To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.
Πνευματικά δικαιώματα δεν υπάρχουν. Οι ιδέες πρέπει να κυκλοφορούν ελεύθερα. Άρα, η αντιγραφή επιτρέπεται.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

16 Ιανουαρίου 2018

Η απόδραση των Βούρλων - 5. Η προετοιμασία

Όσοι λένε πως ο εμφύλιος τελείωσε το 1949, είναι βαθειά νυχτωμένοι. Δεν είναι μόνο το περίφημο "βάζουμε το όπλο παρά πόδα", που δήλωσε ο Ζαχαριάδης από το ραδιόφωνο του Βουκουρεστίου στις 16 Οκτωβρίου 1949. Είναι, κυρίως, ο απηνής διωγμός που εξαπέλυσε το μετεμφυλιοπολεμικό κράτος κατά των κομμουνιστών, των συνοδοιπόρων τους αλλά και καθ' οιουδήποτε εκείνο θεωρούσε ως απειλή για την τάξη πραγμάτων που ήταν ταγμένο να υπηρετεί. Ένας διωγμός που, πότε καλυμμένα και πότε εξώφθαλμα, κράτησε κοντά τρεις δεκαετίες.

Από το καλοκαίρι του 1954, με τις πληγές του εμφυλίου να πυορροούν ακόμη, η κυβέρνηση του "Ελληνικού Συναγερμού" επιδίδεται σε οργιώδες κυνηγητό των στελεχών του κομμουνιστικού κόμματος σε όλη την χώρα. Έχει φτάσει η πληροφορία ότι τέτοια στελέχη, που είχαν αναγκαστεί να αυτοεξοριστούν, επιστρέφουν για να στελεχώσουν τα όργανα του κόμματος. Η αστική εξουσία έχει κάθε λόγο να ανησυχεί, παρ' ότι υποτίθεται πως λίγα χρόνια πριν, το 1949, κέρδισε τον πόλεμο και συνέτριψε τους αντιπάλους της, "θάβοντάς τους στην άμμο στο Βίτσι και στον Γράμμο". Όμως, η ίδρυση της ΕΔΑ το 1951, η εκλογική εδραίωσή της και η συνεχής ισχυροποίησή της δεν επιτρέπουν κανέναν εφησυχασμό.

Σχέδιο της απόδρασης με υπολογισμούς από τον δραπέτη Κώστα Τσακίρη

Το κυνηγητό είναι απηνές. Στο υπουργείο εθνικής άμυνας (δεν υπάρχει ακόμη υπουργείο δημόσιας τάξης) προΐσταται ένας φανατικός αντικομμουνιστής, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο οποίος έχει ξεκάθαρη θέση υπέρ των διωγμών. Ο Κανελλόπουλος υμνολογεί την Μακρόνησο ήδη από τις 23 Μαρτίου 1949, ως υπουργός στρατιωτικών τότε: "Στο ξερονήσι αυτό εβλάστησε η Ελλάς ωραιοτέρα από κάθε φορά. Η ιστορία θα γράψει πως η στροφή της παγκοσμίου καταστάσεως εδώ άρχισε, στη Μακρόνησο". Την επόμενη μέρα δηλώνει σε συνεντευξή του: "Το φαινόμενον της Μακρονήσου είναι μοναδικόν εις τον κόσμον ολόκληρον. Πρόκειται περί θαυμαστού συνδυασμού τής παιδείας με τον στρατόν (σ.σ.: !!). Οι εμπνευσθέντες οργανώσαντες και διαχειριζόμενοι με τόσην επιτυχίαν το έξοχον αυτό έργον είναι άξιοι βαθείας εθνικής ευγνωμοσύνης". Στις 11 Σεπτεμβρίου 1949 θα ξεκαθαρίσει ότ "δεν θα επιτραπή η αναβίωσις και η δράσις του κομμουνισμού εις την Ελλάδα" ενώ στις 11 Νοεμβρίου 1949 απευθύνει έκκληση προς την δύση ζητώντας "αι ελεύθεραι κυβερνήσεις να θέσουν εκτός νόμου τα κομμουνιστικά κόμματα".

Ο Κανελλόπουλος είναι ο υπουργός αλλά έχει και σωρεία πρόθυμων συμπαραστατών. Είναι οι λογής-λογής προδότες και δωσίλογοι, οι οποίοι έχουν στελεχώσει τον κρατικό μηχανισμό είτε ως βασικοί μοχλοί του είτε ως απλά γρανάζια του. Οι υπηρεσίες τους είναι πολύτιμες και οι συλλήψεις είναι σχεδόν καθημερινές και ενίοτε ομαδικές. Στις 4 Σεπτεμβρίου 1954, ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος δηλώνει με περηφάνεια: "Η ελληνική κυβέρνησις ευρίσκεται εις την ευχάριστον θέσιν να ανακοινώση προς τον ελληνικόν λαόν και τον ελεύθερον κόσμον την μεγαλύτεραν επιτυχίαν του ελληνικού κράτους εις τον αγώνα του εναντίον του κομμουνισμού από του τέλους του συμμοριακού πολέμου μέχρι σήμερον. Πρόκειται περί της αποδιοργανώσεως του παρανόμου Κ.Κ.Ε. και της ανακαλύψεως του δικτύου κατασκοπείας και πληροφοριών τού διεθνούς και ελληνικού κομμουνισμού, τού οργανωθέντος εν Ελλάδι εις βάρος αυτής, των βαλκανικών συμμάχων της και των συμμαχικών κρατών, μελών τού ΝΑΤΟ".

Οι περισσότεροι από τους συλληφθέντες μεταφέρονται στην φυλακή των Βούρλων. Μέχρι τα τέλη της χρονιάς οι πολιτικοί κρατούμενοι της φυλακής έχουν φτάσει τους 132. Το χειρότερο είναι ότι, με τον ψυχρό πόλεμο να εντείνεται διαρκώς, οι ΗΠΑ πιέζουν για παραδειγματικές τιμωρίες, δηλαδή για εκτελέσεις. Τότε είναι που μεταξύ των κρατουμένων αρχίζει να επωάζεται η ιδέα της οργάνωσης μιας απόδρασης. Θα ήταν μια απόδραση που θα είχε πολλαπλό όφελος. Πρώτον, θα ρούμπωνε τον Παπάγο αλλά και όσους άλλους κορδώνονταν ότι εξάρθρωσαν το κομμουνιστικό κόμμα, δείχνοντάς τους ότι έκαναν μια τρύπα στο νερό. Δεύτερον, η επιστροφή των δραπετών στα κομματικά τους καθήκοντα θα σήμαινε την συνέχιση της ανασυγκρότησης των οργανώσεων του κόμματος. Και τρίτον, θα εξασφάλιζε την αναστολή των δικών των υπολοίπων πολιτικών κρατουμένων, πιθανώς δε και την αναστολή της εκτέλεσης όσων ήσαν ήδη καταδικασμένοι.

Ας σταθούμε λίγο εδώ, να κάνουμε μια παρατήρηση. Είπαμε ότι η απόδραση σχεδιάστηκε από τους ίδιους τους κρατούμενους. Προφανώς, αυτό οδηγεί κάποιους στο συμπέρασμα ότι το κόμμα ήταν αντίθετο στην απόδραση. Όμως, το κόμμα δεν μπορούσε να είναι ούτε αντίθετο ούτε σύμφωνο αφού δεν είχε ιδέα. Μη ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στο 1954, το ΚΚΕ είναι παράνομο και η ηγεσία του βρίσκεται στο Βουκουρέστι. Όταν ενημερώθηκε για την σχεδιαζόμενη απόδραση, δεν εξέφρασε καμμιά αντίρρηση.

Στον σχεδιασμό της απόδρασης βοηθάει το γεγονός ότι οι πολιτικοί κρατούμενοι διαμένουν στα "κατσικάδικα", δηλαδή στο πίσω μέρος των φυλακών, προς την γωνία Δογάνη και Ευβοίας (σήμερα Σωκράτους), στην απέναντι ακριβώς γωνία από εκεί που βρισκόταν το διοικητήριο. Επειδή δεν είναι δυνατόν να ανοιχτούν κρυφά τρύπες τόσο στους τοίχους των κελλιών όσο και στον μαντρότοιχο, ο μόνος τρόπος διαφυγής είναι να ανοιχτεί λαγούμι. Το πρόβλημα είναι πού θα βγαίνει αυτό το λαγούμι. Στον δρόμο; Αδύνατον, για δυο λόγους: πρώτον, όταν το σκάψιμο θα πλησίαζε στην επιφάνεια, ο δρόμος θα κατέρρεε από το βάρος των διερχόμενων οχημάτων και, δεύτερον, οι δραπέτες θα γίνονταν αντιληπτοί από τους φρουρούς των υπερυψωμένων σκοπιών. Την λύση στο πρόβλημα προσφέρει το εργοστάσιο της αγγλικής εταιρείας Ντεστρέ (έφτιαχνε το περίφημο λουλάκι), που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά του δρόμου. Το λαγούμι πρέπει να φτάσει ως εκεί. Πώς να μετρηθεί, όμως, η απόσταση; Πίσω από την μάντρα ούτε με το μάτι δεν μπορείς να υπολογίσεις.

Οδός Δογάνη. Αριστερά, ο μαντρότοιχος της φυλακής. Δεξιά το εργοστάσιο της Ντεστρέ (φωτ.: εφημ. Τα Νέα)

Στο κρίσιμο αυτό σημείο επιστρατεύονται δυο κοπέλλες, η Ειρήνη Πετρουλάκη και η Λένα Χριστοδούλου, οι οποίες διαθέτουν την απαραίτητη εκπαίδευση. Η πρώτη είναι πράγματι μνηστή κρατουμένου (του Θόδωρου Βασιλόπουλου), η δεύτερη υποδύεται την μνηστή κάποιου άλλου και έτσι μπορούν να τους βλέπουν σε ώρες επισκεπτηρίου. Οι δυο κοπέλλες καταγράφουν με ακρίβεια το ύψος του μαντρότοιχου, το πλάτος της οδού Δογάνη και των πεζοδρομίων της. Μπαίνουν μέσα στο εργοστάσιο ως επισκέπτριες και φτιάχνουν μια κάτοψη του κτηρίου, αποτυπώνοντας τους εσωτερικούς αλλά και τους εξωτερικούς του χώρους και σημειώνοντας πιθανά σημεία εξόδου του λαγουμιού. Τέλος φτιάχνουν ένα σκαρίφημα του πίσω μέρους της φυλακής, αποτυπώνοντας το ακριβές σημείο των σκοπιών.

Στο επόμενο επισκεπτήριο, αυτά τα πολύτιμα στοιχεία περνούν στα χέρια των κρατουμένων. Όλα φωνάζουν πως η είσοδος του πηγαδιού πρέπει να ανοιχτεί στο κελλί 13, που βρίσκεται πιο κοντά στο εργοστάσιο της Ντεστρέ. Οι υπολογισμοί λένε ότι πρέπει να ανοιχτεί ένα πηγάδι τριών μέτρων ως τα θεμέλια και μετά ένα λαγούμι 22 μέτρων ως τα λουτρά που βρίσκονται στην αυλή του εργοστασίου. Βουνό, ναι. Όχι, όμως, απροσπέλαστο! Αρκεί να λυθούν τρία βασικά προβλήματα: (α) πού θα πάει τόσο χώμα; (β) με τι εργαλεία θα γίνει το σκάψιμο; (γ) πώς δεν θα πάρουν μυρωδιά οι φύλακες; Σιγά τα προβλήματα, καλέ!

15 Ιανουαρίου 2018

Η απόδραση των Βούρλων - 4. Από το χαμαιτυπείο στην φυλακή

Πειραιάς. Μέσα 19ου αιώνα. Το επίνειο της Αθήνας και πρώτο λιμάνι τής χώρας αντιμετωπίζει το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν όλα τα μεγάλα λιμάνια τής εποχής: την εκτεταμένη πορνεία. Στον Πειραιά δε το πρόβλημα αυτό είναι εντονώτερο, αφού λόγω της μορφολογίας του ευνοείται η λειτουργία οίκων ανοχής σε ολόκληρη σχεδόν την πόλη. Και σαν να μη φτάνει αυτό, τα περισσότερα απ' αυτά τα "σπίτια" λειτουργούν εκτός παντός ελέγχου, αφού οι ιδιοκτήτες τους δεν έχουν κανένα λόγο να ξοδεύονται για να συμμορφώνονται με τις υγειονομικές ή άλλες διατάξεις. Τους σφράγισε ο έλεγχος το μαγαζί; Την άλλη μέρα θα το ξανανοίξουν δυο σπίτια πιο κάτω.

Μπροστά σ' αυτόν τον πονοκέφαλο, ο Δήμος υποβάλλει το 1873 στην κυβέρνηση αίτημα για την κατασκευή ενός μεγάλου κτηρίου ή, έστω, συγκροτήματος μικρότερων κτηρίων ώστε να μαζευτούν όλοι οι οίκοι ανοχής τής πόλης σε κάποιο συγκεκριμένο μέρος, εκτός του ιστού τής πόλης. Σε πρώτη φάση, το αίτημα απορρίπτεται αλλά οι επίμονες και διογκούμενες διαμαρτυρίες των κατοίκων αναγκάζουν τελικά την κυβέρνηση να το αποδεχτεί.

Δείγμα της αθλιότητας μέσα στο συγκρότημα των Βούρλων: Το "Μαγέρικο του Μπισμπίκη"

Φαίνεται πως καταλυτικό ρόλο στην συγκατάνευση της κυβέρνησης έπαιξαν μερικά μεγάλα συμφέροντα. Στην δυτική πλευρά του Πειραιά, η ισχυρή και πλούσια οικογένεια Πιπινέλη (*) είχε στην κατοχή της μια μεγάλη, μπαζωμένη και ελώδη έκταση, γεμάτη καλάμια, βούρλα και κουνούπια. Όλως περιέργως (;), η κυβέρνηση όχι μόνο έκρινε πως αυτή η έκταση ήταν το κατάλληλο μέρος για να χτιστεί το "συγκρότημα της ανοχής" αλλά κατέβαλε και ένα σκανδαλωδώς υψηλό τίμημα για να την αποκτήσει και να την μεταβιβάσει στον Δήμο. Πώς αλλιώς να ονομαστεί αυτή περιοχή εκτός από "Βούρλα";

Το σχέδιο που εκπονήθηκε προέβλεπε το χτίσιμο ενός κτηριακού συγκροτήματος στον χώρο που σήμερα περικλείεται από τις οδούς Εθνικής Αντίστασης (πρώην Κανελλοπούλου), Δογάνη, Σωκράτους (πρώην Ευβοίας) και Ψαρών. Θα ήταν ένα περιφραγμένο συγκρότημα δωματίων, ώστε κάθε πόρνη να είναι ασφαλής και να νοικιάζει το δικό της δωμάτιο. Το σύστημα, δηλαδή, θα δούλευε χωρίς "μαντάμες". Μόνο που το κράτος αποφάσισε να προχωρήσει την υλοποίηση με έναν τρόπο που θυμίζει πολύ το σήμερα: έδωσε την δουλειά σε ιδιώτη. Όποιος την αναλάμβανε, θα έχτιζε το συγκρότημα με δικά του λεφτά, θα το εκμεταλλευόταν επί 50 χρόνια και ύστερα θα το απέδιδε στον Δήμο. Συμπτωματικώς, την δουλειά την πήρε ένας από τους μεγάλους εργολάβους της εποχής, ο Νίκος Μπόμπολας (!), ο οποίος έκανε και μια ξεχωριστή συμφωνία με τον Δήμο: θα απαγορευόταν πλήρως η πορνεία εκτός του συγκροτήματος και ο Δήμος όχι μόνο δεν θα χορηγούσε άδεια εργασίας σε ιερόδουλες εκτός Βούρλων αλλά θα συνεργαζόταν και με την αστυνομία ώστε να εξαλειφθεί η εκτός Βούρλων πορνεία, ακόμη και σε επίπεδο πεζοδρομίου. Με απλά λόγια: όποια γυναίκα ήθελε να δουλέψει ως ιερόδουλος, θα έπρεπε να πληρώνει νοίκι στον Μπόμπολα.

Παρένθεση. Ειπώθηκε -και γράφτηκε- πως ο Μπόμπολας δεν είχε δικά του χρήματα για να φτιάξει το έργο αλλά μεσολάβησε η κυβέρνηση και του εγκρίθηκε το απαραίτητο δάνειο. Πόσο αληθές μπορεί να είναι κάτι τέτοιο, άραγε; Κλείνει η παρένθεση.

Το συγκρότημα ολοκληρώνεται το 1876 και περικλείεται από ψηλό μαντρότοιχο. Στην είσοδό του υπάρχει φυλάκιο με φρουρούς αστυνομικούς ώστε να αποφεύγονται οι φασαρίες αλλά και για να μη μπαίνει κανείς ανήλικος. Το εσωτερικό είναι χωρισμένο σε τρεις τομείς ("μπούκες"). Ο πρώτος είναι ο "αριστοκρατικός", με τις πιτσιρίκες, ο πιο ακριβός. Δεύτερος είναι οι "τρώγλες", με τις νεώτερες πόρνες. Τρίτος είναι τα "κατσικάδικα", ο πιο φτηνός, ο πλέον άθλιος, με τις μεγάλες σε ηλικία πόρνες, από 30-φεύγα μέχρι 50 (**). Ανάλογα με τον τομέα, πάνε και τα ενοίκια αλλά και ο τιμοκατάλογος κάθε πόρνης. Όμως, η επιχείρηση εκμετάλλευσης της πορνείας δεν έχει έσοδα μόνο από τα ενοίκια των δωματίων αφού εμπορεύεται ό,τι χρειάζεται ο χώρος, από έπιπλα μέχρι σεντόνια και από τρόφιμα μέχρι είδη καθαριότητος. Φυσικά, όλα αισχίστης ποιότητας. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι το "Μαγέρικο του Μπισμπίκη", που λειτουργεί μέσα στα Βούρλα και χάρη στα φαγητά του οποίου δεκάδες πόρνες μεταφέρονται κατά καιρούς στο νοσοκομείο με δηλητηρίαση.

Το "χαμαιτυπείο" (όπως το έλεγαν οι ντόπιοι) των Βούρλων είχε και έξτρα έσοδα, χάρη σε μερικούς διεφθαρμένους αστυνομικούς, οι οποίοι είχαν καταντήσει μάστιγα του Πειραιά. Αυτοί, λοιπόν, σταματούσαν όποια γυναίκα κυκλοφορούσε μόνη κατά τις βραδυνές ή νυχτερινές ώρες και την έλεγχε ως πόρνη. Φυσικά, η ανυποψίαστη γυναίκα δεν είχε "άδεια επαγγέλματος", οπότε οι αστυνομικοί την χαρακτήριζαν ως "αδήλωτη" και την μετέφεραν προς διανυκτέρευση στα Βούρλα, ώσπου να ξημερώσει η επόμενη μέρα και να αποκαλυφθεί το "λάθος". Οι αστυνομικοί καθάριζαν με μια συγγνώμη (ποιός απλός άνθρωπος τολμούσε να τα βάλει με μπάτσο ή μπασκίνα εκείνη την εποχή;) και το δημόσιο ταμείο πλήρωνε το κόστος διανυκτέρευσης της "αδήλωτης".

Μπορεί η επιχείρηση να πήγαινε πρίμα αλλά για τον ξύπνιο επενδυτή πάντα υπάρχει τρόπος να βγάλει κάτι παραπάνω. Με το επιχείρημα ότι οι εισπράξεις αποδείχτηκαν χαμηλότερες των αναμενομένων, επειδή τάχα ο Δήμος δεν κατάφερε να εξαλείψει το φαινόμενο της "παραπορνείας", ο Μπόμπολας κατάφερε να πετύχει παράταση της αρχικής 50ετίας και να μεταβιβάσει το ακίνητο στους κληρονόμους του, οι οποίοι το εκμεταλλεύτηκαν ως το 1937. Στο μεταξύ, η γύρω περιοχή είχε κατοικηθεί και οι κάτοικοι διαμαρτύρονταν για την ύπαρξη του "συγκροτήματος της ανοχής" ανάμεσα στα σπίτια τους. Έτσι, το 1937 η μεταξική δικτατορία αποφάσισε, αποζημιώνοντας τους Μπόμπολες, να μεταφέρει τα πορνεία στην Τρούμπα και να μετατρέψει το συγκρότημα σε φυλακές. Το πλάνο υλοποιήθηκε από την δικτατορία μόνο κατά το ήμισυ: τα πορνεία έφυγαν αλλά την μετατροπή τού συγκροτήματος σε φυλακές την πρόλαβε ο πόλεμος. Όταν θα έρχονταν οι γερμανοί το 1941, θα φρόντιζαν να ολοκληρώσουν το σχέδιο, μετατρέποντας εκείνοι το πρώην χαμαιτυπείο σε φυλακές.

Η είσοδος των φυλακών ("πορτάρα") επί της οδού Ψαρών

Τα Βούρλα συνεχίζουν να λειτουργούν ως φυλακές και μετά την απελευθέρωση. Τώρα πια, οι παλιοί τομείς ονομάζονται πτέρυγες. Οι δυο πρώτες πτέρυγες στεγάζουν ποινικούς κρατουμένους και η τρίτη (τα πρώην "κατσικάδικα") πολιτικούς. Κι όταν μιλάμε για πολιτικούς κρατούμενους, εννοούμε μέλη τού Κ.Κ.Ε. (υψηλόβαθμα ή μη), τα οποία καταδικάζονται ή απλώς κατηγορούνται με βάση τις διατάξεις τού μεταξικού νόμου 375/1936 "Περί κατασκοπείας", δηλαδή ως κατάσκοποι ξένου κράτους (εννοείται της Σοβιετικής Ένωσης). Υπολογίζεται ότι στις φυλακές αυτές "φιλοξενήθηκαν" συνολικά περισσότεροι από 2.500 πολιτικοί κρατούμενοι, όλοι κομμουνιστές.

Σήμερα τα Βούρλα δεν υπάρχουν πια ούτε ως χαμαιτυπείο ούτε ως φυλακή. Στην θέση εκείνου του συγκροτήματος έχουν δημιουργηθεί δυο οικοδομικά τετράγωνα με πολυκατοικίες. Όμως, κάποιοι από εκείνους τους κομμουνιστές που κρατούνταν στα κελλιά του, φρόντισαν το 1954 να μείνει το όνομα "Βούρλα" στην Ιστορία για πάντα...

----------------------------------------------
(*) Το διασημότερο όνομα αυτής της οικογένειας είναι ο Παναγιώτης Πιπινέλης, διπλωμάτης καρριέρας (1922-1953), υπουργός στις κυβερνήσεις της ΕΡΕ. υπηρεσιακός πρωθυπουργός (1963) και υπουργός εξωτερικών τής χούντας (1967-1970).

(**) Μετά τα 50 τους, οι πόρνες δεν μπορούσαν πια να μένουν στα Βούρλα. Εκτός από ελάχιστες που είχαν κάνει κομπόδεμα, οι υπόλοιπες ήσαν καταδικασμένες να συνεχίσουν την ζωή τους ως παράνομες πόρνες (καλντεριμιτζούδες) ή ως ζητιάνες.

13 Ιανουαρίου 2018

Σαββατιάτικα (184) - τα διπλωμένα

*** Κι εγώ που είμαι 1,84 διπλώνω δίπλα σου να γίνω 1,50... Βρε δεν το ξανακάνω σε Ωτομπιάνκι... *** Κούλη, τον διπλώνεις τον χάρτη; *** Μικροδράκουλας: "Αν διπλώσεις τον χάρτη της Ελλάδας στα δυο, θά 'ρθει η Κρήτη να πέσει πάνω στη Μακεδονία και η Μακεδονία πάνω στην Κρήτη." *** Χαχαχαχ...γκουχγκουχ... *** Σε καλό σου, ρε κωλόπαιδο, διπλώθηκα στα γέλια! *** Κούλη, δεν θέλω να σε τρομάξω αλλά, αν διπλώσεις τον χάρτη, η μισή Κρήτη πέφτει στην Θράκη και η άλλη μισή στην Τουρκία. *** Ρε μπαγάσα, αυτές τις αρχιδιές μόνος σου τις σκέφτεσαι ή στις γράφουν επικοινωνιολόγοι; *** Τελικά, την βαφτίσανε αυτή την κωλοχώρα, να πάμε και στις δουλειές μας ή όχι ακόμη; *** Άντε πια, τριάντα χρόνια με μια μαλακία, γαμώ τον αλυτρωτισμό μου μέσα. *** Αν διπλώσεις τον χάρτη της Ελλάδας στα δυο, θά 'ρθει το Πανόραμα με τα τρίγωνα να πέσει πάνω στα Βλάχικα της Βάρης. *** Άσε με, ρε Ηλία, που θα σκάσω επειδή αυτοί θέλουν την Θεσσαλονίκη. *** Κι εμείς θέλουμε την Βόρειο Ήπειρο και την Πόλη. *** Κι εκείνοι κι εμείς από ένα αρχίδι θα πάρουμε. *** Θα ρίξουνε, λέει,
Ώπα αγριάδα ο σύντροφος!
χώμα από την Μικρά Ασία στα θεμέλια του νέου γηπέδου της ΑΕΚ. *** Πολύ συγκινητικό, ε; *** Να προσέξουν μόνο μην είναι κατουρημένο από κανένα αγαρηνό σκυλί. *** Κωλόχαρτος: "Οι ανιστόρητοι δεν ξέρουν ότι η εκκλησία πάντα πρωταγωνιστούσε στα εθνικά θέματα." *** Και οι ηλίθιοι, Αδωνάκο μου, δεν καταλαβαίνουν ότι αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα σε τούτον εδώ τον τόπο. *** Αν διπλώσεις τον χάρτη της Ελλάδας στα δυο, θά 'ρθουν τα μπουρδέλα του Βαρδάρη να πέσουν πάνω στην Τρούμπα. *** Συγγνώμη, όταν λέτε ότι κάποιοι θέλουν να κλείσουν το Mega, τί ακριβώς εννοείτε; *** Ότι ακόμα δεν έχει κλείσει; *** Ο Διγενής ψυχομαχάει κι η γη τονε τρομάσσει; *** Α, έχει και υψηλή τηλεθέαση; *** Εμ, άμα δεν δει ο πολιτικοποιημένος κουλτουριάρης την Μαρία την άσχημη και την Πολυκατοικία, τι θα δει; *** Το καφέ της Χαράς; *** Πάντως, είναι περίεργο να κλείνει ένα μαγαζί με τόσους λεφτάδες μετόχους. *** Εδώ μένει ανοιχτή η ΝουΔου, που και μετόχους δεν έχει και περισσότερα χρωστάει. *** Αλλά κι αυτό με τους εκατοντάδες εξαπατημένους εργαζόμενους που δουλεύουν τζάμπα δυο χρόνια για να μη κλείσει το κανάλι, πώς σας φαίνεται; *** Πόσο κομψά μπορείς να πεις τον άλλο μαλάκα, ε; *** Αν διπλώσεις το μητσοτακέικο στα δυο, θά 'ρθει η μια μίζα να πέσει πάνω στην άλλη. *** Υπομονή αδέρφια, η ζωή κύκλους κάνει και θαρσείν χρη. *** Ήρθε ο Τσίπρας να ξανανοίξει την ΕΡΤ, θά 'ρθει ο Κούλης να ξανανοίξει το Mega. *** Νόμος! *** Εμένα με μπερδεύει ο Μαρινάκης. *** Αγόρασε τον ΒήμαFM και τον έκλεισε... αγόρασε μετοχές τού Mega και στ' αρχίδια του... *** Τί σκατά επένδυση "αγοράζω-επιχείρηση-και-την-κλείνω" είναι τούτη, γαμώ τα πτυχία μου; *** Σαράφογλου: "Μόνο θλίψη για το Mega." *** Μαράκι, τις κοινωνικές ομάδες τις ρωτήσατε; *** Ψαριανός: "Ζούμε σε μια κυβέρνηση σταλινοφασιστών, όποιος δεν είναι μαζί τους πρέπει να φιμωθεί ή να κλείσει." *** Γεια σου Γρηγόρη γίγαντα! *** Έτσι είναι, ο γνήσιος αριστερός δεν κρατάει το στόμα του κλειστό. *** Σκέφτεται μια παπαριά, την λέει, δεν κωλώνει. *** Αν διπλώσεις μια κουζίνα στα δυο, θά 'ρθει το καπάκι να πέσει πάνω στον τέντζερη. *** Αληθεύει
Αν διπλώσεις έναν Κούλη κι έναν Ρόουαν...
αυτό που άκουσα ότι κάποιοι θέλουν να φτιάξουν καζίνο στην Μύκονο; *** Εμένα για τρολλιά μού κάνει. *** Ποιός μπορεί να είναι τόσο μαλάκας για να ανοίξει καζίνο σε ένα νησί με τόσους κωλόφαρδους; *** Ανδριανόπουλος: "Αν οι σκοπιανοί δεν είναι σλάβοι, τότε έχουν ελληνικές καταβολές και ίσως διεκδικηθούν σαν ελληνική επαρχία." *** Ωραία η ιδέα σου, Ανδρέα μου! *** Εσένα έπρεπε να είχε υπουργό εξωτερικών ο Δράκουλας το 1990, όχι τον Γκαβό. *** Σιγά μην είναι ο Αντώνης πιο μαλάκας από σένα! *** Τι έγινε χτες στην Βασκονία, ρε παιδιά; *** Πάλι καλά που οι γαύροι δεν έχουν πρόεδρο τον Τράκη. *** Μπουσουλώντας θα επέστρεφαν στην Ελλάδα. *** Αν διπλώσεις έναν τίμιο πρόεδρο ποδοσφαιρικής ομάδας στην μέση, θά 'ρθει ο Μαρινάκης να πέσει πάνω στον Γιαλαφούζο. *** Πού να ξέρω εγώ, ρε Θανάση, τι παιδί θα κάνει η γυναίκα του Νίκου; *** Ή αγόρι ή γερό-νά-'ναι-κι-ό,τι-νά-'ναι. *** Πώς σας φάνηκε η επίσκεψη Μπουτάρη σε μπουρδέλο; *** Εγώ την βλέπω ως στάση ευθύνης. *** Άκουσε ότι η κυβέρνηση τα έχει κάνει όλα πουτάνα και πήγε να το διαπιστώσει ιδίοις όμμασιν. *** Μπουρδελότσαρκα με πολιτικές προεκτάσεις. *** Τελικά, καταλήξαμε αν τα βαθειά ντεκολτέ συνιστούν πρόσκληση για βιασμό ή όχι; *** Σάμπως το παραχέσαμε με την σεξουαλική παρενόχληση, ε; *** Σύμφωνα με μια έρευνα, το 27% θεωρεί σεξουαλική παρενόχληση το κλείσιμο του ματιού. *** Μη ρωτήσω τι σε θεωρούν αν κάνεις πως ξύνεις τ' αχαμνά σου. *** Ντενέβ: "Ο βιασμός
Άμα σου διπλώσει η νταλίκα...
είναι ένα έγκλημα, το επίμονο ή αδέξιο φλερτ δεν είναι." *** Άντε, βρε Κατρίν, να ακουστεί και μια λογική κουβέντα. *** Όλοι οι αγάμητοι βιασμούς ονειρεύονται. *** Αν διπλώσεις τον χάρτη της Ελλάδας στα δυο, θά 'ρθουν τα Εφτάνησα να πέσουν πάνω στα Δωδεκάνησα και να κάνουν Δεκαεννιάνησα. *** Για θυμίστε μου, ποια μάρκα κινητών και τάμπλετ διαφημίζει ο Ρέμος; *** Ε, λογικό, πού να θυμάστε; *** Μα, στον θεό σας, κάνει ο Ρέμος για διαφήμιση υψηλής τεχνολογίας; *** Ο Ρέμος, που είναι κλασσική φάτσα τύπου τι-πατάω-τώρα-ρε-πούστη-μου; *** Παπαρήγα προς ΣυΡιζΑ: Ερχόσασταν αγουροξυπνημένοι στις απεργίες για να ρίξετε και κανένα γιαουρτάκι." *** Αλέκα μου, ποιο γιαουρτάκι; *** Με φραπέ στο πλαστικό και σπαστό καλαμάκι ερχόντουσαν. *** Αδειανά κυπέλλάκια ρίχνανε, όχι γεμάτα κεσεδάκια. *** Σταύραξ: "Οι δανειστές αγαπάνε τον Τσίπρα, είναι ο εξημερωμένος υπηρέτης." *** Εσύ παραμένεις πάντα άγριος, έτσι Σταύρακα; *** Έτσι, αγορίνα μου, να σε βλέπει η Φώφη και να χέζεται. *** Αν διπλώσεις τον Σταύρακα, φτιάχνεις έναν μαλάκα με δίπλωμα. *** Τώρα που το σκέφτομαι... ποια κατάρα έχει βαρέσει το βαρδινογιαννέικο; *** Ο ΟΦΗ υπό διάλυση, ο βάζελος διαλυμένος, το Mega για λουκέτο... *** Για να μη θυμηθώ την Γκερέκου, τον Νίνο, την Αλιμόνου... *** Πάλι καλά που αντέχει η Μότορ-Όιλ να λέμε. *** Και η Μαριάννα, βεβαίως! *** Μπακογιάννης: "Είμαι φανατικά υπέρ της αποποινικοποίησης της μαριχουάνας." *** Άντε,
Ευτυχισμένα χρόνια
πες το ντε! *** Άντε να καταλάβουμε πώς έγινε και κουτούπωσες την Σία ξεσκούφωτος! *** Στην μάνα σου το είπες ή θα πέσει ξερή η δόλια η Ντόρα; *** Μη ξεχνάς ότι ενσαρκώνεις την ελπίδα τού μητσοτακέικου για τον επόμενο αρχηγό τής ΝουΔου. *** Ναι, εγώ στο λέω, ετοιμάσου για διαδοχή γρηγορώτερα από όσο νομίζεις. *** Σε όλα τα μπουρδέλα χρειάζονται συχνές αλλαγές για να μη βαριέται ο πελάτης. *** Αν διπλώσεις τον χάρτη της γης στα δυο, θά 'ρθει το σπίτι του Βολταίρου να πέσει πάνω σε μια οφσόρ τής Μαρέβας στα νησιά Κέυμαν. *** Αντί να σας αποκαλύψω ποιος είναι ο κύριος στην πρώτη φωτογραφία, πάμε στην τελευταία φωτογραφία του 1991, από το 13ο συνέδριο του ΚΚΕ. *** Στο μικρόφωνο η νεοεκλεγείσα γενική γραμματέας του κόμματος Αλέκα Παπαρήγα, πίσω ο Χαρίλαος Φλωράκης και πιο πίσω ο Μήτσος Κωστόπουλος με τον Μάκη Μαΐλη. *** Ο κύριος με το παχύ μαύρο μουστάκι δίπλα στον Χαρίλαο δεν είναι άλλος από τον Δημήτρη Γόντικα. *** Για να σας προλάβω πριν αρχίσετε τις κουταμάρες του στυλ "αν διπλώσεις την Αλέκα με τον Δημήτρη...", βάζω γρήγορα-γρήγορα στο πικάπ έναν από τους πλέον αγαπημένους μου δίσκους. *** Κυρίες, δεσποινίδες και κύριοι, σας παρουσιάζω τον μεγάλο ιρλανδό τραγουδοποιό Τζωρτζ Ιβάν "Βαν" Μόρρισον στο μνημειώδες άλμπουμ του "Astral Weeks", που κυκλοφόρησε πριν από μισό αιώνα ακριβώς. *** Απολαύστε αυθεντική μουσική ξεκουράζοντας τ' αφτιά σας από την ηχορρύπανση της εβδομάδας. *** Να περάσετε ένα υπέροχο σαββατοκύριακο! ***

12 Ιανουαρίου 2018

Η απόδραση των Βούρλων - 3. Φυλακές Αίγινας (1934)

Πριν από κάπου 190 χρόνια, ο κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας σκέφτηκε να ιδρύσει μια στρατιωτική σχολή. Για να την στεγάσει, έφτιαξε ένα πέτρινο ισόγειο κτήριο περίπου χίλια μέτρα ανατολικά από το λιμάνι τής Αίγινας. Δυστυχώς, αυτή η σχολή δεν έμελλε να ζήσει πολύ, ακριβώς όπως ο εμπνευστής της. Λίγο καιρό από τότε που, χάρη στους Μαυρομιχαλαίους, ο κόντε Καποδίστριας μας άφησε χρόνους, η σχολή έκλεισε και το εν λόγω κτήριο έγινε ορφανοτροφείο, κάτι που είχε περισσότερο ανάγκη ο κόσμος.

Φαίνεται, όμως, ότι πιότερο από σχολές και ορφανοτροφεία ο κόσμος έχει ανάγκη από φυλακές κι έτσι σύντομα οι αίθουσες αυτού του κτηρίου μετατράπηκαν σε κελλιά. Από τους πρώτους που είχαν την τιμή να φιλοξενηθούν σ' αυτά, ήταν ο Νικηταράς, ο ήρωας της Επανάστασης, ο οποίος μπήκε μέσα το 1839 και έμεινε εκεί έναν χρόνο προτού βγει μισότυφλος. Άλλος διάσημος "φιλοξενούμενος" αυτής της φυλακής κατά τον 19ο αιώνα ήταν ο Μαρίνος Αντύπας, ο οποίος στις 10 Μαρτίου 1898 μπήκε εκεί και έμεινε σε απομόνωση επί οχτώ σχεδόν μήνες.

Εκτός από ποινικούς κρατούμενους και αρχής γενομένης επί δικτατορίας Παγκάλου (1925), η φυλακή της Αίγινας φιλοξενεί κομμουνιστές, πρωτοπόρους αγωνιστές, συνδικαλιστές και εν γένει πολιτικούς κρατούμενους που τα εκάστοτε καθεστώτα θεωρούν επικίνδυνους για την ύπαρξή τους. Ανάμεσα σε όσους πέρασαν από τα μπουντρούμια της εκείνη την εποχή ήσαν και οι Μάρκος Βαφειάδης, Βάσος Γεωργίου, Αποστόλης Γκρόζος, Θανάσης Κλάρας (ο κατοπινός Άρης Βελουχιώτης), Κώστας Λουλές, Βασίλης Μπαρτζώτας, Νίκος Μπελογιάννης, Αχιλλέας Μπλάνας κλπ., οι περισσότεροι καταδικασμένοι με τον πρόστυχο νόμο Βενιζέλου για το "ιδιώνυμο". Λόγω συμμετοχής τους στο κίνημα του 1935, κρατήθηκαν εκεί ο Στέφανος Σαράφης, ο Λεωνίδας Σπαής, οι αδελφοί Τσιγάντε κλπ. Στην διάρκεια του εμφυλίου αλλά και μετά την λήξη του, την γλύκα τής φυλακής αυτής γεύτηκαν, ανάμεσα σε χιλιάδες άλλους και οι Αντώνης Αμπατιέλος, Μανώλης Γλέζος, Δημήτρης "Νικηφόρος" Δημητρίου, Τάσος Δήμου, Μπάμπης Δρακόπουλος, Νίκος Καλούδης, Νίκανδρος Κεπέσης, Λεωνίδας Κύρκος, Γιώργος Μπελαβίλας, Τάκης Μπενάς, Στέφανος Παπαναστασίου, Γρηγόρης Φαράκος, Κώστας Φιλίνης, Χαρίλαος Φλωράκης κλπ. Τέλος, στα χρόνια της απριλιανής δικτατορίας φυλακίστηκαν εκεί πολλοί αντιχουντικοί, άσχετα αν ήσαν κομμουνιστές ή όχι. Ανάμεσά τους και οι Λευτέρης Βερυβάκης, Στάθης Γιώτας, Νίκος Ζαμπέλης, Παύλος Ζάννας, Φοίβος Ιωαννίδης, Γιάννης Κλωνιζάκης, Νίκος Λεκανίδης, Στέλιος Νέστωρ, Αλέκος Παναγούλης, Σπύρος Πλασκοβίτης κλπ (*). Η φυλακή καταργήθηκε το 1985, με προεδρικό διάταγμα και αργότερα το κτήριο παραχωρήθηκε από τον Δήμο στο υπουργείο πολιτισμού για να γίνει μουσείο.

Το κτήριο των πρώην φυλακών της Αίγινας σήμερα. Οι εργασίες αποκατάστασης
και μετατροπής του σε μουσείο άρχισαν το 1989 και συνεχίζονται ακόμη...

Πάμε, όμως, πίσω στο 1934. Στην φυλακή που χωράει 440 κρατούμενους, στοιβάζονται πάνω από εξακόσια άτομα, 86 των οποίων είναι κομμουνιστές, οι οποίοι διαμένουν στα κελλιά 1-10 της Γ' πτέρυγας. Παρά τον κίνδυνο συνωμοσίας, η διοίκηση προτιμάει να τους έχει συγκεντρωμένους διότι, αν τους διασκόρπιζε, η διαφώτιση και ο προσηλυτισμός θα πήγαιναν στεφάνι (**). Ε, όπως και να το κάνουμε, δεν είναι σωστό να βγαίνει από την φυλακή ως κομμουνιστής κάποιος που δεν ήταν κομμουνιστής όταν μπήκε!

Η ιδέα της απόδρασης γεννήθηκε από την διαπίστωση ότι ο εξωτερικός τοίχος των κελλιών έχει πάχος ένα μέτρο, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να ανοιχτεί πηγάδι μέσα του, από πάνω ίσαμε τα θεμέλια. Από κει και πέρα, αρκεί ένα λαγούμι ανοιγμένο σε μαλακό χώμα μέχρι το περιβολάκι που βρίσκεται λίγο πιο πέρα. Η ιδέα συζητιέται με το κόμμα, η βοήθεια του οποίου είναι απαραίτητη για να μπορέσουν να φύγουν οι δραπέτες από το νησί. Το κόμμα συμφωνεί και αναθέτει την οργάνωση της ομάδας στήριξης στον Θανάση Κλάρα, ο οποίος είχε κάνει ενάμισυ μήνα σ' αυτή την φυλακή το 1929, για παράβαση του "ιδιώνυμου".

Το σχέδιο μπαίνει σε εφαρμογή. Το πηγάδι θα ανοιχτεί στο κελλί 7, το οποίο βρίσκεται πιο κοντά από όλα στο περιβολάκι. Η είσοδός του θα ανοιχτεί στο περβάζι του παραθύρου, το οποίο καλύπτεται με χοντρό ξύλο. Το ξύλο αφαιρείται για να γίνεται η δουλειά και επανατοποθετείται όταν έρχεται η ώρα της επιθεώρησης από τους φύλακες. Το σκάψιμο γίνεται με την βοήθεια ενός σίδερου από ένα χαλασμένο κρεββάτι. Το πρόβλημα εναπόθεσης των υλικών λύνεται εύκολα: χώματα και πέτρες από το σκάψιμο κρύβονται στο... ταβάνι! Πώς; Απλό:

Οι κρατούμενοι ανοίγουν μια τρύπα στο ταβάνι. Μεταξύ ταβανιού και κεραμοσκεπής υπάρχει κενός χώρος, στον οποίο ανεβάζουν τα υλικά με αυτοσχέδιο ζεμπίλι και τα σκορπίζουν σε ολόκληρο το ταβάνι των δέκα κελλιών. Ίδιες τρύπες ανοίγονται σε όλα τα κελλιά, ώστε όλοι να μπορούν να έρχονται στο κελλί 7 και να βοηθούν στο σκάψιμο. Ένα σκάψιμο που, όσο προχωράει, τόσο πιο δύσκολο γίνεται λόγω έλλειψης καθαρού αέρα. Κανείς δεν μπορεί να δουλέψει μέσα στο πηγάδι ή στο λαγούμι πάνω από δέκα λεπτά. Ο φωτισμός δεν είναι πρόβλημα: λύνεται με αυτοσχέδια λαδολύχναρα. Όσο για τις τρύπες στα ταβάνια, μπαλώνονται με ασβεστωμένα σανίδια και γίνονται αόρατες για τα μάτια των βαριεστημένων φυλάκων.

Την Δευτέρα 7 Μαΐου όλα είναι έτοιμα. Το ποιοι θα φύγουν έχει αποφασιστεί με βάση την ποινή του καθενός και τις ανάγκες του κόμματος για δουλειά: από το κελλί 7 θα φύγουν ο Νίκος Βαβούδης, ο Βαγγέλης Θωμάζης και ο Αποστόλης Κλειδωνάρης, από το κελλί 6 θα φύγουν οι γνωστοί μας από την υπόθεση Μπεζεντάκου Αβραάμ Δερβίσογλου, Μόσχος Δουλγέρης και Κώστας Σαρίκας κι από το κελλί 1 θα φύγουν ο Δημήτρης Σακαρέλλος και ο Ζαννής Φλωράκος.

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα αρχίζει η έξοδος. Όλα κυλούν σύμφωνα με το σχέδιο. Οι οκτώ κατεβαίνουν στο πηγάδι και μέσα από ένα λαγούμι 24 μέτρων βγαίνουν στο περιβολάκι και κρύβονται στο διπλανό δασάκι. Εκεί κάθονται να πάρουν ανάσα, να καπνίσουν ένα τσιγάρο και να καρφώσουν στο κορμό ενός δέντρου ένα μήνυμα προς εκείνους που θα τους έψαχναν σε λίγες ώρες: "Είμαστε ασύλληπτα πουλιά και όπως εφύγαμε εμείς έτσι θα φύγουν και οι άλλοι". Κατεβαίνουν στην παραλία, όπου ξέρουν πώς αφήνει την βάρκα του ένας ψαράς και με αυτοσχέδια κουπιά βγαίνουν στην νησίδα Μονή, τρία μίλια πιο πέρα. Εκεί τους περιμένει μια βενζινάκατος με τον Κλάρα. Πριν χαράξει η μέρα, έχουν πατήσει στην αττική γη και έχουν εξαφανιστεί.

Πίσω στην φυλακή, έρχεται η ώρα του πρωινού προσκλητηρίου. Οι φύλακες φωνάζουν τα ονόματα των κρατουμένων κι εκείνοι απαντούν με ένα "παρών". Ως και οι οκτώ απόντες απαντούν! Όλα καλά και στο βιβλίο συμβάντων ο αρχιφύλακας βεβαιώνει ότι "εύρομεν τους κρατουμένους άπαντας καλώς έχοντας και παρόντας". Μέχρι που, κατά τις 10 πια, ένας φύλακας βλέπει τον Σακαρέλλο να κοιμάται του καλού καιρού. Του τραβάει την κουβέρτα αλλά αντί για ανθρώπινο κορμί βλέπει κάτι ξύλα και κάτι ρούχα. Αμέσως σημαίνει συναγερμό και γίνεται καταμέτρηση των κρατουμένων. Αποτέλεσμα: οκτώ κομμουνιστές λείπουν και άλλοι 78 είναι σκασμένοι στα γέλια.

Οι φύλακες ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν τον τρόπο διαφυγής των δραπετών. Κάνουν το κτήριο φύλλο και φτερό αλλά δεν σηκώνουν ποτέ το ξύλο από το περβάζι τού κελλιού 7. Ψάχνουν επί ώρες και κοντεύουν να τρελλαθούν, ώσπου το απόγευμα δέχονται την επίσκεψη του αγρότη από δίπλα, ο οποίος τους ενημερώνει ότι βρήκε στο περιβόλι του μια τρύπα και δίπλα της ένα αμπέχωνο. Τρέχουν, βρίσκουν την τρύπα, βλέπουν τα αποτσίγαρα, διαβάζουν το ραβασάκι και κάποιος απ' αυτούς διατάσσεται να πάρει το λαγούμι ανάποδα. Επί τέλους, καταφέρνουν να λύσουν το μυστήριο.

Η είδηση της απόδρασης στο πρωτοσέλιδο του Ριζοσπάστη τής 10/5/1934

Το κυνηγητό που εξαπέλυσαν οι αρχές για να βρουν τους δραπέτες δεν έφερε αποτέλεσμα. Το μόνο που "ανακάλυψαν", όπως ακριβώς και στην περίπτωση Μπεζεντάκου, είναι η εμπλοκή ενός άλλου σοβιετικού πλοίου στην απόδραση. Τότε ήταν το "Ίλιτς", που μετέφερε τον Μπεζεντάκο στην Ισπανία. Τώρα ήταν το "Ναβαρασίσκυ", που πήρε τους οκτώ και τους πήγε στο Πορτ-Σάιντ. Λογικό. Αφού δεν μπορούμε να τους βρούμε, ας πούμε ότι τους βόηθησαν οι κακοί σοβιετικοί.

Η πρωτοφανής απόδραση δεν άργησε να γίνει θρύλος και τραγούδι στα χείλη των κομμουνιστών. Μα πάνω απ' όλα, έγινε οδηγός για μια ακόμη πιο εντυπωσιακή απόδραση που θα γινόταν 21 χρόνια αργότερα από μια άλλη φυλακή, στα Βούρλα του Πειραιά...


-----------------------------------------
(*) Όλα τα ονόματα παρατίθενται με απόλυτη αλφαβητική σειρά. Οι Νίκος Ζαμπέλης ("Νικηφόρος") και Νίκος Λεκανίδης ("Λευκός") ήσαν οι συνεργάτες τού Αλέκου Παναγούλη στην απόπειρα κατά του δικτάτορα Παπαδόπουλου (13/8/1968). Μέλη της οργάνωσής τους ήσαν και οι Βερυβάκης, Γιώτας, Κλωνιζάκης κ.α. Στις 6 Ιουνίου 1971, ο Ζαμπέλης απέδρασε κόβοντας τα κάγκελα με σιδεροπριονάκια που του τα έφερναν μέσα σε οδοντόκρεμες.

(**) Βεβαίως, η διαφώτιση μέσα στην φυλακή απαγορεύεται αλλά οι κομμουνιστές δουλεύουν με το σύστημα "αλατιέρα": βολτάρουν στο προαύλιο ανά τριάδες, με τον κομμουνιστή-διαφωτιστή στην μέση, ώστε αυτός να μιλάει χαμηλόφωνα και οι άλλοι δυο να τον ακούνε, δίχως να δίνουν στόχο.

10 Ιανουαρίου 2018

Η απόδραση των Βούρλων - 2. Περίπτωση Μπεζεντάκου (1932)

Παρ' ότι σκοπός μας είναι να μιλήσουμε για την απόδραση των Βούρλων, σε μια μεγάλη εισαγωγή που ξεκίνησε χτες και που δεν θα τελειώσει ούτε σήμερα (αν επρόκειτο για σχολική έκθεση, θα τραβούσε τα μαλλιά του ο καθηγητής), προσπαθούμε να καταρρίψουμε τον συχνά προβαλλόμενο ισχυρισμό (ακόμη και κάποιων εκ των δραπετών!) ότι η θέση του ΚΚΕ ήταν αντίθετη στην εν λόγω απόδραση. Χτες, λοιπόν, μιλήσαμε για την απόδραση εννέα κρατουμένων στις φυλακές Συγγρού, που το ίδιο το κόμμα οργάνωσε το 1931.

Θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει ότι τότε το κόμμα ενήργησε κατ' αυτόν τον τρόπο επειδή ανάμεσα στους δραπέτες βρίσκονταν ο γενικός του γραμματέας Ανδρόνικος Χαϊτάς και κάποια μέλη τού πολιτικού του γραφείου και της κεντρικής του επιτροπής. Σήμερα, λοιπόν, θα δούμε άλλη μια απόδραση που οργάνωσε το κόμμα από τις ίδιες φυλακές, αυτή την φορά για ένα μόνο άτομο, το οποίο όχι μόνο ήταν απλό μέλος του αλλά μέχρι λίγο πριν διαφοροποιόταν ιδεολογικά από την επίσημη κομματική ιδεολογία.

Πρωτοσέλιδο Ριζοσπάστη, 5/3/1932: Ρεπορτάζ για την απόδραση Μπεζεντάκου λίγη ώρα μετά την απόδραση

Πρωτοσέλιδο Ριζοσπάστη, 6/3/1932: Πιστοποίηση ότι η απόδραση έγινε "ύστερα από απόφαση του Π.Γ."

Πάμε πίσω, στο 1931. Η Κομμουνιστική Διεθνής έχει ορίσει την 1η Αυγούστου, ημέρα κατά την οποία κηρύχθηκε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, ως αντιπολεμική ημέρα. Ετούτη την χρονιά, το ΚΚΕ συνδέει αυτή την ημέρα και με την αντιφασιστική πάλη, καταγγέλλοντας την δράση φασιστικών οργανώσεων και τις αυξημένες παραγγελίες πολεμικού υλικού εκ μέρους της κυβέρνησης Βενιζέλου. Οι αρχές απαγορεύουν ρητά οποιαδήποτε εκδήλωση, οποιαδήποτε συγκέντρωση. Όλες οι δυνάμεις τού κρατικού κατασταλτικού μηχανισμού (πεζά τμήματα, μηχανοκίνητα, έφιππα) βρίσκονται από το πρωί στους δρόμους των πόλεων όλης της χώρας, καταλαμβάνοντας νευραλγικά σημεία. Σύμφωνα με την εφημερίδα Ακρόπολις, έχει δοθεί διαταγή "όπως τυφεκίζεται επί τόπου πας κομμουνιστής, αποπειρώμενος να εκδηλώση τα αισθήματά του".Αυτή η κινητοποίηση συντελεί αποφασιστικά στο να μη γίνει σχεδόν καμμιά μεγάλη διαδήλωση ή απλή εκδήλωση οπουδήποτε. Μόνη εξαίρεση οι Σέρρες, όπου η χωροφυλακή συγκρούεται με καμμιά εκατοστή διαδηλωτές, με αποτέλεσμα τον θάνατο ενός χωροφύλακα και την σύλληψη δεκάδων πολιτών.

Στην Δραπετσώνα, οι κομμουνιστές έχουν οργανώσει συγκέντρωση σε ένα καφενείο. Η χωροφυλακή αποκλείει την περιοχή και απαγορεύει την προσέγγιση σε όλους. Ο κομμουνιστής εργάτης Κώστας Σαρίκας προσπαθεί να διασπάσει τον κλοιό και ο χωροφύλακας Γεώργιος Γυφτοδημόπουλος τον συλλαμβάνει και τον οδηγεί στον σταθμό χωροφυλακής Ταμπουρίων ως "ύποπτον δια την διενέργειαν ταραχών". Το επεισόδιο γίνεται αντιληπτό από τρεις συντρόφους τού Σαρίκα, οι οποίοι στήνουν καρτέρι λίγο παρακάτω για να τον ελευθερώσουν. Ο Γυφτοδημόπουλος τους παίρνει χαμπάρι και τραβάει το όπλο του. Όμως έχουν και οι άλλοι όπλα. Στην σύντομη ανταλλαγή πυροβολισμών που ακολουθεί, ο χωροφύλακας πέφτει νεκρός.

Η αστυνομία εξαπολύει πογκρόμ για να συλλάβει τους δράστες. Σύμφωνα με ανακοίνωσή της, καταζητούνται ως άμεσα εμπλεκόμενοι οι Κων/νος Σαρίκας, Μιχαήλ Μπεζεντάκος, Μόσχος Δουλγέρης και Αβραάμ Δερβίσογλου. Παράλληλα, όμως, αναζητεί και τους "ηθικούς αυτουργούς", δηλαδή τους διοργανωτές της εκδήλωσης, άλλους πέντε κομμουνιστές. Συλλαμβάνονται άπαντες, με τελευταίο τον Μιχάλη Μπεζεντάκο, ο οποίος κρυβόταν σε μια σκηνή στην Μαγκουφάνα (Μαρούσι). Ο Μπεζεντάκος παίρνει την ευθύνη πάνω του, ομολογώντας ότι αυτός πυροβόλησε τον χωροφύλακα, χαλώντας τα σχέδια της αστυνομίας που ήθελε να κατηγορήσει για φόνο και τους άλλους δυο που ήσαν μαζί του. Μετά την ομολογία του, ο Μπεζεντάκος οδηγείται στις φυλακές Συγγρού και η δίκη του ορίζεται για τον Απρίλιο του 1932.

Ας κάνουμε εδώ μια στάση, να πούμε δυο λόγια για τον πρωταγωνιστή της ιστορίας μας. Ο Μιχάλης Μπεζεντάκος (ή Μπεζαντάκος) ήταν ένας δεκαεννιάχρονος εργάτης, γεννημένος το 1912 στην Πάνιτσα του Γυθείου. Η οικογένειά του μετακόμισε στα Ταμπούρια κι αυτός έπιασε νωρίς δουλειά σε εργοστάσιο βελονοποιίας. Από μικρός ασπάστηκε τον κομμουνισμό και εντάχθηκε σε μια οργάνωση αρχειομαρξιστών (τροτσκιστών). Κάποιοι λένε ότι το 1929 αποχώρησε από την οργάνωση αυτή και εντάχθηκε στο ΚΚΕ και κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν ότι αυτή η μεταστροφή του έγινε μέσα στην φυλακή, όπου τον προσέγγισαν άλλοι κρατούμενοι μέλη του ΚΚΕ. Το μόνο σίγουρο είναι ότι την εποχή που βρίσκεται στην φυλακή, ο Ριζοσπάστης δημοσιεύει δήλωσή του με την οποία αποκηρύσσει τον τροτσκισμό και συντάσσεται με το ΚΚΕ. Όπως και νά 'χει πάντως, ο Μπεζεντάκος δεν είναι σημαίνον μέλος του κόμματος.

Η απόδραση του "δολοφόνου κομμουνιστή" γίνεται πρωτοσέλιδο στην Μακεδονία της επόμενης μέρας.

Παρά ταύτα, όταν γίνεται σαφές ότι ο νεαρός υπόδικος θα καταδικαστεί σε θάνατο και θα εκτελεστεί, το κόμμα ζητάει από τους άλλους κρατούμενους κομμουνιστές να επεξεργαστούν ένα σχέδιο απόδρασης. Πρώτο βήμα αυτού του σχεδίου είναι να προσποιηθεί ο Μπεζεντάκος τον άρρωστο. Τότε προθυμοποιούνται δυο άλλοι κομμουνιστές κρατούμενοι, ο μετέπειτα βουλευτής Βασίλης Νεφελούδης και ο διευθυντής σύνταξης του Ριζοσπάστη Παράσχος Μαρμαρέλης, να πάρουν τον Μπεζεντάκο στο κελί τους για να τον περιποιούνται. Άλλο που δεν ήθελε η διοίκηση των φυλακών.

Η πρεμούρα να αλλάξει κελί ο δήθεν άρρωστος Μπεζεντάκος έχει την εξήγησή της. Οι δυο σύντροφοι θα βοηθήσουν τον νεαρό να αποδράσει. Έχουν προσέξει ότι ο τοίχος του μπάνιου είναι σε κάποιο σημείο έντονα μουχλιασμένος, σημάδι ότι η υγρασία τον έχει διαβρώσει. Ο Μπεζεντάκος υποτίθεται ότι έχει πυρετό, οπότε χρειάζεται συνέχεια νερό. Μόνο που αυτό το νερό δεν το πίνει αλλά το χύνει στον τοίχο, επιτείνοντας την διάβρωση. Όσο περνούν οι μέρες, τόσο η κατάσταση του "άρρωστου" επιδεινώνεται. Σιγά-σιγά αρχίζει να μην έχει δυνάμεις να παρίσταται στα προσκλητήρια και να μένει κουκουλωμένος στο στρώμα του. Έτσι, όταν το βράδυ της 4ης Μαρτίου 1932 δεν δίνει παρών στο προσκλητήριο, αρκεί μια ματιά του φύλακα μέσα από τα κάγκελα για να διαπιστωθεί ότι ο κρατούμενος είναι κουκουλωμένος στο κελί του.

Εκείνο που δεν μπορεί να δει ο φύλακας είναι ότι κάτω από τις κουβέρτες υπάρχουν ξύλα, που έχουν κουβαλήσει ο Νεφελούδης με τον Μαρμαρέλη. Ο Μπεζεντάκος βρίσκεται κλεισμένος στο λουτρό και σκάβει τον διαβρωμένο τοίχο. Η δουλειά προχωράει αργά για να μη προκαλείται θόρυβος αλλά κάποια στιγμή, περασμένα μεσάνυχτα προ πολλού, η τρύπα ανοίγει και ο κρατούμενος πηδάει στον δρόμο. Από την πτώση χτυπάει στο κεφάλι αλλά τον περιμαζεύουν τα μέλη του ΚΚΕ που τον περιμένουν, τον βάζουν σε αυτοκίνητο και τον φυγαδεύουν. Η απόδρασή του θα γίνει αντιληπτή μετά τις 10 το επόμενο πρωί, όταν κάποιος φύλακας θα ανακαλύψει την τρύπα στον τοίχο.

Όταν το κυνηγητό για την ανακάλυψη του δραπέτη αποδείχθηκε ατελέσφορο, οι αρχές επικήρυξαν την σύλληψη ή την εκτέλεσή του με το μυθώδες για την εποχή ποσό των 20.000 δραχμών. Μάταιος κόπος. Ο Μπεζεντάκος έχει φύγει για την Σοβιετική Ένωση (σύμφωνα με τις αρχές, που ήθελαν να εμπλέξουν την Μόσχα στην απόδραση, επιβιβάστηκε στο σοβιετικό πλοίο "Ίλιτς"). Εκεί θα δουλέψει σε εργοστάσιο αυτοκινήτων ως το 1936, οπότε και θα αναχωρήσει για Ισπανία, προκειμένου να ενταχθεί στις Διεθνείς Ταξιαρχίες (13η Ταξιαρχία, Τάγμα Δημητρώφ, Λόχος Ρήγας Φερραίος / Νίκος Ζαχαριάδης) και να πολεμήσει κατά των φασιστών του Φράνκο. Εκεί άφησε την τελευταία του πνοή (*).

Φωτογραφία από το πρωτοσέλιδο του Ριζοσπάστη της 5ης Μαρτίου 1932:
Ο τοίχος της φυλακής με εμφανή δεξιά την τρύπα που άνοιξε ο Μπεζεντάκος

Από εκείνη την απόδραση "κέρδισαν" οι μεν Νεφελούδης και Μαρμαρέλης δίμηνη παράταση της ποινής τους για συνέργεια ο δε φύλακας Πέτρος Κυριακόγγωνας εξάμηνη αργία για βαρειά αμέλεια. Αίσθηση προκάλεσε η δήλωση του τελευταίου, ο οποίος βρισκόταν εκεί και κατά την απόδραση των εννιά τον προηγούμενο χρόνο: "Τι χρειαζόμαστε εμείς; Άμα πάρει απόφαση το Πολιτικό Γραφείο να δραπετεύσουν οι κομμουνιστές, όλοι θα αποδράσουν". Πολλά χρόνια αργότερα, ο Πάνος Τζαβέλλας θα γράψει και θα τραγουδήσει το αγαπημένο τραγούδι των κομμουνιστών "Μπεζεντάκος" (ή "Οι αστοί τρομάξανε"), εμπνευσμένο από την απόδραση.

-----------------------------------------------------------
(*) Για τον θάνατο του Μπεζεντάκου δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία. Έτσι, κάποιοι ισχυρίζονται ότι ο Μπεζεντάκος δεν πήγε ποτέ στην Ισπανία αλλά έπεσε θύμα των "σταλινικών εκκαθαρίσεων" ως πρώην τροτσκιστής και πέθανε εξόριστος κάπου στην Σιβηρία. Δυστυχώς γι' αυτούς, υπάρχουν φωτογραφίες του από την Ισπανία με συμπολεμιστές του.

9 Ιανουαρίου 2018

Η απόδραση των Βούρλων - 1. Φυλακές Συγγρού (1931)

25 Μαρτίου 1944, Σιλεσία, Νότια Πολωνία. Από το γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης Stalag Luft III δραπετεύουν 76 κρατούμενοι με μυθιστορηματικό τρόπο. Επί έναν ολόκληρο χρόνο εξακόσιοι κρατούμενοι σκάβουν όχι ένα αλλά τρία τούνελ ταυτόχρονα, έτσι ώστε να έχουν σίγουρη οδό διαφυγής σε περίπτωση που οι φρουροί ανακαλύψουν ένα από αυτά. Η κατάληξη του εγχειρήματος είναι μάλλον αποτυχημένη αφού μόνο τρεις καταφέρνουν να γυρίσουν στην πατρίδα τους. Οι υπόλοιποι 73 συλλαμβάνονται και οι 50 εξ αυτών εκτελούνται.

Το 1963, το παραπάνω ιστορικό περιστατικό μεταφέρεται στον κινηματογράφο με την περίφημη και κλασσική πλέον ταινία "Η μεγάλη απόδραση (The great escape)", στην οποία πρωταγωνιστούν σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως ο Στηβ Μακ Κουήν, ο Τσαρλς Μπρόνσον, ο Τζέημς Κόμπερν, ο Ρίτσαρντ Αττένμπορω, ο Ντόναλντ Πλέζανς κλπ. Κάποιοι είπαν ότι είναι αμαρτία που δεν μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και μια άλλη μυθιστορηματική απόδραση, η οποία αναστάτωσε ένα ολόκληρο κράτος και κινητοποίησε περισσότερους από 30.000 αστυνομικούς και χωροφύλακες που έψαχναν τους δραπέτες σε ολόκληρη την χώρα. Ο λόγος για την απόδραση 27 κρατούμενων υπόδικων κομμουνιστών από την φυλακή των Βούρλων στις 17 Ιουλίου 1955.

Πριν αναφερθούμε σ' αυτή καθεαυτήν την μεγάλη απόδραση, αξίζει τον κόπο να κάνουμε μια μακρά εισαγωγή, γυρνώντας μερικά χρόνια πίσω. Είναι μια εισαγωγή ενδιαφέρουσα αλλά και απαραίτητη. Ενδιαφέρουσα μεν επειδή θα δούμε μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις απόδρασης κρατούμενων κομμουνιστών, οι οποίες προκάλεσαν κι αυτές τον δικό τους καθεμιά σάλο. Απαραίτητη δε για να καταρρίψουμε έναν αστήρικτο ισχυρισμό, ο οποίος προβάλλεται ακόμη και σήμερα, πως τάχατες οι κρατούμενοι των Βούρλων απέδρασαν ενεργώντας αντίθετα προς την κομματική εντολή που τους υποδείκνυε να καθήσουν στ' αβγά τους, επειδή οι αποδράσεις αντιτίθενται δήθεν στην πρακτική ενός επαναστατικού κομμουνιστικού κόμματος.

Η αλήθεια, βεβαίως, είναι πολύ διαφορετική. Σαφώς και το κόμμα γνώριζε ότι στα Βούρλα σχεδιαζόταν απόδραση. Για να ρίξει, λοιπόν, στάχτη στα μάτια των αρχών, η ηγεσία του ΚΚΕ διατύπωσε την θέση ότι ο καλός κομμουνιστής δεν κοιτάει να σώσει το τομάρι του αποδρώντας αλλά μένει, δίνει την μάχη του και πεθαίνει για τις ιδέες του. Στην διάρκεια της αφήγησης θα δούμε πεντακάθαρα πόσο θετικά λειτούργησε η έξυπνη αυτή "ντρίμπλα" υπέρ των δραπετών των Βούρλων. Για την ώρα, ας δούμε πώς το ίδιο κόμμα, λίγα χρόνια νωρίτερα, είχε οργανώσει με επιτυχία κάποιες άλλες αποδράσεις.

Οι φυλακές Συγγρού την εποχή της απόδρασης. Σε πρώτο πλάνο τα "διαμερίσματα" των κρατουμένων.

Η πρώτη μαζική απόδραση κομμουνιστών σημειώνεται στις 15 Απριλίου 1931, όταν εννέα στελέχη του κόμματος δραπετεύουν από τις φυλακές Συγγρού, που τότε βρίσκονταν στην Χαμοστέρνας, στον Ταύρο. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Ανδρόνικος Χαϊτάς, ο πρώην γραμματέας της ΟΚΝΕ Γιώργος Κολοζώφ, τα μέλη του πολιτικού γραφείου Κώστας Καρακοζώφ (Ευτυχιάδης) και Μήτσος Παπαρήγας και το μέλος της κεντρικής επιτροπής Βασίλης Ασίκης. Οι υπόλοιποι τέσσερις είναι οι Λευτέρης Αποστόλου, Περικλής Καρασκόγιας, Μάρκος Μαρκοβίτης και Ορφέας Οικονομίδης.

Η επιχείρηση σχεδιάστηκε στα γραφεία του ΚΚΕ. Καταλυτικό ρόλο στην επιχείρηση έπαιξαν δυο άνθρωποι. Ο ένας ήταν ο Θανάσης Κλάρας, ο μετέπειτα μεγάλος Άρης Βελουχιώτης, ο οποίος είχε φάει μόλις 6 μήνες για παράβαση του ιδιώνυμου και γι' αυτό δεν συμμετείχε στην απόδραση αλλά αποτελούσε τον σύνδεσμο των εννέα με το κόμμα. Ο δεύτερος ήταν ένας δεκανέας, αρχιφύλακας της φρουράς, ο Γρηγόρης Γρηγοριάδης, κρυφό μέλος της ΟΚΝΕ, χωρίς την βοήθεια του οποίου τίποτε δεν θα μπορούσε να γίνει.

Πρώτη δουλειά ήταν να μεθοδευτεί η απόσπαση του Γρηγοριάδη στις φυλακές Συγγρού. Στην συνέχεια, ο Γρηγοριάδης πέρασε στους κρατούμενους μια λίμα, με την οποία λιμάρησαν τα κάγκελα στο παράθυρο του κελιού τόσο ώστε να αρκεί ένα σπρώξιμο για να κοπούν. Κι όταν τέλειωσαν όλες οι προετοιμασίες, συμφωνήθηκε η ώρα της απόδρασης: μεσάνυχτα 14 προς 15 Απριλίου. Εκεί στα μεσάνυχτα έπιασε δουλειά ο Γρηγοριάδης, προκειμένου να απομακρύνει τους δυο σκοπούς.

Αρχίζει από τον φρουρό του πύργου. Υποτίθεται ότι κάνει έφοδο και πρέπει να είναι ασυτηρός. Όμως ο καλόψυχος αρχιφύλακας συστήνει στον φρουρό να μη κόβει βόλτες και τον τρώει το αγιάζι αλλά να κάνει την σκοπιά του μέσα, για να μη ξυλιάσει. Άλλο που δεν ήθελε ο φρουρός. Πάει ο πρώτος. Σειρά έχει ο φρουρός της αυλής. Ξαφνικά, τον Γρηγοριάδη τον πιάνει πονοκέφαλος και στέλνει τον φρουρό ως του Χαροκόπου να του πάρει ασπιρίνες. Ο φρουρός διστάζει, όμως ο αρχιφύλακας όχι μόνο προθυμοποιείται να τον αναπληρώσει αλλά του δίνει και λεφτά για να πάρει τσιγάρα. Ολόκληρο πακέτο! Πάει κι ο δεύτερος.

Ανακουφισμένος ο Γρηγοριάδης αρχίζει να σιγοτραγουδάει, δίνοντας το σύνθημα. Η ώρα έφτασε. Τα κομμένα σίδερα λυγίζουν, πάνω τους δένονται λουρίδες από κομμένες κουβέρτες και με την βοήθεια του Κλάρα οι εννέα αρχίζουν να κατεβαίνουν. Με τον Γρηγοριάδη οδηγό, βγαίνουν από την φυλακή και λίγο πιο κάτω επιβιβάζονται σε αυτοκίνητα που τους περιμένουν και εξαφανίζονται. Μαζί τους εξαφανίζεται και ο Γρηγοριάδης, φυσικά.

Στο μεταξύ, μια άλλη ομάδα υποστήριξης αναλαμβάνει να εξουδετερώσει τον φρουρό που είχε πάει για ασπιρίνες και τσιγάρα κι ερχόταν. Τον αιφνιδιάζουν και με την απειλή όπλων τον οδηγούν σε ένα ερημικό μέρος στα Κάτω Πετράλωνα, όπου τον κρατούν για μισή ώρα πριν τον αφήσουν να φύγει. Όταν ο φρουρός επιστρέφει και διαπιστώνει την απουσία του Γρηγοριάδη, καταλαβαίνει ότι κάτι κακό έχει συμβεί και σημαίνει συναγερμό. Ακολουθούν ανακρίσεις των υπόλοιπων κρατουμένων, οι οποίες δεν αποδίδουν το παραμικρό. Όπως δεν απέδωσε το παραμικρό η καταδίωξη που εξαπέλυσε η Ειδική Ασφάλεια για πολλές ημέρες. Ουδείς των δραπετών συνελήφθη ποτέ. Όλοι ξαναγύρισαν στα κομματικά τους πόστα και συνέχισαν την κρυφή δουλειά τους.

Ριζοσπάστης, 16/4/1931: Η πανηγυρική προμετωπίδα του πρωτοσέλιδου και το ρεπορτάζ της δεύτερης σελίδας
Κάποιοι από τους παραπάνω δεν έμελλε να βγουν ζωντανοί από την μεγάλη περιπέτεια του εμφυλίου, όπως ο Μήτσος Παπαρήγας. Κάποιοι άλλοι κατάφεραν και έφυγαν στο εξωτερικό, περιμένοντας πολλά χρόνια ώσπου να τους δοθεί η δυνατότητα να επιστρέψουν. Ο μόνος που δεν κατάφερε να επιστρέψει ήταν ο "κόκκινος δεκανέας" Γρηγόρης Γρηγοριάδης. Βαρυνόταν με πολύ σοβαρές κατηγορίες (λιποταξία σε ώρα υπηρεσίας, συνέργεια σε απόδραση κλπ), με αποτέλεσμα να μη μπορεί να κάνει χρήση οποιασδήποτε ευεργετικής διατάξεως περί παλιννοστήσεως πολιτικών προσφύγων. Το μόνο που κατάφερε ήταν να επισκεφθεί μία και μόνη φορά την Ελλάδα το 1976 για λίγες μέρες. Πέθανε το 1979 στην Μόσχα σε ηλικία 70 ετών.

Αυτή ήταν η πρώτη μεγάλη απόδραση κομμουνιστών κρατουμένων, οργανωμένη από το ίδιο το κόμμα και με τις ευλογίες του. Φαίνεται, όμως, ότι το πάθημα των αρχών δεν έγινε μάθημα. Πριν περάσει ένας χρόνος, από τις ίδιες φυλακές το ΚΚΕ φυγάδευσε ένα ακόμη σημαντικό στέλεχός του. Αυτή την φορά, η απόδραση έχει και ιδεολογικό ενδιαφέρον. Αλλά για τις λεπτομέρειες, κάνετε λίγη υπομονή ως αύριο.

8 Ιανουαρίου 2018

27 χρόνια από τον θάνατο του Νίκου Τεμπονέρα

Φθινόπωρο 1990. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη εξαγγέλλει την απόφασή της να μεταρρυθμίσει την παιδεία και ο αρμόδιος υπουργός Βασίλης Κοντογιαννόπουλος ανακοινώνει ότι θα φέρει στην βουλή προς ψήφιση πολυνομοσχέδιο που θα περιλαμβάνει σωρεία μέτρων, άλλων πρωτοφανών (λειτουργία ιδιωτικών ΑΕΙ, κατάργηση της δωρεάν παροχής συγγραμμάτων, επιβολή χρονικού ορίου στις σπουδές, περιορισμός του πανεπιστημιακού ασύλου κλπ) αλλά και άλλων προ πολλού πεθαμένων και αναχρονιστικών (πειθαρχικός έλεγχος της εξωσχολικής ζωής, επιβολή ομοιόμορφης ενδυμασίας, υποχρεωτική έπαρση σημαίας, υποχρεωτική προσευχή, υποχρεωτικός εβδομαδιαίος εκκλησιασμός κλπ)

Εννοείται ότι σύμπασα η εκπαιδευτική κοινότητα ξεσηκώνεται. Οι πρώτες καταλήψεις ξεκινούν στα τέλη Οκτωβρίου του 1990 ενώ, μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, τα υπό κατάληψη γυμνάσια και λύκεια φτάνουν το 70% του συνόλου. Ταυτόχρονα γίνονται πολλές πορείες διαμαρτυρίας με συμμετοχή μεταξύ 10.000 και 30.000 ατόμων, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής. Η κυβέρνηση ελπίζει ότι το κλίμα θα εκτονωθεί με τις διακοπές των Χριστουγέννων, ενώ ο υπουργός παιδείας δηλώνει ότι τα προεδρικά διατάγματα δεν θα εφαρμοστούν για ένα τρίμηνο, έως ότου "γίνουν πλήρως κατανοητά από μαθητές και καθηγητές". Μάταιη προσπάθεια. Το τρίμηνο δεν αρκεί για να εκτονωθεί η κατάσταση. Με τον νέο χρόνο, οι καταλήψεις συνεχίζονται σε περισσότερα από 1.800 γυμνάσια και λύκεια (από τα 3.000 της χώρας).

Οι εφημερίδες της 9ης Ιανουαρίου 1991 αναγγέλλουν τον θάνατο του Νίκου Τεμπονέρα

Ο Κοντογιαννόπουλος αγριεύει και δηλώνει ότι όσοι συμπληρώσουν 50 αδικαιολόγητες απουσίες λόγω των καταλήψεων θα χάσουν τη χρονιά. Παράλληλα, όμως, επεκτείνει το τρίμηνο σε δωδεκάμηνο και δέχεται να επιφέρει ορισμένες αλλαγές στο νομοσχέδιο, πλην όμως αυτές οι αλλαγές είναι τελείως επουσιώδεις. Ο χώρος της παιδείας παραμένει καζάνι που βράζει εκτός ελέγχου ενώ η κυβέρνηση δέχεται πυρά όχι μόνο από σύσσωμη την αντιπολίτευση αλλά και από δικά της στελέχη. Οι διαδηλώσεις κατά του νομοσχεδίου γίνονται όλο και πιο μαχητικές ενώ, από την πλευρά της, η Νέα Δημοκρατία προσπαθεί να κινητοποιήσει τόσο τις οργανώσεις της όσο και αντιδιαδηλώσεις "αγαναχτισμένων γονέων", οι οποίοι ζητούν τον τερματισμό των καταλήψεων.

Στις 7 Ιανουαρίου 1991, ημέρα επανέναρξης των μαθημάτων μετά τις γιορτές, οι καταλήψεις συνεχίζονται ενώ η Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ) κηρύσσει στάση εργασίας και καλεί τους καθηγητές να βρίσκονται έξω από τα σχολεία "για να συμβάλουν στην αποτροπή προκλήσεων που ίσως επιχειρηθεί να δημιουργηθούν", καθώς έχει γίνει αντιληπτή η κυβερνητική μεθόδευση των "αγαναχτισμένων γονέων". Από νωρίς το πρωί σημειώνονται μικροεπεισόδια μεταξύ γονέων και καταληψιών, καθηγητών και δημοτικών συμβούλων. Οι καθηγητές αρνούνται να βάλουν απουσίες στους μαθητές και ο υπουργός αποφασίζει την πειθαρχική δίωξή τους ενώ ομάδες ροπαλοφόρων εισβάλλουν για πρώτη φορά σε σχολεία και τραυματίζουν μαθητές, υπό τα απαθή βλέμματα των αστυνομικών οργάνων.

Στην Πάτρα, το απόγευμα της επόμενης μέρας και ενώ έχει πέσει ήδη το σκοτάδι, καμμιά τριανταριά στελέχη τής τοπικής ΟΝΝεΔ, με μπροστάρη τον πρόεδρό τους και δημοτικό σύμβουλο Γιάννη Καλαμπόκα και με ρόπαλα και λοστάρια στα χέρια, προσπαθούν να σπάσουν την κατάληψη στο Πολυκλαδικό Λύκειο αλλά συναντούν σθεναρή αντίσταση και αναγκάζονται να φύγουν. Κατευθύνονται προς το σχολικό συγκρότημα μεταξύ των πλατειών Υψηλών Αλωνίων και Βουδ, όπου στεγάζονται το Γ' και το Δ' Γυμνάσιο και Λύκειο. Εδώ τα καταφέρνουν καλύτερα. Η ομάδα περιφρούρησης των μαθητών είναι ολιγάριθμη και οι οννεδίτες την διαλύουν σχετικά εύκολα και καταλαμβάνουν οι ίδιοι τον χώρο.

Μνημείο στον χώρο του φονικού, δίπλα στην είσοδο του σχολικού συγκροτήματος

Το νέο διαδίδεται γρήγορα και σε μικρό χρονικό διάστημα συρρέει πλήθος κόσμου έξω από την είσοδο του σχολικού συγκροτήματος. Εκτός από δεκάδες μαθητές και πολλούς καθηγητές, ανάμεσα στους συγκεντρωμένους βρίσκονται δημοτικοί σύμβουλοι της πλειοψηφίας με πρώτο τον δήμαρχο Ανδρέα Καράβολα (ΠαΣοΚ) και ο βουλευτής Αχαΐας του ΠαΣοΚ (και κατοπινός δήμαρχος) Ανδρέας Φούρας. Οι συγκεντρωμένοι ζητούν από τους καταληψίες οννεδίτες να αποχωρήσουν αλλά εκείνοι απαντούν ότι θα παρατείνουν την "αντικατάληψη" του χώρου μέχρι να ξαναλειτουργήσουν κανονικά τα σχολεία.

Σύντομα, τα πνεύματα οξύνονται και αρχίζουν οι εκσφενδονίσεις αντικειμένων μεταξύ των δυο πλευρών ενώ σημειώνονται οι πρώτοι τραυματισμοί. Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, μια ομάδα γονέων και καθηγητών παραβιάζει την καγκελόπορτα του συγκροτήματος και επιχειρεί να μπει στο προαύλιο. Οι ταμπουρωμένοι οννεδίτες τούς υποδέχονται με πέτρες και κομμάτια τσιμεντόπλινθων και μαρμάρων, ενώ κάποιοι απ' αυτούς δημιουργούν γραμμή ανάσχεσης, κραδαίνοντας ρόπαλα και σιδερολοστούς. Ο σιδερολοστός που κρατάει ο Γιάννης Καλαμπόκας πετυχαίνει (τυχαία ή όχι;) στο κεφάλι τον καθηγητή μαθηματικών και μέλος του Εργατικού Αντι-ιμπεριαλιστικού Μετώπου (ΕΑΜ) Νίκο Τεμπονέρα και του το ανοίγει. Ουσιαστικά, ο Τεμπονέρας πέφτει νεκρός εκείνη την στιγμή. Τυπικά, αφήνει την τελευταία του πνοή λίγες ώρες αργότερα, στο νοσοκομείο όπου μεταφέρεται αμέσως. Μαζί του μεταφέρονται άλλοι τέσσερις σοβαρά τραυματισμένοι και δεκάδες με ελαφρύτερα τραύματα.

Μέχρι να φτάσει η αστυνομία στον χώρο του φονικού, οι οννεδίτες εξαφανίζονται. Όμως οι αυτόπτες μάρτυρες έχουν αναγνωρίσει ως φυσικό αυτουργό του φονικού χτυπήματος τον Γιάννη Καλαμπόκα και ως φυσικούς αυτουργούς άλλων τραυματισμών τούς γνωστούς στην πατραϊκή κοινωνία τραμπούκους οννεδίτες Αλέκο Μαραγκό και Σωκράτη Σπίνο. Στην δίκη που ακολουθεί, γελάει το πανελλήνιο με τα καμώματα των οννεδιτών. Ο Πριονάς ισχυρίζεται ότι ο Καλαμπόκας ήταν μακρυά από την όλη φάση ενώ είδε τον Μαραγκό να χτυπάει κάποιον στο κεφάλι με ένα σίδερο... ο Καλαμπόκας επιβεβαιώνει τον Πριονά... ο Μαραγκός κάνει μήνυση και στους δυο για ψευδομαρτυρία... οι Κωνσταντινίδης και Μπούτος κατονομάζουν τον Πριονά ως αυτουργό... Κι όλα αυτά, με τον Βασίλη Μιχαλολιάκο να εξυμνεί τον Καλαμπόκα ως "υποδειγματικό χαρακτήρα"(!).

Τελικά, ο Καλαμπόκας καταδικάζεται σε 16,5 χρόνια για ανθρωποκτονία και 3 μήνες για οπλοχρησία και σωματικές βλάβες. Έχοντας εκτίσει τα 3/5 της ποινής του, αποφυλακίζεται στις 2 Φεβρουαρίου 1998 και λίγο αργότερα διορίζεται στην Εθνική Τράπεζα, φτάνοντας να γίνει διευθυντής σε υποκατάστημα του Βόλου. Ο Αλέκος Μαραγκός απαλλάσσεται με βούλευμα, αν και ο Καλαμπόκας εξακολουθεί να υποδεικνύει αυτόν ως φυσικό αυτουργό του εγκλήματος.

Τέσσερα χρόνια μετά το φινικό. Οι αμετανόητοι ΟΝΝεΔίτες μιλούν για τον "αγωνιστή" Καλαμπόκα.

Οι πολιτικές εξελίξεις μετά την δολοφονία τού καθηγητή Τεμπονέρα είναι καταιγιστικές. Πρωί-πρωί της 9ης Ιανουαρίου παραιτείται ο Κοντογιαννόπουλος και πέφτει σε κομματική δυσμένεια, βρίσκοντας αργότερα πολιτική στέγη στο ΠαΣοΚ. Τον διαδέχεται στο υπουργείο ο δημοφιλέστερος Γιώργος Σουφλιάς, όμως, η εξέγερση της εκπαιδευτικής κοινότητας και της ευρύτερης νεολαίας συνεχώς κλιμακώνεται. Σε Πάτρα, Αθήνα και Θεσσαλονίκη χιλιάδες διαδηλωτών συγκρούονται με τα ΜΑΤ. Στο κέντρο τής Αθήνας, τα ΜΑΤ δεν διστάζουν να επιτεθούν σε διαδήλωση 30.000 ατόμων, προσπαθώντας να τα απωθήσουν προς την περιοχή του Πολυτεχνείου, πλην όμως ο όγκος των διαδηλωτών είναι τόσο συμπαγής ώστε η επιχείρηση αποτυγχάνει.

Εκνευρισμένοι οι αστυνομικοί δεν αποφεύγουν μια από τις ηλιθιωδέστερες και εγκληματικώτερες ενέργειές τους. Στην γωνία Πανεπιστημίου και Θεμιστοκλέους ρίχνουν ασφυξιογόνες οβίδες μέσα στο γνωστό κατάστημα ρούχων "Κάπα Μαρούσης", το οποίο παίρνει φωτιά. Κι όταν καταφθάνουν οι πυροσβέστες, δέχονται βροχή χημικών από τους μπάτσους, με αποτέλεσμα να σωριαστούν και να μη μπορούν να βοηθήσουν στην κατάσβεση. Τελικά, η φωτιά θα σβήσει μετά τα μεσάνυχτα, αφήνοντας πίσω της τα καρβουνιασμένα πτώματα τεσσάρων πολιτών. Η λαϊκή κατακραυγή της κυβέρνησης γίνεται πλέον ουρανομήκης και ο Σουφλιάς αναγκάζεται να αποσύρει συνολικά το νομοσχέδιο, εξαγγέλοντας την έναρξη διαλόγου για την παιδεία από μηδενική βάση.