To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

30 Ιουλίου 2014

Χρυσάφι και σκουριές (1)

Λίγο πριν την ραστώνη των αυγουστιάτικων διακοπών, θέλοντας να "ξεφορτωθώ" από το γραφείο μου κάποιες σημειώσεις, λέω να γίνω λίγο... ανεπίκαιρος. Ίσως, όμως, να μην αποδειχτώ και τόσο πολύ ανεπίκαιρος, μιας και βάζω στοίχημα πως πολύ σύντομα (ίσως και μέσα στον Αύγουστο) θα έχουμε νέες εξελίξεις στο θέμα το οποίο θα μας απασχολήσει από σήμερα. Ο λόγος για τα -περίφημα πια- ορυχεία χρυσού τής Χαλκιδικής. Κι επειδή λίγη ιστορία δεν έβλαψε ποτέ κανέναν, ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Όπως αποκαλύπτει η έρευνα των περισσότερων από 300 πηγαδιών που σώζονται στην περιοχή, η ανακάλυψη των χρυσοφόρων κοιτασμάτων ανάγεται στις αρχές τής κλασσικής αρχαιότητας, κάπου τον 6ο π.Χ. αιώνα. Στην εκμετάλλευσή τους στηρίχτηκε η χρηματοδότηση τόσο της οικοδόμησης του κράτους των μακεδόνων όσο και της εκστρατείας τού Μ. Αλεξάνδρου.

Όταν η περιοχή περιήλθε υπό ρωμαϊκή κατοχή, η εκμετάλλευση των ορυχείων ατόνησε, μιας και οι ρωμαίοι έπαιρναν περισσότερο και φτηνότερο χρυσό -και άργυρο- από τα ορυχεία τής Ισπανίας. Οι δουλειές ξανάνοιξαν όταν η ρωμαϊκή αυτοκρατορία χωρίστηκε σε ανατολικό και δυτικό τμήμα, κατά τις απαρχές δηλαδή του βυζαντινού κράτους. Αλλά η πραγματική έκρηξη ήρθε επί οθωμανών, όταν στην περιοχή λειτουργούσαν πάνω από 600 καμίνια, τα οποία έβγαζαν όχι μόνο χρυσό και άργυρο αλλά και μόλυβδο και ψευδάργυρο. Μάλιστα δε, στις αρχές τού 18ου αιώνα, με σουλτανικό φιρμάνι, τα χωριά τής περιοχής (τα γνωστά Μαντεμοχώρια) απέκτησαν αυτοδιοίκηση, η οποία περιλάμβανε και την εκμετάλλευση των ορυχείων (έναντι, βεβαίως, κάποιου -αρκετά χαμηλού- φόρου).

Κάπως έτσι φτάνουμε μέχρι το 1893. Τότε, η Πύλη εκχωρεί τα δικαιώματα των ορυχείων σε μια γαλλο-οθωμανική ανώνυμη εταιρεία, με έδρα το Παρίσι. Για πρώτη φορά κάνει την εμφάνισή της η "Μεταλλεία Κασσάνδρας Α.Ε." (σημ.: εκείνη την εποχή όλη η Χαλκιδική λεγόταν Κασσάνδρα). Από τα 600 καμίνια περνούν κάθε χρόνο πάνω από 10.000 τόννοι μεταλλεύματος, που δίνουν ψωμί σε 6.000 εργάτες.

Το 1927, η εταιρεία περνάει στην ιδιοκτησία τής ΑΕΕΧΠ&Λ (Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων & Λιπασμάτων), η οποία χρειάζεται άφθονες ποσότητες θείου για την παρασκευή των λιπασμάτων της. Προς τούτο αγοράζει μεταλλεία και ορυχεία σε όλη την χώρα (Ερμιόνη, Κορώνη, Ωρωπός κλπ) αλλά και στην Κύπρο ενώ ιδρύει και το γνωστό εργοστάσιο λιπασμάτων στην Δραπετσώνα. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος αναστέλλει την δραστηριότητα της εταιρείας και, μετά την λήξη τού πολέμου, η πλειοψηφία των μετοχών περνάει στην κατοχή τού διαβόητου επιχειρηματία Πρόδρομου Μποδοσάκη Αθανασιάδη.

Παρένθεση. Μπορεί να ακουστεί τρελλό αλλά η μεγαλύτερη δουλειά που έστησε προπολεμικά ο Αθανασιάδης ήταν η πώληση πυρομαχικών στον δημοκρατικό στρατό τής Ισπανίας, ο οποίος μαχόταν με τις φασιστικές δυνάμεις τού Φράνκο και των φαλαγγιτών του. Φυσικά, η εξαγωγή πυρομαχικών τελούσε υπό την έγκριση και την άδεια της τεταρταυγουστιανής δικτατορικής κυβέρνησης του Μεταξά. Άλλη μια απόδειξη ότι το κεφάλαιο δεν έχει ούτε πατρίδα ούτε ιδεολογία. Κλείνει η παρένθεση.

Ο Αθανασιάδης δίνει νέα πνοή στην εταιρεία, ιδίως στον μεταλλουργικό της τομέα. Μεταφέρει το κέντρο των μεταλλευτικών δραστηριοτήτων στο Στρατώνι, όπου το 1970 (μεσούσης της χούντας) χτίζει εργοστάσιο εμπλουτισμού και παρασκευής θειούχων συμπυκνωμάτων. Δυο χρόνια αργότερα βάζει μπρος το μεταλλείο θείου τής Ολυμπιάδας, όπου το 1976 (επί δημοκρατίας πια) φτιάχνει καινούργιο εργοστάσιο εμπλουτισμού.

Με τον θάνατο του Αθανασιάδη το 1979, η ΑΕΕΧΠ&Λ αρχίζει να φθίνει. Προς τα τέλη τής επόμενης δεκαετίας, το ελληνικό κράτος, σε μια προσπάθεια να σώσει την εταιρεία, αποφασίζει να βάλει στο παιχνίδι την κρατική τράπεζα βιομηχανικής ανάπτυξης, την ΕΤΒΑ, η οποία είχε στην κατοχή της την μεταλλουργική ΜΕΤΒΑ. Η ιδέα τού σχεδίου ήταν να αναλάβει η ΜΕΤΒΑ την μεταλλουργία χρυσού και, παράλληλα, να βοηθήσει την ΑΕΕΧΠ&Α  Το σχέδιο διάσωσης αναλαμβάνει να υλοποιήσει η κυβέρνηση Μητσοτάκη αλλά οι έντονες αντιδράσεις τής τοπικής κοινωνίας το οδηγούν σε ναυάγιο. Τελικά, το 1992 η ΑΕΕΧΠ&Α τίθεται υπό καθεστώς εκκαθάρισης από την Εθνική Τράπεζα.

Η Εθνική προκηρύσσει διαγωνισμούς, προσπαθώντας να βρει αγοραστές για τα μεταλλεία. Οι δυο πρώτοι διαγωνισμοί περνούν άκαρποι αλλά τον Δεκέμβριο του 1995 το σύνολο των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων μαζί με τα δικαιώματα εκμετάλλευσης περιέρχονται στην TVX Hellas, θυγατρική τής καναδικής TVX Gold. Οι καναδοί ενδιαφέρονται κυρίως για τον χρυσό τής περιοχής και περιμένουν κρατική συμπαράσταση αλλά δεν έχουν υπολογίσει τις αντιδράσεις τής τοπικής κοινωνίας, η οποία προσφεύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Με την απόφαση-σταθμό 613/2002, το ΣτΕ ακυρώνει τα πλάνα των καναδών, εκτιμώντας ότι οι πιθανοί κίνδυνοι της επένδυσης θα ήταν μεγαλύτεροι από οποιοδήποτε προσδοκώμενο οικονομικό ή κοινωνικό όφελος:

"...όπως προκύπτει από τα στοιχεία αυτά, το αναλισκόμενο για την κατασκευή του έργου φυσικό κεφάλαιο, δηλαδή  δασικές εκτάσεις, υδατορέματα και ο εν γένει καταλαμβανόμενος από τις εγκαταστάσεις χώρος, καθώς και οι επαπειλούμενοι από την λειτουργία του κίνδυνοι, ενόψει της επιλεγείσης μεθόδου παραγωγής του χρυσού, εμφανίζονται  δυσανάλογοι εν σχέσει προς το προσδοκώμενο όφελος από την εισαγωγή στην χώρα  νέας τεχνολογίας για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου και την αύξηση της  απασχολήσεως του εργατικού δυναμικού της περιοχής, που είναι τα προκύπτοντα από τον φάκελο και ληφθέντα υπ΄ όψιν από την διοίκηση οφέλη από την εγκατάσταση. Συνεπώς, η προσβαλλομένη πράξη, που παρίσταται ως προϊόν πλημμελούς σταθμίσεως μεταξύ αφενός σκοπών θαλπομένων μεν από τον νόμο και το Σύνταγμα αλλ΄ όχι επαρκών να αντισταθμίσουν την επαπειλούμενη βλάβη του φυσικού περιβάλλοντος και  αφετέρου της τελευταίας αυτής βλάβης, είναι μη νόμιμη και πρέπει να ακυρωθή για  τον λόγο αυτόν..."


Για πρώτη φορά στην ιστορία τής χώρας, το περιβάλλον κέρδισε τα οικονομικά συμφέροντα. Το χτύπημα για την καναδική εταιρεία είναι συντριπτικό και η TVX Hellas κάνει αίτηση πτώχευσης. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να φανταστεί ότι όλο αυτό το μπλέξιμο θα μπορούσε να γίνει αφορμή για να ανατείλει το άστρο ενός πολιτικού, ο οποίος μέχρι τότε βρισκόταν στην αφάνεια: του Χρήστου Πάχτα.

[συνεχίζεται]

Δεν υπάρχουν σχόλια: