύριο δολλάρια. Οι αριθμοί αυτοί είναι σωστοί. Όπως σωστή είναι και η εκτίμηση που δεν ανέφερε ο κ. Κατρούγκαλος: τέσσερις στους δέκα οφειλέτες δεν έχουν την δυνατότητα να αποπληρώσουν τα φοιτητικά τους δάνεια, τα οποία συνεχώς διογκώνονται με τους τόκους.

Στις ΗΠΑ, τα περισσότερα φοιτητικά δάνεια χορηγούνται από τις τράπεζες αλλά υπάρχουν και ομοσπονδιακά φοιτητικά δάνεια, τα οποία χορηγούνται από το υπουργείο παιδείας με μια διαδικασία που μοιάζει μ' εκείνη της SLC στην Μεγάλη Βρεττανία. Δηλαδή, η αποπληρωμή τους γίνεται ανάλογα με τις αποδοχές (pay as you earn) ή τα συνολικά εισοδήματα του οφειλέτη (income based repayment). Μόνο που στις ΗΠΑ η δόση φτάνει το 10% του συνολικού εισοδήματος του οφειλέτη, αντί του βρεττανικού 6%-9% από κάποιο ύψος εισοδήματος και πάνω. Πάντως, ισχύει και στις ΗΠΑ η διαγραφή του χρονίζοντος ανεξόφλητου υπολοίπου (μετά από 20 χρόνια και υπό προϋποθέσεις). Αυτά για την ώρα, μιας και η κυβέρνηση Τραμπ σκέφτεται να τα αλλάξει.

Τα τραπεζικά φοιτητικά δάνεια χορηγούνται μεν με ευνοϊκώτερους όρους από τα υπόλοιπα δάνεια αλλά δεν παύουν να αποτελούν τραπεζικά προϊόντα, πράγμα που σημαίνει ότι συνοδεύονται από όρους, από εγγυητές, από προσημειώσεις και υποθήκες κλπ. Όπου δεν υπάρχουν εγγυήσεις, το δάνειο δίνεται με την εγγύηση του κράτους. Γι' αυτόν τον λόγο, οι απώλειες που καταγράφουν οι τράπεζες από φοιτητικά δάνεια είναι πολύ μικρές και κατά κανόνα προέρχονται από αλλοδαπούς φοιτητές, οι οποίοι φεύγουν από την χώρα μετά την αποφοίτησή τους και δεν πρόκειται να επιστρέψουν ποτέ.

Με τα ομοσπονδιακά φοιτητικά δάνεια η κατάσταση είναι τελείως διαφορετική, κυρίως χάρη στον τέως πρόεδρο Μπάρακ Ομπάμα. Ο Ομπάμα δυσκολεύτηκε πολύ να ξοφλήσει το φοιτητικό του δάνειο, το οποίο ήταν πολύ μεγάλο αφού σπούδασε σε δυο από τα ακριβώτερα πανεπιστήμια των ΗΠΑ (Κολούμπια, Χάρβαρντ). Τα κατάφερε μετά τα σαράντα του κι ενώ δούλευε σε μια πολύ καλά αμειβόμενη θέση στην γερουσία τού Ιλλινόι. Όπως έλεγε ο ίδιος, "σε μια ηλικία που θα έπρεπε να μαζεύω χρήματα για τις σπουδές των παιδιών μου, μάζευα χρήματα για να ξεπληρώσω τις δικές μου σπουδές". Κι ήταν αυτή η εμπειρία που τον έκανε να δηλώνει ότι "κανένας στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρέπει να καταστρέφεται οικονομικά γιατί απλώς αποφάσισε να πάει στο πανεπιστήμιο".

Στην πράξη, η κυβέρνηση Ομπάμα προώθησε το "Student Loan Forgiveness Program", ένα πρόγραμμα μερικής διαγραφής των χρεών από φοιτητικά δάνεια όσων δέχονταν να εργαστούν στο δημόσιο μετά την αποφοίτησή τους ενώ, παράλληλα, ατόνησαν και οι κάθε μορφής πιέσεις προς όσους καθυστερούσαν τις δόσεις τους. Απόρροια της πολιτικής Ομπάμα είναι η σημερινή εκτίμηση ότι το κράτος θα καταγράψει απώλειες ύψους 75 δισ. δολλαρίων από μη εξυπηρετούμενα φοιτητικά δάνεια.

Δυστυχώς για τους οφειλέτες, η θητεία τού Ομπάμα τελείωσε. Για την σημερινή κυβέρνηση Τραμπ ισχύει αυτό που είπαμε στην αρχή: όποιος θέλει να σπουδάσει, πρέπει να πληρώσει από την τσέπη του. Απορρίπτει σχεδόν στο σύνολό τους τις αιτήσεις υπαγωγής στο ομπαμικό πρόγραμμα SLFP, με σκοπό να το καταργήσει, ακριβώς όπως κάνει και με τα υπόλοιπα προγράμματα του τέως προέδρου (Obamacare κλπ). Πού θα οδηγήσει αυτή η αλλαγή τα εκατομμύρια όσων αδυνατούν να φανούν συνεπείς στις δανειακές τους υποχρεώσεις; Θα το δείξει ο καιρός, αν και δεν είναι δύσκολο να το φανταστούμε από τώρα.

Ο καθηγητής στον πτυχιούχο: "Θα έπρεπε να με συγχαρείτε. Μόλις ξεπλήρωσα το φοιτητικό μου δάνειο".

Πάμε σιγά-σιγά για επίλογο. Σκοπός αυτής της σειράς δεν ήταν να απορρίψω ή να υποστηρίξω την ιδέα της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων στην χώρα μας αλλά να δώσω την δυνατότητα στον αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα βασισμένος σε πραγματικά δεδομένα και όχι παρασυρόμενος από τις κραυγές επαϊόντων και ασχέτων με το θέμα. Προσωπικά, επιλέγω να τροποποιήσω ελαφρώς την δήλωση Ομπάμα, φτιάχνοντας ένα τσιτάτο για το κλείσιμο:

Κανείς δεν πρέπει να πληρώνει για να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο!


-----------------------------------------
(*) Ευχαριστώ την φίλη του ιστολογίου Μαρία Νικολακάκη, η οποία συμπλήρωσε στο χτεσινό κείμενο, εν είδει σχολίου στην σελίδα μας στο Facebook, κάτι που -κακώς- παρέλειψα να σημειώσω εγώ. Υποθέτω ότι έχω την άδειά της να παραθέσω εδώ το σχόλιό της:  
"Η SLC έχει αρχίσει και πουλά τμήματα χρέους σε τράπεζες και εισπρακτικές για να ξελαφρώσει από τα κόκκινα δάνεια, καταστρατηγώντας την συμφωνία των δανείων. Εμμέσως, όσοι πήραν δάνεια έχουν συμφέρον να μείνουν σε χαμηλόμισθες θέσεις εργασίας, αφήνοντας τις καλές δουλειές στα παιδιά της αστικής τάξης. Πάντα υπάρχει παγίδα". 
Να προσθέσω απλώς ότι αυτή η πώληση άρχισε στα τέλη του 2017 και αφορά δάνεια που μπήκαν σε διαδικασία αποπληρωμής πριν το 2012. Η βρεττανική κυβέρνηση υπολογίζει να μαζέψει από αυτή την πώληση περί τα τέσσερα δισ. στερλίνες, ενώ διατείνεται ότι οι όροι για τους οφειλέτες θα μείνουν ως έχουν.