"Το Κοινωνικό Συμβόλαιο"

Αν, ανάμεσα στις χιλιάδες βιβλία που έχω διαβάσει, έπρεπε να ξεχωρίσω τα τρία που με έχουν σημαδέψει περισσότερο, δεν θα δυσκολευόμουν να επιλέξω. Τα αναφέρω με την σειρά που τα διάβασα: "Οι Άθλιοι", "Το Κοινωνικό Συμβόλαιο", "Το Κεφάλαιο". Επειδή και τα τρία είναι γνωστά σε όποιον διαθέτει στοιχειώδη παιδεία, φαντάζει αδόκιμο να μιλήσουμε για κάποιο απ' αυτά σε τούτη την γωνιά. Όμως, χάρη σε μια εξαιρετική δουλειά των εκδόσεων "Πόλις", θεωρώ ότι επιβάλλεται να ξαναπάρουμε στα χέρια μας "Το Κοινωνικό Συμβόλαιο", του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ.

Πράγματι, "Το Κοινωνικό Συμβόλαιο" ευτύχισε να γνωρίσει και στα ελληνικά μια θαυμάσια, από κάθε πλευρά, έκδοση. Τα εύσημα ανήκουν στην Βασιλική Γρηγοροπούλου, η οποία όχι απλώς μας παραδίδει μια αψεγάδιαστη μετάφραση (σε συνεργασία με τον Αλφρέδο Σταϊνχάουερ) αλλά προσθέτει μια εκτενή εισαγωγή και ένα εκτενέστατο επίμετρο, υψηλού επιστημονικού επιπέδου και τα δυο. Δεν θέλω να μειώσω την παλιότερη μετάφραση του έργου από τον Νίκο και την Δανάη Κουχτσόγλου, η οποία είχε κυκλοφορήσει στα τέλη της δεκαετίας του '50 από τις εκδόσεις Δαρεμά (αλλωστε, χάρη σ' εκείνη την έκδοση γνώρισα τον Ρουσσώ). Όμως, εκείνη η προσπάθεια δεν μπορεί να συγκριθεί με την έκδοση στην οποία αναφέρομαι σήμερα.

Εν πάση περιπτώσει, παρ' ότι σήμερα "Το Κοινωνικό Συμβόλαιο" δείχνει την ηλικία του (πρωτοκυκλοφόρησε το 1762), παραμένει ένα ιστορικό φιλοσοφικό κείμενο, το οποίο δικαίως χαρακτηρίστηκε ως "Ευαγγέλιο του Διαφωτισμού" και "Μανιφέστο της Γαλλικής Επανάστασης". Εδώ, ο Ρουσσώ εισάγει την έννοια της γενικής βούλησης: "Καθένας από εμάς θέτει από κοινού το πρόσωπό του και όλη τη δύναμή του υπό την ανώτατη καθοδήγηση της γενικής βούλησης, και ως σώμα δεχόμαστε κάθε μέλος ως αδιαίρετο μέρος του συνόλου". H γενική βούληση μεταφράζεται επίσης στην αρχή της κυριαρχίας, η οποία είναι αναπαλλοτρίωτη, αδιαίρετη και αναλλοίωτη: "Η κυριαρχία, εφ' όσον είναι η άσκηση της πολιτικής βούλησης, δεν μπορεί ποτέ να απαλλοτριωθεί...Η πολιτική ισχύς μπορεί κάλλιστα να μεταβιβαστεί, η βούληση όμως όχι".

Φυσικά, "Το Κοινωνικό Συμβόλαιο" δεν έγινε δεκτό με χαρά από το κατεστημένο εκείνης της εποχής. Ο Ρουσσώ κυνηγήθηκε και τα βιβλία του απαγορεύτηκαν. Δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, από την στιγμή που οι ιδέες του ήσαν ανατρεπτικές: "(Το νομοθετικό έργο) είναι μια ιδιαίτερη και υπέρτατη λειτουργία που δεν έχει τίποτα κοινό με την ανθρώπινη εξουσία... Όποιος ασκεί εξουσία σε ανθρώπους δεν πρέπει να θέτει και τους νόμους, ούτε όποιος θέτει τους νόμους πρέπει να ασκεί εξουσία σε ανθρώπους. Διαφορετικά, οι νόμοι του, υπηρέτες των παθών του, θα διαιώνιζαν τις αδικίες του... Όταν ο Λυκούργος έδωσε τους νόμους στην πατρίδα του, πρώτα παραιτήθηκε από βασιλιάς...".

Νομίζω ότι είπα πολλά για ένα έργο εγνωσμένης αξίας. Θα επιμείνω, όμως, στο εξαιρετικό υλικό τής επιμελήτριας-μεταφράστριας Βασιλικής Γρηγοροπούλου. Χωρίς να παραβλέπω τις εμπεριστατωμένες σημειώσεις της, τον πίνακα όρων, το χρονολόγιο και την εκτεταμένη βιβλιογραφία, ειδικά το 60 σελίδων επίμετρό της θα μπορούσε κάλλιστα να σταθεί ως αυθύπαρκτο σύγγραμμα με τον τίτλο "Πολιτεία και Ελευθερία". Εξ άλλου, από τις 332 σελίδες αυτού του βιβλίου, το κείμενο του Ρουσσώ μόλις που καταφέρνει να καλύψει τις μισές. Οι άλλες μισές συνιστούν από μόνες τους επαρκή δικαιολογία για να ξοδέψουμε κάπου 18 ευρώ ώστε να προσθέσουμε με καμάρι αυτή την έκδοση στην βιβλιοθήκη μας.

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 68. Το "trickle down"

Στις εκλογές του Απριλίου 2004, ο λαός της Σρι Λάνκα έρριξε μαύρο στους νεοφιλελεύθερους και επέλεξε έναν συνασπισμό "κεντροαριστερών", οι οποίοι υποστήριζαν ότι ο πλούτος της χώρας φτάνει για όλους(*) και δεν χρειάζονται θεραπείες-σοκ και λοιπά νεοφιλελεύθερα πειράματα. Όμως, οκτώ μήνες αργότερα, φαίνεται ότι το τσουνάμι τούς ξύπνησε και κατάλαβαν το...λάθος τους. Η "Lanka Business Online" καταγράφει αυτό το "ξύπνημα" σε άρθρο της με τίτλο "Too ambitious? (Πολύ φιλόδοξη;)", μέσα από τα λόγια τής προέδρου Κουμαρατούνγκα: 

"Η τραγωδία τού τσουνάμι ας γίνει η αφετηρία μιας νέας αρχής για να ξαναχτίσουμε το έθνος μας... Είμαστε μια χώρα ευλογημένη με τόσο πολλούς φυσικούς πόρους και δεν τους έχουμε αξιοποιήσει πλήρως... Έτσι, η ίδια η φύση πρέπει να σκέφτηκε "αρκετά!" και μας χτύπησε από κάθε πλευρά και μας δίδαξε ότι πρέπει να είμαστε ενωμένοι... Ακόμα κι αν γίνονταν εκλογές αύριο, δεν θα έπρεπε να επηρεάσουν την διαδικασία ανασυγκρότησης...". Είμαι σίγουρος η Κουμαρατούνγκα τρέλλανε και τον ίδιο τον Φρήντμαν: η φύση αγανάκτησε και τιμώρησε την Σρι Λάνκα, επειδή δεν είχε ξεπουλήσει τα δάση και τις παραλίες της... Ήμαρτον!

Είχαν-δεν είχαν περάσει δέκα μέρες από το τσουνάμι, όταν η Ομάδα τού Τιτταβέλλα παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εθνικής ανοικοδόμησης. Το πρόγραμμα κάλυπτε τα πάντα, από την στέγαση των πληγέντων ψαράδων μέχρι τους αυτοκινητόδρομους και τα λιμάνια. Φαίνεται απίστευτο το ότι ένα τόσο ευρύ και φιλόδοξο πρόγραμμα ολοκληρώθηκε μέσα σε δέκα μόλις ημέρες αλλά υπάρχει μια πολύ απλή εξήγηση: επρόκειτο για το ίδιο ακριβώς νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα, το οποίο ο λαός είχε απορρίψει στις εκλογές πριν οκτώ μήνες. Μπορεί τότε να είχαν "φάει πόρτα", αλλά οι θαυμαστές τού Φρήντμαν, εκμεταλλευόμενοι το ισχυρό σοκ που είχε υποστεί ο λαός, επέστρεψαν από το παράθυρο.

Η Ουάσιγκτον αποφάσισε να εφαρμόσει στην Σρι Λάνκα μια πολιτική "trickle down". Στα ελληνικά, ο όρος μπορεί να αποδοθεί με την περίφραση "διάχυση οικονομικών οφελών από πάνω προς τα κάτω". Με απλά λόγια, αυτή η πολιτική φροντίζει να πλουτίσουν κάποιες μικρές ομάδες πληθυσμού στην κορυφή τής κοινωνικής πυραμίδας, ώστε, όταν αυτές χορτάσουν, ο πλούτος που θα ξεχειλίσει να διαχυθεί στις αμέσως κατώτερες βαθμίδες κ.ο.κ. Οι φτωχότερες κοινωνικές ομάδες, οι οποίες βρίσκονται στην βάση αυτής της πυραμίδας, πρέπει απλώς να ελπίζουν ότι ο πλούτος που θα ξεχειλίζει από πάνω, κάποτε θα φτάσει και σ' αυτές.

Μόλις η Ομάδα Τιτταβέλλα ετοίμασε το "τούβλο" της, ήρθε σε επαφή με την USAID, την οργάνωση των ΗΠΑ η οποία αναλαμβάνει να "βοηθήσει" τις χώρες που έχουν ανάγκη. Η USAID ανέλαβε να κάνει αυτό που ήξερε καλά: πήρε το πρόγραμμα της Ομάδας και ανέθεσε την εφαρμογή του σε πολιτειακές εταιρείες, υπογράφοντας μ' αυτές συμβάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων δολλαρίων. Ανάμεσα σ' αυτές τις εταιρείες βρίσκονταν πολλές από εκείνες που είχαν αναλάβει δουλειές κατά την "ανοικοδόμηση" του Ιράκ και τα είχαν κάνει μαντάρα αλλά εκείνη η αποτυχία τους δεν τις εμπόδισε να υπογράψουν μερικές πλουσιοπάροχες συμβάσεις και για την "ανοικοδόμηση" της Σρι Λάνκα.

Εννοείται ότι από τα εκατοντάδες εκατομμύρια που εισέρρευσαν, τα πραγματικά θύματα του τσουνάμι δεν πήραν δεκάρα. Αντίθετα, πολύ απ' αυτό το χρήμα διατέθηκε για να παγιωθεί ο ξεριζωμός από τις πατρογονικές τους εστίες. Για τους πολύπαθους ψαράδες βρέθηκε μόνο ένα σκάρτο ψωροεκατομμύριο, το οποίο διατέθηκε για την "αναβάθμιση" των προσωρινών τους κατοικιών. Επρόκειτο σαφώς όχι απλώς για κοροϊδία αλλά για επιβεβαίωση του ότι ποτέ πλέον δεν θα τους επιτρεπόταν να γυρίσουν στις παραλίες τους. Όταν η USAID κατηγορήθηκε ότι αδιαφορεί για τους πληγέντες από το τσουνάμι, ένας από τους διευθυντές της, ο Τζων Βάρλεϋ, εξήγησε: "Δεν θέλουμε να περιορίσουμε την βοήθεια μόνο στα θύματα του τσουνάμι. Ας την χρησιμοποιήσουμε προς όφελος ολόκληρης της Σρι Λάνκα. Ας την χρησιμοποιήσουμε για την οικονομική μεγέθυνση της χώρας".

Η κατάληξη όλης αυτής της ιστορίας μοιάζει με την κατάληξη της ιστορίας στο Ιράκ. Η καπιταλιστική επιδρομή, η οποία υποτίθεται ότι θα έσωζε την Σρι Λάνκα και θα την μεγέθυνε οικονομικά, έφερε μέσα σε ενάμιση μόλις χρόνο τέτοια φτώχεια και τέτοια απογοήτευση ώστε ο λαός ξαναβγήκε στα βουνά και ο εμφύλιος ξανάρχισε. Ακούγεται παράδοξο αλλά αυτός ο εμφύλιος ήταν ο καλύτερος τρόπος για να επιβιώσουν οι εξαθλιωμένοι κάτοικοι της χώρας: οι κυβερνητικές δυνάμεις θα φρόντιζαν τους δικούς τους και οι "Τίγρεις Τάμιλ" θα φρόντιζαν τις οικογένειες των ανταρτών.

Τελικά, παρά τον χρηματικό πακτωλό που διατέθηκε, η Σρι Λάνκα κατέληξε φτωχότερη από πριν. Σήμερα, έξι χρόνια μετά το άδοξο τέλος τής "ανοικοδόμησης", υπολογίζεται ότι το 60% του πληθυσμού της βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας. Το "trickle down" σταμάτησε στην κορυφή τής πυραμίδας...


(*) Κάτι σαν "λεφτά υπάρχουν", δηλαδή.

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 67. "Αφήστε σ' εμάς την διαχείριση!"

Με την εμπειρία που είχαν αποκτήσει από την διαχείριση καταστροφών, τόσο στην Κεντρική Αμερική όσο και στο Ιράκ, οι νεοφιλελεύθεροι ήσαν έτοιμοι για το επόμενο βήμα: τώρα πια δεν θα επεδίωκαν την ψήφιση κάποιων βολικών νόμων αλλά θα αναλάμβαναν απ' ευθείας το συνολικό έργο "ανοικοδόμησης" των πληγεισών χωρών. Η ευκαιρία για την υλοποίηση αυτού του βήματος τούς δόθηκε από το τσουνάμι, το οποίο σάρωσε τις ακτές τής νοτιοανατολικής Ασίας στις 24 Δεκεμβρίου 2004.

Η Σρι Λάνκα (γνωστή ακόμα και σήμερα ως Κεϋλάνη) είναι ένα νησιωτικό κράτος του Ινδικού, όπου οι κάτοικοι είναι κυρίως αγρότες και ψαράδες. Οι φυσικές της ομορφιές, ο εξωτικός της χαρακτήρας και οι υπέροχες παραλίες της αποτελούσαν δέλεαρ για τους εμπόρους τού τουρισμού σε όλο τον κόσμο. Οι μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις θα έχτιζαν ευχαρίστως άφθονα παραθαλάσσια ξενοδοχεία σε ολόκληρη την χώρα αλλά υπήρχε ένα σοβαρό πρόβλημα: ολόκληρη η ακτογραμμή της Κεϋλάνης ήταν γεμάτη χωριουδάκια και οικισμούς ψαράδων. Εξ άλλου, η ανατολική Κεϋλάνη σπαρασσόταν επί πολλά χρόνια από τις εμφύλιες συγκρούσεις ανάμεσα στα κυβερνητικά στρατεύματα και τους "Τίγρεις Τάμιλ", τους αντάρτες που διεκδικούσαν την ανεξαρτησία της περιοχής. Έτσι, υπήρχαν μόνο λίγα ξενοδοχεία, χτισμένα ανάμεσα στα ψαροχώρια, οι φτωχοί ιθαγενείς των οποίων αποτελούσαν απλώς την φολκλορική πινελιά που αναζητούσαν οι τουρίστες.

Όλα άλλαξαν εκείνη την αποφράδα 24η Δεκεμβρίου 2004, όταν το τσουνάμι "καθάρισε" τις παραλίες από καλύβες, πιρόγες, μπανγκαλόου και κάθε άλλη εγκατάσταση. 35.000 άνθρωποι χάθηκαν και πάνω από ένα εκατομμύριο αναγκάστηκαν να γίνουν εσωτερικοί πρόσφυγες. Ανάμεσα σ' αυτούς, σχεδόν το 90% ήσαν ψαράδες. Όταν πέρασε η καταστροφή, όλοι αυτοί επιχείρησαν να επιστρέψουν εκεί όπου πρωτύτερα βρίσκονταν τα σπίτια τους. Όμως...

Το πρώτο μέτρο τής κυβέρνησης ήταν να απαγορεύσει την ανέγερση κατοικιών σε απόσταση μικρότερη των διακοσίων μέτρων από την παραλία. Επίσημα, το συγκεκριμένο μέτρο πάρθηκε για την προστασία των κατοίκων από ένα καινούργιο τσουνάμι. Αλλά, το πρόβλημα ήταν πως αυτή η απαγόρευση δεν ίσχυε για τις τουριστικές εγκαταστάσεις! Έτσι, η τουριστική βιομηχανία βρήκε την ευκαιρία να πλημμυρίσει τις -καθαρισμένες πια από το τσουνάμι- ακτές με ξενοδοχεία, παραθεριστικές κατοικίες κλπ, μη διστάζοντας να φράξει με συρματοπλέγματα την πρόσβαση των ιθαγενών στην θάλασσα και, μάλιστα, υπό την προστασία τής αστυνομίας.

Στην πρωτεύουσα Κολόμπο, η πρόεδρος Τσαντρίκα Κουμαρατούνγκα είχε πιο σοβαρά προβλήματα να επιλύσει. Καταλαβαίνοντας ότι η αδύναμη και ήδη προβληματική (λόγω του εμφυλίου) οικονομία τής χώρας της δεν θα μπορούσε να αντέξει την καταστροφή, είχε απευθυνθεί αμέσως για βοήθεια σε όλους τους μεγάλους οργανισμούς αλλά από παντού εισέπραττε μισόλογα. ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, ΗΠΑ, όλοι θα ήθελαν να βοηθήσουν αλλά προηγουμένως θα έπρεπε να ξέρουν τι σκόπευε να κάνει η πρόεδρος με τα δάνεια που είχε ήδη πάρει η χώρα της. Η αντιπρόταση στο αίτημα για βοήθεια ήταν απλή και...φρηντμανική: θα δώσουμε βοήθεια για την ανοικοδόμηση αλλά αφήστε εμάς να την διαχειριστούμε με τρόπο ώστε να μπορέσουμε να εισπράξουμε αυτά που μας χρωστάτε!

Έτσι, μόλις μια βδομάδα μετά την καταστροφή, η Κουμαρατούνγκα δημιούργησε την "Ομάδα Εργασίας για την Ανοικοδόμηση του Έθνους" (*). Στην δεκαμελή αυτή Ομάδα εκχωρήθηκαν εξαιρετικά διευρυμένες αρμοδιότητες, ενώ της παραχωρήθηκε τέτοια αυτοτέλεια ώστε δεν θα μπορούσαν να την ελέγξουν ούτε τα κυβερνητικά όργανα. Φυσικά, σε μια τέτοια Ομάδα δεν βρήκαν θέση ούτε περιβαλλοντολόγοι, ούτε άλλοι επιστήμονες, ούτε ειδικοί σε ζητήματα ανοικοδομήσεων, ούτε -πολύ περισσότερο- εκπρόσωποι των τοπικών κοινωνιών, των αγροτών ή των ψαράδων. Προς δόξαν του καπιταλισμού, οι δέκα θέσεις καλύφθηκαν μόνο από τραπεζίτες και βιομήχανους.(**) Λεπτομέρεια πρώτη: πέντε από τα δέκα μέλη ήσαν εκπρόσωποι μεγάλων ξενοδοχείων. Λεπτομέρεια δεύτερη: πρόεδρος της επιτροπής ορίστηκε ο βιομήχανος Μάνο Τιτταβέλλα, πρώην αρμόδιος υπουργός για τις ιδιωτικοποιήσεις, ο οποίος δήλωσε περιχαρής: "είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να οικοδομήσουμε ένα έθνος πρότυπο"(***).

Ο Τιτταβέλλα ήταν υπέρμαχος του νεοφιλελευθερισμού και προσπαθούσε επί χρόνια να ιδιωτικοποιήσει την μεγάλη δημόσια περιουσία της χώρας, στην οποία ανήκει περίπου το 80% της γης. Η προηγούμενη κυβέρνηση, εκτελώντας τις εντολές τού ΔΝΤ, είχε σχεδιάσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα με τίτλο "Ανακτώντας την Σρι Λάνκα", το οποίο επεδίωκε την εισροή ξένων επενδύσεων στην χώρα. Για την επιτυχία αυτού του προγράμματος προβλέπονταν: ιδιωτικοποιήσεις κρατικών εταιρειών, κατάργηση των αυστηρότατων περιορισμών απόκτησης γης από τους ξένους και ελαστικοποίηση του εργατικού νόμου, ώστε να διευκολύνονται οι τουριστικές επιχειρήσεις. Το "Ανακτώντας την Σρι Λάνκα" ήταν ένα πρόγραμμα θεραπείας-σοκ, εγκεκριμμένο από την Παγκόσμια Τράπεζα. Δυστυχώς για τον Τιτταβέλλα και την παρέα του, στις εκλογές του Απριλίου ο λαός τούς έστειλε στο περιθώριο και εξέλεξε μια κυβέρνηση που υποσχόταν ότι θα πέταγε το νεοφιλελεύθερο σχέδιο στα σκουπίδια. Οκτώ μήνες αργότερα, ένα τσουνάμι θα έδινε στον λαό την ευκαιρία να καταλάβει ότι είχε εξαπατηθεί, όπως ακριβώς είχε εξαπατηθεί ο λαός τής Βολιβίας πριν είκοσι χρόνια...


Για να πετύχει τους σκοπούς του ο καπιταλισμός τής καταστροφής, στην Κεντρική Αμερική πίεσε τις κυβερνήσεις να προωθήσουν τις απαραίτητες νομοθετικές αλλαγές. Στο Ιράκ πήγε λίγο παραπέρα: εισέβαλε, επέβαλε κατοχή κι έβαλε δικό του κυβερνήτη να προωθήσει τις επιθυμητές αλλαγές. Τώρα, στην Κεϋλάνη έκανε ένα ακόμη βήμα: ζήτησε -και πήρε- απόλυτη εξουσιοδότηση για να επιφέρει ο ίδιος τις αλλαγές που τον βόλευαν, παρακάμπτοντας τα εμπόδια που λέγονταν "κυβέρνηση", "κοινοβούλιο" κλπ. Γι' αυτές τις αλλαγές θα μιλήσουμε στην συνέχεια.

Τελειώνουμε για σήμερα με άλλη μια άσκηση για το μυαλό: έχοντας κατά νου τα παραπάνω βήματα, ποιό θα είναι άραγε το επόμενο βήμα που θα επιχειρήσει ο καπιταλισμός, προκειμένου να επιβάλει τα σχέδιά του;



(*) Προσέξτε την μανία όλων των "ανοικοδομητών" να χρησιμοποιούν τον όρο "έθνος", αντί για τον πιο λογικό "χώρα" ή τον πιο σωστό "κράτος".
(**) Τα στοιχεία προέρχονται από την εξαιρετική μελέτη τής Άλισον Ράις με τον αποκαλυπτικό τίτλο "Post-tsunami reconstruction and tourism: a second disaster? (Ανοικοδόμηση και τουρισμός μετά το τσουνάμι: μια δεύτερη καταστροφή;)"
(***) Πάλι λόγος για "ευκαιρία", πάλι λόγος για "έθνος"... Σύμπτωση που επαναλαμβάνεται, δεν μπορεί να είναι σύμπτωση.

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 66. Οι "ευκαιρίες" των καταστροφών

Υποτίθεται ότι οι παγκόσμιοι οικονομικοί οργανισμοί (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Παγκόσμια Τράπεζα, Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου) αποτελούν εμπνεύσεις τού Μπρέττον Γουντς και έχουν σκοπό την ανακούφιση χωρών που πλήττονται από οξύτατα προβλήματα. Στην πράξη, όμως, αυτοί οι οργανισμοί τελούν υπό την επήρεια των νεοφιλελεύθερων ιδεών εκείνων που βρίσκονται στο τιμόνι τους και έχουν εξελιχθεί σε όργανα εξυπηρέτησης των συμφερόντων τού κεφαλαίου.

Δεν θα βρεθούμε εκτός πραγματικότητας αν υποστηρίξουμε ότι αυτοί οι οργανισμοί όχι μόνο δεν συγκινούνται από τις δυσχέρειες που εμφανίζονται σε ορισμένες χώρες αλλ' αντιθέτως τις απολαμβάνουν, αφού με αυτές τις δυσχέρειες εξυπηρετούνται τα συμφέροντα των κεφαλαιοκρατών που τους διαφεντεύουν. Όμως, για να μη μένουμε σε τσιτάτα και αφορισμούς, ας δούμε ένα κραυγαλέο παράδειγμα-απόδειξη των παραπάνω.

Ας πάμε, λοιπόν, πίσω στον χρόνο κι ας βρεθούμε στην Κεντρική Αμερική τον Οκτώβριο του 1998. Ο τυφώνας Μιτς σαρώνει την περιοχή, καταστρέφει πόλεις, εξαφανίζει χωριά και σκοτώνει κάπου 10.000 ανθρώπους. Η Νικαράγουα, η Γουατεμάλα και οι Ονδούρες βυθίζονται στο χάος και ζητούν συμπαράσταση από την διεθνή κοινότητα, αφού οι ασθενικές οικονομίες τους δεν μπορούν να αντέξουν την καταστροφή. Πράγματι, οι μεγάλοι οργανισμοί σπεύδουν να ανοίξουν το πουγκί τους αλλά οι απαιτήσεις που βάζουν ως αντάλλαγμα της παρεχόμενης "βοήθειας" είναι εξοντωτικές.

Πριν βγει η χρονιά, η Νικαράγουα ανακοινώνει ότι βγαίνουν στο σφυρί οι κρατικές επιχειρήσεις ηλεκτρισμού, τηλεφωνίας και πετρελαίου. Εκ μέρους τής εταιρείας "Dow Jones", η Πάμελα Ντράκερμαν δημοσιεύει στην "Wall Street Journal" ένα άρθρο με τον τίτλο "Do you want to buy a phone-company?", όπου αναφέρει χαρακτηριστικά: "Το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα υποστήριξαν την ιδιωτικοποίηση (ενν. τής νικαραγουανής τηλεφωνικής εταιρείας Enitel), συνδέοντάς την απολύτως με την οικονομική βοήθεια 47 εκατ. δολλαρίων και με την απομείωση του χρέους των 4,4 δισ. δολλαρίων. Η Telmex και η Telefonica ήσαν οι μόνες εταιρείες που ενδιαφέρθηκαν αλλά απογοητεύθηκαν από τον χαμηλό τιμοκατάλογο...".

Εντελώς συμπτωματικά (;!), την ίδια περίοδο έβγαλε και η Γουατεμάλα την τηλεφωνική της εταιρεία στο σφυρί. Προφανώς, εδώ οι τιμές ήσαν πιο συμφέρουσες, αφού η Telmex (η ιδιωτικοποιημένη τηλεφωνική εταιρεία τού Μεξικού) την άρπαξε στον αέρα, με συνοπτικές διαδικασίες. Εντελώς συμπτωματικά και πάλι (;!;!), την ίδια περίοδο το ονδουριανό κονγκρέσσο ψήφισε μια σειρά νόμων προκειμένου να ιδιωτικοποιηθούν (κρατηθείτε!) οι κρατικές εταιρείες τηλεφωνίας και ρεύματος, το σύστημα ύδρευσης, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια και οι αυτοκινητόδρομοι. Με τους ίδιους νόμους καταργήθηκαν βασικές διατάξεις της προηγηθείσας αγροτικής μεταρρύθμισης, ώστε να μπορούν οι ξένοι να αγοράζουν ευκολώτερα γη. Επίσης, κάνοντας δεκτές τις προτάσεις των βιομηχάνων που ενδιαφέρονταν για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της χώρας, μείωσε τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς και απλοποίησε την διαδικασία εξώσεων, ώστε οι κατοικίες των χωρικών να μην αποτελούν πρόσκομμα στην εκμετάλλευση νέων ορυχείων.

Όμως, οι "φιλάνθρωποι" που έσπευσαν σε "βοήθεια" των χειμαζομένων χωρών της Κεντρικής Αμερικής, δεν περιορίστηκαν σ' αυτά. Σαν σμήνος πεινασμένων ακρίδων, κατασπάραξαν ό,τι βρέθηκε μπροστά τους: η Νικαράγουα αναγκάστηκε τελικά να εκποιήσει το 40% της Enitel για 33 εκατ. δολλάρια (η "Business News" αποκάλυψε ότι η ελεγκτική εταιρεία PricewaterhouseCoopers είχε αποτιμήσει την αξία αυτού του μεριδίου στα 80 εκατ. δολλάρια), η SFO (η εταιρεία στην οποία ανήκει το αεροδρόμιο του Σαν Φραντσίσκο) άρπαξε και τα 4 ονδουριανά αεροδρόμια, η ισπανική Union Fenosa απέκτησε τις ενεργειακές εταιρείες τής Νικαράγουας κλπ.

Δεν μπορώ να κλείσω τούτο το σημείωμα δίχως να διατυπώσω μια απορία. Καλά, οι καπιταλιστικές οργανώσεις χύμηξαν στις κατεστραμμένες χώρες τής Κεντρικής Αμερικής επειδή φρόντιζαν τα συμφέροντά τους. Αυτό είναι κατανοητό. Όμως, τί έκαναν οι ντόπιες κυβερνήσεις, οι οποίες -υποτίθεται- προάσπιζαν τα συμφέροντα των λαών τους; Την απάντηση σ' αυτή την απορία μάς την έδωσε ο υπουργός εξωτερικών υποθέσεων της Γουατεμάλας, Εδουάρδος Μπαρίλλας, κατά το ετήσιο οικονομικό φόρουμ τού Νταβός, το 1999: "κάθε καταστροφή φέρνει μαζί της μια ευκαιρία για ξένη επένδυση". Κυνικώτατος.

Ας τελειώσουμε με μια άσκηση για το μυαλό: συγκρίνετε την δήλωση Μπαρίλλας με την γνωστή δήλωση Πάγκαλου "το μνημόνιο είναι ευκαιρία για την Ελλάδα, το μνημόνιο είναι ευλογία για την Ελλάδα". Αν βρείτε κάποια ουσιώδη διαφορά, γράψτε μου.

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 65. Η αυτοδιάψευση

Το πρώτο βήμα τού Μπρέμερ για την νεοφιλελευθεροποίηση του Ιράκ ήταν η απόλυση 500.000 δημοσίων υπαλλήλων κάθε λογής, ανάμεσά τους γιατροί, μηχανικοί, δάσκαλοι, μηχανικοί, στρατιωτικοί κλπ. Θεωρητικά, η ενέργεια του Μπρέμερ συμφωνούσε απόλυτα με την φρηντμανική θεωρία περί ελάχιστου κράτους. Μάλιστα δε, όπως γράφει και στα απομνημονεύματά του ("My years in Iraq"), ο Μπρέμερ πίστευε ότι η απομάκρυνση όλων αυτών των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα θα βοηθούσε στην ταχύτερη "απομπααθοποίηση" του κράτους.

Εκείνο που δεν είχε υπολογίσει ο Μπρέμερ, όπως παραδέχεται επίσης στα απομνημονεύματά του, είναι ότι αυτή η αποψίλωση του κράτους από τόσους έμπειρους εργαζόμενους και τόσους ικανούς επιστήμονες θα δυσχέραινε την δουλειά του ως κυβερνήτη. Αυτό και μόνο είναι αρκετό για να καταλάβουμε το μέγεθος της βλακείας τού Μπρέμερ, των συμβούλων του και των αφεντικών του: κανένας δεν κατάλαβε ότι το κράτος έχει ανάγκη από έμπειρα και ικανά στελέχη και ότι οι εργαζόμενοι δεν αποτελούν βάρος από το οποίο οφείλει κανείς να απαλλαγεί.

Αλλά δεν είναι μόνο το πρόβλημα της διακυβέρνησης. Εξ ίσου κακό αποτέλεσμα για τις πολιτειακές δυνάμεις είχε και η απόλυση σχεδόν τετρακοσίων χιλιάδων στρατιωτικών. Όλοι αυτοί, απόλυτα δυσαρεστημένοι από τις εξελίξεις, εντάχθηκαν σχεδόν αμέσως στις αντιστασιακές οργανώσεις. Σε εκπομπή τού PBS, ο συνταγματάρχης Τόμας Χέημμς παρατηρεί οργισμένος ότι "τώρα έχεις καμμιά διακοσαριά χιλιάδες ανθρώπους που είναι οπλισμένοι επειδή πήραν τα όπλα τους στο σπίτι μαζί τους, ξέρουν να χρησιμοποιούν όπλα, οι οποίοι δεν έχουν μέλλον και έχουν λόγο να είναι θυμωμένοι μαζί μας" και ο συνταγματάρχης Τόμας Γκρος συμπληρώνει: "72 ώρες μετά την λήψη τής απόφασης (ενν.: της απόλυσης των ιρακινών στρατιωτικών) πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεγάλη επίθεση από τον δρόμο τού αεροδρομίου, η οποία κόστισε την ζωή δυο στρατιωτικών αστυνομικών".

Παράλληλα, oi αποφάσεις του Μπρέμερ για πλήρη απελευθέρωση των εισαγωγών και για δυνατότητα των ξένων εταιρειών να αποκτούν το 100% οποιασδήποτε ιρακινής επιχείρησης, εξόργισαν τους ντόπιους επιχειρηματίες, οι οποίοι έστρεψαν τις ελπίδες τους προς τις αντιστασιακές οργανώσεις και άρχισαν να τις χρηματοδοτούν όσο μπορούσαν. Όπως έγραψε ευφυώς ο δημοσιογράφος Πάτρικ Γκρέηαμ στο περιοδικό "Harper's", ερμηνεύοντας την στάση των ιρακινών επιχειρηματιών, "είναι απλή επιχειρηματική λογική: όσο περισσότερα προβλήματα υπάρχουν στο Ιράκ, τόσο δυσκολώτερο γίνεται για τους ξένους επιχειρηματίες το να ανακατευτούν".

Όμως, το μεγαλύτερο πλήγμα στον νεοφιλελευθερισμό, ο οποίος κόπτεται για τις "ελεύθερες αγορές" και τις "αυτορρυθμίσεις" τους, το έδωσε η ίδια η κυβέρνηση Μπους με το νέο σύνταγμα που σχεδίασε για το Ιράκ. Με διάταξη αυτού του συντάγματος, όχι μόνο παγιώνονταν τα μέτρα και οι νόμοι τού Μπρέμερ αλλά απαγορευόταν σε κάθε μελλοντική κυβέρνηση της χώρας να επιφέρει οποιαδήποτε μεταβολή! Ακούγεται θεότρελλο αλλά είναι αληθινό: ο νεοφιλελευθερισμός, η φιλοσοφία τής απόλυτης και άκρατης "ελευθερίας των αγορών" ως απαραίτητο συστατικό της πραγματικής δημοκρατίας, ομολογούσε ευθέως ότι η ύπαρξή του απαιτεί συνταγματικά "κλειδωμένες" αντιδημοκρατικές ρυθμίσεις, άρα τα περί αυτορρυθμίσεως είναι φούμαρα. Υποθέτω ότι ο Φρήντμαν δεν θα είχε δει ούτε στους χειρότερους εφιάλτες του τέτοια εκκωφαντική διάψευση των θεωριών του.(*)


Σήμερα, με την ασφάλεια της χρονικής απόστασης, διαπιστώνουμε ότι το "πείραμα τού Ιράκ" απέτυχε. Τίποτε δεν ανοικοδομήθηκε και κανένας εμπορικός παράδεισος δεν δημιουργήθηκε. Το μόνο που έγινε ήταν ότι πλούτισαν οι εταιρείες-έμποροι του πολέμου (Halliburton, Blackwater κλπ) και οι πολυεθνικές, με την καταλήστευση των χρημάτων που διατέθηκαν για την -υποτιθέμενη- ανοικοδόμηση. Όταν τα δισεκατομμύρια (των "συμμαχικών" και των ιρακινών ταμείων) τελείωσαν, η διαβόητη "Προσωρινή Συμμαχική Αρχή" διαλύθηκε και τα στελέχη της επέστρεψαν στον ιδιωτικό τομέα, απ' όπου προέρχονταν άλλωστε. Όταν αποκαλύφθηκαν τα αμέτρητα σκάνδαλα, δεν βρέθηκε κανένας ούτε για να υπερασπίσει τις "συμμαχικές" αποφάσεις ούτε για να καταδικαστεί γι' αυτά.

Το χάος που άφησε πίσω της η νεοφιλελεύθερη λαίλαπα ήταν τόσο μεγάλο, ώστε ο ισλαμικός φονταμενταλισμός εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την χώρα. Μέσα από τα ερείπια δεν αναδείχθηκε κανένας "καλύτερος, ελεύθερος και δημοκρατικός κόσμος", όπως διατεινόταν επί δεκαετίες ο Μίλτον Φρήντμαν. Το μόνο που αναδύθηκε ήταν η κληρικαλιστική οργάνωση του Μοκτάντα αλ Σαντρ, ο οποίος μοίρασε λίγο ψωμί στον πεινασμένο λαό τού Ιράκ, συγκρότησε την βίαιη οργάνωση "στρατός τού Μαχντί" και πρόβαλλε ως η μεγαλύτερη ελπίδα των εξαθλιωμένων ιρακινών.

"Το Ιράκ υπό τον Μπρέμερ ήταν η λογική κατάληξη της ιδεολογίας τής σχολής τού Σικάγου... Όπως ο γκαγκστερισμός στην Ρωσσία και η ευνοιοκρατία τού Μπους, το σημερινό Ιράκ είναι το δημιούργημα της πενηντάχρονης σταυροφορίας για να ιδιωτικοποιηθεί ολόκληρος ο πλανήτης. Αντί να μας παραπλανούν οι δηλώσεις αποκήρυξης των δημιουργών του, οφείλουμε να το δούμε ως την πιο καθαρή ενσάρκωση της ιδεολογίας που το γέννησε" (Ναόμι Κλάιν)

Λεπτομέρεια: Μετά την κατοχή τού Ιράκ, η υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ Κοντολήζα Ράις δημιούργησε μια κρατική υπηρεσία "ανοικοδόμησης και σταθεροποίησης", η οποία πληρώνει ιδιώτες εργολάβους για να εκπονούν "σχέδια ανοικοδόμησης" για καμμιά τριανταριά χώρες. Όχι για χώρες που έχουν ζητήσει οποιαδήποτε βοήθεια αλλά για χώρες οι οποίες ενδέχεται να καταστραφούν από μια εμπλοκή τους με τις ΗΠΑ, όπως το Ιράν, η Βενεζουέλα κλπ.(**) Με απλά λόγια, οι ΗΠΑ έχουν ήδη έτοιμες συμβάσεις με εταιρείες "ανοικοδόμησης", ώστε να είναι έτοιμες για δράση αν (λέμε: ΑΝ) συμβεί καμμιά καταστροφή τύπου Ιράκ. Ωραίο; Λογικό: αφού οι ΗΠΑ μπορούν και διεξάγουν "προληπτικούς πολέμους", γιατί να μην έχουν δικαίωμα να σχεδιάζουν και τις σχετικές "προληπτικές ανοικοδομήσεις";

Συμπέρασμα: Μπορεί η εισβολή στο Ιράκ να μη δημιούργησε την οικονομία-πρότυπο που ονειρεύονταν οι νεοφιλελεύθεροι, αλλά δημιούργησε ένα πρότυπο ιδιωτικοποιημένου πολέμου και επακόλουθης ανοικοδόμησης. Παρά τα φρικτά αποτελέσματα της πρώτης του εφαρμογής, αυτό το πρότυπο εξελίχθηκε σε μοντέλο, το οποίο θα δούμε να εφαρμόζεται και σε άλλες χώρες: ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη στην Λιβύη, στην γωνία φαίνεται έτοιμη η Συρία κλπ...




(*) Από όσα είπαμε όταν αναλύαμε την κρίση στην Άπω Ανατολή και από όσα αναφέρουμε εδώ, γίνεται σαφής η τάση να κατοχυρώνονται νομοθετικά όλες οι νεοφιλελεύθερες αλλαγές (ή, όπως αποκαλούνται, "διαρθρωτικές προσαρμογές"), τις οποίες επιβάλλουν τα "μέτρα στήριξης" που λαμβάνονται κατά την διάρκεια κρίσεων. Υπ' αυτό το πρίσμα, γίνεται κατανοητή η σημερινή επιμονή τής γερμανίδας καγκελαρίου για "συνταγματική κατοχύρωση" του περιορισμού των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

(**) Για περισσότερες λεπτομέρειες: Financial Times, "US prepares list for unstable nations", 29/03/2005

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 64. "Αντισχέδιο Μάρσαλ" με κρατική ενίσχυση

Φυσικά, ό,τι κι αν πίστευε για τον εαυτό του ο Μπρέμερ, δεν ήταν παρά ένα κουτσούνι που απλώς εφάρμοζε άνωθεν εντολές, όπως διαφαίνεται κι από την κυνική δήλωση του Ράμσφελντ στην Γερουσία, περί των μέτρων που πήρε ο Μπρέμερ υπέρ των πολυεθνικών: "με την εφαρμογή αυτών των παροχών, το Ιράκ θα έχει μερικούς από τους πλέον ευφυείς και ελκυστικούς νόμους φορολογικούς και επενδυτικούς νόμους τού ελεύθερου κόσμου". Πάντως, οι πολυεθνικές όρμησαν αμέσως. Citigroup, MacDonald's, General Motors, HSBC, Shell, Exxon-Mobil, Chevron, Lukoil, Starwood κλπ κλπ άρχισαν τους διαγκωνισμούς για το ποια θα κόψει το μεγαλύτερο κομμάτι τής κατεστραμμένης χώρας. 

Τα μέτρα τού Μπρέμερ δεν είχαν καμμιά πρωτοτυπία, αφού είχαν ήδη δοκιμαστεί από τα "παιδιά τού Σικάγου" σε πολλές χώρες όλου του κόσμου. Απλώς, η εφαρμογή τους στο Ιράκ ήταν πιο πετυχημένη για τους νεοφιλελεύθερους επειδή είχε προηγηθεί η απόλυτη ισοπέδωση της προηγούμενης κατάστασης. Αν θέλουμε να βρούμε μια καινοτομία στο Ιράκ, μπορούμε να πούμε ότι η πλήρης απορρύθμιση επιτεύχθηκε χάρη σε μια εισβολή και μια κατοχή. 

Σε τελική ανάλυση, όμως, η επιτυχία για την οποία καμάρωναν οι νεοσυντηρητικοί στηρίχτηκε σε έναν πακτωλό χρημάτων που σκόρπισε αφειδώς η κυβέρνηση των ΗΠΑ. Βλέποντας τρελλά κέρδη μπροστά τους, οι καπιταλιστές δεν μπορούσαν να περιμένουν πότε θα αυτορρυθμιστεί η ελεύθερη αγορά, σύμφωνα με τις θεωρίες τού Φρήντμαν. Κι αφού, ως γνωστόν, οι δυτικές "δημοκρατικές" κυβερνήσεις αποτελούν υποχείρια τους διεθνούς κεφαλαίου, οι αχόρταγες πολυεθνικές απευθύνθηκαν σ' αυτές τις κυβερνήσεις για...βοήθεια. Έτσι, σύμφωνα με στοιχεία τού Γραφείου Προϋπολογισμού του Κονγκρέσσου, οι ΗΠΑ διέθεσαν για την ανοικοδόμηση του Ιράκ (δηλαδή, για ενίσχυση των πολυεθνικών, που είχαν πάρει την δουλειά) 38 δισ. δολλάρια, ενώ άλλες χώρες διέθεσαν κάπου 15 δισ. Αλλά το αποκορύφωμα της υποκρισίας που λέγεται "αυτορρυθμιζόμενη αγορά" ήταν ότι για τις "ανάγκες" των πολυεθνικών χρησιμοποιήθηκαν 20 δισ. από το ταμείο της ιρακινής κρατικής πετρελαιικής εταιρείας. (*) 

Και όμως, αυτή η διασπάθιση του δημόσιου χρήματος υπέρ των πολυεθνικών έγινε αιτία περηφάνειας και κομπασμού τού προέδρου Μπους τζούνιορ, ο οποίος τόλμησε να την συγκρίνει με το σχέδιο Μάρσαλ: "Η Αμερική έχει ξανακάνει αυτή την δουλειά στο παρελθόν. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ανορθώσαμε τα νικημένα έθνη της Ιαπωνίας και της Γερμανίας και τους συμπαρασταθήκαμε καθώς έχτιζαν αντιπροσωπευτικές διακυβερνήσεις. Κι εκείνη η προσπάθεια έχει ανταποδοθεί πολλές φορές επί τρεις γενιές φιλίας και ειρήνης. Η Αμερική δέχεται σήμερα την πρόκληση της βοήθειας του Ιράκ στο ίδιο πνεύμα, για δική τους χάρη και για δική μας." 

Χωρίς να υποστηρίζω ότι το σχέδιο Μάρσαλ εκπονήθηκε με στόχο ένα καλύτερο μέλλον για τους λαούς, μπορώ άνετα να συμφωνήσω με την Ναόμι Κλάιν, η οποία υποστηρίζει ότι το σχέδιο ανοικοδόμησης του Ιράκ ήταν ένα "αντισχέδιο Μάρσαλ": το αυθεντικό σχέδιο Μάρσαλ μπορεί να βοηθούσε την ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων κρατών στα πλαίσια μιας καπιταλιστικής λογικής αλλά το νεοφιλελεύθερο "αντισχέδιο" στόχευε στην πλήρη διάλυση του κράτους, εκείνο στήριζε την ανάπτυξη στην αύξηση της απασχόλησης αλλά αυτό εκτόξευε την ανεργία σε δυσθεώρητα ύψη, εκείνο απαγόρευε την ανοιχτή ανάμειξη ξένων εταιρειών στην ανοικοδόμηση (ώστε να μη γίνεται κραυγαλέα η προσπάθεια οικονομικής υποδούλωσης) αλλά αυτό στόχευε στην μετατροπή τού Ιράκ σε πολυεθνικό προτεκτοράτο. Με δυο λόγια, μόνο η απύθμενη βλακεία τού Μπους τζούνιορ θα μπορούσε να βρει ομοιότητες στα δυο σχέδια. 

Η αλήθεια είναι ότι οι ιρακινές επιχειρήσεις δεν πήραν ούτε ένα δολλάριο για βοήθεια και οι ιρακινοί ήσαν απλοί παρατηρητές του σχεδίου "ανοικοδόμησης" της χώρας τους. Ούτε καν το πάμφθηνο εργατικό δυναμικό τής χώρας δεν χρησιμοποιήθηκε, αφού οι εργολάβοι των ΗΠΑ (Halliburton, Parsons, Bechtel κλπ) φρόντισαν να κουβαλήσουν πεινασμένους εργάτες από την χώρα τους, ώστε να τους ελέγχουν αποτελεσματικώτερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο κρατικός μηχανισμός που έστησε ο Μπρέμερ: τον αποτελούσαν κάπου 1.500 ιρακινοί υπάλληλοι και 50.000 αμερικανοί, υπάλληλοι τής...Halliburton. 

Δεν θα επεκταθούμε σε περισσότερες λεπτομέρειες για να αποδείξουμε τα αυταπόδεικτα. Εκείνο που μένει να δούμε είναι το πώς η πιστή εφαρμογή των φρηντμανικών οδηγιών μετεξελίχθηκε σε καταστροφή.


(*) Όταν, στα πρώτα σημειώματα αυτής της σειράς, έγραφα ότι ο Φρήντμαν εκτιμούσε πως δουλειά τού κράτους είναι να μαζεύει φόρους από τους πολίτες και να τους χρησιμοποιεί για ενίσχυση των επιχειρήσεων, κάποιοι αναγνώστες έπεσαν να με φάνε...

Ναι, ο λαός δεν ζει με δανεικά!

Στο πρόσφατο σημείωμα με τίτλο "Κι αν βγούμε από το ευρώ...τι;", κάποιος αναγνώστης προσάρτησε ένα ενδιαφέρον σχόλιο-ερώτηση: "μιά ερωτησούλα σύντροφε...: είσαι σίγουρος ότι παράγουμε όσα χρειαζόμαστε γιά να επιβιώσουμε σαν κοινωνία και σαν κράτος;". Υποσχέθηκα ότι θα επανέλθω, επιχειρώντας να δώσω μια απάντηση.

Πρώτα-πρώτα, ας δούμε τι συμπεραίνουμε από το ίδιο το σύστημα. Θυμίζω ότι υπογράψαμε το διαβόητο μνημόνιο προκειμένου να βρούμε δανεικά 110 δισεκατομμύρια, επειδή οι "αγορές" δεν μας δάνειζαν παρά μόνο με εξωπραγματικά επιτόκια. Από τότε, έχουμε βαρεθεί να ακούμε ότι πρέπει να συμμορφωθούμε με τις επιταγές τού μνημονίου γιατί από τις δόσεις αυτών των 110 δισ. εξαρτάται η επιβίωση της χώρας και η καταβολή μισθών και συντάξεων. Σύμφωνοι ως εδώ;

Δεν υπάρχει χονδροειδέστερο ψέμα! Υποτίθεται ότι καιγόμαστε τόσο πολύ για τα δανεικά του μνημονίου ώστε πρέπει να υποβληθούμε σε αιματηρές θυσίες, έτσι; Όμως, μέσα στα τρία τελευταία χρόνια, το κράτος διαθέτει για ενίσχυση του τραπεζικού συστήματος (σε ζεστό χρήμα και εγγυήσεις) 108 δισεκατομμύρια! Δηλαδή, το σύνολο σχεδόν του μνημονιακού δανεισμού διοχετεύεται στους τραπεζίτες. Άρα, από τις περίφημες δόσεις δεν διατίθεται ούτε δεκάρα για μισθούς και συντάξεις.

Πάμε παρακάτω. Όπως ξέρουμε, μαζί με το "κούρεμα", συμφωνήσαμε για ένα νέο δάνειο από τον μηχανισμό στήριξης, η πρώτη δόση του οποίου θα είναι μια "υπερδόση" 89 δισεκατομμυρίων. Πού θα πάνε αυτά τα λεφτά; Δείτε: (α) 30 δισ. πάνε κατ' ευθείαν στις τράπεζες και στους ιδιώτες επενδυτές που συμμετέχουν στο "κούρεμα", για να καλύψουν της "ζημιές", (β) 39 δισ. θα δρομολογηθούν στην "ανακεφαλαιοποίηση" των ελληνικών τραπεζών, (γ) 14 δισ. θα πάρουν οι πιστωτές για να καλύψουν ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, τα οποία λήγουν τον Μάρτιο, (δ) τα υπόλοιπα θα καλύψουν χρέη τού κράτους προς ιδιώτες. Άρα, ούτε από αυτά τα λεφτά θα πάρουν δεκάρα οι εργαζόμενοι.

Συμπέρασμα: Όσα δανεικά κι αν παίρνει η χώρα, τα παίρνει μόνο και μόνο για να τα μοιράσει στους ντόπιους και ξένους κεφαλαιούχους. Σε καμμιά περίπτωση δεν τα παίρνει για λογαριασμό του απλού λαού. Τελεία και παύλα. Συνεπώς, ο απλός λαός δεν ζει με δανεικά, όσο κι αν ορισμένοι προσπαθούν λυσσωδώς να μας πείσουν για το αντίθετο. Κι αφού δεν ζει με δανεικά, είναι αυταπόδεικτο ότι ζει με την δουλειά του.

Ας συνεχίσουμε, όμως, με λίγα απλά μαθηματικά. Το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν τής Ελλάδας φτάνει, περίπου, τα 250 δισ. ευρώ. Μιας και σε τούτον εδώ τον τόπο ζουν κάπου 10 εκατομμύρια ψυχές, μπορούμε να πούμε ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ τής χώρας μας είναι, πάνω-κάτω, 25.000 ευρώ. Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που ζει στην Ελλάδα, παράγει κάθε χρόνο, με την δουλειά του, περιουσία αξίας 25 χιλιάδων. Προσέξτε: όταν λέμε "κάθε άνθρωπος" εννοούμε και τα μωρά της αγκαλιάς και τους αιωνόβιους γέρους. Για "μέσο όρο" μιλάμε. Συνεπώς, μια τετραμελής οικογένεια προσφέρει κάθε χρόνο στο κράτος 100 χιλιάρικα.

Αν θέλουμε να εξετάσουμε καλύτερα αυτά τα νούμερα, ας δεχτούμε ότι, από τα 10 εκατομμύρια ανθρώπους, μόνο οι μισοί είναι κατάλληλοι για εργασία κι ας αφήσουμε τους άλλους (παιδιά, ηλικιωμένους, ασθενείς, ανάπηρους κλπ) στην ησυχία τους. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε κάτοικο, είτε εργαζόμενο είτε διαθέσιμο για εργασία, αναλογεί ετήσιο προϊόν 50.000 ευρώ. Κι επειδή στην Οικονομική Επιστήμη ισχύει η ισότητα Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν = Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα, μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε -πραγματικά ή δυνητικά- εργαζόμενο αντιστοιχεί ετήσιο ακαθάριστο εισόδημα 50 χιλιάρικα.

Με την πεποίθηση ότι ο αναγνώστης δεν μπερδεύτητκε με τις έννοιες και τα ποσά, τον ρωτώ: έχει πρόβλημα μια τέτοια οικονομία αν αποδώσει σε κάθε εργαζόμενο το μισό προϊόν της δουλειάς του (δηλαδή, 25 χιλιάρικα) και παρακρατήσει το άλλο μισό για κοινωνική πολιτική και έργα υποδομής; Μιλάμε για 125 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, με τα οποία μπορούν να γίνουν κοινωφελή έργα, να ενισχυθεί η πρόνοια και η παιδεία και να στηριχτούν όσοι είναι ανίκανοι για εργασία. Είναι λίγα, γαμώτο;

Σαφώς και δεν είναι λίγα. Και μπορούν να γίνουν πολύ περισσότερα, αφού τα 250 δισ. τού ΑΕΠ θα μπορούσαν εύκολα να ήσαν 300, αν σκεφτούμε ότι τουλάχιστον ένας στους πέντε δυνητικά εργαζόμενους δεν έχει δουλειά.

Βέβαια, όλα αυτά θα ήσαν απλά αν δεν διαφέντευε τούτο τον τόπο μια κάστα ταγμένη να υπηρετεί τα συμφέροντα των ολίγων, αν το προϊόν τής δουλειάς μας δεν πήγαινε στις τσέπες των λογής-λογής καπιταλιστών, αν δεν σπαταλιόταν σε υποβρύχια που γέρνουν και σε πολεμικά αεροπλάνα που δεν έχουν όπλα, αν δεν διασπαθιζόταν σε αντιπαραγωγικές διαδικασίες. Με δυο λόγια, όλα θα μπορούσαν να ήσαν καλύτερα αν ο πλούτος που παράγουν οι εργαζόμενοι δεν υφαρπαζόταν από το αδηφάγο κεφάλαιο.

Θα μπορούσα να πω πολλά περισσότερα αλλά θα ξεπερνούσα τα όρια ενός ιστολογικού σημειώματος. Έτσι, θα κλείσω με μια σύντομη παρατήρηση: όταν ένας οικογενειάρχης έχει περιορισμένο εισόδημα, το οποίο δεν επαρκεί γα το σύνολο των αναγκών του, δεν αφήνει τα παιδιά του νηστικά προκειμένου να καλύψει την δόση του αυτοκινήτου του. Καταλάβατε τι θέλω να πω, κύριε Παπαδήμε, κύριε Βενιζέλε και όλοι εσείς οι μεγαλόσχημοι κύριοι (ο θεός να σας κάνει κυρίους);


ΥΓ: Υποτίθεται ότι η συντριβή των εργασιακών δικαιωμάτων και κεκτημένων έγινε για να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα, έτσι; Πώς εξηγείται, λοιπόν, ότι οι τιμές τραβάνε συνεχώς την ανηφόρα, παρά την καταβαράθρωση του κόστους εργασίας; Σε ποιες τσέπες πήγαν όσα περικόπηκαν από τους εργαζομένους;