To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.
Πνευματικά δικαιώματα δεν υπάρχουν. Οι ιδέες πρέπει να κυκλοφορούν ελεύθερα. Άρα, η αντιγραφή επιτρέπεται.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

5 Οκτωβρίου 2015

Πορτογαλία: μνημονιακά, χωρίς μνημόνιο

Χτες, δυο βδομάδες μετά τις ελληνικές εκλογές, στο άλλο άκρο τής Ευρώπης, ξαναπαίχτηκε το ίδιο έργο με διαφορετικούς πρωταγωνιστές. Στις εκλογές που διεξήχθησαν στην Πορτογαλία, πρώτευσε ο κεντροδεξιός κυβερνητικός συνασπισμός (που υλοποίησε το μνημόνιο) με 40%, δεύτεροι ήρθαν οι σοσιαλιστές (που έφεραν το μνημόνιο) με 31-κάτι% και ακολούθησε η συνασπισμένη αριστερά με σχεδόν 9,5% ενώ η συμμαχία κομμουνιστών-πράσινων μάζεψε λίγο πάνω από 7,5%.

Ως γνωστόν, αφού έζησε το δικό της τριετές μνημόνιο και το εφάρμοσε με τρόπο που την ανέδειξε σε "καλό μαθητή" της τρόικας, η Πορτογαλία βρίσκεται πλέον εκτός μνημονίων. Επειδή έχω βαρεθεί να μου δείχνουν τους πορτογάλους ως παράδειγμα προς μίμηση για το τι πρέπει να κάνουμε εμείς οι έλληνες, ας δούμε τι ακριβώς έκαναν εκείνοι και πού ακριβώς έχουν φτάσει σήμερα.

Όλα άρχισαν κάπου στα τέλη τού 2010, όταν η σοσιαλιστική κυβέρνηση αντιμετώπισε τεράστιες -και, εν πολλοίς, άλυτες- δυσκολίες στην σύνταξη του προϋπολογισμού. "¨Εκπληκτοι" οι κυβερνώντες διαπίστωσαν ότι η χώρα είχε χάσει την ανταγωνιστικότητά της, ότι το έλλειμμα ξεπερνούσε το 10% και το δημόσιο χρέος είχε σκαρφαλώσει στο 75% του ΑΕΠ. Κάπου εκεί και ενώ το ελληνικό πρόβλημα βρισκόταν στο φόρτε του, οι οίκοι αξιολόγησης υποβάθμισαν τα πορτογαλικά ομόλογα σε "junk" (σκουπίδια) και οι αγορές έκλεισαν για την χώρα. Έτσι, τον Μάιο του 2011, οι αποχωρούντες από την εξουσία σοσιαλιστές και οι επερχόμενοι κεντροδεξιοί συνυπέγραψαν την προσφυγή τής Πορτογαλίας σε εξωτερική βοήθεια από το EFSF. Το μνημόνιο άρχισε.

Praça do Rossio (Πλατεία Ρόσσιο), Σεπτέμβριος 2012

Κάτι η φιλοσοφία τους ως λαού και κάτι το αφυδατωμένο και σχεδόν ανύπαρκτο λαϊκό κίνημα, οι πορτογάλοι υπέμειναν επί δεκάξι ολόκληρους μήνες τα σκληρά μέτρα πριν εκδηλώσουν την πρώτη τους σοβαρή αντίδραση. Η έκρηξη έγινε τον Σεπτέμβριο του 2012, όταν η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα μειώνονταν οι εισφορές των επιχειρήσεων στο ασφαλιστικό σύστημα συντάξεων και θα αυξάνονταν αντίστοιχα οι εισφορές των εργαζομένων. Η κυβέρνηση ισχυρίστηκε ότι μ' αυτή την μείωση του "μη μισθοδοτικού κόστους" θα αυξανόταν η απασχόληση και θα μειωνόταν η ανεργία αλλά, φυσικά, οι πολίτες δεν συμφώνησαν με την κυβερνητική "ιδέα". Η χώρα συγκλονίστηκε από τις ογκωδέστερες διαδηλώσεις που είχαν γίνει ποτέ και το μέτρο αποσύρθηκε.

Έναν μήνα αργότερα και ενώ δεν έχει σβήσει ακόμη ο απόηχος από τις διαδηλώσεις τού Σεπτέμβρη, το συνταγματικό δικαστήριο της χώρας κρίνει ως αντισυνταγματικες τις νομοθετικές διατάξεις που επιβάλλουν περικοπές σε μισθούς και συντάξεις. Η κυβέρνηση υποχρεώνεται να συμμορφωθεί αλλά επιβάλλει... ισοδύναμα: αυξάνει κατακόρυφα τους φόρους.

Όπως είπαμε πιο πάνω, το πορτογαλικό λαϊκό κίνημα είναι ανοργάνωτο και σχεδόν ανύπαρκτο. Η αποτελεσματικότητα των σποραδικών λαϊκών αντιδράσεων στα εξοντωτικά μέτρα λιτότητας μπορεί άνετα να παραλληλιστεί με την αποτελεσματικότητα που είχαν στον τόπο μας οι προ τριετίας αντιδράσεις τύπου "πλατείας". Η κυβέρνηση πέρναγε μάλλον εύκολα όλα τα μέτρα και αυτό έδωσε στους πορτογάλους τον τίτλο των "καλών και υπάκουων παιδιών" που κάνουν αδιαμαρτύρητα ό,τι τους ζητηθεί.

Μ' αυτά και μ' αυτά, φτάσαμε στον Απρίλιο του 2014 και στο τέλος τού μνημονίου. Μέσα σε τρία χρόνια, οι μισθοί των πορτογάλων είχαν μειωθεί κατά 25%, οι συντάξεις τους λίγο παραπάνω, οι φόροι είχαν σχεδόν διπλασιαστεί, η ανεργία παρέμενε σε δυσθεώρητα ύψη (επίσημα είναι "μόλις" 14% αλλά δίχως τα τερτίπια τής "ευέλικτης εργασίας", των mini jobs κλπ φτάνει το 25%) και το δημόσιο χρέος είχε εκτιναχθεί πάνω από το 120%. Κι όμως, τα "μεγάλα κεφάλια" δεν έπαυαν να απονέμουν εύφημες μνείες στους πορτογάλους επειδή... τα κατάφεραν.

Το τι ακριβώς κατάφεραν οι πορτογάλοι μετά από το τριετές ξεμάτωμά τους, φάνηκε μόλις τρεις μήνες αργότερα, στα τέλη Ιουλίου, όταν κατέρρευσε η Banco Espirito Santo (Τράπεζα του Αγίου Πνεύματος!), η μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας. Στις 3 Αυγούστου 2014, η κυβέρνηση χώρισε την τράπεζα σε "καλή" και "κακή". Η "καλή" ονομάστηκε Novo Banco και πήρε κρατική βοήθεια 4,9 δισ. ευρώ ενώ η "κακή" πτώχευσε και μπήκε σε εκκαθάριση. Δυόμισυ χιλιάδες μικρομέτοχοι έχασαν τα λεφτά τους και όλοι οι φορολογούμενοι πορτογάλοι πολίτες επιβαρύνθηκαν με άλλα 4,9 δισ. ευρώ...

Στο μεταξύ, ο πληθυσμός τής χώρας εξακολουθεί να μειώνεται λόγω μετανάστευσης(*), ο ένας στους πέντε πορτογάλους ζη κάτω από το όριο της φτώχειας (παρ' ότι ο κατώτερος μισθός έχει πέσει στα 505 ευρώ, άρα το όριο φτώχειας βρίσκεται στα 404 ευρώ) και τα συσσίτια που οργανώνονται σε όλες τις μεγάλες πόλεις δεν επαρκούν για να ταΐσουν όσους δεν έχουν να φάνε. Όλα καλά, λοιπόν. Οι πορτογάλοι τα κατάφεραν.

Αγαπημένος πρωταγωνιστής των διαφημίσεων της Banco Espirito Santo ο Κριστιάνο Ρονάλντο

Κατά την προεκλογική περίοδο, οι δυο μεγάλοι πολιτικοί σχηματισμοί συμφώνησαν ότι "το τί θα κάνουμε είναι δεδομένο", με την διαφωνία τους να εστιάζεται αποκλειστικά στο "πώς θα το κάνουμε". Ως "δεδομένο" θεωρείται ότι (α) οι συντάξεις πρέπει να παραμείνουν χαμηλά για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του συστήματος, (β) οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων θα παραμείνουν σταθεροί τουλάχιστον ως το 2019, (γ) δεν πρόκειται να επανέλθουν οι συλλογικές συμβάσεις στον ιδιωτικό τομέα, (δ) δεν μπορεί να υπάρξει μείωση της φορολογίας ως το 2019 και (ε) οι προϋπολογισμοί πρέπει να είναι τουλάχιστον ισοσκελισμένοι. Με απλά λόγια, παρ' ότι το μνημόνιο έχει λήξει εδώ κι ενάμισυ χρόνο, τα δυο μεγαλύτερα κόμματα συμφώνησαν ότι τα μέτρα που το συνόδευαν πρέπει να παραταθούν τουλάχιστον μέχρι το 2019.

Κάπως έτσι, λοιπόν, η Πορτογαλία θα καταφέρει να εφαρμόζει μνημονιακά μέτρα δίχως να έχει μνημόνιο. Και κάπως έτσι, οι πορτογάλοι πήγαν χτες στις κάλπες και έδωσαν συνολικά 72% σ' εκείνους που τους έπεισαν ότι δεν υπάρχει ζωή εκτός μνημονίων...


-------------------------------------------------
(*) Εκτιμάται ότι ο πληθυσμός τής Πορτογαλίας θα έχει μειωθεί κατά 10% μέχρι το 2020. Για μια χώρα δέκα εκατομμυρίων κατοίκων, αυτό ισοδυναμεί με ένα εκατομμύριο άτομα. Προφανώς, η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των ατόμων ανήκουν στις παραγωγικές ηλικίες. Περισσότερα στο κείμενο της 9/7/2013 με τίτλο "Καπιταλιστική γενοκτονία".

(**) Περισσότερα για το τι "κατάφεραν" οι πορτογάλοι, στο κείμενο της 8/7/2013 με τίτλο "Τα καλά παιδιά". Ενδιαφέρον έχει και το σημερινό κείμενο του Νίκου Μπογιόπουλου στο enikos.gr με τίτλο "Το “success story” της... μιζέριας".

5 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Σαν προφητεια του Παϊσιου ακουγεται, δεν θα έχετε μνημονιο και θα ειναι σαν να εχετε μνημονιο.

ημιαγριος

Zafer Odličanović είπε...

Μερικές παρατηρήσεις, ασήμαντες και σημαντικές:

1) Έχοντας ζήσει στη Πορτογαλία μεταξύ Ιουλίου 2012 και Μαρτίου 2014, μπορώ να πω ότι το εργατικό κίνημα εκεί μου φάνηκε εξίσου ψόφιο και ζωντανό όπως εδώ. Καμία αντίδραση στους χώρους εργασίας (όπου συνάντησα απάνθρωπες συνθήκες), αλλά ταυτόχρονα εντυπωσιακά δυναμικές κινητοποιήσεις στη πρωτεύουσα.

2) Η διαφήμηση με τον CR7 (ΑΚΑ μαλάκας) είναι ισπανική,όχι πορτογαλική

3) To Espirito Santo όντως σημαίνει "άγιο πνεύμα", αλλά εδώ πρόκειται για το επίθετο της πιο πλούσιας οικογένειας της Πορτογαλίας και μιας από τις πλουσιότερες του κόσμου. Παλιά οικογένεια, με ρίζες στους αιώνες της αποικιοκρατίας.
https://pt.wikipedia.org/wiki/Ricardo_Ribeiro_do_Esp%C3%ADrito_Santo_Silva
Ενδιαφέρον έχει η ιστορία του παραπάνω, εκατομμυριούχου κατά τη δικτατορία Σαλαζάρ, με νταλαβέρια με τους ναζί κτλ. Ακόμα περισσότερο ενδιαφέρον έχει το πως ενώ οι κομμουνιστές κατάφεραν να εθνικοποιήσουν τη περιουσία τους μετά την Επανάσταση του Απρίλη, οι επόμενες σοσιαλιστικές κυβερνήσεις τπυς ξαναέφεραν στο προσκήνιο και τους ξαναέδωσαν όλα πίσω "στη ζούλα". Σήμερα γενικός διευθυντής είναι ο Ricardo Salgado με πλήρες όνομα guess what: Ricardo do Espírito Santo Silva Salgado.

Zafer Odličanović είπε...

... και το σημαντικότερο που ξέχασα: ο Σύριζα εξωτερικου (Bloco) έχει ήδη δηλώσει τη προθυμία να συμβάλει σε μια πρωτηφοράαριστέρα με το εκεί Πασόκ (PS), για να "μη ξανακυβερνήσει η δεξιά". Θεωρητικά οι δύο μαζί μπορούν να κάνουν κυβέρνηση, αν και πρώτοι σε έδρες είναι οι αντίστοιχοι ΝΔ. Το ΚΚ μέχρι στιγμής κρατάει ουδέτερη στάση. Ελπίζω να μην πέσουν στην παγίδα.

Teddy είπε...

@ Zafer Odličanović

Ευχαριστώ θερμά για τις ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις! Ειδικά με την περί του κυρίου Salgado, μου έλυσες την απορία γιατί δεν μπορούσα να βρω σχέση ανάμεσα στην Banco Espirito Santo και στην -σχεδόν ομώνυμη- τράπεζα του Βατικανού Banco di Santo Spirito. Χαλάλι ο χρόνος που ξόδεψα! *γέλια*

Zafer Odličanović είπε...

Εγώ ευχαριστώ που μου ανοίγεις τα μάτια, ειδικά σε θέματα οικονομίας, όπου είμαι εντελώς άσχετος.