To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.
Πνευματικά δικαιώματα δεν υπάρχουν. Οι ιδέες πρέπει να κυκλοφορούν ελεύθερα. Άρα, η αντιγραφή επιτρέπεται.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

16 Νοεμβρίου 2017

Αριθμοί και αριθμοί

Από αύριο και για το επόμενο δεκαήμερο το ιστολόγιο αναστέλλει την δραστηριότητά του, λόγω σοβαρής υποχρέωσης η οποία συνεπάγεται αφ' ενός μεν την απουσία μου αφ' ετέρου δε, όπερ και κυριώτερον, την έλλειψη χρόνου και διάθεσης για ιστολογικές αναρτήσεις.

Φυσικά, αυτό το ολιγοήμερο διάλειμμα μπορεί να δώσει σε κάποιους την ευκαιρία να αναδιφήσουν σε κάποια παλιότερα κείμενα, τα οποία έχουν διαχρονικό ενδιαφέρον. Όμως, για όσους βαρεθούν να ξεφυλλίζουν το ιστολόγιο προς τα πίσω, θα αραδιάσω παρακάτω ορισμένα νούμερα, έτσι, για να τους δώσω τροφή για σκέψη κατά τις ημέρες της απουσίας μου.

(Α) Οι δέκα μεγαλύτερες εταιρείες του πλανήτη είναι οι εξής, κατά σειρά χρηματιστηριακής αξίας (τα ποσά σε δισ. δολλάρια):
1. Apple (873,1) - 2. Alphabet [Google] (715,8) - 3. Microsoft (640,7) - 4. Amazon (531,0) - 5. Facebook (522,9) - 6. Alibaba [η αντίστοιχη κινεζική Amazon] (470,2) - 7. Berkshire Hathaway [ο κολοσσός του Γουώρρεν Μπάφφετ] (461,8) - 8. Johnson & Johnson (374,2) - 9. JPMorgan (355,6) - 10. Exxon Mobil (353,2)
Με άλλα λόγια, η χρηματιστηριακή αξία τής Apple ισούται με το πενταπλάσιο του ΑΕΠ της Ελλάδας ενώ η αξία τής Exxon Mobil μόλις με το διπλάσιο.

Την επόμενη φορά που κάποιος σας μιλήσει για "αντιμονοπωλιακή πολιτική", δείξτε του αυτό [κλικ για μεγέθυνση]

(Β) Οι δέκα πλουσιώτεροι άνθρωποι του κόσμου, σύμφωνα με την τελευταία λίστα του Forbes, είναι οι εξής (τα ποσά σε δισ. δολλάρια):
1. Bill Gates (86,0) - 2. Warren Buffet (85,0) - 3. Jeff Bezos (72,8) - 4. Amancio Ortega (71,3) - 5. Mark Zuckerberg (56,0) - 6. Carlos Slim Helu (54,5) - 7. Larry Ellison (52,2) - 8. Charles Koch (48,3) - 9. David Koch (48,3) - 10. Michael Bloomberg (47,5)
Με άλλα λόγια, η περιουσία των δυο πρώτων ισούται αθροιστικά με το ελληνικό ΑΕΠ, δηλαδή με τον πλούτο που παράγουν σε έναν χρόνο όλοι οι κάτοικοι της Ελλάδας μαζί. Η περιουσία των 50 πρώτων στην λίστα του Forbes υπολογίζεται αθροιστικά στο 1,9 τρισ. δολλάρια ήτοι ένδεκα φορές το ΑΕΠ μας.

(Γ) Υπολογίζεται ότι το χρήμα που κυκλοφορεί σε όλον τον κόσμο ξεπερνάει τα 90 τρισ. δολλάρια, δηλαδή η αξία του είναι 20% μεγαλύτερη από το παγκόσμιο ΑΕΠ. Απ' αυτά τα τρισεκατομμύρια, σε φυσική μορφή υπάρχουν περίπου επτάμισυ. Τα υπόλοιπα 82,5 τρισ. είναι λογιστικό χρήμα.

(Δ) Τα 60 μεγαλύτερα χρηματιστήρια του κόσμου έχουν συνολική αξία 69 τρισ. δολλάρια, ενώ 16 απ' αυτά αξίζουν πάνω από ένα τρισ. το καθένα. Αν συνυπολογίσουμε και τα μικρότερα, τότε η αξία όλων των χρηματιστηρίων ξεπερνάει το παγκόσμιο ΑΕΠ.

(Ε) Χάρη στο λογιστικό χρήμα, το συνολικό παγκόσμιο χρέος (δημόσιο και ιδιωτικό, επιχειρήσεων και νοικοκυριών) ξεπερνάει τα 215 τρισ. δολλάρια, δηλαδή το τριπλάσιο του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το ένα τρίτο αυτού του ποσού προστέθηκε κατά την τελευταία δεκαετία. Με άλλα λόγια, στα χρόνια τής κρίσης, κάποιοι βρήκαν 70 τρισ. δολλάρια (ένα παγκόσμιο ΑΕΠ) για να τα δώσουν δανεικά.

(ΣΤ) Σύμφωνα με στοιχεία της περασμένης εβδομάδας, η περιουσία τής ΕΚΤ υπολογίζεται σε 5,1 τρισ. δολλάρια, της Τράπεζας της Ιαπωνίας σε 4,6 τρισ. της Fed σε 4,4 τρισ. (από ένα τρισ. που ήταν όταν ξέσπασε η παγκόσμια καπιταλιστικη κρίση. Συνολικά, η περιουσία των μεγαλύτερων κεντρικών τραπεζών του κόσμου εκτιμάται στα 21 τρισ. δολλάρια, αυξημένη κατά 10% μέσα στο 2016 μόνο, ενώ η περιουσία όλων των κεντρικών τραπεζών του κόσμου φτάνει το ένα τρίτο του παγκόσμιου ΑΕΠ. Ανάμεσα στα περιουσιακά τους στοιχεία βρίσκεται και το μισό περίπου των παγκόσμιων αποθεμάτων χρυσού, τα οποία υπολογίζονται σε 8 τρισ. δολλάρια περίπου. 

[Αν κουραστήκατε ή ζαλιστήκατε με τα τρισεκατομμύρια, πάρτε μια ανάσα πριν συνεχίσετε.]

(Ζ) Σύμφωνα με στοιχεία της Unicef, της Global Citizen, της Actionaid και της Hunger Project, σε έναν πλανήτη όπου σήμερα ζουν 7,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι,
- 815 εκατομμύρια άνθρωποι (πάνω από ένας στους δέκα) υποσιτίζονται,
- 3 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών πεθαίνουν κάθε χρόνο από την πείνα,
- 767 εκατομμύρια άνθρωποι (ένας στους δέκα) ζουν με λιγώτερο από 1,9 δολλάρια την ημέρα,
- 368 εκατομμύρια παιδιά ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας,
- 2,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό, πόσιμο νερό,
- 4,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι (έξι στους δέκα) ζουν σε συνθήκες ελλειπούς ή ανύπαρκτης υγιεινής,
- 361 χιλιάδες παιδιά κάτω των πέντε ετών πεθαίνουν κάθε χρόνο από διάρροια.

Ασμάρα, Ερυθραία: Ο "χειρότερος δικτάτορας του 21ου αιώνα" Ησαΐας Αφεγουέρκι (δεξιά)
υποδέχεται τον υπουργό άμυνας των ΗΠΑ Ντόναλντ Ράμσφελντ (10/12/2002).
(Η) Αν μέτρο πλούτου για μια χώρα είναι το κατά κεφαλή ΑΕΠ της, μέτρο φτώχειας θα έπρεπε να είναι το ποσοστό των κατοίκων της που υποσιτίζονται. Σ' αυτή την λίστα θα βρίσκονταν χώρες που κανονικά δεν θα έπρεπε να ήσαν, όπως (σε παρένθεση το ποσοστό υποσιτιζόμενων κατοίκων):
- Μπουρούντι 73,4% (ανεκτίμητος ορυκτός πλούτος, που περιλαμβάνει ουράνιο, νικέλιο, κοβάλτιο, χαλκό, βανάδιο, λευκόχρυσο, νιόβιο, ταντάλιο, χρυσό, βολφράμιο, κασσίτερο κλπ),
- Ερυθραία 65,4 (η τρίτη μεγαλύτερη πηγή παραγωγής προσφύγων στον κόσμο, χάρη στην στυγνή δικτατορία του Ησαΐα Αφεγουόρκι, ο οποίος λυμαίνεται τον τόπο),
- Ζάμπια 47,4% (πρώτη παραγωγός χώρα χαλκού στον κόσμο, με μεγάλα αποθέματα κοβαλτίου και ψευδαργύρου - μπορεί να είναι αυτάρκης σε τρόφιμα),
- Αιθιοπία 40,2% (πρώτη αφρικανική χώρα σε παραγωγή καφέ και δεύτερη σε καλαμπόκι, με τεράστια υδάτινα αποθέματα και με την ταχύτερα αναπτυσσόμενη αφρικανική οικονομία),
- Μαδαγασκάρη 33,4% (εξαγωγέας αλιευμάτων, καφέ, βανίλιας, κακάο, φασολιών, φυστικιών, ρυζιού κλπ - μπορεί να είναι αυτάρκης σε τρόφιμα).


Κάπως έτσι, σας αφήνω για λίγες μέρες σε έναν κόσμο όπου χορεύουν τα τρισεκατομμύρια αλλά περισσεύουν η πείνα και η εξαθλίωση. Θα τα ξαναπούμε, όμως, πολύ σύντομα.

15 Νοεμβρίου 2017

Μονόκεροι

Ο μονόκερως είναι ένα μυθικό ον, το οποίο μάλιστα απαντάται στην μυθολογία πολλών λαών, όχι όμως των ελλήνων. Κατά βάση, ο μονόκερως είναι άλογο με ένα κέρατο στο άνω μέσο τού προσώπου. Ο Στράβων, στην Γεωγραφία του, ισχυρίζεται ότι στην περιοχή τού Καυκάσου υπήρχαν κάποτε άλογα με ένα κέρατο και κεφάλι που έμοιαζε με ελαφιού. Πάντως, η πρώτη αναφορά σε μονόκερω γίνεται από τον Κτησία τον κνίδειο (5ος π.Χ. αιώνας), ο οποίος περιγράφει στα Ινδικά του όναγρους με δίχρωμο μαυροκόκκινο κέρατο μήκους ενάμισυ πήχη (70 εκατοστά). Φαίνεται πως ο Κτησίας ήταν ιδιαίτερα πειστικός, αφού μάλλον αυτόν αντέγραψε ο Αριστοτέλης τόσο στο Περί ζώων μορίων όσο και στο Περί ζώων ιστορίας, όπου μιλάει για δυο μονόκερα ζώα, τον Όρυχα (είδος αντιλόπης) και τον Ινδικό Όναγρο.

Εν πάση περιπτώσει, όσα κι αν λένε ο Στράβων, ο Κτησίας, ο Αριστοτέλης και οι λοιποί, μονόκεροι υπάρχουν μόνο στους μύθους, γι' αυτό και οι μορφές με τις οποίες αναφέρονται είναι πολλές. Συνήθως είναι άλογα, με κεφάλι ελαφιού, ουρά αρκούδας και πόδια ελέφαντα ενώ συχνά έχουν και φτερά. Οι ινδοί ήθελαν τους μονόκερους λευκούς και γαλανομάτηδες με τρίχρωμο κέρατο ενώ υπήρχαν και πράσινοι μονόκεροι με ανθρώπινη λαλιά. Στην Κίνα οι μονόκεροι ήσαν πολύχρωμοι, θεωρούνταν τα σπουδαιότερα ζώα, ζούσαν χίλια χρόνια και ήσαν τόσο καλοκάγαθοι ώστε πρόσεχαν κάθε τους βήμα για να μη πατήσουν ούτε μυρμήγκι. Πάντως, ο μονόκερως που έκαναν δώρο πέντε πλανήτες στην μάνα του Κομφούκιου λίγο πριν γεννήσει, είχε σώμα αγελάδας και πόδια δράκου αλλά, δυστυχώς, τον σκότωσαν κάποιοι  κυνηγοί εβδομήντα χρόνια αργότερα...

Οι σαράντα ισχυρότεροι μονόκεροι του κόσμου     [πίνακας: Cogito ergo sum]

Όλα αυτά και πολύ περισσότερα μπορείτε να τα διαβάσετε στο γλυκύτατο έργο τού μεγάλου Χόρχε Λουίς Μπόρχες "Το βιβλίο των φανταστικών όντων", το οποίο ξανακυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη, έτσι για να διαπιστώσετε ότι τα παραμύθια δεν ταιριάζουν μόνο σε παιδιά. Εκείνο που δεν θα διαβάσετε στον Μπόρχες είναι για τους μονόκερους που υπάρχουν σήμερα και που δεν έχουν καμμιά σχέση με άλογα και δράκους.

Σήμερα, λοιπόν, οι μονόκεροι ζουν και βασιλεύουν στον χώρο της οικονομίας και των αγορών. Έτσι αποκαλούνται οι νεοσύστατες ιδιωτικές επιχειρήσεις, η αξία των οποίων ξεπερνάει το ένα δισ. δολλάρια σε μικρό χρονικό διάστημα (λιγώτερο από δεκαετία). Οι μετοχές των μονόκερων είναι περιζήτητες μεταξύ των επενδυτών, αφού δίνουν την ευκαιρία προσπόρισης υψηλού κέρδους μέσα σε λίγα χρόνια. Αυτή η αυξημένη ζήτηση σπρώχνει τεχνητά την αξία τού μονόκερου ακόμη ψηλότερα και τον κάνει ακόμη πιο περιζήτητο. Υπ' αυτή την έννοια, οι μονόκεροι είναι φανταστικές οντότητες εφ' όσον τους αποδίδονται χαρακτηριστικά τα οποία δεν έχουν στην πραγματικότητα.

Χαρακτηριστική περίπτωση μονόκερου είναι η σουηδική Spotify, η οποία ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2008 και σήμερα η αξία της ξεπερνάει τα 8,5 δισ. δολλάρια. Χαρακτηριστικώτερη είναι η περίπτωση της Pinterest, μιας εταιρείας που ξεκίνησε το 2009 και φυτοζωούσε ως τον Αύγουστο του 2011, όταν το περιοδικό Time συμπεριέλαβε το pinterest.com στους 50 καλύτερους ιστοτόπους της χρονιάς, βάζοντας φωτιά στην αξία της εταιρείας, η οποία σήμερα ξεπερνάει τα 12 δισ. δολλάρια.

Παρ' ότι δεν μιλάμε ακριβώς για ιδιωτική επιχείρηση, το bitcoin μπορεί να θεωρηθεί ο πλέον επιτυχημένος μονόκερως στην ιστορία. Το ηλεκτρονικό νόμισμα, το οποίο συνέλαβε ως ιδέα και υλοποίησε ο Σατόσι Νακαμότο το 2008, βγήκε στην αγορά το 2010 με αξία μόλις έξι σεντς. Αυτή την στιγμή (15/11/2017, 13:58') το bitcoin πωλείται αντί 7.056,41 δολλαρίων, ανατιμημένο κατά 6,94% από χτες.

Σήμερα υπάρχουν σε όλο τον κόσμο 216 επιχειρήσεις-μονόκεροι, αριθμός που λίγο-πολύ μένει σταθερός εδώ και αρκετά χρόνια. Όμως, σε σχέση με το 2013, υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα διαφορά. Τότε οι 3 στους 4 μονόκερους έδρευαν στις ΗΠΑ ενώ η Κίνα δεν είχε κανέναν. Σήμερα, μόλις τέσσερα χρόνια αργότερα, μόνο το 41% των μονόκερων βρίσκεται στις ΗΠΑ, την ώρα που η Κίνα συγκεντρώνει ήδη το 36%. Η εξέλιξη έχει θορυβήσει την Ουάσινγκτον, καθώς πολύ σύντομα (ίσως και μέσα στο 2018) οι κινέζικοι μονόκεροι θα ξεπεράσουν σε πλήθος τους πολιτειακούς.

Βέβαια, η ανησυχία των ΗΠΑ δεν έχει να κάνει με ζήτημα τιμής για το ποια χώρα έχει τους περισσότερους μονόκερους. Έχει να κάνει με το ότι αυτή η εξέλιξη εκτιμάται ότι οφείλεται σε μια συνδυασμένη επίθεση που πραγματοποιούν το ρούβλι με το γιουάν κατά του δολλαρίου. Ως η πιο πρόσφατη πτυχή αυτής της επίθεσης θεωρείται η συμφωνία μεταξύ Πεκίνου και Μόσχας, βάσει της οποίας από τις 29 Δεκεμβρίου οι δυο χώρες θα χρησιμοποιούν τα εθνικά τους νομίσματα στις μεταξύ τους συναλλαγές, παρακάμπτοντας το δολλάριο.


Αν αυτή η συμφωνία ακούγεται λογική στ' αφτιά ενός αδαούς, δημιουργεί φόβους σε κάποιον που καταλαβαίνει. Σε περίπτωση που η Κίνα κάνει εισαγωγή ρωσσικού πετρελαίου και πληρώσει με γιουάν, θα είναι η πρώτη φορά που δεν θα χρησιμοποιηθεί το δολλάριο για αγοραπωλησία πετρελαίου, κάτι που, κατά πάσα πιθανότητα, θα θεωρηθεί αιτία πολέμου από πλευράς ΗΠΑ. Παράκαμψη του δολλαρίου από Ρωσσία και Κίνα σημαίνει για μεν την πρώτη άμβλυνση των επιπτώσεων που έχει προκαλέσει το εις βάρος εμπάργκο από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, για δε την δεύτερη δραστική ελάφρυνση από τις πιέσεις που ασκεί το πολιτειακό νόμισμα στο γιουάν.

Ποιά θα είναι η εξέλιξη αυτής της κόντρας; Άγνωστο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο Τραμπ με την παρέα του δεν θα μείνουν να παρακολουθούν το ξεπουπούλιασμα του φαλακρού αετού με τα χέρια σταυρωμένα...

14 Νοεμβρίου 2017

Ευαγγελικά: Όταν ο βρόμειος έκλασε ψολόεις τα καυλία...

Ήταν τέτοιες μέρες, αρχές Νοεμβρίου του 1901, όταν στην Αθήνα ξέσπασαν πολυήμερες ταραχές, οι οποίες άφησαν πίσω τους έντεκα νεκρούς και καμμιά ογδονταριά τραυματίες. Πρόκειται για τα περίφημα "Ευαγγελικά", για τα οποία αξίζει τον κόπο να πούμε δυο κουβέντες εν συντομία, πριν φτάσουμε σ' αυτό που θυμήθηκα σήμερα και για το οποίο γράφω τούτο το σημείωμα.

Η ιστορία αρχίζει το 1898, όταν η -βαθύτατα θρησκευόμενη- βασίλισσα Όλγα συλλαμβάνει την ιδέα να μεταφραστούν τα ευαγγέλια στην δημοτική γλώσσα και αναθέτει την δουλειά αυτή στην γραμματέα της Ιουλία Σωμάκη-Καρόλου. Μόλις μαθεύτηκε το νέο, ξεσηκώθηκαν τόσο η εκκλησία όσο και οι αντιδημοτικιστές και η βασίλισσα αναγκάστηκε να τα μαζέψει. Λίγο αργότερα, όμως, έρχεται να υλοποιήσει την ιδέα τής Όλγας ένας μορφωμένος βαμβακέμπορος από το Λονδίνο, ο Αλέξανδρος Πάλλης. Ο Πάλλης είχε πάθος με την δημοτική και ήθελε να αποδείξει ότι η γλώσσα του λαού ήταν επαρκής για να αποδώσει κάθε είδους κείμενο ορθά και πλήρως. Έτσι, μεταφράζει τα ευαγγέλια στην δημοτική και το έργο εκδίδεται ως "Νέα Διαθήκη κατά το Βατικανό Χειρόγραφο", με έξοδα της Όλγας, από αλεξανδρινό τυπογραφείο το 1901.

Η έκδοση θα περνούσε απαρατήρητη αν τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς ο ιδρυτής και διευθυντής τής εφημερίδας Ακρόπολις Βλάσσης Γαβριηλίδης δεν είχε την ιδέα να δημοσιεύσει την μετάφραση του Πάλλη σε συνέχειες. Πριν αρχίσει την δημοσίευση, ο Γαβριηλίδης φρόντισε να πάρει την σύμφωνη γνώμη τόσο του τότε αρχιεπισκόπου Προκοπίου Β' όσο και του κοσμήτορα της θεολογικής σχολής Εμμανουήλ Ζολώτα. Όμως, αυτό δεν ήταν αρκετό για να αποτρέψει την αντίδραση των "αρχαϊζόντων" ακαδημαϊκών αλλά και των "καθαρευουσιάνων" καθηγητών τής φιλοσοφικής σχολής (με πρώτο και καλύτερο τον Γεώργιο Μιστριώτη), οι οποίοι ξεσήκωσαν και τους φοιτητές τους. Στο πλευρό των αντιδρώντων στάθηκε σχεδόν σύσσωμος ο τύπος, ο οποίος έρριχνε λάδι στην φωτιά.

Η θρυαλλίδα που οδήγησε στην τελική έκρηξη ήταν ένα έγγραφο του πατριάρχη Ιωακείμ Γ' του Μεγαλοπρεπούς (!), το οποίο απέρριπτε την μετάφραση (ο Ιωακείμ δεν είχε καν πανεπιστημιακή μόρφωση). Οι συγκρούσεις άρχισαν στις 5 Νοεμβρίου και συνεχίστηκαν και την επομένη. Στις 7 Νοεμβρίου, "γλωσσαμύντορες" οπαδοί του Δηλιγιάννη ξεχύνονται προς την αρχιεπισκοπή βρίζοντας τον Προκόπιο και συγκρούονται με χωροφύλακες, οι οποίοι ρίχνουν στο ψαχνό. Την επόμενη μέρα ο Προκόπιος παραιτείται ενώ οργανώνεται μεγάλη αντικυβερνητική διαδήλωση, στις 9 του μηνός κηδεύονται οι νεκροί και στις 12 Νοεμβρίου παραιτείται και η κυβέρνηση Θεοτόκη.

Η απρόσμενη αρχή και η θλιβερή κατάληξη: Ακρόπολις 9/9/1901 - Σκριπ 8/11/1901
Αυτά -και πολλά περισσότερα- μπορείτε να τα διαβάσετε κι αλλού. Εκείνο που θα δυσκολευτείτε να βρείτε, είναι ένα αριστούργημα το οποίο έφτιαξε ένας εξαίρετος λογοτέχνης και δημοσιογράφος της εποχής, τότε που οι αγράμματοι δεν γίνονταν δημοσιογράφοι και οι άσχετοι δεν περνούσαν ως έγκριτοι. Ήταν ο Νίκος Ποριώτης, ο οποίος έγραψε έναν "έπαινο" προς τον Γεώργιο Μιστριώτη, χρησιμοποιώντας λέξεις τής αρχαίας και της καθαρεύουσας με έναν υπέροχα μοναδικό τρόπο:
Γεωργίῳ τῷ Μιστριώτῃ, ἀνδρὶ φρενήρει καὶ εὐήθει, τήν τε ἰδέαν ἀστείῳ καὶ τὴν πνοὴν βρομείῳ, κολέρων ἀκέστορι καὶ λασίων πύκτῃ, ἀνθ΄ ὧν τῆς γλωττικῆς κατοργάδος τοὺς κατώρυχας ἐξεκαύλωσε καὶ τῆς ποιητικῆς οἰνάδος τὰ καυλία καὶ τὰ βλαστήματα ἔκλασε, διὰ ξοάνων δὲ καὶ κουράδων τοὺς πολυψόφους τῶν λόγων κολοσυρτοὺς ψολόεις κατουρίσας καὶ πάντας κατακηλήσας κατ΄ ἀξίαν εἰ καὶ ἀιδῶς φυσᾶ, ἀνάθεμα.
Ξέρω, κρυφογελάσατε αλλά δεν καταλάβατε γρυ. Ας κάνουμε μερικές λεξιλογικές παρατηρήσεις:
- φρενήρης: συνετός, μυαλωμένος, αυτός που έχει το μυαλό του συγκεντρωμένο (από το φρήν = μυαλό + ἀραρίσκω = συνδέω, ταιριάζω / πρβλ: έχω σώας τα φρένας)
- εὐήθης: ηθικός (ευ+ήθος) αλλά και βλάκας (ειρωνικά) / πρβλ: αγαθός - αγαθιάρης
- ἰδέα: όψη, μορφή
- ἀστεῖος: ευχάριστος, κοινωνικά αποδεκτός, κομψός, ωραίος (από την λέξυ ἄστυ = πόλη)
- πνοή: ανάσα αλλά και φωνή
- βρόμειος: βροντώδης (από το βρέμω = βροντώ / ὑψιβρεμέτης [ομηρικό προσωνύμιο του Δία]: αυτός που βροντάει από ψηλά)
- κόλερος: κουρεμένος (κόλος+ἔριον) αλλά και καθαρευουσιάνος (μεταφορικά), σε αντίθεση με τους δημοτικιστές που αποκαλούνταν μαλλιαροί
- ἀκέστωρ: γιατρός (από το ἀκέομαι = γιατρεύω / πρβλ: ἀνήκεστος βλάβη = αγιάτρευτη ζημιά)
- λάσιος: κατάφυτος, δασύτριχος (μεταφορικά) αλλά και δημοτικιστής (μαλλιαρός)
- πύκτης: γρονθοκόπος (πυγμή, πυγμάχος / πρβλ: πὺξ λάξ: με μπουνιές και κλοτσιές)
- κατοργάς: καλλιεργήσιμη γη (οργώνω) / γλωττικὴ κατοργάς: καθαρεύουσα (μεταφορικά), ως η γλώσσα που χρησιμοποιόταν ευκολώτερα στα πεζά κείμενα παρά στα ποιητικά.
- κατώρυξ: αυτός που βρίσκεται χωμένος στην γη, βολβός, φυντάνι (ορυχείο)
- ἐκκαυλῶ: (επί φυτού) βγάζω βλαστάρι
- οἰνάς: αμπελώνας (οίνος) - ποιητικὴ οἰνάς: δημοτική (σε αντίστιξη με το γλωττικὴ κατοργάς)
- καυλίον: υποκοριστικό του καυλός = το κοτσάνι του φυτού, ο μίσχος
- κλάω-κλῶ: σπάζω (κλάσμα = κομμάτι)
- ξόανον: απλό ξύλινο άγαλμα (από το ξέω: γδέρνω, χαράσσω - πρβλ: απόξεση)
- κουράς: οροφή (κατά τον ουρανό) αλλά και οροφογραφία
- πολύψοφος: πολυθόρυβος (ψόφος: κάθε θόρυβος που δεν παράγεται από ανθρώπινο στόμα)
- κολοσυρτός: όχλος, πλήθος που άγεται και φέρεται δίχως ηγέτη (κόλος+σύρω)
- ψολόεις: σαν κεραυνός (από το ψόλος = αιθάλη, καπνιά αλλά και κεραυνός) / ψολοβρόντης: αυτός που αστράφτει και βροντάει
- κατουρίζω: μπαίνω σε λιμάνι με τον άνεμο ούριο (κατά+οὐρίζω), φέρω κάτι σε αίσιο πέρας
- κατακηλῶ: καταγοητεύω, μαγεύω
- ἀιδῶς: χωρίς ιδιοτέλεια, με μετριοφροσύνη
- φυσῶ: καμαρώνω, κορδώνομαι
- ἀνάθεμα: αφιέρωμα (από το ἀνατίθημι)

Ο "την ιδέαν αστείος" Γεώργιος Μιστριώτης. Δεξιά η προτομή του στο 1ο Γυμνάσιο-Λύκειο Τρίπολης

Ας τα μαζέψουμε τώρα όλα αυτά, να κάνουμε μια μετάφραση στον "έπαινο" του Ποριώτη:
Στον Γεώργιο Μιστριώτη, άνδρα συνετό και αγαθό, στην εμφάνιση κομψό και στην φωνή βροντερό, προστάτη των κουρεμένων και γρονθοκόπο των μαλλιαρών, επειδή στα χωράφια της καθαρεύουσας ξεβλαστάρωσε τα φυντάνια και στους αμπελώνες της δημοτικής έσπασε τους βλαστούς και τις παραφυάδες, ενώ με ξόανα και οροφογραφίες τούς πολυθόρυβους στα λόγια όχλους κεραυνοβόλα οδήγησε σε ασφαλές λιμάνι και τους πάντες καταγοήτευσε με την αξία του, αν και με μετριοφροσύνη καμαρώνει, αφιέρωμα.
Λέγεται πως ο Ποριώτης, αφού δακτυλογράφησε και μοίρασε σε κάμποσους τον "έπαινό" του, τον έστειλε και στην Ακαδημία διά χειρός του φίλου του Κωστή Παλαμά, γραμματέα τότε της Ακαδημίας. Ο Παλαμάς, που δεν πολυχώνευε τον Μιστριώτη, περίμενε την σύγκληση του σώματος, οπότε και έδωσε το κείμενο στον ειδικό γραμματέα Νικόλαο Πολίτη (τον γνωστό λαογράφο) για να το διαβάσει στο σώμα. Το τι ακολούθησε δεν χρειάζεται να περιγραφεί.

Μπορεί αυτό το τελευταίο να μην είναι αλήθεια. Πάντως, ο Μιστριώτης πρωτοστάτησε σε παρόμοιες γλωσσικές ταραχές και μια δεκαετία αργότερα, σε σημείο που βρέθηκε κατηγορούμενος για στάση. Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση.

13 Νοεμβρίου 2017

Επίλογος

Επειδή σήμερα οι υποχρεώσεις μου δεν επιτρέπουν την δημοσίευση κανονικού κειμένου, προσφεύγω στον μεγάλο μας ποιητή Τάσο Λειβαδίτη, ζητώντας του να καλύψει το κενό. Τελικά, ένα μικρό μόνο απόσπασμα από το θαυμάσιο ποίημά του Επίλογος αρκεί για να καλύψει ο,τιδήποτε...

Αη-Στράτης, 1951. Ο εξόριστος Τάσος Λειβαδίτης
με την σύζυγό του Μαρία και την κόρη του Βάσω.

Ήταν ένας νέος ωχρός. Καθόταν στο πεζοδρόμιο.
Χειμώνας, κρύωνε.
Τι περιμένεις; του λέω.
Τον άλλον αιώνα, μου λέει.
Πού να πάω…
Όσο για μένα, έμεινα πάντα ένας πλανόδιος πωλητής αλλοτινών πραγμάτων,
αλλά… αλλά ποιός σήμερα ν' αγοράσει ομπρέλες από αρχαίους κατακλυσμούς.

Χρωματίζω πουλιά και περιμένω να κελαηδήσουν
Αλλά μια μέρα δεν άντεξα…
Εμένα με γνωρίζετε, τους λέω.
Όχι, μου λένε.
Έτσι πήρα την εκδίκησή μου και δεν στερήθηκα ποτέ τους μακρινούς ήχους.
Τραγουδάω, όπως τραγουδάει το ποτάμι
Κι ύστερα στο νοσοκομείο που με πήγαν βιαστικά...
Τι έχετε, μου λένε.

Εγώ; Εγώ τίποτα, τους λέω. Μόνο πέστε μου γιατί μας μεταχειρίστηκαν
μ  αυτόν τον τρόπο.

Το βράδυ έχω βρει έναν ωραίο τρόπο να κοιμάμαι.
Τους συγχωρώ έναν-έναν όλους.

Άλλοτε πάλι θέλω να σώσω την ανθρωπότητα,
αλλά εκείνη αρνείται.

Όμως απόψε, βιάζομαι απόψε,
να παραμερίσω όλη τη λησμονιά
και στη θέση της ν' ακουμπήσω
μια μικρή ανεμώνη.

Κύριε, αμάρτησα ενώπιόν σου,
ονειρεύτηκα πολύ
μια μικρή ανεμώνη.
Έτσι ξέχασα να ζήσω.

Μόνο καμιά φορά μ' ένα μυστικό που το 'χα μάθει από παιδί,
ξαναγύριζα στον αληθινό κόσμο, αλλά εκεί κανείς δε με γνώριζε.

Σαν τους θαυματοποιούς που όλη τη μέρα χάρισαν τα όνειρα στα παιδιά
και το βράδυ γυρίζουν στις σοφίτες τους πιο φτωχοί κι απ' τους αγγέλους.

Ζήσαμε πάντοτε αλλού.

Και μόνο όταν κάποιος μάς αγαπήσει, ερχόμαστε για λίγο
κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον είμαστε κιόλας νεκροί.

Φυσάει απόψε, φυσάει,

τρέχουν οι δρόμοι λαχανιασμένοι, φυσάει,
κάτω από τις γέφυρες φυσάει,
μες στις κιθάρες φυσάει.

Φυσάει απόψε, φυσάει,
μες στις κιθάρες φυσάει.

Δωσ' μου το χέρι σου, φυσάει,
δωσ' μου το χέρι σου…


[Τάσος Λειβαδίτης, Επίλογος (απόσπασμα) - Από την συλλογή "Ανακάλυψη". Η αντιγραφή έγινε από τον δεύτερο τόμο της εξαντλημένης τρίτομης συγκεντρωτικής έκδοσης "Τάσος Λειβαδίτης - Ποίηση", Κέδρος, 1978. Το έργο επανεκδόθηκε και κυκλοφορεί πλέον από τις εκδόσεις Μετρονόμος.]

11 Νοεμβρίου 2017

Σαββατιάτικα (178) - τα τρομοκρατημένα

*** Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη, Οργάνωση Επαναστατικής Αυτοάμυνας...  *** Χτες βράδυ μείνατε σπίτι ή βγήκατε για μάσα-ρούφα; *** Α, βγήκατε. *** Και δεν φοβηθήκατε που είναι έξω ο Κουφοντίνας; *** Παιδιά, όχι όλα στ' αρχίδια σας, για τρομοκράτη μιλάμε. *** Δηλαδή, ανάμεσα σε Μητσοντόρα και Κουφοντίνα, εσείς με ποιανού το μέρος είσαστε; *** Μητσοντόρα: "Η άδεια σε έναν δολοφόνο αποτελεί ύβρι." *** Μεγάλη καρδιά η Ντόρα, έτσι; *** Δυο χρόνια σε διάσταση ήταν με τον Παύλο και όμως έσκασε από την στενοχώρια της όταν τον φάγανε. *** Ντοράκι, έναν Καλαμπόκα, διευθυντή υποκαταστήματος της Εθνικής, τον ξέρεις; *** ... Συνωμοσία των Πυρήνων της Φωτιάς, Επαναστατικοί Πυρήνες... *** Μητσοντόρα: "Μετά τη δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη ο Κουφοντίνας πήγε σε ταβέρνα και γλένταγε και τα δικά μου παιδιά κλαίγανε." *** Ε, όσο να πεις, μια θλίψη την έχουν και ο Κώστας και η Αλεξία. *** Κλαίγοντας παριστάνει τον πολιτικό και σπέρνει παιδιά ο γιος, κλαίγοντας έπαιρνε 320 χήνες τον χρόνο μισθό η κόρη. *** Μικροδράκουλας: "Ο προηγούμενος
Και στο ράφι και στην ψάθα... Κρίμα.
 νόμος προέβλεπε 18 χρόνια κάθειρξη για άδεια, η κυβέρνηση το άλλαξε και τα έκανε 8." *** Κούλη, δεν θέλω να σε ταράξω αλλά συνήθως οι κυβερνήσεις αλλάζουν τους νόμους, όχι οι καστανάδες. *** Α, ξέρεις, το 8 ισχύει από το 1999, ενημερωτικά στο λέω. *** ... Αναρχικοί Αντάρτες Πόλεων, Επαναστατική Μαχητική Αριστερά... *** Χατζηνίκος: "Ο Κουφοντίνας δεν είναι απλός ισοβίτης, έχει 11 φορές ισόβια." *** Δηλαδή, Νίκο μου, θα φυλάνε την κάσα του στο κελί για άλλα 250 χρόνια; *** Εγκυρότης και σοβαρότης. *** A propos, τα μεροδούλια που χρωστάς στους εργαζόμενους της Real, τα πλήρωσες ή ακόμα; *** Καμίνης: "Άλλο τα δικαιώματα των φυλακισμένων και άλλο η άδεια σε τρομοκράτες." *** Γιώργο μου, εξαιρεί κάπου ο νόμος τους τρομοκράτες από την άδεια και δεν το είδα; *** Γιώργο μου, είσαι τόσο μαλάκας; *** Όταν λέτε "φρουτάριαν", κάνετε πλάκα, έτσι; *** Δεν κάνετε; *** Δηλαδή, υπάρχει περίπτωση να δούμε σουβλάκι κορόμηλο και μπιφτέκι φρούτων; *** Λες και δεν μας έφταναν οι βετζετέριαν, που τελικά δεν είναι βετζετέριαν αλλά βέγκαν. *** Άκου, "φρουτάριαν"! *** Και μετά επιμένετε ότι δεν μας ψεκάζουν... *** ... Επαναστατική Οργάνωση 1η Μάη, Ουδετερόφιλο Ελλαδικό Μέτωπο... *** Αυτό που στο Δε Βόις πάνε όλοι για την εμπειρία και μόνο, πώς το βλέπετε; *** Εμένα πολύ μ' αρέσει που κανένας δεν πάει επειδή την έχει δει νέος Πάριος. *** Ή νέος Τσούκας. *** Διακόσιαι χιλιάδαι δίσκοι. *** Δεν σας άρεσε το Δε Βόις που είχε τις Πέμπτες ο Σκάι, θέλατε ποδόσφαιρο, ε; *** Αντί για Βόις, Βόισιτς και Βοΐκοβιτς; *** Άντε τώρα σπίτιτς. *** Αλλά όταν χαιρόσασταν που διαλύθηκαν η Σοβιετική Ένωση και η Γιουγκοσλαβία, αυτά δεν τα σκεφτόσασταν. *** Τότε νίκαγες αυτές τις δυο και έπαιρνες κύπελλο Ευρώπης. *** Τώρα, παπάρια. *** Ξεφεύγεις από την Βοσνία, στην έχει στημένη στην γωνία η Κροατία και πιο κάτω η Σερβία. *** Άσε που με τόσες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες που αλληλοψηφίζονται, πώς να ξαναπάς καλά στην Γιουροβίζιον; *** Μόνο με την Κύπρο σύμμαχο, άντε νας πας καλά στο
Από σένα κρεμόμαστε, λεβέντη μου!
τάβλι. *** ... Επαναστατικός Λαϊκός Αγώνας, Αλώβητος Πυρήνας Εκδίκησης... *** Μπορεί κάποιος να μου εξηγήσει τι έπαιξε με την Μαρέβα γιατί τό 'χασα; *** Κάτι με οφφσόρ άκουσα και κάτι ότι τότε ήταν σε διάσταση με τον άντρα της αλλά άκρη δεν έβγαλα. *** Ό,τι κι αν έκανε, όμως, βάζω στοίχημα πως ήταν νόμιμο και ηθικό. *** Δεν είναι νόμιμη και ηθική η Λίζα, 65 χρόνια βασίλισσα; *** Παιδιά, η χάι σοσάιτυ δεν παρανομεί ποτέ, χωνεύτε το. *** Ποιος Άκης μωρέ; *** Αυτός ο φουκαράς, που τον κλείσανε φυλακή για έναν αριθμό τηλεφώνου; *** Πες κι εσύ, ρε Μπένυ! *** Και τον παράτησε κι η Βίκυ από πάνω, τον δόλιο. *** Πάντως, όλοι οι φραγκάτοι είναι πολύ θρήσκοι, ε; *** Όλοι στέλνουν τα λεφτά τους σε φορολογικούς παράδεισους. *** Αλίμονο σε μας τους άθεους να λέτε... *** ... Σέχτα Επαναστατών, Επαναστατική Αλληλεγγύη... *** Αυτό με τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις στο Χόλλυγουντ, πώς το βλέπετε; *** Με τόσα ατάλαντα χαζοχαρούμενα που θέλουν να γίνουν σταρ, αναρωτιέμαι ποιος παρενοχλεί ποιον. *** Και πολύ καλά τα είπε η Μπελλούτσι. *** Παρ' ότι ως Μαλένα πρέπει να την παρενόχλησε μέχρι και ο βοηθός μπούμαν. *** Να δείτε που σε λίγο θα διαβάζουμε στους τίτλους των ταινιών ότι στα γυρίσματα κανένας ηθοποιός δεν παρενοχλήθηκε σεξουαλικά. *** Μικροδράκουλας: "Έχουμε παραγωγή λόγου στην αντιπολίτευση που δεν έχουμε ξαναδεί σε τέτοιο επίπεδο και βάθος." *** Εμ, έχεις μαζέψει όλους τους άριστους, Κούλη μου, κι αυτό βγαίνει προς τα έξω. *** Λίγο την ποιότητα να
Στο μεταξύ, κάπου στην ελληνική ύπαιθρο...
βελτιώσετε μόνο, γιατί παράγετε και μαλακία που σπάει καρύδια. *** ... Επαναστατικός Αγώνας, Αντικρατική Πάλη... *** Αληθεύει ότι ο Μαρινάκης κινδυνεύει να χάσει την αντιδημαρχία στον Πειραιά επειδή διώκεται για κακουργήματα; *** Ποιος κερατάς έχει βγάλει τέτοιους νόμους, γαμώ το σπιτάκι του μέσα; *** Μη στενοχωριέσαι, προεδρέ μου. *** Έχεις ένα κουτσούνι για δήμαρχο, βάλε άλλο ένα για αντιδήμαρχο και στα παπάρια σου. *** Πανώ με μπλάνκο, ρε παιδιά; *** Βγαίνει μπλάνκο σε κουβά; *** Και το συνθηματάκι δεν... *** "No Politica" και "Το κράτος είναι ο Ολυμπιακός" πάει; *** Ιδέα του Τσουκαλά ήταν; *** Κι ολόκληρο κράτος χάνει από κάποιον Λεκαβίτσιους; *** Πού τον βρήκες αυτόν, ρε Τράκη; *** ...Διεθνές Επαναστατικό Μέτωπο, Λαϊκή Πάλη... *** Πώς σχολιάζετε την αποβολή του μαθητή που ανέβηκε σε στύλο της ΔΕΗ για να βάλει την σημαία; *** Δεν καταλαβαίνω γιατί τον απέβαλαν. *** Σε ψυχίατρο έπρεπε να τον στείλουν για να προλάβουν τα χειρότερα. *** Επί τέλους, να και μια σωστή μεταρρύθμιση! *** Για τον φόρο διαφημίσεων λέω, που μειώνεται από 20% σε 5%. *** Καιρός ήταν, να ανασάνουν λίγο και τα κανάλια. *** Άσε που μπορεί να φιλοτιμηθεί κάποιο και να πληρώσει κατιτίς, μιας και ως τώρα δεν πλήρωνε κανένα. *** Μικροδράκουλας: "Η Ελλάδα έχει πρόβλημα θεσμών, δεν έχει μόνο πρόβλημα οικονομίας." *** Άει γεια σου, λεβεντάκο μου! *** Επί τέλους, κοιτάχτηκες στον καθρέφτη! *** ... Φράξια επαναστατών, Ρουβίκωνας... *** Ελπίζω πως δεν έχετε ξεχάσει τις αυριανές εκλογές. *** Τί παναπεί "ποιες εκλογές", βρε άχρηστοι; *** Η μεγάλη δημοκρατική παράταξη της χώρας εκλέγει αρχηγό κι εσείς κουνιώνται; *** Σταύραξ: "Θέλουμε το τρίτο στέρεο πόδι σε ένα ασταθές περιβάλλον." *** Σταύρακα, έχεις δει τραπέζι με τρία πόδια να είναι σταθερό; *** Άσε που εμείς όταν λέμε "τρίτο πόδι" δεν έχουμε κατά νου την σταθερότητα. *** Μάνος: "Την Κυριακή 12 Νοεμβρίου θα ψηφίσω... απόδειξη λαού που ξυπνάει." *** Στέφανε, με προβληματίζεις. *** Ή άρχισες να πασοκίζεις τώρα στα στερνά σου ή η νέα παράταξη
Ευτυχισμένα χρόνια
νεοφιλελεδίζει. *** Ωχ, μπαναΐα μου... *** ... Αντάρτες πόλης, Αντιεξουσιαστική Ομάδα Nopasaran. *** Σήμερα το ιστολόγιο προσπάθησε να σας επαναφέρει στην τάξη, θυμίζοντάς σας ότι οφείλετε να νιώθετε τρομοκρατημένοι διότι... έτσι πρέπει. *** Τι σκατά εγγύηση θες, ρε Θανάση, που κυκλοφορεί ελεύθερος ο Κουφοντίνας; *** Καλής λειτουργίας; *** Φούρνος μικροκυμάτων είναι ο άνθρωπος, να συνοδεύεται με εγγύηση; *** Η σκυθρωπή κοπελλιά της πρώτης φωτογραφίας δεν είναι άλλη από την πασίγνωστη κρητικιά δευτεραγωνίστριά μας Σαπφώ Χανδάνου, γνωστή ως Σαπφώ Νοταρά. *** Στην τελευταία φωτογραφία του 1977 την βλέπετε μαζί με τον Γιάννη Τσαρούχη, να ετοιμάζουν τις "Τρωάδες". *** Το 1954, ο Τσαρούχης τής είχε κάνει στα σοβαρά πρόταση γάμου αλλά η Νοταρά νόμιζε ότι της είχαν στήσει πλάκα. *** Γι' αυτό του απάντησε "άει στον διάολο Γιάννη". *** Όταν έμαθε την αλήθεια το 1977, κόντεψε να πάθει αποπληξία. *** Σήμερα λέω να σας αποχαιρετήσω με ένα από τα -κατά την γνώμη μου- δέκα ωραιότερα ροκ άλμπουμ όλων των εποχών. *** Κυρίες, δεσποινίδες και κύριοι, στο πλατώ τού πικάπ το υπέροχο πρώτο άλμπουμ των It's A Beautul Day με τίτλο το όνομά τους και η μαγεία του White Bird ήδη πλημμυρίζει τον χώρο. *** "It's a beautiful day", λοιπόν, για να απολαύσετε την μουσική όπως θα έπρεπε να είναι. *** Αν, το Bombay Calling, το πρώτο κομμάτι της δεύτερης πλευράς, σας θυμίζει κάτι, έχετε δίκιο. *** Εύχομαι το ίδιο υπέροχα να περάσει ολόκληρο το σαββατοκύριακό σας. *** Και μακρυά από όλους τους τρομοκράτες και δη από τον χειρότερο, την... *** Χρυσή Αυγή. ***

10 Νοεμβρίου 2017

Προσοχή σε ό,τι λάμπει!

Στα σχόλια που έκαναν οι αναγνώστες των τελευταίων κειμένων περί χρυσού, περιλαμβάνονται και κάτι περίεργες κουβέντες για χρυσό-μαϊμού και για βολφράμιο. Στον ανυποψίαστο αναγνώστη αυτές οι κουβέντες ακούγονται κάπως συνωμοσιολογικές. Εμένα, πάλι, μου θύμισε μια παλιά ιστορία, την οποία βάλθηκα να ξανασκαλίσω. Απαντώντας στα σχόλια, έκανα αυθόρμητα λόγο για ιστορία "δέκα, δεκαπέντε χρόνων". Τελικά, είναι λίγο νεώτερη αν και οι ρίζες της πάνε πιο πίσω στον χρόνο. Αλλά ας την πάρουμε από την αρχή.

Στις αρχές Οκτωβρίου 2009, στην αγορά χρυσού του Λονδίνου επικρατεί πανικός. Οι αγοραστές επιμένουν να παραλάβουν το χρυσάφι που έχουν προαγοράσει και απορρίπτουν την γενναιόδωρη αντιπαροχή σε χρήμα που τους προσφέρεται. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η London Bullion Market Association δεν κάνει δεκτές τις ράβδους χρυσού τις οποίες έδωσε η Τράπεζα της Αγγλίας στην J.P.Morgan και την Deutsche Bank για να καλύψουν τις παραπανίσιες, σε σχέση με τα πραγματικά τους αποθέματα, ποσότητες που είχαν προπωλήσει. Με απλά λόγια: οι ράβδοι που εμφανίζονται δεν πληρούν τις προδιαγραφές της LBMA!

Πλάκες χρυσού ενός κιλού με εμφανή σήμανση (καθαρότητα, βάρος, αύξων αριθμός, χυτήριο)

Το πρωτόγνωρο επεισόδιο κινεί το ενδιαφέρον ενός ειδικού συμβούλου της GATA, του καναδού οικονομολόγου Ρομπ Κίρμπυ, ο οποίος αρχίζει να το ψάχνει περισσότερο και δεν αργεί να βγάλει λαβράκι.

Εκείνη την καυτή πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου, το υποκατάστημα της κεντρικής τράπεζας της Κίνας στο Χονγκ-Κονγκ παραλαμβάνει μια ποσότητα ράβδων χρυσού. Παρ' ότι η παράδοση συνοδεύεται από πιστοποιητικά GLD (Good London Delivery) του London Bullion Market, οι κινέζοι ζητούν από την LBMA να διενεργήσει ποιοτικό έλεγχο. Το αποτέλεσμα του έλεγχου είναι συγκλονιστικό: οι ράβδοι χρυσού είναι μαϊμού! Παρ' ότι οι ενδείξεις πάνω στις ράβδους πιστοποιούν ότι προέρχονται από το Φορτ Νοξ (το δεύτερο σε μέγεθος θησαυροφυλάκιο των ΗΠΑ, μετά από εκείνο της Fed), εν τούτοις δεν είναι παρά ράβδοι βολφραμίου επιστρωμένες με χρυσό!

Παρένθεση πρώτη. Γιατί οι πλαστές ράβδοι γίνονται με βολφράμιο και όχι με κάτι ακόμη φτηνότερο; Το 2008, η κεντρική τράπεζα της Αιθιοπίας είχε προσπαθήσει να πουλήσει στην αντίστοιχη τράπεζα της Νότιας Αφρικής επιχρυσωμένες ράβδους ατσαλιού για γνήσιο χρυσάφι. Η μαϊμουδιά αποκαλύφθηκε πανεύκολα: μια ράβδος χρυσού ζυγίζει δυόμισυ φορές περισσότερο από μια ισομεγέθη ράβδο ατσαλιού. Ο χρυσός είναι ένα από τα πιο "πυκνά" μέταλλα και, επομένως, για να πλαστογραφήσεις μια ράβδο χρυσού πρέπει να χρησιμοποιήσεις ένα μέταλλο παρόμοιας πυκνότητας ώστε να μη προδοθείς από το βάρος. Το φτηνότερο μέταλλο με πυκνότητα σχεδόν ίδια με εκείνη του χρυσού είναι το βολφράμιο. Κλείνει η πρώτη παρένθεση.

Με βάση τους κωδικούς αριθμούς των πλαστών ράβδων, σύντομα οι ερευνητές ανακάλυψαν κάτι πολύ ενδιαφέρον. Ως γνωστόν, όταν κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, η περιουσία της ληστεύθηκε από διάφορα αρπακτικά. Ανάμεσα στην λεία βρέθηκαν κάπου ενάμισυ εκατομμύριο ράβδοι βολφραμίου, βάρους τετρακοσίων ουγγιών η καθεμιά. Αυτές οι ράβδοι ταξίδεψαν διά θαλάσσης μέχρι τον Παναμά, απ΄όπου μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στην Μένα του Αρκάνσας, μια πόλη γνωστή ως κέντρο παράνομης διακίνησης όπλων και ναρκωτικών. Από την Μένα, μεταφέρθηκαν με φορτηγά σταδιακά (δυο φορτηγά κάθε φορά) σε ειδικό εργοστάσιο της Νότιας Καλιφόρνιας, όπου επιχρυσώθηκαν και σημάνθηκαν όπως ακριβώς σημαίνονταν οι αυθεντικές ράβδοι χρυσού. Οι ράβδοι-μαϊμού κατέληξαν στο Φορτ Νοξ και από εκεί, μέσω της Fed, πλημμύρισαν τον κόσμο.

Παρένθεση δεύτερη. Ίσως να είναι σύμπτωση αλλά την εποχή που συμβαίνουν όλα αυτά, πρόεδρος των ΗΠΑ αναδεικνύεται ο μέχρι τότε κυβερνήτης του Αρκάνσας Μπιλ Κλίντον, ο οποίος τοποθετεί στο υπουργείο οικονομικών τον Λώρενς Σάμμερς, τον οποίο κατηγόρησε η GATA για χειραγώγηση της τιμής του χρυσού. Παρεμπιπτόντως, επί κεφαλής της Fed είναι ο πολύς Άλαν Γκρήνσπαν, ο οποίος παραδέχτηκε ότι οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να χειραγωγήσουν την τιμή του χρυσού. Κλείνει και η δεύτερη παρένθεση.

Πριν ολοκληρώσουμε την σημερινή μας ιστορία, ας προσθέσουμε μερικές πινελιές ακόμη. Στην Νέα Υόρκη εδρεύει η New York Mercantile Exchange (NYMEx), ένας οργανισμός στις αρμοδιότητες του οποίου είναι η τήρηση αρχείου για κάθε ράβδο ή πλάκα χρυσού που μπαίνει στην χώρα ή βγαίνει απ' αυτήν (προέλευση, χυτήριο, αύξων αριθμός κλπ). Στα τέλη Ιανουαρίου 2004 η εισαγγελία της Νέας Υόρκης διέταξε έρευνα στα αρχεία τής NYMEx, τα αποτελέσματα της οποίας δεν δόθηκαν ποτέ στην δημοσιότητα. Πάντως, λίγο καιρό αργότερα και ενώ η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη, στα ψιλά των εφημερίδων βγαίνει μια περίεργη ειδησούλα:
ΛΟΝΔΙΝΟ, 14 Απριλίου 2004 (Ρώυτερς) - Η NM Rothschild & Sons Ltd, η θυγατρική τής επενδυτικής τράπεζας Rothschild που εδρεύει στο Λονδίνο, δήλωσε ότι θα αποσυρθεί από την εμπορία αγροτικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένου του χρυσού, κατόπιν αποφάσεως για αναθεώρηση των δραστηριοτήτων της.
Το θησαυροφυλάκιο των ΗΠΑ στο Φορτ Νοξ. Εδώ φυλάσσονται σχεδόν πέντε τόννοι χρυσού.

Η κίνηση αυτή της Rothschild προβλημάτισε πολλούς. Ανάμεσά τους και τον Μπιλ Μέρφυ της GATA, ο οποίος αναρωτήθηκε δημοσίως: "Γιατί οι Ρότσιλντ αφήνουν την αγορά χρυσού τώρα; Νομίζω πως αυτό είναι ύποπτο. Κάτι δεν πάει καλά. Προφανώς, γνωρίζουν ότι κάποιο μεγάλο σκάνδαλο πρόκειται να ξεσπάσει και δεν θέλουν να μπλέξουν".

Όμορφος κόσμος αλλά προσοχή σε ό,τι λάμπει! Μπορεί να πέσετε σε βολφράμιο.

----------------------------------------------
Περισσότερα για το θέμα:
- "Adrian Douglas: How much imaginary gold has been sold?", GATA, 16/10/2009.
- "On doing God's work", Rob Kirby, 12/11/2009.
- "The Genesis of the Gold-Tungsten: The Rest of the Story", Rob Kirby, pdf χωρίς ημερομηνία.
- "Fake gold bars in Bank of England and Fort Knox", Pakistan Daily, 11/1/2010 (αναδημοσίευση του άρθρου της εφημερίδας σε Φόρουμ).

9 Νοεμβρίου 2017

Μια κομπίνα και μια γκάφα

Χτες μιλήσαμε για τις συναλλαγές (swap) με τις οποίες οι τράπεζες χειραγωγούν την τιμή του χρυσού. Υπάρχει, όμως, ένας άλλος τρόπος χειραγώγησης, ο οποίος επιστρατεύεται για την συγκράτηση της τιμής τού μετάλλου όποτε υπάρχουν σαφείς ενδείξεις πως θα ανεβεί. Εδώ το κόλπο λέγεται προπώληση σε απλά ελληνικά και δεν είναι άλλο από την -κατ' αρχήν, νόμιμη- εκμετάλλευση ενός χρηματοπιστωτικού εργαλείου που λέγεται Forward Hedge ή Συμβόλαιο Μελλοντικής Εκπλήρωσης.

Αναγκαία παρένθεση για να εξηγήσουμε τι πράγμα είναι αυτό το Forward Hedge. Είναι ένα συμβόλαιο όπου οι δυο συμβαλλόμενες πλευρές συμφωνούν την διενέργεια μιας αγοραπωλησίας συγκεκριμένου αγαθού, σε συγκεκριμένη ποσότητα και συγκεκριμένη τιμή, σε μια συγκεκριμένη μελλοντική ημερομηνία. Τα συμβόλαια αυτά συνάπτονται σε περίπτωση που ο μεν πωλητής προβλέπει ότι η τιμή του πωλούμενου αγαθού θα πέσει, ο δε αγοραστής προβλέπει ότι θα ανεβεί. Γενικώτερα, όμως, συνάπτονται και όταν υπάρχει έντονη αβεβαιότητα για την μελλοντική τιμή, ώστε να ελαχιστοποιείται το ρίσκο και για τις δυο πλευρές. Κλείνει η παρένθεση.

Barrick Gold: Το χρυσωρυχείο στο Πουέμπλο Βιέχο της Δομινικανής Δημοκρατίας
Πάμε τώρα να δούμε πώς χρησιμοποιείται αυτό το εργαλείο στην χειραγώγηση της τιμής του χρυσού. Βγαίνει ένας παραγωγός χρυσού και συνάπτει συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, με τα οποία προπωλεί τον χρυσό που θα εξορύξει. Μέχρις εδώ, όλα είναι νόμιμα και καλά. Το κακό αρχίζει από την στιγμή που ο εν λόγω παραγωγός συνάπτει συμβόλαια για ποσότητες χρυσού που δεν είναι δυνατόν να καλύψει με την εξόρυξη. Σ' αυτή την περίπτωση, για να εκπληρώσει τα συμβόλαιά του, πρέπει από κάπου να δανειστεί χρυσό. Έρχεται, λοιπόν, σε επαφή με μια Bullion Bank, η οποία με την σειρά της δανείζεται αυτόν τον χρυσό από κάποια κεντρική τράπεζα και τον εξυπηρετεί.

Αν η τιμή του χρυσού τραβήξει την ανηφόρα, ζημιώνονται τόσο ο παραγωγός όσο και η Bullion Bank. Άρα, το συμφέρον τους είναι να συγκρατήσουν ή και να ρίξουν την τιμή του μετάλλου. Κι αυτό, βάσει του νόμου προσφοράς και ζήτησης, γίνεται με την αύξηση της προσφερόμενης ποσότητας: όσο μεγαλύτερη ποσότητα βγαίνει για πούλημα, τόσο χαμηλότερα θα κυμανθεί η τιμή.

Θυμάστε που χτες κάναμε λόγο για μια καναδική εταιρεία εξόρυξης, την Barrick Gold Corporation; Αυτή εταιρεία, λοιπόν, έχει βρεθεί δυο φορές κατηγορούμενη για χειραγώγηση της τιμής τού χρυσού με την διαδικασία που μόλις περιγράψαμε. Και τις δυο φορές απαλλάχτηκε, με το σκεπτικό ότι μαζί της θα έπρεπε να βρεθούν στο εδώλιο και οι άλλες εξορυκτικές εταιρείες που έκαναν το ίδιο κόλπο αλλά και οι τράπεζες που εμπλέκονταν στην διαδικασία. Όμως, οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν ποτέ να εναχθούν διότι έχουν ασυλία, οπότε η δίωξη κατά της Barrick έπαψε για τυπικούς λόγους.

Την δεύτερη φορά, που η Barrick βρέθηκε κατηγορούμενη (είχε δανειστεί χρυσό για 15 ολόκληρα χρόνια!), πήγε την υπεράσπισή της ένα βήμα πιο πέρα: για να εκτελεστεί ένα εμπορικό συμβόλαιο, συμμετέχουν όλες οι συμβαλλόμενες πλευρές, άρα η ίδια δεν ήταν παρά ένας κρίκος σε μια αλυσίδα όπου συμμετείχαν η J.P.Morgan (ως Bullion Bank) και οι κεντρικές τράπεζες από τις οποίες η J.P.Morgan έπαιρνε χρυσό, οπότε η ασυλία που απολαμβάνουν οι κεντρικές τράπεζες θα έπρεπε να επεκταθεί και στους άλλους κρίκους της αλυσίδας (*).

Αξίζει να σημειώσουμε εδώ μια αποστροφή του Άλαν Γκρήνσπαν, από το 1998: "Ούτε τα ιδιωτικά συμφέροντα δεν μπορούν να περιορίσουν τις διακινούμενες ποσότητες χρυσού, ενός αγαθού που διαπραγματεύεται over-the-counter, από την στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες είναι έτοιμες να δανείσουν αυξημένες ποσότητες χρυσού σε περίπτωση που η τιμή ανεβεί". Με δεδομένο ότι εκείνη την εποχή ο Γκρήνσπαν ήταν διοικητής κεντρικής τράπεζας, η εν λόγω αποστροφή μάλλον συνιστά ομολογία χειραγώγησης.


Θα ολοκληρώσουμε με μια ακόμη ιστοριούλα, αρκετά πιο πιπεράτη.

Το 1999, οι φήμες έλεγαν πως η Goldman Sachs είχε τζογάρει στο London Bullion Market περί τους χίλιους τόννους χρυσού. Το κακό για την τράπεζα ήταν ότι, σαν ήρθε η ώρα να επιστρέψει τα δανεικά, το ράδιο-αρβύλα διέδωσε γρήγορα την πληροφορία πως η Goldman Sachs ψάχνει κατά καπνού έναν τόννο. Εννοείται πως οι φήμες για τόσο αυξημένη ζήτηση όχι μόνο ανέκοψαν την πτωτική πορεία τής τιμής τού χρυσού αλλά άρχισαν να την σπρώχνουν και προς τα πάνω, κάτι που ήταν καταστροφικό για την τράπεζα. Πάνω από το νούμερο 200 της Γουέστ Στρητ άρχισαν να μαζεύονται μαύρα σύννεφα...

Ευτυχώς, για την Goldman Sachs, εκείνη την δύσκολη ώρα επενέβη ως από μηχανής θεός η Μεγάλη Βρεττανία, η οποία ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά ότι προτίθεται να βγάλει για πούλημα πάνω από το μισό της απόθεμα σε χρυσό, προκειμένου να επενδύσει τις εισπράξεις σε συνάλλαγμα (κυρίως ευρώ). Η επίσημη ανακοίνωση για πώληση υπερκέρασε τις φήμες για αγορά και η τιμή του χρυσού άρχισε να κατρακυλάει. Το σκάνδαλο δεν άργησε να ξεσπάσει αλλά, τελικά, οι βρεττανοί πολίτες είδαν 395 τόννους από το χρυσάφι της χώρας τους να "σκοτώνεται" στην εξευτελιστική τιμή των 255 δολλαρίων περίπου ανά ουγγιά, το ιστορικά χαμηλότερο επίπεδο. Μέσα σε δυο χρόνια και μετά από 17 πράξεις, η πώληση ολοκληρώθηκε. Αμέσως η τιμή άρχισε να ξαναπαίρνει την ανηφόρα...

Μπορεί η Βρεττανία να ζημιώθηκε χάρη στην περίεργη απόφαση της κυβέρνησής της, όμως η Goldman Sachs όχι απλώς απέφυγε την καταστροφή αλλά έβγαλε και τρελό κέρδος, μιας και έκλεισε τα σορταρίσματά της με τρόπο ευνοϊκώτερο απ' όσο θα μπορούσε ποτέ να ονειρευτεί. Για την ιστορία, ας σημειώσουμε το όνομα του υπουργού οικονομικών που πήρε την απόφαση να σκοτώσει τον χρυσό της χώρας του. Πρόκειται για τον γνωστό μας κατοπινό πρωθυπουργό των εργατικών Γκόρντον Μπράουν. Το γεγονός καταγράφηκε ως Brown's Blunder (Γκάφα του Μπράουν) και η χαμηλότερη τιμή του χρυσού (252,9 δολλάρια) ως Brown's Bottom (Πάτος του Μπράουν). Για τον "πάτο", δεν υπάρχει αμφιβολία. Για την "γκάφα", όμως...

Διακύμανση της τιμής του χρυσού από το 1995 μέχρι σήμερα. Με μπλε χρώμα σημαίνεται η περίοδος
κατά την οποία πωλείται ο αγγλικός χρυσός. Η "επιτυχία" του Μπράουν είναι φανερή.

----------------------------------------
(*) Περισσότερα για την εν λόγω υπόθεση:
- "Barrick Gold, J.P. Morgan Chase accused of manipulating gold market", CBC News, 29/1/2003.
- "Class-Action Suit Seeks Damages For Gold Investors from Barrick and J.P. Morgan Chase, GATA Says", Business Wire, 27/9/2004.
- Το υπερασπιστικό υπόμνημα της Barrick (σε μορφή pdf), 28/2/2003.

(**) Για την "Γκάφα του Μπράουν" διαβάστε, επίσης:
- "Goldfinger Brown's £2 billion blunder in the bullion market", Sunday Times, 15/4/2007. Επειδή ο επίσημος ιστότοπος απαιτεί συνδρομή, δείτε το δημοσίευμα εδώ.
- "Sale of UK gold reserves, 1999–2002", άρθρο της βρεττανικής Wikipedia.
- Συζήτηση στην βρεττανική Βουλή των Κοινοτήτων, όπου ο λόρδος Πήτερ Τάπσελ αποδομεί την απόφαση του Μπράουν.