Προσοχή σε ό,τι λάμπει!

Στα σχόλια που έκαναν οι αναγνώστες των τελευταίων κειμένων περί χρυσού, περιλαμβάνονται και κάτι περίεργες κουβέντες για χρυσό-μαϊμού και για βολφράμιο. Στον ανυποψίαστο αναγνώστη αυτές οι κουβέντες ακούγονται κάπως συνωμοσιολογικές. Εμένα, πάλι, μου θύμισε μια παλιά ιστορία, την οποία βάλθηκα να ξανασκαλίσω. Απαντώντας στα σχόλια, έκανα αυθόρμητα λόγο για ιστορία "δέκα, δεκαπέντε χρόνων". Τελικά, είναι λίγο νεώτερη αν και οι ρίζες της πάνε πιο πίσω στον χρόνο. Αλλά ας την πάρουμε από την αρχή.

Στις αρχές Οκτωβρίου 2009, στην αγορά χρυσού του Λονδίνου επικρατεί πανικός. Οι αγοραστές επιμένουν να παραλάβουν το χρυσάφι που έχουν προαγοράσει και απορρίπτουν την γενναιόδωρη αντιπαροχή σε χρήμα που τους προσφέρεται. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η London Bullion Market Association δεν κάνει δεκτές τις ράβδους χρυσού τις οποίες έδωσε η Τράπεζα της Αγγλίας στην J.P.Morgan και την Deutsche Bank για να καλύψουν τις παραπανίσιες, σε σχέση με τα πραγματικά τους αποθέματα, ποσότητες που είχαν προπωλήσει. Με απλά λόγια: οι ράβδοι που εμφανίζονται δεν πληρούν τις προδιαγραφές της LBMA!

Πλάκες χρυσού ενός κιλού με εμφανή σήμανση (καθαρότητα, βάρος, αύξων αριθμός, χυτήριο)

Το πρωτόγνωρο επεισόδιο κινεί το ενδιαφέρον ενός ειδικού συμβούλου της GATA, του καναδού οικονομολόγου Ρομπ Κίρμπυ, ο οποίος αρχίζει να το ψάχνει περισσότερο και δεν αργεί να βγάλει λαβράκι.

Εκείνη την καυτή πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου, το υποκατάστημα της κεντρικής τράπεζας της Κίνας στο Χονγκ-Κονγκ παραλαμβάνει μια ποσότητα ράβδων χρυσού. Παρ' ότι η παράδοση συνοδεύεται από πιστοποιητικά GLD (Good London Delivery) του London Bullion Market, οι κινέζοι ζητούν από την LBMA να διενεργήσει ποιοτικό έλεγχο. Το αποτέλεσμα του έλεγχου είναι συγκλονιστικό: οι ράβδοι χρυσού είναι μαϊμού! Παρ' ότι οι ενδείξεις πάνω στις ράβδους πιστοποιούν ότι προέρχονται από το Φορτ Νοξ (το δεύτερο σε μέγεθος θησαυροφυλάκιο των ΗΠΑ, μετά από εκείνο της Fed), εν τούτοις δεν είναι παρά ράβδοι βολφραμίου επιστρωμένες με χρυσό!

Παρένθεση πρώτη. Γιατί οι πλαστές ράβδοι γίνονται με βολφράμιο και όχι με κάτι ακόμη φτηνότερο; Το 2008, η κεντρική τράπεζα της Αιθιοπίας είχε προσπαθήσει να πουλήσει στην αντίστοιχη τράπεζα της Νότιας Αφρικής επιχρυσωμένες ράβδους ατσαλιού για γνήσιο χρυσάφι. Η μαϊμουδιά αποκαλύφθηκε πανεύκολα: μια ράβδος χρυσού ζυγίζει δυόμισυ φορές περισσότερο από μια ισομεγέθη ράβδο ατσαλιού. Ο χρυσός είναι ένα από τα πιο "πυκνά" μέταλλα και, επομένως, για να πλαστογραφήσεις μια ράβδο χρυσού πρέπει να χρησιμοποιήσεις ένα μέταλλο παρόμοιας πυκνότητας ώστε να μη προδοθείς από το βάρος. Το φτηνότερο μέταλλο με πυκνότητα σχεδόν ίδια με εκείνη του χρυσού είναι το βολφράμιο. Κλείνει η πρώτη παρένθεση.

Με βάση τους κωδικούς αριθμούς των πλαστών ράβδων, σύντομα οι ερευνητές ανακάλυψαν κάτι πολύ ενδιαφέρον. Ως γνωστόν, όταν κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, η περιουσία της ληστεύθηκε από διάφορα αρπακτικά. Ανάμεσα στην λεία βρέθηκαν κάπου ενάμισυ εκατομμύριο ράβδοι βολφραμίου, βάρους τετρακοσίων ουγγιών η καθεμιά. Αυτές οι ράβδοι ταξίδεψαν διά θαλάσσης μέχρι τον Παναμά, απ΄όπου μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στην Μένα του Αρκάνσας, μια πόλη γνωστή ως κέντρο παράνομης διακίνησης όπλων και ναρκωτικών. Από την Μένα, μεταφέρθηκαν με φορτηγά σταδιακά (δυο φορτηγά κάθε φορά) σε ειδικό εργοστάσιο της Νότιας Καλιφόρνιας, όπου επιχρυσώθηκαν και σημάνθηκαν όπως ακριβώς σημαίνονταν οι αυθεντικές ράβδοι χρυσού. Οι ράβδοι-μαϊμού κατέληξαν στο Φορτ Νοξ και από εκεί, μέσω της Fed, πλημμύρισαν τον κόσμο.

Παρένθεση δεύτερη. Ίσως να είναι σύμπτωση αλλά την εποχή που συμβαίνουν όλα αυτά, πρόεδρος των ΗΠΑ αναδεικνύεται ο μέχρι τότε κυβερνήτης του Αρκάνσας Μπιλ Κλίντον, ο οποίος τοποθετεί στο υπουργείο οικονομικών τον Λώρενς Σάμμερς, τον οποίο κατηγόρησε η GATA για χειραγώγηση της τιμής του χρυσού. Παρεμπιπτόντως, επί κεφαλής της Fed είναι ο πολύς Άλαν Γκρήνσπαν, ο οποίος παραδέχτηκε ότι οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να χειραγωγήσουν την τιμή του χρυσού. Κλείνει και η δεύτερη παρένθεση.

Πριν ολοκληρώσουμε την σημερινή μας ιστορία, ας προσθέσουμε μερικές πινελιές ακόμη. Στην Νέα Υόρκη εδρεύει η New York Mercantile Exchange (NYMEx), ένας οργανισμός στις αρμοδιότητες του οποίου είναι η τήρηση αρχείου για κάθε ράβδο ή πλάκα χρυσού που μπαίνει στην χώρα ή βγαίνει απ' αυτήν (προέλευση, χυτήριο, αύξων αριθμός κλπ). Στα τέλη Ιανουαρίου 2004 η εισαγγελία της Νέας Υόρκης διέταξε έρευνα στα αρχεία τής NYMEx, τα αποτελέσματα της οποίας δεν δόθηκαν ποτέ στην δημοσιότητα. Πάντως, λίγο καιρό αργότερα και ενώ η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη, στα ψιλά των εφημερίδων βγαίνει μια περίεργη ειδησούλα:

ΛΟΝΔΙΝΟ, 14 Απριλίου 2004 (Ρώυτερς) - Η NM Rothschild & Sons Ltd, η θυγατρική τής επενδυτικής τράπεζας Rothschild που εδρεύει στο Λονδίνο, δήλωσε ότι θα αποσυρθεί από την εμπορία αγροτικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένου του χρυσού, κατόπιν αποφάσεως για αναθεώρηση των δραστηριοτήτων της.

Το θησαυροφυλάκιο των ΗΠΑ στο Φορτ Νοξ. Εδώ φυλάσσονται σχεδόν πέντε τόννοι χρυσού.

Η κίνηση αυτή της Rothschild προβλημάτισε πολλούς. Ανάμεσά τους και τον Μπιλ Μέρφυ της GATA, ο οποίος αναρωτήθηκε δημοσίως: "Γιατί οι Ρότσιλντ αφήνουν την αγορά χρυσού τώρα; Νομίζω πως αυτό είναι ύποπτο. Κάτι δεν πάει καλά. Προφανώς, γνωρίζουν ότι κάποιο μεγάλο σκάνδαλο πρόκειται να ξεσπάσει και δεν θέλουν να μπλέξουν".

Όμορφος κόσμος αλλά προσοχή σε ό,τι λάμπει! Μπορεί να πέσετε σε βολφράμιο.

----------------------------------------------
Περισσότερα για το θέμα:
- "Adrian Douglas: How much imaginary gold has been sold?", GATA, 16/10/2009.
- "On doing God's work", Rob Kirby, 12/11/2009.
- "The Genesis of the Gold-Tungsten: The Rest of the Story", Rob Kirby, pdf χωρίς ημερομηνία.
- "Fake gold bars in Bank of England and Fort Knox", Pakistan Daily, 11/1/2010 (αναδημοσίευση του άρθρου της εφημερίδας σε Φόρουμ).

Μια κομπίνα και μια γκάφα

Χτες μιλήσαμε για τις συναλλαγές (swap) με τις οποίες οι τράπεζες χειραγωγούν την τιμή του χρυσού. Υπάρχει, όμως, ένας άλλος τρόπος χειραγώγησης, ο οποίος επιστρατεύεται για την συγκράτηση της τιμής τού μετάλλου όποτε υπάρχουν σαφείς ενδείξεις πως θα ανεβεί. Εδώ το κόλπο λέγεται προπώληση σε απλά ελληνικά και δεν είναι άλλο από την -κατ' αρχήν, νόμιμη- εκμετάλλευση ενός χρηματοπιστωτικού εργαλείου που λέγεται Forward Hedge ή Συμβόλαιο Μελλοντικής Εκπλήρωσης.

Αναγκαία παρένθεση για να εξηγήσουμε τι πράγμα είναι αυτό το Forward Hedge. Είναι ένα συμβόλαιο όπου οι δυο συμβαλλόμενες πλευρές συμφωνούν την διενέργεια μιας αγοραπωλησίας συγκεκριμένου αγαθού, σε συγκεκριμένη ποσότητα και συγκεκριμένη τιμή, σε μια συγκεκριμένη μελλοντική ημερομηνία. Τα συμβόλαια αυτά συνάπτονται σε περίπτωση που ο μεν πωλητής προβλέπει ότι η τιμή του πωλούμενου αγαθού θα πέσει, ο δε αγοραστής προβλέπει ότι θα ανεβεί. Γενικώτερα, όμως, συνάπτονται και όταν υπάρχει έντονη αβεβαιότητα για την μελλοντική τιμή, ώστε να ελαχιστοποιείται το ρίσκο και για τις δυο πλευρές. Κλείνει η παρένθεση.

Barrick Gold: Το χρυσωρυχείο στο Πουέμπλο Βιέχο της Δομινικανής Δημοκρατίας

Πάμε τώρα να δούμε πώς χρησιμοποιείται αυτό το εργαλείο στην χειραγώγηση της τιμής του χρυσού. Βγαίνει ένας παραγωγός χρυσού και συνάπτει συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, με τα οποία προπωλεί τον χρυσό που θα εξορύξει. Μέχρις εδώ, όλα είναι νόμιμα και καλά. Το κακό αρχίζει από την στιγμή που ο εν λόγω παραγωγός συνάπτει συμβόλαια για ποσότητες χρυσού που δεν είναι δυνατόν να καλύψει με την εξόρυξη. Σ' αυτή την περίπτωση, για να εκπληρώσει τα συμβόλαιά του, πρέπει από κάπου να δανειστεί χρυσό. Έρχεται, λοιπόν, σε επαφή με μια Bullion Bank, η οποία με την σειρά της δανείζεται αυτόν τον χρυσό από κάποια κεντρική τράπεζα και τον εξυπηρετεί.

Αν η τιμή του χρυσού τραβήξει την ανηφόρα, ζημιώνονται τόσο ο παραγωγός όσο και η Bullion Bank. Άρα, το συμφέρον τους είναι να συγκρατήσουν ή και να ρίξουν την τιμή του μετάλλου. Κι αυτό, βάσει του νόμου προσφοράς και ζήτησης, γίνεται με την αύξηση της προσφερόμενης ποσότητας: όσο μεγαλύτερη ποσότητα βγαίνει για πούλημα, τόσο χαμηλότερα θα κυμανθεί η τιμή.

Θυμάστε που χτες κάναμε λόγο για μια καναδική εταιρεία εξόρυξης, την Barrick Gold Corporation; Αυτή εταιρεία, λοιπόν, έχει βρεθεί δυο φορές κατηγορούμενη για χειραγώγηση της τιμής τού χρυσού με την διαδικασία που μόλις περιγράψαμε. Και τις δυο φορές απαλλάχτηκε, με το σκεπτικό ότι μαζί της θα έπρεπε να βρεθούν στο εδώλιο και οι άλλες εξορυκτικές εταιρείες που έκαναν το ίδιο κόλπο αλλά και οι τράπεζες που εμπλέκονταν στην διαδικασία. Όμως, οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν ποτέ να εναχθούν διότι έχουν ασυλία, οπότε η δίωξη κατά της Barrick έπαψε για τυπικούς λόγους.

Την δεύτερη φορά, που η Barrick βρέθηκε κατηγορούμενη (είχε δανειστεί χρυσό για 15 ολόκληρα χρόνια!), πήγε την υπεράσπισή της ένα βήμα πιο πέρα: για να εκτελεστεί ένα εμπορικό συμβόλαιο, συμμετέχουν όλες οι συμβαλλόμενες πλευρές, άρα η ίδια δεν ήταν παρά ένας κρίκος σε μια αλυσίδα όπου συμμετείχαν η J.P.Morgan (ως Bullion Bank) και οι κεντρικές τράπεζες από τις οποίες η J.P.Morgan έπαιρνε χρυσό, οπότε η ασυλία που απολαμβάνουν οι κεντρικές τράπεζες θα έπρεπε να επεκταθεί και στους άλλους κρίκους της αλυσίδας (*).

Αξίζει να σημειώσουμε εδώ μια αποστροφή του Άλαν Γκρήνσπαν, από το 1998: "Ούτε τα ιδιωτικά συμφέροντα δεν μπορούν να περιορίσουν τις διακινούμενες ποσότητες χρυσού, ενός αγαθού που διαπραγματεύεται over-the-counter, από την στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες είναι έτοιμες να δανείσουν αυξημένες ποσότητες χρυσού σε περίπτωση που η τιμή ανεβεί". Με δεδομένο ότι εκείνη την εποχή ο Γκρήνσπαν ήταν διοικητής κεντρικής τράπεζας, η εν λόγω αποστροφή μάλλον συνιστά ομολογία χειραγώγησης.


Θα ολοκληρώσουμε με μια ακόμη ιστοριούλα, αρκετά πιο πιπεράτη.

Το 1999, οι φήμες έλεγαν πως η Goldman Sachs είχε τζογάρει στο London Bullion Market περί τους χίλιους τόννους χρυσού. Το κακό για την τράπεζα ήταν ότι, σαν ήρθε η ώρα να επιστρέψει τα δανεικά, το ράδιο-αρβύλα διέδωσε γρήγορα την πληροφορία πως η Goldman Sachs ψάχνει κατά καπνού έναν τόννο. Εννοείται πως οι φήμες για τόσο αυξημένη ζήτηση όχι μόνο ανέκοψαν την πτωτική πορεία τής τιμής τού χρυσού αλλά άρχισαν να την σπρώχνουν και προς τα πάνω, κάτι που ήταν καταστροφικό για την τράπεζα. Πάνω από το νούμερο 200 της Γουέστ Στρητ άρχισαν να μαζεύονται μαύρα σύννεφα...

Ευτυχώς, για την Goldman Sachs, εκείνη την δύσκολη ώρα επενέβη ως από μηχανής θεός η Μεγάλη Βρεττανία, η οποία ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά ότι προτίθεται να βγάλει για πούλημα πάνω από το μισό της απόθεμα σε χρυσό, προκειμένου να επενδύσει τις εισπράξεις σε συνάλλαγμα (κυρίως ευρώ). Η επίσημη ανακοίνωση για πώληση υπερκέρασε τις φήμες για αγορά και η τιμή του χρυσού άρχισε να κατρακυλάει. Το σκάνδαλο δεν άργησε να ξεσπάσει αλλά, τελικά, οι βρεττανοί πολίτες είδαν 395 τόννους από το χρυσάφι της χώρας τους να "σκοτώνεται" στην εξευτελιστική τιμή των 255 δολλαρίων περίπου ανά ουγγιά, το ιστορικά χαμηλότερο επίπεδο. Μέσα σε δυο χρόνια και μετά από 17 πράξεις, η πώληση ολοκληρώθηκε. Αμέσως η τιμή άρχισε να ξαναπαίρνει την ανηφόρα...

Μπορεί η Βρεττανία να ζημιώθηκε χάρη στην περίεργη απόφαση της κυβέρνησής της, όμως η Goldman Sachs όχι απλώς απέφυγε την καταστροφή αλλά έβγαλε και τρελό κέρδος, μιας και έκλεισε τα σορταρίσματά της με τρόπο ευνοϊκώτερο απ' όσο θα μπορούσε ποτέ να ονειρευτεί. Για την ιστορία, ας σημειώσουμε το όνομα του υπουργού οικονομικών που πήρε την απόφαση να σκοτώσει τον χρυσό της χώρας του. Πρόκειται για τον γνωστό μας κατοπινό πρωθυπουργό των εργατικών Γκόρντον Μπράουν. Το γεγονός καταγράφηκε ως Brown's Blunder (Γκάφα του Μπράουν) και η χαμηλότερη τιμή του χρυσού (252,9 δολλάρια) ως Brown's Bottom (Πάτος του Μπράουν). Για τον "πάτο", δεν υπάρχει αμφιβολία. Για την "γκάφα", όμως...

Διακύμανση της τιμής του χρυσού από το 1995 μέχρι σήμερα. Με μπλε χρώμα σημαίνεται η περίοδος
κατά την οποία πωλείται ο αγγλικός χρυσός. Η "επιτυχία" του Μπράουν είναι φανερή.

----------------------------------------
(*) Περισσότερα για την εν λόγω υπόθεση:
- "Barrick Gold, J.P. Morgan Chase accused of manipulating gold market", CBC News, 29/1/2003.
- "Class-Action Suit Seeks Damages For Gold Investors from Barrick and J.P. Morgan Chase, GATA Says", Business Wire, 27/9/2004.
- Το υπερασπιστικό υπόμνημα της Barrick (σε μορφή pdf), 28/2/2003.

(**) Για την "Γκάφα του Μπράουν" διαβάστε, επίσης:
- "Goldfinger Brown's £2 billion blunder in the bullion market", Sunday Times, 15/4/2007. Επειδή ο επίσημος ιστότοπος απαιτεί συνδρομή, δείτε το δημοσίευμα εδώ.
- "Sale of UK gold reserves, 1999–2002", άρθρο της βρεττανικής Wikipedia.
- Συζήτηση στην βρεττανική Βουλή των Κοινοτήτων, όπου ο λόρδος Πήτερ Τάπσελ αποδομεί την απόφαση του Μπράουν.

Παιχνίδια με τον χρυσό

Στις 7 Δεκεμβρίου 2000 η πολιτειακή Επιτροπή Δράσης κατά του Μονοπωλίου του Χρυσού (Gold Anti-Trust Action Committee - GATA) κατέθεσε αγωγή κατά της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed), κατά διαφόρων άλλων τραπεζών αλλά και κατά της κυβέρνησης. Η κατηγορία ήταν ότι η κυβέρνηση, σε συνεργασία με τις τράπεζες αυτές, χειραγωγούσαν την τιμή του χρυσού, διατηρώντας την τεχνητά σε χαμηλά επίπεδα. Μεταξύ των κατηγορουμένων ήσαν ο τότε υπουργός οικονομικών Λώρενς Σάμμερς, ο τότε διοικητής τής Fed Άλαν Γκρήνσπαν, μια σειρά πολυεθνικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών όπως η BIS, η Chase Manhattan, η Citigroup, η Deutsche Bank, η Goldman Sachs, η JP Morgan κλπ. αλλά και οι δυο μεγαλύτερες εταιρείες εξόρυξης χρυσού του κόσμου, η νοτιοαφρικανική Anglogold Ltd και η καναδική Barrick Gold Corporation. Τον Φεβρουάριο του 2002 το δικαστήριο της Βοστώνης απέρριψε την ένσταση με την αιτιολογία ότι η ενάγουσα δεν είχε έννομο συμφέρον.

"Περσινά ξινά σταφύλια", θα μου πείτε αλλά επιτρέψτε μου να διαφωνήσω. Αν θυμήθηκα σήμερα αυτή την ιστορία είναι επειδή εκτιμώ ότι αφ' ενός μεν έχει θέση ανάμεσα στις παρόμοιες ιστορίες που διηγηθήκαμε τις τελευταίες ημέρες αφ' ετέρου δε είναι εξόχως διδακτική. Δείξτε λίγη υπομονή και είμαι σίγουρος ότι δεν θα θεωρήσετε τον χρόνο σας χαμένο.

Τράπεζα της Αγγλίας: Το θησαυροφυλάκιο με τον χρυσό

Κατ' αρχάς, ας έχουμε κατά νου δυο δεδομένα. Πρώτον: σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από λογιστικό χρήμα, διαχρονική συναλλακτική αξία έχει μόνο ο χρυσός. Δεύτερον, ως απόρροια του πρώτου: για να είναι το χρήμα αξιόπιστο, πρέπει το οικονομικό περιβάλλον να είναι ασφαλές και σταθερό, πράγμα που προϋποθέτει ισχυρό αποθεματικό νόμισμα (δολλάριο), το οποίο να διατηρεί σταθερή την αξία του έναντι του μοναδικού διαχρονικής αξίας συναλλακτικού μέσου (χρυσός). Αν για οποιοδήποτε λόγο το αποθεματικό νόμισμα υποτιμηθεί έναντι του χρυσού, η οικονομική σταθερότητα πάει περίπατο και η αξία του χρήματος καταρρέει. Συνεπώς, η σταθερή αξία του χρυσού (με άλλα λόγια, η σταθερή σχέση του προς το αποθετικό νόμισμα) εξασφαλίζει την ομαλή λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Για να μη διασαλευθεί η ισορροπία, λοιπόν, η παγκόσμια αγορά χρυσού ελέγχεται από μια δράκα πανίσχυρες τράπεζες που μπορούν να εμπορεύονται πολύτιμα μέταλλα, τις λεγόμενες Bullion Banks. Αυτές οι τράπεζες λειτουργούν ως μεσάζοντες ανάμεσα στους εκδότες χρήματος (δηλαδή, τις κεντρικές τράπεζες) και της αγοράς χρυσού. Το κέντρο αυτής της αγοράς βρίσκεται στο Λονδίνο και δεν είναι άλλο από το London Bullion Market (LBM), μια εξωχρηματιστηριακή αγορά (Over The Counter - OTC) ιδρυμένη από την Τράπεζα της Αγγλίας, όπου οι συναλλαγές γίνονται χωρίς πολλές-πολλές διατυπώσεις και ελέγχους (οι OTC αγορές χαρακτηρίζονται ως obscure, δηλαδή σκοτεινές). Ας δούμε βήμα-βήμα πώς δουλεύει το σύστημα:
- (α) Το υπουργείο οικονομικών των ΗΠΑ αντιμετωπίζει πρόβλημα στην εκτέλεση του προϋπολογισμού και για να το λύσει αποφασίζει να εκδώσει τριετή ομόλογα ύψους ενός δισ. δολλαρίων με επιτόκιο 4%.
- (β) Η Goldman Sachs απευθύνεται στην Fed και ζητάει τριετές δάνειο σε χρυσό αξίας ενός δισ. δολλαρίων. Η Fed εγκρίνει την αίτηση και χορηγεί τον χρυσό με επιτόκιο 1%.
- (γ) Ως Bullion Bank, η Goldman Sachs βγάζει αμέσως τον χρυσό για πούλημα και με τα χρήματα που εισπράττει, αγοράζει τα ομόλογα του πολιτειακού δημοσίου, κερδίζοντας άκοπα 3% από την διαφορά τού επιτοκίου.

Μέχρις εδώ είναι όλα κατανοητά αλλά τώρα θα πάμε στα δύσκολα. Όταν συμπληρωθεί η τριετία, η Goldman Sachs θα πρέπει να επιστρέψει στην Fed την ποσότητα χρυσού που είχε δανειστεί προσαυξημένη κατά το επιτόκιο. Αν στο μεσοδιάστημα η τιμή του χρυσού έχει αυξηθεί κατά 10%, η τράπεζα θα καταστραφεί. Αν έχει μείνει σταθερή, θα κερδίσει το 3% που λέγαμε. Αν έχει μειωθεί, θα στήσει πανηγύρι.

Σε ένα σύστημα που θα λειτουργούσε με διαφάνεια, καμμιά τράπεζα δεν θα έπαιρνε το ρίσκο να αγοράσει ομόλογα με 4% έναντι χρυσού, με τον φόβο ότι η τιμή του χρυσού θα μπορούσε να εκτιναχθεί μέχρι την λήξη των ομολόγων. Θα πάθαινε, δηλαδή, ακριβώς ό,τι έπαθαν οι λήπτες στεγαστικών δανείων σε ελβετικό φράγκο, οι οποίοι πίστευαν πως θα βγουν ωφελημένοι από το χαμηλό επιτόκιο αλλά καταστράφηκαν από την μεταβολή στην ισοτιμία τού νομίσματος. Συνεπώς, για να μπορεί η κάθε κυβέρνηση να εκδίδει φτηνά ομόλογα και για να μπορεί η οικονομία να λειτουργεί ομαλά, σε ένα περιβάλλον ελεγχόμενου πληθωρισμού, πρέπει να ελέγχεται η τιμή του χρυσού.

Είδαμε πιο πάνω πως η διοχέτευση χρυσού στην αγορά από την Fed μέσω Goldman Sachs βόηθησε να πέσει ή να μείνει χαμηλά η τιμή τού μετάλλου. Το ίδιο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με την εικονική αλληλοπροσφορά χρυσού μεταξύ κεντρικών τραπεζών (π.χ. βγάζει η Α κεντρική τράπεζα έναν τόννο για πούλημα και τον αγοράζει η Β κεντρική τράπεζα, η οποία αμέσως μετά τον ξαναβγάζει για πούλημα και τον αγοράζει η Α) ή με εικονική αγορά συναλλάγματος με χρυσό (η Α κεντρική τράπεζα πουλάει στην Β χρυσό έναντι στερλινών και κατόπιν η Β πουλάει στην Α χρυσό έναντι δολλαρίων). Πρόκειται τα γνωστά ως Gold Swaps, δηλαδή για όμορφα παιχνιδάκια τα οποία σε πλήρη ανάπτυξη (φανταστείτε να παίρνουν μέρος σ' αυτά όχι δύο αλλά είκοσι παίκτες) αφ' ενός μεν θολώνουν τα νερά καθιστώντας άκρως δυσχερή έως αδύνατο τον έλεγχο των πραγματικών αποθεμάτων αφ' ετέρου δε επηρεάζουν όχι μόνο την τιμή τού χρυσού αλλά και τις τιμές των συναλλαγμάτων.

Φυσικά, όλα αυτά τα παιχνίδια δεν θα εύρισκαν πρόσφορο γήπεδο αν δεν είχε επικρατήσει το λογιστικό χρήμα, αν δεν είχε καταργηθεί ο κανόνας του χρυσού, αν δεν είχαν απεμποληθεί οι αρχές τού Μπρέττον-Γουντς, αν όλες αυτές οι συναλλαγές γίνονταν με καθεστώς διαφάνειας και, κυρίως, αν οι κεντρικές τράπεζες δεν είχαν συγκεντρώσει στα θησαυροφυλάκιά τους το ένα τρίτο των παγκόσμιων αποθεμάτων χρυσού.

Πιστοποιητικό μέλους της London Bullion Market Association

Λογάριαζα πως το σημερινό κείμενο θα ήταν αυτοτελές. Κατά μία έννοια, είναι. Επειδή, όμως, είμαι γνωστός κουτσομπόλης, λέω αύριο να προσθέσω δυο-τρεις πιπεράτες ιστορίες με κοινό γνώρισμά τους τα παιχνίδια με τον χρυσό. Αν σήμερα σας κούρασα, υπόσχομαι πως αύριο θα σας κάνω να γελάσετε... ή να κλάψετε... ή να μουτζώσετε... ή να βρίσετε... θα δούμε. Στο μεταξύ, κρατήστε κατά νου εκείνη την εταιρεία εξόρυξης που αναφέραμε στην αρχή, την Barrick Gold Corporation...

Α! Μη ξεχάσω το κερασάκι! Φαίνεται πως εκτός από το λογιστικό χρήμα, οι Bullion Banks έχουν εφεύρει και τον λογιστικό χρυσό. Οι τράπεζες που συμμετέχουν στο LBM έχουν απόθεμα εκατό τόννους χρυσού όλες μαζί. Όμως, σύμφωνα με το bullionstar.com, η ποσότητα του αδιάθετου χρυσού που εμπορεύεται ετησίως, ανέρχεται σε ενάμισυ εκατομμύριο τόννους. Ήτοι, η ποσότητα που διακινείται είναι δεκαπέντε χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από εκείνη που υπάρχει πραγματικά. Αυτά για σήμερα.

BIS: Ένα "κτήνος" εκτός παντός ελέγχου

Στα προηγούμενα σημειώματα είπαμε αρκετά για τον ρόλο που έπαιξε η BIS στην άνοδο και την στήριξη του ναζισμού. Για να σχηματίσουμε πληρέστερη εικόνα, ας ρίξουμε μια ματιά και στο τι συμβαίνει σήμερα μ' αυτό το "πρώτο κτήνος" (First Beast), όπως είναι το διεθνές προσωνύμιο της εν λόγω "Τράπεζας των Τραπεζιτών" (σε περίπτωση που αναρωτιέστε, "δεύτερο κτήνος" είναι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο).

Σήμερα, λοιπόν, η BIS παραμένει το κέντρο τού διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος αν και όσοι αντιτίθενται στην ύπαρξή της προτιμούν να την χαρακτηρίζουν ως επιχειρησιακό κέντρο τής διεθνούς των τοκογλύφων. Με βάση το καταστατικό και τις διεθνείς συμφωνίες που έχουν υπογραφεί στο διάβα των χρόνων, η BIS δεν υπόκειται στο έλεγχο οποιασδήποτε κυβέρνησης του κόσμου και κανένα δικαστήριο του κόσμου δεν έχει αρμοδιότητα να κρίνει τις πράξεις και τις αποφάσεις της. Κατά συνέπεια, τόσο η έδρα (το 18όροφο κτήριο στην Βασιλεία) όσο και τα δυο υποκαταστήματα της BIS (Πόλη του Μεξικού και Χονγκ Κονγκ) θεωρούνται διεθνές έδαφος και καμμιά αστυνομία δεν έχει εξουσία ελέγχου σε όσα γίνονται μέσα σ' αυτά τα κτήρια. Επί πλέον, εφ' όσον η BIS είναι εκτός ελέγχου κάθε κυβέρνησης, εξυπακούεται ότι τα κέρδη της είναι αφορολόγητα.

Αριστερά: Το πρώην Hotel Savoy της Βασιλείας, πρώτη έδρα της BIS (1930-1977).
Δεξιά: Ο διάσημος "Πύργος της Βασιλείας", τωρινή έδρα της BIS.

Στην έδρα τής BIS στεγάζονται δυο "σώματα", τα οποία εποπτεύουν το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και συντάσσουν τις περίφημες "Συμφωνίες της Βασιλείας". Πρόκειται για την Επιτροπή της Βασιλείας για την εποπτεία των τραπεζών (Basel Committee on Banking Supervision - BCBS) και για το Συμβούλιο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (Financial Stability Board - FSB). Και τα δυο αυτά σώματα συνεδριάζουν στις απόλυτα οχυρωμένες αίθουσες της BIS, οι οποίες είναι τόσο καλά μονωμένες ώστε οποιαδήποτε υποκλοπή είναι αδύνατη. Δίπλα τους, συνεδριάζουν κι άλλες επιτροπές με ειδικώτερες εξουσίες, όπως η Επιτροπή παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος (Committee on the Global Financial System), η Επιτροπή πληρωμών και υποδομών της αγοράς (Committee on Payments and Market Infrastructures) και η Επιτροπή αγορών (Markets Committee).

Παράλληλα με όλες αυτές τις επιτροπές, κάθε δυο μήνες συνεδριάζει και η Ομάδα διακυβέρνησης κεντρικών τραπεζών (Central Bank Governance Group), όπου οι κεντρικοί τραπεζίτες ανταλλάσσουν απόψεις για την οργάνωση και την λειτουργία των τραπεζών τους. Η Ομάδα αποτελείται από εννέα διοικητές (εκ περιτροπής), οι οποίοι όμως λαμβάνουν υπ' όψη τους όλες τις πληροφορίες που συλλέγει κάθε δίμηνο η BIS από όλες τις τράπεζες-μέλη της. Από τα πρακτικά όλων των συνεδριάσεων που πραγματοποιούνται στον "Πύργο της Βασιλείας", δημοσιεύονται μόνον όσα αποσπάσματα κρίνει δημοσιεύσιμα η BIS.

Όμως, η βασική απασχόληση των περίπου εξακοσίων υπαλλήλων της BIS δεν είναι να οργανώνουν και να υπηρετούν τις συνεδριάσεις των παραπάνω επιτροπών αλλά να διαχειρίζονται χρήματα. Όλοι ξέρουμε ότι οι εμπορικές και οι κεντρικές τράπεζες της ευρωζώνης διατηρούν καταθέσεις στην ΕΚΤ, οι μεν ως εγγυήσεις οι δε ως αποθεματικά ασφαλείας. Έχετε, όμως, αναρωτηθεί ποτέ τι το κάνει η ΕΚΤ τόσο χρήμα; Φυσικά, το περισσότερο το διαχειρίζεται μόνη της αλλά θα πρέπει να διατηρεί κι αυτή ένα αποθεματικό ασφαλείας. Ε, λοιπόν, τόσο η ΕΚΤ όσο και η πολιτειακή Fed αλλά και οι άλλες κεντρικές τράπεζες-μέλη καταθέτουν τα αποθεματικά ασφαλείας τους στην BIS και εκείνη αναλαμβάνει να τα διαχειριστεί για λογαριασμό τους και καθ' υπόδειξή τους. Υπολογίζεται ότι η BIS διαχειρίζεται κατ' αυτόν τον τρόπο 200-300 δισ. δολλαρίων, από τα οποία καρπώνεται προμήθεια 2-3 δισ., ποσό που εγγυάται την οικονομική αυτάρκεια και την ανεξαρτησία της.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία. Όντας εκτός και υπεράνω κάθε ελέγχου, η BIS δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιεί ως νόμισμα ούτε το δολλάριο ούτε το ευρώ ούτε οποιοδήποτε άλλο νόμισμα. Χρησιμοποιεί μια ειδική μονάδα, την οποία σχεδίασε το 1969 το ΔΝΤ, το SDR (Special Drawing Right), η αξία του οποίου προκύπτει από ένα "καλάθι" πέντε νομισμάτων (πολιτειακό δολλάριο, κινεζικό ρενμινμπί, ιαπωνικό γιεν, βρεττανική λίρα και ευρώ) και η ισοτιμία του ορίζεται καθημερινά από το ΔΝΤ (σήμερα ισούται με 1,401130 δολλάρια).

Σύμφωνα με τα στοιχεία τού ισολογισμού που έκλεισε στις 31/3/2017 (το διαχειριστικό έτος της BIS αρχίζει την 1η Απριλίου και τελειώνει την 31η Μαρτίου της επόμενης χρονιάς), το ενεργητικό τής BIS φτάνει τα 242.248,40 εκατ. SDR (περίπου 340 δισ. δολλάρια) ενώ το μετοχικό της κεφάλαιο αγγίζει τα 700 εκατ. SDR (980 εκατ. δολλάρια). Τα κέρδη τής τελευταίας χρήσης έφτασαν τα 827,6 εκατ. SDR, ήτοι υπερδιπλάσια των 412,9 εκατ. SDR της προηγούμενης χρήσης.

BIS: Γενική συνέλευση διοικητών των 60 κεντρικών τραπεζών-μελών

Κάπου εδώ θα ολοκληρώσω, εκτιμώντας πως έχουμε πλέον σχηματίσει μια ικανοποιητική άποψη για το τι είναι και το πώς δουλεύει η BIS. Κλείνω, λοιπόν, με ένα κερασάκι.

Όπως έχουμε ήδη πει, από την πρωτοχρονιά μπαίνει σε εφαρμογή η συμφωνία Βασιλεία ΙΙΙ, βάσει του οποίου οι εμπορικές τράπεζες θα μπορούν πλέον να χορηγούν δάνεια "μόλις" 33πλάσια των εγγυήσεων που προσφέρουν αντί των 50πλασίων που προβλέπει η Βασιλεία ΙΙ. Η συμφωνία αυτή εγκρίθηκε το 2010 και ο εν λόγω περιορισμός προκάλεσε κύμα διαμαρτυριών εκ μέρους των εμπορικών τραπεζών. Μάλιστα, ο τότε διοικητής τής Ντώυτσε Μπανκ Γιόζεφ Άκερμαν (από το 2014 διοικητής της Τράπεζας Κύπρου) προειδοποίησε την BIS ότι αυτός ο περιορισμός θα οδηγήσει στην απώλεια δέκα εκατομμυρίων θέσεων εργασίας παγκοσμίως (!). Προφανώς, ο κύριος Άκερμαν δεν είχε ακούσει ότι το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό των παγκοσμίως χορηγούμενων δανείων δεν καταλήγει στην πραγματική οικονομία αλλά τζογάρεται στις χρηματαγορές.

Α! Ο Γιόζεφ Άκερμαν είναι αυτός που την 3/10/2010 απένειμε στον τότε πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου το βραβείο Quadriga 2010 στην κατηγορία "Δύναμη για Αλήθεια" για τις πολιτικές του επιλογές. Χαίρετε.

------------------------------------------------------
Σημείωση: Ζητώ συγγνώμη για τις απορίες που δημιούργησαν στον αναγνώστη οι χωρίς λεζάντα φωτογραφίες του χτεσινού κειμένου. Δυστυχώς, η δημοσίευση έγινε από κινητή συσκευή και υπό αντίξοες συνθήκες. Η ατέλεια διορθώθηκε ήδη.

Η συνεργασία των ΗΠΑ με τους ναζί

Στο προηγούμενο σημείωμα δείξαμε τον τρόπο με τον οποίο οι γερμανοί κατάφεραν να αποκτήσουν πολιτικό έλεγχο στην BIS, εξυπηρετώντας τις επιδιώξεις των ναζί. Στην προσπάθειά τους αυτή όχι απλώς δεν συνάντησαν αξιόλογα εμπόδια από την δύση αλλά, αντίθετα, οι δυτικοί έκαναν ό,τι μπορούσαν για να βοηθήσουν τον Χίτλερ, στον βαθμό που τα σχέδια του γερμανού δικτάτορα εξυπηρετούσαν και τα δικά τους οικονομικά συμφέροντα. Σήμερα θα παραθέσουμε μερικές άκρως ενδιαφέρουσες πληροφορίες, οι οποίες αποδεικνύουν το αληθές αυτής της αποστροφής.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Γουώλ Στρητ παρακολουθούσε γοητευμένη με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την άνοδο του Χίτλερ. Ήταν γοητευμένη από τους ναζί επειδή η εμφάνιση ενός ακραία εθνικιστικού μονοκομματικού κράτους στην Γερμανία υποσχόταν την απομάκρυνση του φαντάσματος του μπολσεβικισμού. Το μόνο ερώτημα που πλανιόταν ήταν αν οι επενδυτές και οι κεφαλαιούχοι θα έπρεπε να αισθάνονται ασφαλείς με τέτοιο καθεστώς. Διακυβεύονταν τα συμφέροντα τεράστιων κεφαλαίων, μεταξύ των οποίων βρίσκονταν και τα κεφάλαια μερικών από τα μεγαλύτερα πολιτειακά μονοπώλια. Αρκετά από αυτά τα μονοπώλια, μάλιστα, είχαν στενή συνεργασία με την IG Farben.

Το εργοστάσιο της IG Farben στο Άουσβιτς. Φτηνά εργατικά χέρια...

Ο γερμανικός κολοσσός λειτουργούσε στις ΗΠΑ ως GAF (General Aniline and Film). Στο διοικητικό συμβούλιο της GAF συμμετείχαν μερικά από τα πιο τρανταχτά ονόματα της πολιτειακής επιχειρηματικής σκηνής. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Ουώλτερ Τηγκλ, ο πρόεδρος της πανίσχυρης πετρελαιικής εταιρείας Standard Oil. Ήταν και ο Έντσελ Φορντ, πρόεδρος της Ford Motors. Ήταν και ο Τσαρλς Μίτσελ, διευθύνων σύμβουλος της National City Bank. Ήταν και ο Πωλ Βάρμπουργκ, γόνος μιας από τις μεγαλύτερες οικογένειες τραπεζιτών των ΗΠΑ.

Η Standard Oil ήταν σίγουρα ο ισχυρότερος μεταξύ των συνεργατών τής GAF, καθώς οι δυο εταιρείες είχαν υπογράψει συμβόλαιο συνεργασίας σε θέματα έρευνας και ανάπτυξης της παραγωγής πετρελαίου. Κι αν η GAF είχε άμεση πρόσβαση στο διοικητικό συμβούλιο της BIS (μέσω του Χέρμαν Σμιτς, του διευθύνοντος συμβούλου τής IG Farben, όπως είπαμε στο προηγούμενο σημείωμα), η Standard Oil βρήκε τρόπο να αποκτήσει έμμεση αλλά ισχυρή σχέση με την "τράπεζα των ναζί": προσέλαβε ως σύμβουλο τον Ρόμπερτ Πόρτερς, τον διοικητικό διευθυντή τής BIS.

Η Standard Oil κατείχε τα δικαιώματα της πατέντας τού συνθετικού καουτσούκ αλλά τα είχε παραχωρήσει στην IG Farben. Το 1929, o Ουώλτερ Τηγκλ είχε υπογράψει σχετική συμφωνία με την IG Farben, βάσει της οποίας "η IG θα μείνει μακρυά από κάθε δουλειά σχετική με το πετρέλαιο κι εμείς θα μείνουμε μακρυά από κάθε δουλειά σχετική με τα χημικά". Αυτή η συμφωνία-καρτέλ των δυο μονοπωλίων άνοιγε τον δρόμο για την δημιουργία μιας σειράς πανίσχυρων καρτέλ. Την απαραίτητη νομοπαρασκευαστική δουλειά για να στηθούν αυτά τα καρτέλ ανέλαβε ο -γνωστός μας και μη εξαιρετέος- Τζων Φόστερ Ντάλλες.

Εκείνη την εποχή ο Ντάλλες ήταν διευθυντής τής INCO (International Nickel Company), της μεγαλύτερης μεταλλουργικής εταιρείας του κόσμου. Το 1934, η INCO υπέγραψε μια συμφωνία-καρτέλ με την IG Farben, βάσει της οποίας οι πολιτειακοί θα προμήθευαν τους γερμανούς με νικέλιο, παίρνοντας ως αντάλλαγμα τα δικαιώματα μιας καινούργιας πατέντας που βελτίωνε την διαδικασία εξαγωγής καθαρού νικελίου από το μετάλλευμα. Ο Ντάλλες αντιπροσώπευε και την SAIC (Solvay American Investment Corporation), την θυγατρική μιας βελγικής εταιρείας που ήταν συνεργάτης τής IG Farben. Η SAIC κατείχε το 25% της Allied Chemical & Dye Corporation, η οποία το 1936 υπέγραψε συμφωνία-καρτέλ με την IG Farben σχετική με την παραγωγή χρωστικών ουσιών.

Και κάπως έτσι εξελισσόταν η κατάσταση καθ' όλη την δεκαετία τού 1930, καθώς οι πολιτειακοί οικονομολόγοι και δικηγόροι (με πρώτο και καλύτερο πάντα τον Τζον Φόστερ Ντάλλες) φρόντιζαν τα συμφέροντα των πολιτειακών επιχειρήσεων με τον καλύτερο τρόπο: διοχετεύοντας κεφάλαια, εμπορεύματα, πρώτες ύλες και πατέντες κατ' ευθείαν στο Τρίτο Ράιχ.

Παρ' όλα αυτά, υπήρχαν ακόμη κάποιοι ενδοιασμοί από πλευράς πολιτειακών επιχειρηματιών. Όχι βέβαια λόγω των διώξεων που είχαν εξαπολύσει οι ναζί κατά διαφόρων μειονοτήτων (εβραίοι, τσιγγάνοι κλπ) ούτε λόγω των στρατοπέδων καταναγκαστικής εργασίας. Η κύρια πηγή αυτών των ενδοιασμών ήταν ο πλήρης τίτλος τού ναζιστικού κόμματος: Γερμανικό Εθνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα Εργατών, καθώς στις ΗΠΑ οι λέξεις "σοσιαλισμός" και "εργάτης" (πόσο μάλλον η συνύπαρξή τους) αρκούν για να δημιουργήσουν αναφυλαξία. Μια άλλη πηγή ενδοιασμών ήταν και η διαπίστωση ότι τα Τάγματα Εφόδου (οι περίφημοι "καφεπουκαμισάδες") παρέμεναν πανίσχυρα μέσα στο κόμμα. Αν αναρωτιέστε σε τι ενοχλούσε αυτό τους πολιτειακούς, ετοιμαστείτε να ακούσετε ένα ανέκδοτο που θα σας λύσει την απορία: στις ΗΠΑ θεωρούσαν ότι τα Τάγματα Εφόδου συνιστούν την αριστερή πτέρυγα του ναζιστικού κόμματος (!).

Το εργοστάσιο της GAF στις ΗΠΑ

Για να ξεπεραστούν αυτοί οι ενδοιασμοί, οι τραπεζίτες και οι βιομήχανοι των ΗΠΑ χρειάζονταν έναν καθησυχασμό από πρώτο χέρι. Χρειάζονταν μια συνάντηση με τον ίδιο τον Χίτλερ. Έτσι, η Γουώλ Στρητ ανέθεσε στον Σωσθένη Μπεν να τακτοποιήσει τις λεπτομέρειες μιας τέτοιας συνάντησης.

Στις 4 Αυγούστου 1933, η New York Times ενημέρωνε τους αναγνώστες της ότι ο Χίτλερ είχε συνάντηση με "αντιπροσώπους τής πολιτειακής οικονομίας". Η εφημερίδα σημείωνε ότι "ο καγκελλάριος Χίτλερ, ο οποίος ξεκουράζεται στο ορεινό του θέρετρο στο Σάλτσμπουργκ, δέχτηκε σήμερα τον Σωσθένη Μπεν, διευθυντή της National City Ban της Νέας Υόρκης, και τον Χένρυ Μαν (...) Δεν υπάρχουν πληροφορίες για το τι συζητήθηκε". Πληροφορίες δεν χρειάζονταν. Ο Σωσθένης Μπεν ήταν ο άνθρωπος που είχε ιδρύσει το 1920 την International Telephone and Telegraph Company, την γνωστή μας ΙΤΤ, μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κόσμου εκείνη την εποχή. Η ΙΤΤ είχε κάμποσες θυγατρικές στην Γερμανία, μερικές από τις οποίες εμπλέκονταν στην παραγωγή οπλικού υλικού. Επομένως, η ΙΤΤ χρειαζόταν έναν τραπεζίτη με καλές διασυνδέσεις, ο οποίος θα φρόντιζε τις υποθέσεις της στην Γερμανία. Δεν δυσκολεύτηκε να τον βρει. Το όνομά του ήταν Κουρτ φον Σρέντερ...

Σαββατιάτικα (177) - τα μιζαδόρικα

*** Εξοπλιστικά περιόδου 1996-2000. *** Άντε πάλι στην φυλακή ο Άκης με την Βίκυ. *** Παιδιά, όλο τους ίδιους πιάνετε. *** Το ρίξατε στο βάλε-βγάλε-ξαναβάλε για να πιστέψουμε ότι μπουζουριάζετε αβέρτα κόσμο και να χαρούμε που χτυπάτε την διαπλοκή; *** Αλλά πάλι, αν μπαίνανε φυλακή όλοι οι απατεώνες, πόσοι θα μένανε έξω σε τούτο τον τόπο; *** Ουδέτερο, λέει, και το λένε Jason-Αντιγόνη. *** Χαζέψατε κι εσείς, ε; *** Αυτό το non binary, τι στον διάολο είναι πάλι; *** Το μπινέ το ήξερα, το μινάρας το ήξερα, το binary στα μαθηματικά το ήξερα... *** Ε, ρε πούστη μου, πάλι στα θρανία πρέπει να κάτσω; *** Καλά με χαλάγανε τα διπλά ονόματα, τώρα έχουμε και αγγλοελληνικά μίξ... *** Κι άιντε την Μαρία-Ελένη την έκανες Μαριελένη και την Δήμητρα-Θεανώ Δημηθέα. *** Το Jason-Αντιγόνη πώς να το κάνεις; *** Jasoγόνη; *** Χέσε ψηλά παράσταση, κατούρα θεωρεία... *** Υπερτιμολογήσεις ξυλείας και καφέ από την ΠΡΟΜΕΤ. *** Αληθεύει ότι ο Φατίχ Ακίν γυρίζει ταινία την δίκη της Χρυσής Αυγής; *** Και πάλι καλά να λέμε. *** Τόσο που έχει τραβήξει αυτή η δίκη, θα μπορούσε να

Σε χάσαμε, κοπέλλα μου!

γίνει καθημερινό σήριαλ σαν την "Λάμψη". *** Α, ρε δόλιε Αμίρ... *** Εμ δεν σ' άφησαν να κρατήσεις την σημαία, εμ σου σπάσανε και το σπίτι τα φασισταριά, εμ βγήκε να σε υποστηρίξει κι ο Κωλόχαρτος. *** Πόσα ν' αντέξει ένα παιδάκι πια; *** Αμ ο σύλλογος γονέων του σχολείου, που λέει πως καλά έκαναν και του πήραν την σημαία; *** Σας χάλασε που ήταν μεταναστόπουλο, ρε μάγκες; *** Να δω τι θα λέτε όταν σε λίγα χρόνια φύγουν μετανάστες και οι μούλοι σας. *** Το ένα παιδί καλό παιδί και τ' άλλο γαμώ την μάνα του; *** Γιουγκοσλαβικό καλαμπόκι, που βαφτίζεται ελληνικό. *** Γονιοί, ρε πούστη μου... *** Μόνο τα δικά τους απογαμίδια έχουν τον κώλο πίσω. *** Λες και τα υπόλοιπα τον έχουν μπροστά και χέζουν μπρούμυτα. *** Πρωθύ: "Μίλησα πριν από λίγο με τον Αμίρ και την μητέρα του και τους εξέφρασα τη συμπαράσταση μου." *** Ξέρει αφγανικά ο Αλέξης; *** Λεβεντάκο μου, δώσ' τους κανα φράγκο ν' αλλάξουν τα τζάμια μη ξυλιάσουν κι άστα τα υπόλοιπα. *** Ζούλας: "Είμαστε σίγουροι πως η βολική για την κυβέρνηση επίθεση στο σπίτι άπλυτων λαθρομεταναστών δεν είναι έργο αλληλέγγυων προβοκατόρων;" *** Όσοι έχουμε μια στάλα νιονιό είμαστε, Κώστα μου. *** Εσύ ρώτα και ό,τι σου πουν. *** Α propos, πού ξέρεις ότι ήσαν άπλυτοι; *** Σου έδειξαν τ' αρχίδια τους και είδες πουρί; *** Μίζα 500 εκατ. στον Μαυράκη, διοικητή της ΔΕΗ (τότε που ο Ανδρέας είπε "είπαμε να πάρει μια προμήθεια αλλά όχι και 500"). *** Σας ορκίζομαι ότι αυτό που θα διαβάσετε τώρα, είναι copy+paste από το twitter: *** "Η είδηση δν είναι τ σπίτι 11χρονου Αμιρ αλλά το ότι 1 11χρονο έχει δικό του σπίτι κ τ ελληνόπουλα δεν πάνε στις σπουδές τους λόγω απόστασης" *** Δηλαδή, αυτός ο μπετόβλακας μπορεί να σηκώνει την σημαία αλλά ο Αμίρ όχι, ε; *** Και ψηφίζει κιόλας, ε; *** Και μπορεί να μου τον φέρει αύριο η κόρη μου για γαμπρό, ε; *** Νά πώς γίνεσαι παιδοκτόνος χωρίς να το καταλάβεις. *** Καλέ, το μάθατε ότι ο όσιος Παΐσιος ανακηρύχτηκε προστάτης τού στρατιωτικού σώματος των διαβιβάσεων; *** Βέεεβαια! έδωσε έγκριση και η ιερά σύνοδος! *** Αποσπού κιωσπού θα μου πείτε, λες και ο Παΐσιος είχε κάνει "μοδίστρα" στον στρατό, ασυρματιστής

Αριστερά: παράδοση - Δεξιά: βαρβαρότης

σε καράβι ή τηλεφωνητής στις Καρυές. *** Γιατί ρε, η αγιαΒαρβάρα που προστατεύει το πυροβολικό, πού είχε κάνει την θητεία της; *** Στις μπομπάρδες τού Μουχαμέτη του Πορθητή ή στις πυροβολαρχίες στο Μπιζάνι; *** Υπόθεση Κοσκωτά. *** Πορτοσάλτες: "Στη μονομαχία της διαπλοκής σκέτος Κλιντ Ιστγουντ, ο Κυριάκος!" *** Ναι, Άρη μου, ο Dirty Koulis. *** Να φέρουμε κι ένα Μάγκνουμ-44 για τον Επιθεωρητή Κούλαχαν; *** Ρε μπαγάσα, αυτό που δεν μπορώ να ξεχωρίσω πότε μιλάς και πότε κλάνεις, πώς το καταφέρνεις; *** Σοβαρά το λέτε ότι εκδόθηκε ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης για τον τέως πρόεδρο της Καταλωνίας Κάρλες Πουτσντεμόν; *** Κάρλες το τσακάλι. *** Μαριάνο, αν δεν στον δώσουν δεμένο οι βέλγοι, κήρυξέ τους πόλεμο. *** Άντε με το κωλόπαιδο, που έκανε δημοψήφισμα χωρίς άδεια. *** Τί παναπεί ότι με τα δημοψηφίσματα ακούγεται η γνώμη του λαού; *** Να μας πει την γνώμη του ο λαός αλλά μόνο σε ό,τι τον ρωτάμε εμείς. *** Ο λαός μπορεί να πει "να πάτε γαμηθείτε εσείς και η δημοκρατία σας" κι εμείς θα κάτσουμε να τον ακούμε; *** Εξοπλιστικά 1985 ("Αγορά του αιώνα"). *** Αυτό που ειρωνεύεστε κάθε νέα μόδα, πολύ με εκνευρίζει. *** Βγήκε η άλλη η δόλια με μπλε κραγιόν κι αρχίσατε κάτι για σεξ με στρουμφάκια και άλλες στρουμφομαλακίες. *** Δηλαδή, τόσα χρόνια που οι γυναίκες έβαζαν κόκκινο κραγιόν, πιστεύατε ότι πηδιόντουσαν με ερυθρόδερμους; *** Και, μάλιστα, φρεσκοβαμμένους; *** Αμ για το άλλο, που κάνατε ζήτημα το βυζί τής Τζάκρη, τί να πω; *** Μίλαγε η γυναίκα στην βουλή κι εσείς κοιτάγατε αν φορούσε σουτιέν; *** Τόσες ώρες τρώτε κάθε μέρα στο

Στο μεταξύ, κάπου δίπλα μας...

youporn και καυλαντίζετε με την Τζάκρη, μη χέσω κι εσάς και τους "έγκυρους" που βρήκαν θέμα να ασχοληθούν; *** Χρηματιστήριο 1996-1999 *** Όταν λέτε ότι το Βήμα ζήτησε συγγνώμη από Παππά και Σπίρτζη, τι υπονοείτε; *** Ότι οι άνθρωποι δεν είχαν πάρει μίζες και το δημοσίευμα έλεγε ψέματα; *** Με το μπαρδόν κιόλας, το ενδεχόμενο ότι θα μπορούσαν να είχαν πάρει, το εξετάσαμε καθόλου; *** Πες κι εσύ, ρε Πάσχο! *** Μικροδράκουλας: "Δεν πρόκειται να ανεχτώ στις διοικήσεις των νοσοκομείων να τοποθετούνται αποτυχημένοι πολιτευτές." *** Έλα ντε! *** Βάλτους κάπου αλλού, τόσους οργανισμούς έχουμε. *** Μικροδράκουλας ωσεί: "Ο Ρουβίκωνας απειλεί, τραμπουκίζει και ο αρχηγός του ποστάρει ανενόχλητος στο Facebook." *** Σοβαρά, ρε Κούλη, το κωλόπαιδο; *** Γράφει στο Facebook και δη ανενόχλητο; *** Ε, ρε κατάντια... *** Πού είσαι ρε Γεωργαλά με τα ωραία σου... *** Κτηματολόγιο Α.Ε. *** Μικροδράκουλας ξανά: "Δεν πήρα κανένα δώρο από καμία Siemens." *** Γιατί γελάτε κύριοι; *** Αγόρι μου, εδώ γελάνε τα κρεμμύδια του στιφάδου στην κατσαρόλα πίσω μου! *** Είπαμε να τρώμε σανό αλλά όχι κι έτσι. *** Μικροδράκουλας μανά: "Ντροπή είναι να προσπαθείς να επιβιώσεις μέσα από συμμαχίες με Κουρήδες και Βαξεβάνηδες." *** Τί να κάνουν κι αυτοί, Κούλη μου; *** Αλαφούζους και Πρετεντέρηδες τους έχεις κλείσει εσύ... ο Ψυχάρης μάς τελείωσε... *** Με την Αυγή και τον Καρτερό θες να μείνουνε; *** Μικροδράκουλας ξανά-μανά: "Τα Eξάρχεια κάνουν εξαγωγή τρομοκρατίας." *** Από τότε που οι αναρχικοί γίνανε ιπτάμενοι, Κούλη μου, άνοιξαν 

Ευτυχισμένα χρόνια

οι δουλειές τους. *** Ευτυχώς να λέμε, μπας και έρθει επί τέλους σε παλάντζα το κωλοϊσοζύγιο. *** ΕΤΒΑ Finance και Οργανισμός Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων. *** Αυτό που δεν πιστεύετε ότι ο 23χρονος παντρεύτηκε την 91χρονη από έρωτα, με κάνει έξω φρενών; *** Ο έρως χρόνια δεν κοιτά αλλά διαφορά 68 ετών είναι μεγάλη, ε; *** Ενώ τα 30+ που χωρίζουν εσάς από το δικό σας χαλβάδιασμα είναι μικρή, έτσι; *** Ναι ρε, από συμφέρον την πήρε την γριά ο πιτσιρικάς. *** Όπως από συμφέρον κάθεται και την πασπατεύετε η φοιτητριούλα στην απέναντι πολυκατοικία. *** Για κόφτε της τα δωράκια να δούμε αν σας ξανακάτσει. *** Μη μπερδεύεστε, παιδιά: για να κλείσει το χάσμα της ηλικίας πρέπει να ανοίξει το πορτοφόλι. *** ΚΥΔΕΠ ή "Σκάνδαλο του Σταριού". *** Λόγω Άκη, το ιστολόγιο θυμήθηκε σήμερα μερικά από τα αμέτρητα σκάνδαλα της μεταπολιτευτικής περιόδου. *** Εννοείται πως όσοι μπήκαν φυλακή γι' αυτά, ήσαν δευτεράντζες. *** Οι πρωταγωνιστές έχουν πάντοτε άσυλο. *** Η μαθητριούλα της πρώτης φωτογραφίας δεν είναι άλλη από την κυρία που στην τελευταία φωτογραφία στέκεται δίπλα στον Αλέξη Τσίπρα, σε εκδήλωση της 23/5/2009 στην Καισαριανή. *** Δίπλα στην Ζωή Κωνσταντοπούλου, η υποψήφια ευρωβουλευτής του Συνασπισμού Καντίτζα Σάνκο. *** Επειδή τελευταία σας αποχαιρετώ με δίσκους 50 ετών, σήμερα θα βάλω κάτι νεώτερο. *** Μόλις... 40! *** Ήταν το 1977 όταν οι Fleetwood Mac κυκλοφορούσαν το ενδέκατο, πιο πετυχημένο και "πιο σπουδαίο άλμπουμ που κάναμε ποτέ" (όπως λένε οι ίδιοι), το "Rumours". *** Με το "Rumours" στο πλατώ, λοιπόν, σας αφήνω και σας εύχομαι να απολαύσετε ένα υπέροχο διήμερο και... *** Πω πω, τι πήγα να ξεχάσω! Την... *** ... Siemens! ***

BIS: Η τράπεζα των ναζί

Όπως σημειώσαμε χτες, μεταξύ των χωρών που πρωτοστάτησαν στην ίδρυση της BIS ήταν και οι ΗΠΑ. Για την ακρίβεια, οι ΗΠΑ εκπροσωπήθηκαν από μια ομάδα, που αντιπροσώπευε μερικούς από τους μεγαλύτερους πολιτειακούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, όπως η Chase National Bank (Ροκφέλλερ), η JP Morgan, η Morgan Stanley κλπ, οι οποίοι διέβλεπαν πεδίο ενδιαφερουσών συνεργασιών με την Γερμανία και σπρώχνονταν για να πιάσουν καλή σειρά. Μεταξύ αυτών των οργανισμών ήταν και η J. Henry Schröder Banking Corporation της Νέας Υόρκης, όνομα που μάλλον δεν σας λέει τίποτε αλλά κρατήστε το κατά νου γιατί θα το βρούμε μπροστά μας.

Στην γερμανική ομάδα βρισκόταν ο Καρλ Μπλέσσινγκ, υψηλόβαθμο στέλεχος της Ράιχσμπανκ, ο οποίος είχε συντάξει ένα υπόμνημα με τον εύγλωττο τίτλο "Πώς πρέπει να συμπεριφερθεί η Ράιχσμπανκ στην BIS", όπου παρότρυνε την γερμανική κυβέρνηση να προσπαθήσει να αποκτήσει όσο μεγαλύτερη επιρροή μπορούσε μέσα στην BIS. Ο Μπλέσσινγκ καταλάβαινε κάτι που δεν μπορούσαν να καταλάβουν οι άλλοι τραπεζίτες: η BIS δεν θα παρέμενε ένα απλό τεχνοκρατικό ίδρυμα αλλά θα εξελισσόταν σε πολιτικό οργανισμό. Όπως έγραφε ο ίδιος, "το γεγονός ότι οι πολεμικές επανορθώσεις ανατέθηκαν σε ένα τραπεζικό ίδρυμα, μετατρέπει φυσιολογικά αυτό το ίδρυμα σε πολιτικό, έστω κι αν κάτι τέτοιο δεν γίνεται παραδεκτό επίσημα".

Βασιλεία, 22/4/1930: Η πρώτη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της BIS

Ανάμεσα στους πολιτειακούς βρισκόταν και μια δαιμόνια γυναίκα, η Ελεάνορ Ντάλλες, αδελφή τού επί Αϊζενχάουερ υπουργού εξωτερικών Τζον Φόστερ Ντάλλες και του διαβόητου κατοπινού διευθυντή τής CIA και τότε νομικού συμβούλου τής BIS Άλλεν Ντάλλες. Η Ελεάνορ έτρεφε βαθειά αντιναζιστικά αισθήματα (ήταν παντρεμένη με εβραίο) και οργιζόταν βλέποντας τους γερμανούς να προσπαθούν να ελέγξουν πολιτικά την BIS. Έτσι, έπιασε -και προπαγάνδισε- την ιδέα μετασχηματισμού τής BIS σε μια διεθνή οικονομική λίγκα, η οποία θα ασχολιόταν με τα οικονομικά ζητήματα όλου του κόσμου. "Αν δεν δώσουμε στην BIS την ισχύ και τα εργαλεία να λύνει τέτοια προβλήματα, το αποτέλεσμα θα είναι η επικίνδυνη εμφάνιση οικονομικών αντιπαλοτήτων (...) Για να αποφύγουμε τέτοιες καταστροφές, πρέπει η BIS να ενισχυθεί ώστε να αντιμετωπίζει τις επείγουσες ανάγκες που παρουσιάζονται", προειδοποιεί στο έργο της "The BIS at work". Δυστυχώς για την Ντάλλες, οι εξελίξεις στην Γερμανία ευνόησαν τα σχέδια του Μπλέσσινγκ και της παρέας του.

Στο μεταξύ, στο διοικητικό συμβούλιο της BIS συμμετέχει εκ μέρους της Γερμανίας ο παλιός γνωστός μας Χγιάλμαρ Σαχτ (*), πρώην διοικητής τής Ράιχσμπανκ. Ο Σαχτ είναι σαφώς ναζί αλλά όχι αντισημίτης, αφού πιστεύει ότι οι εβραίοι είναι χρήσιμοι στην οικονομία. Κατά την διάρκεια συνέντευξής του το 1930, προσπάθησε να πείσει τον εβραίο δημοσιογράφο Μπέλλα Φρομ να στηρίξει τον Χίτλερ: "Γιατί να μη δώσουμε στους εθνικοσοσιαλιστές μια ευκαιρία; Μου φαίνονται πολύ έξυπνοι".

Οι ναζί φαίνονταν "πολύ έξυπνοι" και στους πολιτειακούς τής BIS. "Η τάξη και η πειθαρχία στην Γερμανία είναι υποδειγματικές (...) η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού αισθάνεται ότι η τύχη τής Γερμανίας βρίσκεται στα χέρια ισχυρών ηγετών που εμπνέονται από καλή θέληση, έτσι ώστε είναι δικαιολογημένη η αισιόδοξη άποψη για μελλοντική ανάπτυξη", έγραφε ο Γκέητς ΜακΓκάρρα το 1933. Δυστυχώς, ο αντιπρόεδρος της BIS Καρλ Μέλκιορ δεν μπορούσε να συμμεριστεί τον ενθουσιασμό τού συναδέλφου του για την ναζιστική εξυπνάδα, αφού οι ναζί τον είχαν εξαναγκάσει σε παραίτηση επειδή ήταν εβραίος. Την θέση του στο συμβούλιο κατέλαβε, μετά από υπόδειξη του Σαχτ, ο βαρώνος Κουρτ φον Σρέντερ (Kurt von Schröder), ιδρυτής τής J. Henry Schröder Banking Corporation που αναφέραμε στην αρχή. Να που άρχισε να δένει το γλυκό! 

Ο βαρώνος Κουρτ φον Σρέντερ ήταν ένας επιφανής οικονομολόγος, μέλος και χρηματοδότης του ναζιστικού κόμματος, ο οποίος είχε βοηθήσει τον Χίτλερ να ανεβεί στην εξουσία. Στις αρχές τού 1933, μέσα στο χάος που είχαν προκαλέσει οι εκλογές του προηγούμενου Νοέμβρη, ο φον Σρέντερ οργάνωσε στην βίλλα του στην Κολωνία μια σύσκεψη ανάμεσα στον Χίτλερ και τον φον Πάπεν, με την παρουσία τού Ες, του Χίμμλερ και του Βίλχελμ Κέππλερ, συνδέσμου των ναζί με τους γερμανούς επιχειρηματίες.

Παρένθεση. Το 1932 ο Κέππλερ είχε ιδρύσει τον "Κύκλο Φίλων της Οικονομίας" (Freundeskreis der Wirtschaft), ένα σύλλογο γερμανών βιομηχάνων που ήθελαν να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με το ναζιστικό κόμμα, στον οποίο συμμετείχε ο Κουρτ φον Σρέντερ. Αργότερα, ο Κέππλερ θα ίδρυε τον "Κύκλο του Χίμμλερ" (Himmlerkreis), όπου συμμετείχαν επιχειρηματίες οι οποίοι τροφοδοτούσαν με χρήμα το αποθεματικό κεφάλαιο που διατηρούσε ο Χίμμλερ στην τράπεζα της Κολωνίας J.H.Stein (γνωστή ως "Τράπεζα των Βασιλιάδων των Καρτέλ"), ιδρυτής της οποίας ήταν ο Κουρτ φον Σρέντερ. Τώρα που έδεσε κανονικά το γλυκό, ας κλείσουμε την παρένθεση για να συνεχίσουμε.

Σ' εκείνη την σύσκεψη, ο Χίτλερ ανακοίνωσε τα σχέδιά του για μια αυτάρκη οικονομία. Σ' αυτά συμπεριλαμβανόταν μια πρωτοποριακή ιδέα: για να πάψει η εξάρτησή της από το εξωτερικό, η Γερμανία θα βασιζόταν σε συνθετικό πετρέλαιο και συνθετικό καουτσούκ. Την μεγάλη αυτή δουλειά θα αναλάμβανε η γιγάντια χημική βιομηχανία IG Farben, διευθύνων σύμβουλος της οποίας ήταν ο Χέρμαν Σμιτς. Λίγο αργότερα, δίπλα στον Σαχτ και τον φον Σρέντερ, βρέθηκε θέση στο διοικητικό συμβούλιο της BIS και για τον Χέρμαν Σμιτς.

Μ' αυτά και μ' αυτά, οι γερμανοί έβαλαν για τα καλά πόδι στην BIS. Έτσι, το 1938, κατά την προσάρτηση της Αυστρίας από την Γερμανία, η τράπεζα μπήκε στην μέση και φρόντισε να τηρηθούν τα προσχήματα ώστε ο αυστριακός χρυσός να μεταφερθεί στα ταμεία των ναζί. Το ίδιο ακριβώς έκανε και το 1939 με τον χρυσό τής Τσεχοσλοβακίας, όταν ο Χίτλερ εισέβαλε και διέλυσε την χώρα. Και έκανε πάλι το ίδιο κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου με τον χρυσό όλων των χωρών που καταλάμβαναν οι γερμανοί [σημ.: Ευτυχώς για την Ελλάδα, εδώ υπήρχαν ο Βαρβαρέσος με τον Μαντζαβίνο].

Το 1943, ο υπουργός οικονομικών των ΗΠΑ Χένρυ Μόργκενταου έβαλε θέμα διάλυσης της BIS ως φιλοναζιστικής τράπεζας, με σκοπό να απελευθερωθούν τα χρήματα που είχαν αρπάξει οι γερμανοί από τους εβραίους και να επιστραφούν στους δικαιούχους τους. Η προσπάθειά του απέτυχε χάρη στην σθεναρή αντίσταση που πρόβαλε ο βρεττανός ομόλογός του Τζον Μαίυναρντ Κέυνς, ο οποίος πίστευε ότι η BIS θα βοηθούσε αποτελεσματικά στην μεταπολεμική αναστήλωση της διεθνούς οικονομίας και γι' αυτό έπρεπε να μείνει ζωντανή.

Δυο από τα μέλη του πρώτου διοικητικού συμβουλίου της BIS: Ο Χγιάλμαρ Σαχτ (αριστερά)
με τον πολύ καλό του φίλο Μόνταγκιου Νόρμαν, διοικητή της Τράπεζας της Αγγλίας (1920-1944).

Επειδή το γλυκό άρχισε να παραδένει, ας σταματήσουμε κάπου εδώ για σήμερα, προσθέτοντας μόνο ένα κερασάκι. Το 1949, ο δανός ερευνητής και συγγραφέας Κάι Μόλτκε εξέδωσε το "Καταστήματα Πολέμου", όπου αποκάλυπτε το πώς η BIS βοηθούσε τα πολιτειακά και τα γερμανικά μονοπώλια να συνεργαστούν πριν αλλά και κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Με εξαίρεση μια γερμανική έκδοση του 1952 (Krämer des Krieges: Die 5. Kolonne der Monopole), το βιβλίο τού Μόλτκε θάφτηκε κανονικά. Σημειωτέον ότι ο Μόλτκε συνελήφθη από την δανική αστυνομία το 1941 ως κομμουνιστής και στάλθηκε σε γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου έμεινε ως το τέλος του πολέμου.


[Σημείωση: Το σημερινό αλλά και το αυριανό σημείωμα ίσως να μη γράφονταν ποτέ αν δεν υπήρχε το αποκαλυπτικό βιβλίο του Adam Lebor με τίτλο "Tower of Basel: The shadowy history of the secret bank that runs the world" (Publicaffairs, Νέα Υόρκη, 2013).]

---------------------------------------
(*) "Τράπεζα της Ελλάδος - 7. Το clearing της δεκαετίας του '30", 29/1/2016