To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

18 Φεβρουαρίου 2012

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 82. Επίλογος: μια μαρξιστική θεώρηση

Είχαμε ξεκαθαρίσει από την αρχή ότι για την "ανατομία του φιλελευθερισμού" θα χρησιμοποιούσαμε αποκλειστικά κεϋνσιανά εργαλεία. Όχι, βέβαια, επειδή δεν είχαμε εμπιστοσύνη στην ορθότητα της μαρξιστικής ανάλυσης αλλά για να μη μπορεί κάποιος αναγνώστης να μας κατηγορήσει για προκατάληψη, στενοκεφαλιά ή ο,τιδήποτε άλλο. Έτσι, καταδείξαμε -όχι με λίγο κόπο, είναι αλήθεια- ότι προκατάληψη και δογματισμός δεν χαρακτηρίζουν εμάς αλλά, κατά μείζονα λόγο, τους θιασώτες των φρηντμανικών δοξασιών.

Από τα πρώτα κιόλας σημειώματα, προβλήθηκαν έντονες ενστάσεις, είτε ως δημόσια σχόλια είτε ως μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, άλλοτε ως ύβρεις και άλλοτε με σοβαρότητα. Δεν απάντησα προσωπικά σε καμμία, στις μεν επειδή δεν άξιζε ο κόπος και στις δε επειδή προτίμησα να αφήσω τα κείμενα να απαντήσουν στην ώρα τους. Ελπίζω ότι πολλοί λαθεμένοι ισχυρισμοί (π.χ. ότι είναι ψέμα πως ο νεοφιλελευθερισμός διάκειται θετικά στην διοχέτευση κρατικού χρήματος προς τις ιδιωτικές επιχειρήσεις) έχουν πάρει πλέον την απάντησή τους.

Όμως, σε τούτο τον επίλογο ας διατηρήσουμε το δικαίωμα να ρίξουμε μια μαρξιστική ματιά στο θέμα που αναλύσαμε. Και, πρώτα-πρώτα, ας παραδεχτούμε ότι η χρήση και μόνο τού όρου "νεοφιλελευθερισμός" είναι ασύμβατη με την μαρξιστική ανάλυση, για την οποία δεν υπάρχει νεοφιλελευθερισμός αλλά μόνο σκέτος καπιταλισμός. Στην μαρξιστική ανάλυση δεν γίνεται διάκριση του καπιταλισμού σε νεοφιλελευθερισμό, κεϋνσιανισμό, τουρμποκαπιταλισμό, καζινοκαπιταλισμό κλπ, υπό την έννοια ότι όλα αυτά αποτελούν διαφορετικά "ρούχα" τα οποία ενδύεται ο καπιταλισμός, ανάλογα με τις περιστάσεις.

Με δεδομένο ότι η μεγιστοποίηση του κέρδους βρίσκεται στην φύση τού καπιταλισμού και αποτελεί την καρδιά του, οι "μεταμφιέσεις" τού κεφαλαιοκρατισμού έχουν σχέση αποκλειστικά με τις συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά. Για παράδειγμα, μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο γνώρισε δόξες ο κεϋνσιανισμός, ως αντίδοτο στην αυξανόμενη επιρροή του σοσιαλισμού. Ο κεϋνσιανισμός διατηρήθηκε ίσαμε την ήττα τού σοσιαλισμού, στις αρχές τής δεκαετίας τού '90. Τότε, το κεφάλαιο έκρινε ότι ήρθε η ώρα για την επίθεσή του κατά των κοινωνικών κατακτήσεων, εφ' όσον εξέλιπε το περίφημο "αντίπαλο δέος".

Η πρόσφατη ιστορία δείχνει καθαρά ότι η επέλαση του καπιταλισμού (με οποιαδήποτε μορφή) γίνεται σφοδρότερη όσο η παγκόσμια ολιγαρχία ξηλώνει τα λαϊκά δικαιώματα. Αυτό το ζούμε έντονα στις μέρες μας. Κι αν σήμερα, μετά από όσα είπαμε σε τούτο το ιστολόγιο επί τέσσερις σχεδόν μήνες, ο νεοφιλελευθερισμός φαντάζει στα μάτια μας ως η αποκρουστικότερη μορφή τού καπιταλισμού, ας μη ξεχνάμε δυο βασικές αλήθειες:

Πρώτον: Με δεδομένο ότι μόνη επιδίωξη του κεφαλαίου είναι η αύξηση της κερδοφορίας του, δεν επιτρέπεται να παγιδευόμαστε σε διλήμματα όπως π.χ. αν ο κεϋνσιανισμός είναι προτιμώτερος του νεοφιλελευθερισμού ή πώς μπορούμε να διαμορφώσουμε μια καπιταλιστική κοινωνία με ανθρώπινο πρόσωπο μέσω κάποιας "νέας συμφωνίας" (νιου ντηλ). Εφ' όσον η αύξηση της καπιταλιστικής κερδοφορίας περνάει υποχρεωτικά μέσα από την μείωση της αξίας τής εργασίας, οποιαδήποτε προσπάθεια για "εξανθρωπισμό" του καπιταλισμού είναι ανυπόστατη.

Δεύτερον: Το παρατεταμένο "μούδιασμα" των λαϊκών στρωμάτων σε ολόκληρο σχεδόν τον πλανήτη, σε συνδυασμό με την σφοδρότητα της καπιταλιστικής αντεπανάστασης, έχουν συντείνει στην ανάδειξη του καπιταλισμού "σ' ένα ανώτερο κοινωνικοοικονομικό καθεστώς. Το βασικό σ' αυτό το προτσές από οικονομική άποψη είναι η αντικατάσταση του καπιταλιστικού ελεύθερου συναγωνισμού από τα καπιταλιστικά μονοπώλια... Τα μονοπώλια, ξεπηδώντας από τον ελεύθερο συναγωνισμό, δεν τον καταργούν, μα υπάρχουν πάνω σ' αυτόν και δίπλα σ' αυτόν, γεννώντας έτσι μια σειρά εξαιρετικά οξείες και βίαιες αντιθέσεις, προστριβές, συγκρούσεις. Το μονοπώλιο είναι ένα πέρασμα από τον καπιταλισμό σ' ένα ανώτερο σύστημα. Αν θα χρειαζόταν να δοθεί ένας όσο το δυνατό πιο σύντομος ορισμός τού ιμπεριαλισμού, θα έπρεπε να πούμε ότι ο ιμπεριαλισμός είναι το μονοπωλιακό στάδιο του καπιταλισμού. Ο ορισμός αυτός θα περιείχε το κυριώτερο, γιατί, από τη μια μεριά, το χρηματιστικό κεφάλαιο είναι το τραπεζικό κεφάλαιο μερικών πάρα πολύ μεγάλων μονοπωλιακών τραπεζών, που έχει συγχωνευθεί με το κεφάλαιο των μονοπωλιακών ενώσεων των βιομηχάνων και από την άλλη, το μοίρασμα του κόσμου είναι το πέρασμα...στην αποικιακή πολιτική τής μονοπωλιακής κατοχής των εδαφών της γης που έχει ολότελα μοιραστεί" (*).

Σαν συμπέρασμα των παραπάνω, μπορούμε να πούμε επιγραμματικά ότι ο νεοφιλελευθερισμός αποτελεί το ενδιάμεσο στάδιο τής φυσιολογικής εξέλιξης του καπιταλισμού από τον κεϋνσιανισμό στον ιμπεριαλισμό.


(*) Β.Ι.Λένιν, "Ο ιμπεριαλισμός ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού" (Λένιν-Άπαντα, τόμος 27, σελ. 392 - Σύγχρονη Εποχή, 1988)

Δεν υπάρχουν σχόλια: