Πήραν οι κομμουνιστές την κυβέρνηση στην Γαλλία;

Η είδηση έρχεται από την Γαλλία. Όταν την διάβασα, δεν πίστευα στα μάτια μου. Στην αρχή νόμισα ότι κάτι δεν κατάλαβα καλά, λόγω της περιορισμένης ευχέρειας που έχω με τα γαλλικά. Κατόπιν αναρωτήθηκα μήπως πρόκειται για σατιρικό δημοσίευμα ή για αυτό που λέμε κοινώς "τρολλάρισμα". Τελικά, ύστερα από μερικές διασταυρώσεις με αγγλόγλωσσους ιστοτόπους, σιγουρεύτηκα πως η είδηση είναι πραγματική. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Ως γνωστόν, οι συνθήκες του Μάαστριχτ και της Λισαβόνας έχουν ορίσει ως οροφή δημόσιου χρέους το 60% του ΑΕΠ κάθε χώρας, ένα όριο που μόνο με αλχημείες ή με γενικευμένη λαϊκή εξαθλίωση πιάνεται σήμερα. Η Γαλλία, λοιπόν, έχει ένα δημόσιο χρέος που σχεδόν ισούται με ολόκληρο το ΑΕΠ της. Έτσι, η κυβέρνηση ανέθεσε στην France Stratégie, μια ομάδα σοφών συμβουλατόρων, να εκπονήσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο μείωσης του δημόσιου χρέους της χώρας. Στις 11 Οκτωβρίου, λοιπόν, η France Stratégie υπέβαλε στην κυβέρνηση μια πρόταση, η οποία έκανε πολλούς να αναρωτηθούν μήπως στο μέγαρο Ματινιόν (αντίστοιχο του δικού μας μεγάρου Μαξίμου) μπήκαν κομμουνιστές (!). Αν θέλαμε να αποδώσουμε με μια λέξη το περιεχόμενο αυτής της πρότασης, η λέξη αυτή θα ήταν δήμευση.

Το Μέγαρο (πρώην ξενοδοχείο) Ματινιόν, η πρωθυπουργική κατοικία στο Παρίσι.

Σύμφωνα με αυτή την πρόταση, το κράτος δημεύει ένα ποσοστό (20-25%) όλων των δομημένων επιφανειών της χώρας. Το κτίσμα παραμένει κατά 100% στην πλήρη κυριότητα του σημερινού ιδιοκτήτη αλλά ένα ποσοστό του οικοπέδου στο οποίο είναι χτισμένο, περνάει στην ιδιοκτησία τού κράτους. Όποιος θέλει, μπορεί να καταβάλει την αξία αυτού του ποσοστού στο δημόσιο ταμείο και να ανακτήσει την κυριότητα ολόκληρου του οικοπέδου. Σε αντίθετη περίπτωση, τα κράτος θα εισπράξει το εν λόγω ποσό όταν πραγματοποιηθεί η πρώτη πράξη επί του ακινήτου (πώληση, κληρονομιά κλπ).

Η France Stratégie στηρίζει την νομιμοποίηση αυτής της οιονεί δήμευσης στην διαπίστωση ότι η αξία της γης έχει ανεβεί πολύ τα τελευταία χρόνια και, συγκεκριμένα, έχει διπλασιαστεί κατά την τελευταία εικοσαετία, κάτι που προσπόρισε στους ιδιοκτήτες γης μια υπεραξία δέκα τρισ. ευρώ. Εκτιμά, λοιπόν, ότι το κράτος δικαιούται να διεκδικήσει ένα κομμάτι αυτής της υπεραξίας ή, όπως το διατυπώνει, "αυτή η πρόταση επιτρέπει σε ένα υπερχρεωμένο κράτος να διακηρύξει ότι γίνεται συνιδιοκτήτης όλων των δομημένων εκτάσεων".

Ο Μακρόν φαίνεται ότι βρίσκει την πρόταση της France Stratégie πολύ ενδιαφέρουσα. Με δεδομένο ότι το δημόσιο χρέος της Γαλλίας κυμαίνεται στα δύο τρισ. ευρώ, οι ιδιοκτήτες δομημένης γης αναλαμβάνουν ουσιαστικά την πλήρη εξόφλησή του. Η εκτίμηση είναι ότι, αν υιοθετηθεί αυτό το μέτρο, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα το δημόσιο χρέος θα μειωθεί τουλάχιστον κατά 40 ποσοστιαίες μονάδες και θα βρεθεί μέσα στο όριο του 60% επί του ΑΕΠ.

Τέτοιες προτάσεις δεν είναι πρωτόγνωρες στην Ευρώπη. Το πρώτο σχετικό μέτρο ήταν ο περίφημος νόμος "εξισορρόπησης βαρών", που εφαρμόστηκε αμέσως μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο στην Ομοσπονδιακή Γερμανία και υποχρέωνε όσους είχαν μεγάλη ακίνητη περιουσία να καταβάλουν στο κράτος την μισή της αξία μέσα σε 30 χρόνια (1948-1977), σε ετήσιες δόσεις τού 1,67%. Προ τετραετίας, το ΔΝΤ είχε προτείνει στις υπερχρεωμένες χώρες να επιβάλουν εφ' άπαξ εισφορά στην μεγάλη ακίνητη περιουσία ίση με το 10% της αξίας της. Λίγο αργότερα, παρόμοια πρόταση έκανε και η κεντρική τράπεζα της Γερμανίας, η Bundesbank. Οι "Πράσινοι" έχουν προτείνει 10% φόρο σε δέκα ετήσιες δόσεις για όσους έχουν ακίνητη περιουσία με αξία πάνω από ένα εκατομμύριο, υπολογίζοντας ότι έτσι θα μαζευτούν εκατό δισ. ευρώ. Το Ινστιτούτο Οικονομικής Ερευνας DIW του Βερολίνου προτείνει εφ' άπαξ 10% επί των γερμανικών περιουσιών αξίας άνω των 250.000 ευρώ, κάτι που θα συγκεντρώσει αμέσως στο δημόσιο ταμείο 230 δισ. ευρώ. Και έπεται συνέχεια...


Ας ανοίξουμε λίγο το πλάνο, αφήνοντας κατά μέρος την Γαλλία. Όπως έχουμε πει κατ' επανάληψη σε τούτο το ιστολόγιο, όλες οι χώρες του κόσμου βουλιάζουν σε ωκεανούς χρεών. Μόνο οι χώρες τού G-20 καταγράφουν συνολικά δημόσια χρέη ύψους 135 τρισ. δολλαρίων, ποσό που ισοδυναμεί σχεδόν με δυόμισυ φορές το ΑΕΠ τους, την ώρα που το χρέος τής Ελλάδας βρίσκεται περί το 1,8 του ΑΕΠ της. Θα έλεγε κανείς ότι πάντοτε κάπως έτσι ήσαν τα πράγματα και το σύστημα δούλευε, όμως τώρα υπάρχουν δυο μεγάλες διαφορές:
- (Ι) Οι τράπεζες δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν πλέον αυτό το σύστημα λόγω της εξαιρετικά μειωμένης κερδοφορίας τους, η οποία οφείλεται στα σχεδόν μηδενικά -ενίοτε δε και αρνητικά- επιτόκια και
- (ΙΙ) Αν και κοντεύει να συμπληρωθεί δεκαετία από το ξέσπασμά της, η τρέχουσα καπιταλιστική κρίση δεν έχει περάσει ακόμη, με αποτέλεσμα οι ρυθμοί ανάπτυξης (όπου υπάρχει ανάπτυξη) να είναι αναιμικοί.

Όπως κατέγραψαν οι Μαρξ και Ένγκελς στα έργα τους αλλά και όπως πιστοποιείται ιστορικά, οι μεγάλες καπιταλιστικές κρίσεις παρουσιάζουν μια περιοδικότητα περίπου 25 χρόνων, ενώ στο μεσοδιάστημα παρουσιάζονται μικρότερες κρίσεις. Με την προϋπόθεση ότι αυτό το -διαπιστωμένο ιστορικά, επαναλαμβάνω- φαινόμενο εξακολουθήσει, σε δυο-τρία χρόνια η οικονομία τού πλανήτη θα δεχτεί σοβαρή δοκιμασία ενώ σε 15 χρόνια αναμένεται να ξεσπάσει καινούργια παγκόσμια κρίση. Στο παρελθόν, το σύστημα προλάβαινε να ανακάμψει και, σε κάποιο μέτρο, ήταν προετοιμασμένο για να αντιμετωπίσει τις κρίσεις. Τούτη την φορά, όμως, είναι σαφές ότι δεν προλαβαίνει να θωρακιστεί, κάτι που σημαίνει ότι η επόμενη κρίση θα το βρει εξασθενημένο.

Πρωτοσέλιδο της Daily Telegraph στις 7/10/2011, τρία ολόκληρα χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης
Τίτλος: "Η οικονομική κρίση είναι η χειρότερη που έχει αντιμετωπίσει ποτέ ο κόσμος"
Υπότιτλος: "Η Τράπεζα της Αγγλίας αρχίζει πάλι να τυπώνει χρήμα για να σώσει την οικονομία από την ύφεση"

Κάπου εδώ πρέπει να αναζητήσουμε την σπουδή με την οποία οι διαχειριστές τής εξουσίας τού κεφαλαίου υιοθετούν μέτρα σαν αυτό που περιγράψαμε στην αρχή του κειμένου αλλά και την επιμονή με την οποία προωθείται το ξεκαθάρισμα των επισφαλών ("κόκκινων") δανείων (*), προκειμένου να ισχυροποιηθεί το τραπεζικό σύστημα. Αλλά όλα αυτά αποτελούν αντικείμενο μιας άλλης, μεγάλης συζήτησης.


Υστερόγραφο: Υποψιάζομαι ότι δεν είμαι ο μόνος που, διαβάζοντας την πρόταση της France Stratégie, θυμήθηκε την γνωστή ατάκα "αν έρθουν οι κομμουνιστές, θα σας πάρουν τα σπίτια" και γέλασε με την καρδιά του...

-----------------------------------------
(*) Υπολογίζεται ότι τα "κόκκινα" δάνεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπερβαίνουν το ένα τρισ. ευρώ, με το ένα τρίτο αυτού του ποσού να καταγράφεται στην Ιταλία.

Το παραμύθι του ιδιωτικού μας χρέους

Ας συνεχίσουμε την συζήτηση πάνω στο θέμα που πιάσαμε χτες, βάζοντας μια άλλη παράμετρο, λίαν ενδιαφέρουσα. Δεν υπάρχει αντίρρηση ως προς το ότι το δημόσιο χρέος μιας χώρας συνιστά βασική πτυχή τής οικονομικής της κατάστασης. Μόνο μια πτυχή όμως. Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για την οικονομία μιας χώρας δεν αρκεί να εξετάσουμε μόνο το δημόσιο χρέος της. Όπως είπαμε στο προηγούμενο σημείωμά μας, πρέπει να δούμε και την περιουσία της. Κι όπως θα πούμε σήμερα, πρέπει να λάβουμε υπ' όψη μας και το ιδιωτικό χρέος της.

Μια από τις αποστροφές που ακούγονται συχνά σε οικονομικές συζητήσεις καφενειακού επιπέδου είναι κι αυτή που λέει πως, παρά τις περικοπές των κρατικών δαπανών, η οικονομία της χώρας δεν βελτιώνεται. Ως παρατήρηση, αυτό είναι σωστό. Ποιά είναι, όμως, η ερμηνεία του;

Ας πάρουμε το παράδειγμα ενός κράτους, το οποίο διακόπτει το πρόγραμμα εργατικής κατοικίας και διαθέτει τα χρήματα που εξοικονομεί στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους του. Μη έχοντας πλέον την δυνατότητα απόκτησης εργατικής κατοικίας, οι εργάτες προσφεύγουν σε δανεισμό για να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι. Τι πετύχαμε με αυτή την διαδικασία; Μειώσαμε το δημόσιο χρέος αλλά αυξήσαμε το ιδιωτικό. Το μόνο που δεν πετύχαμε είναι να βελτιώσουμε την οικονονομική κατάσταση της χώρας, αν δεχτούμε ότι χώρα είναι πάνω απ' όλα οι πολίτες της και όχι κάτι άψυχο και αόριστο.

Πάμε τώρα πίσω στην αρχή της κρίσης, τότε που λυτοί και δεμένοι επέμεναν ότι μόνο μια προσφυγή σε βοήθεια θα μας έσωζε. Είχαμε μεγάλο δημόσιο χρέος, καμμιά αντίρρηση. Παράλληλα, όμως, είχαμε και περιουσία που έφτανε και περίσσευε για να καλύψει οποιαδήποτε υποχρέωσή μας. Είχαμε και ένα από τα χαμηλότερα ιδιωτικά χρέη στην Ευρώπη. Είχαμε και μια υγιέστατη αγορά ακινήτων, ναι μεν με αυξημένα στεγαστικά δάνεια αλλά χωρίς να έχουμε δημιουργήσει φούσκα, όπως οι ΗΠΑ, η Ιρλανδία ή η Ισπανία. Είχαμε κι ένα τραπεζικό σύστημα που είχε σχεδόν αμελητέα εμπλοκή στο παιχνίδι με τα ομόλογα των πολιτειακών ενυπόθηκων δανείων, τα οποία σώριασαν την ισλανδική οικονομία σε μια νύχτα.

Ας ρίξουμε τώρα μια ματιά στον παραπάνω πίνακα. Όπως είναι γνωστό, η αναπτυγμένη και "υποδειγματική" Ελβετία έχει ένα απόλυτα ελεγχόμενο δημόσιο χρέος. Όμως πόσο υποδειγματική μπορεί να θωρείται μια χώρα, οι πολίτες της οποίας χρωστούν 128% του ΑΕΠ, κάτι που σε απόλυτα ποσά μεταφράζεται σε κάπου 100.000 φράγκα (86.000 ευρώ) το άτομο; Και γιατί να μην είναι καλύτεροι από όλους οι τούρκοι, που βρίσκονται στο κάτω μέρος της λίστας;

Μια γρήγορη ματιά στον πίνακα αρκεί για να βγάλουμε ένα σημαντικό συμπέρασμα: όσο μικρότερο είναι το δημόσιο χρέος μιας χώρας, τόσο περισσότερα χρωστούν οι πολίτες της. Επιβεβαιώνεται, δηλαδή, αυτό που περιγράψαμε πιο πάνω. Αντί το κράτος να μαζεύει χρήματα (από καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του) και να υλοποιεί πλήρη κοινωνική πολιτική (στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του), νίπτει τα χείρας του και αφήνει τους πολίτες του έρμαια της τύχης τους, δικαιώνοντας την αποστροφή τής μενουμευρωπαίας διαδηλώτριας "αφού τα δικά μου παιδιά πάνε σε ιδιωτικό σχολείο, γιατί να πληρώνω φόρους για την παιδεία;". Αν θέλετε να το πούμε πιο καθαρά, στην ουσία η διαδικασία μείωσης του δημόσιου χρέους δεν είναι παρά μια διαδικασία ανακατανομής του εισοδήματος από τους φτωχότερους προς τους πλουσιώτερους.

Παρένθεση. Προσέξτε το 61% της Ελλάδας στον πίνακα. Αυτό σημαίνει ότι το ιδιωτικό χρέος των ελλήνων πολιτών διαμορφώνεται λίγο κάτω από τα δέκα χιλιάρικα κατά μέσον όρο. Δηλαδή, οι τεμπέληδες έλληνες, που τόσα χρόνια είχαν μάθει να βολεύονται με δανεικά κι επιδοτήσεις και που κατανάλωναν περισσότερα από όσα παρήγαγαν, χρωστάνε το ένα δέκατο όσων χρωστάνε οι φίλεργοι και μετρημένοι ελβετοί. Άφεριμ! Κλείνει η παρένθεση και προχωρούμε.

Η αύξηση του ιδιωτικού χρέους έχει ορισμένα ευμενή βραχυχρόνια αποτελέσματα στην οικονομία, όπως π.χ. την αύξηση της κατανάλωσης ή την ευφορία στις αγορές ακινήτων, αυτοκινήτων κλπ., τα οποία αυξάνουν το ΑΕΠ. Επειδή, όμως, το ιδιωτικό χρέος δεν μπορεί να αυξάνεται στο διηνεκές και κάποτε φθάνει η ώρα να αποπληρωθούν οι δόσεις του σπιτιού και του αυτοκινήτου, οι ιδιώτες αναγκάζονται να μειώσουν την κατανάλωσή τους ώστε να μπορούν να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους. Έτσι, μοιραία, η βραχυχρόνια αύξηση του ΑΕΠ μετατρέπεται σε μακροχρόνια μείωση, οδηγώντας την εθνική οικονομία σε ύφεση.

Ας ολοκληρώσουμε ρίχνοντας μια ματιά στον παρακάτω πίνακα, ο οποίος καταγράφει το χρέος των νοικοκυριών το 2009 ως ποσοστό τού διαθέσιμου εισοδήματός τους (στοιχεία ΟΟΣΑ). Κάντε κλικ για μεγέθυνση και προσέξτε τους "υπερκαταναλωτικούς" και "καταχρεωμένους" έλληνες (βέλος), των οποίων το διαθέσιμο εισόδημα φτάνει και περισσεύει για να καλύψει τα χρέη τους. Κάτι το οποίο δεν μπορούν να ισχυριστούν άλλοι "συνετοί" και "μετρημένοι" λαοί, που έχουμε βαρεθεί να μας λένε πως πρέπει να τους μοιάσουμε...

Συμπέρασμα; Την εποχή που η χώρα οδηγήθηκε στα δεσμά των μνημονίων (α) διέθετε περιουσιακά στοιχεία που υπερκάλυπταν τις υποχρεώσεις της, (β) δεν είχε μπλέξει σε οποιαδήποτε στεγαστική φούσκα, από εκείνες που σμπαράλιασαν άλλες εθνικές οικονομίες και (γ) οι πολίτες της δεν χρωστούσαν τα μαλλιοκέφαλά τους επειδή κάθε άλλο παρά κατανάλωναν πάνω από τις δυνατότητές τους. Το αναπάντητο ερώτημα, συνεπώς, είναι γιατί οδηγήθηκε στα μνημόνια.

Υποθέτω ότι ο καταλληλότερος να δώσει απάντηση είναι ο άρτι βραβευθείς ακριβώς γι' αυτή την επιλογή του τότε πρωθυπουργός και νυν πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς. Φυσικά, δεν θα αποπάρουμε όποιον άλλο θέλει και μπορεί να μας απαντήσει. Φοβάμαι, όμως, ότι το ερώτημα αυτό θα μείνει αναπάντητο. Όπως έμεινε και το άλλο, με το οποίο ζητούσαμε τεκμηρίωση του ισχυρισμού ότι καταντήσαμε σε τέτοιο χάλι επειδή ξοδεύαμε περισσότερα από όσα βγάζαμε...

Το χρέος του δημοσίου και η περιουσία του

Ας πάρουμε δυο μεγάλες εταιρείες που παράγουν και εμπορεύονται είδη οικιακής και προσωπικής χρήσεως (καλλυντικά, απορρυπαντικά, χαρτικά κλπ). Η μια έχει συνολικά χρέη ένα δισ. ευρώ και η άλλη έχει 70 δισ. ευρώ. Τί θα απαντούσατε αν σας ρωτούσα ποια από τις δυο στέκεται καλύτερα και ποια χρειάζεται επειγόντως επέμβαση σωτηρίας αλλιώς θα καταρρεύσει;

Αν βιαστήκατε να απαντήσετε ότι η πρώτη εταιρεία πάει καλά και η δεύτερη είναι για φούντο, προφανώς οι γνώσεις σας περί τα οικονομικά συναγωνίζονται τις δικές μου περί την αεροναυπηγική. Το ύψος των χρεών από μόνο του δεν δείχνει σε καμμιά περίπτωση την οικονομική κατάσταση του χρεώστη, είτε αυτός είναι εταιρεία είτε είναι πρόσωπο. Για να δείξει κάτι, πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με την περιουσία του χρεώστη. Για παράδειγμα, ένα χρέος εκατό χιλιάδων ευρώ είναι ικανό να γονατίσει εμένα αλλά τον Μπιλ Γκέητς θα τον ενοχλούσε λιγώτερο από μια τρίχα στην σούπα του. Και για να κάνω σαφέστερα όλα τούτα, να σας πω ότι οι δυο εταιρείες του παραπάνω παραδείγματος (με τα ποσά στρογγυλοποιημένα, βέβαια) είναι υπαρκτές: λίγο πάνω από ένα δισ. χρωστούσε ο Μαρινόπουλος όταν κατέρρευσε ενώ κάπου 70 δισ. είναι σήμερα οι υποχρεώσεις τού κολοσσού που λέγεται Πρόκτερ & Γκαμπλ.

31/10/2011: Οι επί κεφαλής της "Πρωτοβουλίας ΚΑΠΑ" (Κρατική Ακίνητη Περιουσία και Αξιοποίηση)
Γιάννης Στουρνάρας και Στέφανος Μάνος παρουσιάζουν πρόταση "αξιοποίησης" της δημόσιας περιουσίας.

Ως προς τον ιδιώτη, λοιπόν, δεν έχει σημασία το πόσα δανεικά έχει πάρει αλλά το πόση περιουσία απέκτησε μ' αυτά τα δανεικά. Ακριβώς το ίδιο θα έπρεπε να συμβαίνει όταν μιλάμε για χρέη κρατών. Το θέμα, δηλαδή, δεν θα έπρεπε να είναι απλώς πόσα χρωστάει μια χώρα αλλά πόσα χρωστάει σε σχέση με τα περιουσιακά στοιχεία που διαθέτει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ας πούμε, έχουν χρέος κάπου 18 τρισ. δολλάρια αλλά εξακολουθούν να διαφεντεύουν τον πλανήτη ενώ εμείς χρωστάμε μόλις καμμιά τριακοσαριά δισ. αλλά βρισκόμαστε μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Αλήθεια, όμως, εμείς δεν είχαμε περιουσία ικανή να καλύψει τις οφειλές μας;

Το καλοκαίρι του 2009, το ΔΝΤ έκανε μια πρώτη απόπειρα έμμεσης εκτίμησης της ελληνικής δημόσιας περιουσίας. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό και έδειχνε μια χώρα κάθε άλλο παρά πτωχευμένη. Τα ρευστά περιουσιακά στοιχεία του δημοσίου (μετοχές, καταθέσεις κλπ) αντιστοιχούσαν στο 30% του ΑΕΠ και το απόθεμα κεφαλαίου (δηλαδή, το συσσωρευμένο προϊόν των επενδύσεων της τελευταίας πεντηκονταετίας) αντιστοιχούσε στο 51% του ΑΕΠ. Με δεδομένο ότι εκείνη την εποχή το ΑΕΠ βρισκόταν στα 250 δισ. περίπου και το δημόσιο χρέος αντιστοιχούσε στο 102,6% αυτού, η πραγματική αρνητική θέση μας ως κράτος ήταν κάπου στα 54 δισ. ευρώ (250 * [102,6-30-51]%). Μόνο 54 δισ. ευρώ και, μάλιστα, χωρίς να λογαριάζουμε την αξία των γαιών του δημοσίου! Εννοείται πως αν το ΔΝΤ συνυπολόγιζε την αξία της γης (μόνο το Ελληνικό αποτιμήθηκε πάνω από 2 δισ.), θα μας εύρισκε και πλεονασματικούς!

Παρένθεση. Αν όλα αυτά σας φαίνονται αδιανόητα και έχετε μείνει με το στόμα ανοιχτό, πιείτε ένα ποτήρι νερό και πάρτε μια ανάσα διότι έρχεται το καλύτερο. Κλείνει η παρένθεση.

Στις αρχές του 2010, τότε που ακόμη "λεφτά υπήρχαν" και ο πρωθυπουργός δεν είχε επισκεφθεί το Καστελλόρριζο, η διεύθυνση μητρώου της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου ολοκλήρωσε την καταγραφή και αποτίμηση των ακινήτων του δημοσίου που διαχειριζόταν. Ήταν μια εκπληκτική δουλειά, για την ολοκλήρωση της οποίας χρησιμοποιήθηκαν περίπλοκα υπολογιστικά μοντέλα και δορυφορικά συστήματα, ώστε να καταγραφούν και να αποτιμηθούν τα πάντα ενώ ως βάση υπολογισμού αξιών ελήφθη η χαμηλότερη αντικειμενική αξία κάθε περιοχής.

Σύμφωνα με το αποτέλεσμα αυτής της απογραφής, η Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου κατείχε και διαχειριζόταν περισσότερα από 71.000 ακίνητα, συνολικής αντικειμενικής αξίας 272 δισ. ευρώ. Δηλαδή, η αξία των ακινήτων αντιστοιχούσε στο 108,8% του ΑΕΠ των 250 δισ., ήτοι 6,2% πάνω από το συνολικό δημόσιο χρέος.

Θέλετε κι ένα κερασάκι; Η Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου κατείχε μόνο το 92% των ακινήτων του δημοσίου. Το υπόλοιπο 8% ανήκε στην ΕΤΑ (Ελληνικά Τουριστικά Ακίνητα), στην ΔΕΠοΣ (Δημόσια Επιχείρηση Πολεοδομίας και Στέγασης), στην ΑγροΓη (Αγροτική Γη), στην Ολυμπιακά Ακίνητα, στο ΤΕθΑ (Ταμείο Εθνικής Άμυνας), σε διάφορα ασφαλιστικά ταμεία και σε διάφορα υπουργεία. Αν βάζαμε κι αυτά στον λογαριασμό (ειδικά τα "φιλέτα" της ΕΤΑ εκτιμάται ότι άξιζαν πάνω από 30 δισ.), η αξία όλων των ακινήτων του δημοσίου θα ξεπερνούσε κατά πολύ τα 300 δισ. ευρώ, πάντοτε λογαριάζοντας με βάση τις χαμηλότερες αντικειμενικές αξίες, οι οποίες εκείνη την εποχή υπολείπονταν σημαντικά των πραγματικών αξιών της αγοράς. Με μια λογική αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών κατά 30%, θα προέκυπτε ένα ποσό πάνω από τα 100 δισ. ευρώ, ικανό να χρηματοδοτήσει ως και τα αναλογιστικά ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων.

Το αποτέλεσμα αυτής της απογραφής των δημοσίων ακινήτων οδήγησε τον τότε γενικό διευθυντή τού Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), κατοπινό υπουργό οικονομικών και νυν διοικητή τής Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα να δηλώσει ότι "μπορεί να ενισχύσει την διαπραγματευτική ικανότητα της Ελλάδας και να ανατρέψει το αρνητικό κλίμα, συμβάλλοντας στον περιορισμό του δημοσίου χρέους και του κόστους δανεισμού".

Το ξενοδοχείο "Ξενία" στον Βόλο, ένα από τα 11 "Ξενία" της χώρας, πραγματικά αρχιτεκτονικά διαμαντάκια,
που έχουν παραχωρηθεί σε ιδιώτες. Τα υπόλοιπα 33 είτε ρημάζουν είτε έχουν ήδη κατεδαφιστεί.

Δυστυχώς, για κάποιους άγνωστους (;) λόγους, παρουσιάστηκε μια τελείως διαστρεβλωμένη εικόνα, η οποία εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της -εγχώριας και ξένης- ολιγαρχίας τού κεφαλαίου. Με βάση αυτή την εικόνα, η χώρα σύρθηκε στην αρένα των δανειακών συμβάσεων και υιοθέτησε πολιτική και πρακτικές που την βούλιαξαν. Μέσα σε λίγα χρόνια η αξία της δημόσιας περιουσίας γκρεμίστηκε κάτω από τα 50 δισ. και μαζί της χάθηκαν εκατοντάδες δισ. ιδιωτικής περιουσίας. Αλλά γι' αυτά θα μιλήσουμε αύριο.

-------------------------------------
Διαβάστε επίσης:
- "Δυνατότητες αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου", Τράπεζα της Ελλάδος: Ενδιάμεση έκθεση για την νομισματική πολιτική, Οκτώβριος 2010.
- Λεωνίδας Στεργίου, "Λευκή τρύπα 300 δισ. για το Δημόσιο από την ακίνητη περιουσία", Καθημερινή, 24/1/2010.

Σαββατιάτικα (175) - τα διαβολικά

*** Ο διάβολος στο κορμί του. *** Αλέξης: "Διαπίστωσα ότι ο τρόπος με τον οποίο ο Τραμπ προσεγγίζει την πολιτική μπορεί ορισμένες φορές να μοιάζει διαβολικός αλλά γίνεται για καλό." *** Άει στον διάολο, Αλέξη! *** Τερμάτισε τον κωλοτούμπα, το κωλόπαιδο! *** Αλέξης: "Φάγαμε την καμήλα και μας έχει μείνει η ουρά." *** Η ουρά στο λεωφορείο, η ουρά στο ταμείο του σουπερμάρκετ, η ουρά στο γκισσέ της ΔΕΗ για διακανονισμό... *** Αμ έχουμε πολλές ουρές να φάμε, παλληκάρι μου, και τελειωμό δεν έχουν. *** Μη κοιτάς που την καμήλα την κάναμε παστουρμά και βολευτήκαμε για τον χειμώνα. *** Κι επειδή μάλλον την ξέχασες, η αγγλική λέξη για τον γάιδαρο είναι donkey και προφέρεται ντόνκι. *** Γράφτην είκοσι φορές, να σου μείνει. *** Α, παρεμπιπτόντως, έχε υπ' όψη σου ότι άι-κιου δεν είναι η ουρά του ματιού. *** Οι παροιμίες σε μαράνανε, π' ανάθεμά σε. *** Άναβε τ' άγιου ένα κερί και του διαβόλου δέκα. *** Πάντως, στο μόνο που έχετε δίκιο να βρίζετε τον Αλέξη είναι που του έπιασε τον κώλο ο Τραμπ με τα F-16. *** Εμ, πήγε το χαμένο να μιλήσει για εξοπλιστικά δίχως πρώτα να συμβουλευτεί τον Άκη. *** Ρώτα και κανέναν παλιό, αγόρι μου, μη πηγαίνει χαμένη τόση συσσωρευμένη εμπειρία. *** Αυτό που ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Αλέξη και δεν βρέθηκε ένας σύμβουλος να του πει ότι ο πρωθύ μας τον έλεγε σατανά, μόνο εγώ το βρίσκω

Εξήντα χρόνια μετά την επιστροφή σου, πήγε κι ο Τσίπρας στο Σικάγο!

απίστευτο; *** Στο μεταξύ, δεν καταλαβαίνω γιατί λυσσάξατε με τις γόβες της Μπέτυς. *** Αν ήταν από του Καλογήρου δεν θα είχατε πρόβλημα, ε; *** Εκτός αν σας πέφτει λίγος ο Σαμαντάς ως σχεδιαστής και προτιμάτε Κριστιάν Λουμπουτέν. *** Για δυο χαμένους λέω, ρε γυναίκα, δεν τους ξέρεις. *** Γίδια δεν είχε ο διάολος και τυρί επούλαγε. *** Τόσα και τόσα ωραία θεατρικά, την "Ώρα του Διαβόλου" του Πεσσόα βρήκαν να ανεβάσουν οι αθεόφοβοι σαλονικιοί; *** Δεν ξέρουν ότι οι πορτογάλοι συγγραφείς είναι αντίχριστοι; *** Δεν έχουν ακούσει για τον αφορισμό τού Σαραμάγκου; *** Αλήθεια, τόσο παπαδαριό πού ήταν όταν πριν δυο χρόνια είχε ξανανεβεί η ίδια παράσταση, πάλι με τον Χρανιώτη; *** Μάλλον τότε δεν βρέθηκε κανείς να ενημερώσει τον πάτερ-Κλεομένη. *** Μπακογιάννης: "Στα 18 μου η γιαγιά Μαρίκα μού είπε 'κομμουνιστή, έξω από το σπίτι μου'." *** Ωχ... κι άλλος πολιτικός εξόριστος στο μητσοτακέικο; *** Πάλι καλά να λες, Κώστα μου, που δεν βρήκε στο συρτάρι με τα βρακιά σου την κονκάρδα με το σφυροδρέπανο. *** Όποιος στην ξέρα περπατεί και θάλασσα γυρεύει, ο διάβολος στον κώλο του κουκιά τού μαγειρεύει. *** Μπακογιάννης: "Ο κόσμος έχει σιχαθεί τους επαγγελματίες πολιτικούς ή τους κληρονομικώ δικαίω άρχοντες." *** Κώστα μου, εκτός από πολιτικός κληρονομικώ δικαίω, ποια άλλη δουλειά είπαμε ότι έχεις κάνει στην ζωή σου; *** Κόψε τα Ζάναξ, λεβεντάκο μου, γιατί σε λίγο θα σιχαθείς και το που μικρός βούταγες σοκολατάκια κρυφά από την Ντόρα. *** Τώρα θα μου πεις, αντέχεται η Σία χωρίς Ζάναξ; *** Μέγα δίλημμα, όντως, αλλά τά 'θελε κι ο κώλος σου. *** Αυτό που ακόμα πάμε για μπάνιο αλλά στις βιτρίνες έσκασαν οι πρώτες χριστουγεννιάτικες γιρλάντες, τί σας λέει; *** Γύρισε ο κόσμος ανάποδα. *** Αυστραλία γίναμε. *** Απ' του διαβόλου το μαντρί μητ' ερίφι μητ' αρνί. *** Μπάυ δε γουαίυ, έχετε κατά νου να διοργανώσετε

Μακρυά Καμήλα (παλιό ομαδικό παιδικό παιχνίδι)

κανένα χάλλογουιν πάρτυ ή όλα στα παπάρια σας; *** Και μαζέψτε και κανένα φράγκο σιγά-σιγά διότι δεν αργεί και η Μπλακ Φράιντεϋ. *** Άντε να δούμε πόσες άλλες κάνικες θα υιοθετήσουμε. *** Κάνικες: συντομογραφία τού "αρχιδιές αμερικάνικες" (για όσους δεν έχουν ολοκληρώσει την στοιχειώδη εκπαίδευση). *** Μπένυ: "Για πολλά χρόνια ο τόπος θα μετρά τις πληγές όλης της κυβερνητικής περιόδου ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ." *** Αυτό ξαναπέστο, Βαγγέλη μου. *** Να τελειώσουμε, όμως, πρώτα με τις πληγές της περιόδου Σαμαροβενιζέλων, ε; *** Αν και μέχρι τότε εσύ μπορεί να μη ζης, πρώτα ο θεός... *** Τάξε της Παναγιάς κερί, του διάβολου λιβάνι. *** Καλά, πόσο απαράδεκτοι είναι όλοι εκεί στο Έλενα Βενιζέλου; *** Ολόκληρος Σκάι κατήγγειλε κρούσμα χολέρας και αυτοί δεν έκαναν τίποτε για να επιβεβαιωθούν οι καταγγελίες. *** Κι αφήνουν και τον Λοβέρδο εκτεθειμένο, που έκανε τις ίδιες καταγγελίες από τα έδρανα της βουλής. *** Πολάκη, ξήλωσέ τους όλους τώρα! *** "Η δημοσιογραφία στα χρόνια της χολέρας" (Γκαμπριέλ Γκαρσία Πορτοσάλτες) *** Μήπως ξέρει κανείς τι θα πει "προστατευόμενος μάρτυρας" για να μου εξηγήσει; *** Τι σκατά "προστατευόμενοι" είναι, αφού η εισαγγελέας στην δίκη τής Χρυσής Αυγής ζήτησε να παρουσιαστούν στο δικαστήριο; *** Δουλειά δεν είχε ο διάβολος, γαμούσε τα παιδιά του. *** Ανδριανόπουλος: "Οι δολοφονιες της αλλης πλευρας θα διαλευκανθουν ποτε, για να επεμβει κι εκει η δικαιοσυνη;" *** Ανδρέα, τί ξέρεις και δεν το αποκαλύπτεις; *** Πότε δολοφονήθηκσν χρυσαυγήτες από εργάτες ή μετανάστες και μας το κρύβεις; *** A propos, ακόμη δεν έμαθες πώς βάζουμε τόνους με το πληκτρολόγιο; *** Πώς σχολιάζετε το ότι η Χρυσή Αυγή καταψήφισε τον νόμο

Άμα έχει έμπνευση ο φωτογράφος...

για τα αποτεφρωτήρια; *** Βρε μαλάκα Ηλία, άστους να τα φτιάξουν, να τα βρείτε έτοιμα όταν πάρετε την εξουσία! *** Τόσους μετανάστες πού θα τους φουρνίσετε; *** Μα να μη σου κόβει ντιπ... *** Ο διάβολος σαν γέρασε, καλόγερος εγίνη. *** Έχω και τον άλλον που πήρε προχτές τον λογαριασμό της ΔΕΗ και τον κάρφωσε στο δέντρο μπροστά στο σπίτι του για να διαμαρτυρηθεί και καλά. *** Τρεις μέρες τώρα έχει μαζέψει συλλυπητήρια από την μισή Πάτρα. *** Βασίλειος, μητροπολίτης Κωνσταντίας και Αμμοχώστου: "Αποφασίσαμε την απαγόρευση φωτογραφίσεων πολιτικών γάμων έξω από ναούς και παρεκκλήσια." *** Έξω η απαγόρευση, όχι μέσα; *** Σωστή απόφαση, σεβασμιώτατε. *** Να πεις του Αναστασιάδη να την κάνει νόμο, με βαρειές ποινές για τους παραβάτες. *** Αλλά, όταν λέμε "έξω από", σε τι ακτίνα εννοούμε; *** Δυο χιλιόμετρα, ας πούμε; *** Πάντα στην πρωτοπορία οι κουμπάροι από την Κύπρο, να τα λέμε κι αυτά. *** Όπου ο Θεός φτιάχνει εκκλησία, φτιάχνει ο διάολος παρεκκλήσι. *** Αληθεύει ότι το πανεπιστήμιο Πελοποννήσου έκανε επίτιμο διδάκτορα τον Τζερώνυμο, για την προσφορά του στην ιστορία και στα γράμματα; *** Επί τέλους, μια εξαιρετική πρωτοβουλία από ένα πανεπιστήμιο. *** Υποθέτω ότι τώρα έχει σειρά για επίτιμος διδάκτωρ ο Κωλόχαρτος, για την προσφορά του στην δημοκρατία. *** Γιατί, δηλαδή, είναι καλύτεροι οι τούρκοι που έκαναν επίτιμο διδάκτορα πολιτικής οικονομίας τον Αλέξη; *** Πολιτικής οικονομίας τον Αλέξη, ιστορίας τον Τζερώνυμο... *** Γυναίκα, το εβιάν μου! *** Σοκαριστήκατε κι εσείς από την δολοφονία της μαλτέζας δημοσιογράφου

Ευτυχισμένα χρόνια

που αποκάλυπτε βρομιές του πρωθυπουργού; *** Σικάγο έγινε και η Μάλτα. *** Ευτυχώς, οι δικοί μας δημοσιογράφοι δεν αποκαλύπτουν βρομιές οπότε δεν κινδυνεύουν. *** Θέλει ο παπάς ν' αγιάσει, δεν αφήνουν οι διαβόλοι. *** Ελπίζω ότι η σημερινή παρέμβαση του ιστολογίου να σας έπεισε ότι όντως ο διάβολος μπορεί να κάνει κάτι για καλό. *** Κι όπως έλεγε ο μακαρίτης ο "Μουστάκιας", ο μπαρμπα-Νίκος ο καφετζής στα Ψηλαλώνια, "εσείς φοβάστε τον διάολο γιατί τον έχετε δει με κέρατα ενώ εγώ τον έχω δει με φράκο". *** "Αγαπητέ μου, δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να κάνω εχθρούς." *** Έτσι απάντησε από το νεκροκρέββατό του ο Βολταίρος στον παπά που τον πλησίασε και του ζήτησε να αποταχθεί τον διάβολο. *** Όσο κι αν δεν το πιστεύετε, η γλυκύτατη δεσποινίς τής πρώτης φωτογραφίας είναι η πιο γλυκειά άσχημη ηθοποιός τού ελληνικού κινηματογράφου, η Γεωργία Βασιλειάδου. *** Στην τελευταία φωτογραφία του 1979, έναν χρόνο πριν πεθάνει, η 82χρονη πλέον "θεία από το Σικάγο" συζητά με τον Κώστα Ταχτσή και την Ρένα Βλαχοπούλου για το ραδιοφωνικό "Τρίτο στεφάνι". *** Παρά την αντίθεση του Ταχτσή και στις δυο υποψηφιότητες, τον ρόλο πήρε τελικά η Βλαχοπούλου *** Κι αφού σήμερα αναφερθήκαμε πολύ στις ΗΠΑ, δεν μπορώ να μη σας αποχαιρετήσω με μουσική συνοδεία μιας από τις μεγαλύτερες πολιτειακές φωνές. *** Μόνο για σας, λοιπόν, βάζω στο πλατώ ένα όχι και τόσο γνωστό αλλά σπουδαίο άλμπουμ του 1967, με τον σαφή τίτλο "Francis Albert Sinatra & Antonio Carlos Jobim". *** Απολαύστε την βελούδινη φωνή του Σινάτρα σε συνδυασμό με την ονειροπόλα μουσική του Τζομπίμ και σας εύχομαι το ίδιο όμορφα να κυλήσει ολόκληρο το Σαββατοκύριακό σας. *** Όμορφα και μακρυά από όλα τα διαβόλια, έστω κι αν θέλουν το καλό σας. ***

Ανάπτυξη, αυτή η άγνωστη...

Αν σας ρωτούσα ποια λέξη έχουμε βαρεθεί να ακούμε τα τελευταία χρόνια, κατά πάσα πιθανότητα το μυαλό σας θα πήγαινε αμέσως στην λέξη "ανάπτυξη". Και πώς να μη πάει αφού αυτή η αόριστη "ανάπτυξη" προβάλλεται ως πανάκεια, ως η μόνη λύση για όλα μας τα προβλήματα. Και όμως, παρά την μέχρι αηδίας επανάληψή της από τους πάντες, αμφιβάλλω αν αντιλαμβανόμαστε πόσες σκοτεινές πτυχές έχει αυτός ο όρος. Για παράδειγμα:


(1) Χρόνια τώρα ακούμε ότι ένα από τα σημαντικώτερα και άκρως απαραίτητο συστατικό για να επιτευχθεί η ανάπτυξη, είναι να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας. Άλλωστε, στον βωμό αυτής της ανταγωνιστικότητας θυσιάστηκαν -και εξακολουθούν να θυσιάζονται- όχι μόνο η αμοιβή της εργασίας αλλά και ανθρώπινες ζωές, λόγω της περιστολής τού κοινωνικού κράτους ενώ κατεδαφίζονται εν μιά νυκτί εργασιακά και άλλα δικαιώματα που αποκτήθηκαν με αγώνες και θυσίες δεκαετιών.

Γιατί, όμως, πρέπει ντε και καλά να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητά μας; Προφανώς για να γίνουν ελκυστικώτερες οι εξαγωγές μας, έτσι; Για να γίνουν φτηνότερα τα προϊόντα που παράγουμε και ούτω πως να βρίσκουμε ευκολώτερα αγοραστές στην διεθνή αγορά. Δηλαδή, τι; Τσεκουρώνεται ο δικός μου μισθός και σμπαραλιάζονται τα δικά μου δικαιώματα για να μπορεί να αγοράζει φτηνότερα τα προϊόντα που παράγω ο κάθε εγγλέζος ή ο κάθε ολλανδός; Με άλλα λόγια; Φορτώνομαι εγώ με βάρη για να αυξήσει τον τζίρο της (παναπεί: για να αναπτυχθεί) η επιχείρηση στην οποία εργάζομαι και παράγω προϊόντα που απευθύνονται στην ικανοποίηση όχι των δικών μου αναγκών αλλά κάποιων ξένων; Ωραία. Κι εγώ τί κερδίζω απ' αυτή την ανάπτυξη; Περισσότερη δουλειά με μικρότερη αμοιβή;

[Του Αρκά - 2016]

(2) Κατά την περίοδο 1999-2016, το πραγματικό ΑΕΠ της Γερμανίας αυξήθηκε κατά 24% περίπου ενώ της Ισπανίας κατά 35%. Με άλλα λόγια, μέσα σε 17 χρόνια η Ισπανία αναπτύχθηκε σχεδόν μιάμιση φορά περισσότερο από την Γερμανία. Και όμως, η Ισπανία είναι εκείνη που βρέθηκε στο χείλος της καταστροφής, η Ισπανία είναι που με νύχια και δόντια γλίτωσε τα μνημόνια, η Ισπανία είναι που κατείχε το ρεκόρ ανεργίας (μέχρι που της το πήραμε εμείς), η Ισπανία είναι η χώρα στην οποία τα τελευταία χρόνια ξεσπιτώθηκαν σχεδόν μισό εκατομμύριο άνθρωποι.

Φυσικά, αυτό το "παράδοξο" έχει λογική ερμηνεία. Η ισπανική "ανάπτυξη" στηρίχτηκε σε φούσκες (όπως εκείνη των ακινήτων ή εκείνη της τραπεζικής παντοδυναμίας), οι οποίες παρέσυραν την οικονομία όταν έσκασαν. Αντίθετα, η γερμανική οικονομία στηρίχτηκε σε πιο γερά θεμέλια: στην λεηλασία του συσσωρευμένου δημόσιου πλούτου τής πρώην Γερμανικής Λαϊκής Δημοκρατίας, στην διαχρονική πραγματική μείωση της αμοιβής της εργασίας και στην απομύζηση των ευρωπαίων εταίρων της (κυρίως του νότου). Δεν είναι τυχαίο ότι η Πορτογαλία έχει κερδίσει το προσωνύμιο "χώρα των Lidl" (*) ή ότι ο ιδιωτικοποιούμενος ελληνικός δημόσιος πλούτος καταλήγει ως επί το πλείστον σε φορείς τού γερμανικού κεφαλαίου.

Παρένθεση. Αν αναρωτιέστε πόσο αναπτύχθηκε η Ελλάδα κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, η απάντηση είναι 0%, αν και το 2007 είχαμε πετύχει ανάπτυξη σχεδόν 38%. Ας όψεται η πολιτική της τελευταίας οκταετίας, η οποία μας έφερε πίσω, εκεί όπου ήμασταν το 1999. Κλείνει η παρένθεση.


(3) Υποτίθεται ότι η επίτευξη ανάπτυξης θα έχει ευεργετική επίδραση στον νευραλγικής σημασίας δείκτη τής οικονομίας μας, ο οποίος λέγεται ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Θυμίζω στους μη έχοντες οικονομική παιδεία ότι στο ισοζύγιο αυτό αποτυπώνονται οι εισαγωγές και οι εξαγωγές μιας χώρας. Ένα από τα διαχρονικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας είναι ότι το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της είναι σχεδόν μονίμως αρνητικό, δηλαδή οι ετήσιες εξαγωγές της είναι λιγώτερες από τις εισαγωγές της, άρα πρέπει κάπου να βρίσκει λεφτά για να καλύπτει την διαφορά.

Μέχρις εδώ τα πράγματα είναι κατανοητά. Τώρα, πώς θα σας φαινόταν αν σας έλεγα ότι το ισοζύγιό μας βελτιώθηκε κατά τα χρόνια της κρίσης; Θα σας φαινόταν απίστευτο; Και όμως, έτσι είναι! Το κατά 15,2% επί του ΑΕΠ έλλειμμα του 2007 έφτασε να γίνει πλεόνασμα 0,1% το 2015! Μικρό μεν, πλεόνασμα δε. Αν αναρωτιέστε πώς στο καλό έγινε κάτι τέτοιο σε μια εποχή ύφεσης, όπου το ΑΕΠ διαρκώς μειωνόταν, η απάντηση είναι απλή: λόγω φτώχειας! Ναι, λόγω φτώχειας. Μπορεί η δραστική μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος (με την συρρίκνωση των ονομαστικών μισθών, την αύξηση της ελαστικής εργασίας και την υπέρμετρη φορολογική επιβάρυνση) να μην αύξησε τις εξαγωγές αλλά οδήγησε σε κατακόρυφη μείωση των εισαγωγών.

Αν σας φάνηκε παράδοξη η βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε περίοδο ύφεσης, προσδεθείτε γιατί σας έχω κάτι ακόμη πιο παράδοξο: την χειροτέρευση του ίδιου ισοζυγίου σε περίοδο ανάπτυξης! Με απλά λόγια: όσο περισσότερο θα αναπτυσσόμαστε, τόσο θα μεγαλώνει το έλλειμμά μας. Πώς γίνεται αυτό; Προσέξτε:

Η οικονομική πολιτική που υιοθέτησε η χώρα μας κατά την τελευταία εικοσαετία, κυρίως δε κατά την περίοδο των μνημονίων (με τις ευλογίες των εταίρων και των δανειστών της, φυσικά), διέλυσε τον παραγωγικό ιστό, κατέστρεψε την μικρομεσαία επιχείρηση και απαξίωσε την μικρή ιδιωτική περιουσία, οδηγώντας στην συρρίκνωση ή ακόμη και στην εξαφάνιση τις μικρομεσαία παραγωγική δραστηριότητα ενώ, παράλληλα, υπέθαλψε και ενίσχυσε την παράδοση της μεγάλης παραγωγής σε μεγάλα μονοπώλια. Κατά συνέπεια, η ανάπτυξη τροφοδοτείται πλέον σχεδόν αποκλειστικά ή, τουλάχιστον, κατά το μεγαλύτερο μέρος της από εισαγωγές. Έτσι, λοιπόν, ενώ κατά το 2016 το ΑΕΠ μας σημείωσε αύξηση κατά 0,3% (μικρή μεν, αύξηση δε), το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειμμα (από 0,1% πλεόνασμα την προηγούμενη χρονιά) κατά 0,6% (μικρό μεν, έλλειμμα δε).

[Στοιχεία: Eurostat, Trading Economics - AEΠ σε δολλάρια ΗΠΑ]

Δεν θέλω να σας κουράσω περισσότερο. Νομίζω πως αυτά τα λίγα που είπαμε ως εδώ, αρκούν για να σας πείσουν πως, την επόμενη φορά που κάποιος θα σας μιλήσει για ανάπτυξη, φροντίστε να κρατάτε μικρό καλάθι.

Υστερόγραφο: Υποτίθεται ότι ένας από τους στόχους τού πρόσφατου πρωθυπουργικού ταξιδιού στις ΗΠΑ ήταν η προσέλκυση πολιτειακών κεφαλαίων για επενδύσεις, οι οποίες είναι αναγκαίες για να αναπτυχθεί αυτός ο τόπος και να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας. Αντ' αυτού, προέκυψε μια συμφωνία 2,4 δισ. δολλαρίων με την Λόκχηντ, η οποία "θα ενισχύσει τις θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ", όπως επισήμανε ο πρόεδρος Τραμπ. Μάλλον είναι η πρώτη φορά στα οικονομικά χρονικά τού πλανήτη που μια χώρα προσπαθεί να αναπτυχθεί ενισχύοντας θέσεις εργασίας στο εξωτερικό.

-----------------------------------------------------------
(*) Σχετικά κείμενα στο ιστολόγιο: "Πορτογαλία: μνημονιακά, χωρίς μνημόνιο" - 5/10/2015, "Ανάπτυξη (με φτώχεια) από τα Lidl" - 7/1/2016 και "Πορτογαλία: η υποδούλωση του "καλού μαθητή"" - 19/7/2016.

Από την μια... κι από την άλλη

Από την μια,

- στις ΗΠΑ, σχεδόν ένας στους πέντε κατοίκους (κάπου 45 εκατομμύρια ψυχές) ζη κάτω από το όριο της φτώχειας,
- στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Unicef για το 2016, περισσότερα από τα μισά παιδιά ζουν σε συνθήκες υλικής αποστέρησης,
- στην Ισπανία, το κράτος ανέλαβε να διασώσει την αμαρτωλή τράπεζα Bankia, φορτώνοντας τις πλάτες των πολιτών με 32 δισεκατομμύρια ευρώ,
- στην Γερμανία, σχεδόν ένας στους τέσσερις εργαζόμενους ζη κάτω από το όριο της φτώχειας, αναλογία πρωτοφανής για ανθρώπους που δεν είναι άνεργοι, γεγονός που πιστοποιεί τον εξευτελισμό τής αμοιβής τής εργασίας,
- στην Μεγάλη Βρεττανία, σχεδόν δυο στους τρεις πολίτες δηλώνουν ότι δυσκολεύονται -λιγώτερο ή περισσότερο- να εξυπηρετήσουν με συνέπεια τις οικογενειακές τους υποχρεώσεις,
- στην Βουλγαρία, το 2012, ο υπουργός οικονομικών και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Σίμεον Τζάνκοφ παρέδωσε την ηλεκτρική ενέργεια σε ξένους επενδυτές, γεγονός που αύξησε τους λογαριασμούς των νοικοκυριών σε ύψη μεγαλύτερα από την χορηγούμενη βασική σύνταξη,
- περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους του πλανήτη, οι οποίοι υποφέρουν από έλλειψη βασικών αγαθών (τροφή, νερό κλπ) ζουν σε περιοχές πλούσιες αλλά ρημαγμένες από την εκμετάλλευση ή τους πολέμους.

Από την μια, στην Νέα Υόρκη...

Από την άλλη,

- στις ΗΠΑ, οι διευθυντές των είκοσι μεγαλύτερων εταιρειών, οι οποίες δραστηριοποιούνται στον χώρο των επενδυτικών αμοιβαίων κεφαλαίων, έχουν μέση μηνιαία αμοιβή κάτι λιγώτερο από εκατό εκατομμύρια δολλάρια,
- στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Κομμισσιόν για το 2016, το πλουσιώτερο ένα πέμπτο του πληθυσμού έχει συνολικά εισοδήματα 6,5 φορές υψηλότερα από το φτωχότερο ένα πέμπτο,
- στην Ισπανία, ο μεγαλοκουμανταδόρος τής αμαρτωλής τράπεζας Bankia Αουρέλιο Ιθκιέρδο πήρε αποζημίωση λόγω συνταξιοδοτήσεως 7,6 εκατομμύρια ευρώ,
- στην Γερμανία, η μέση αμοιβή των επί κεφαλής των τριάντα μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών αυξήθηκε κατά 62% μέσα σε μια πενταετία,
- στην Μεγάλη Βρεττανία, η περιουσία των χιλίων πλουσιώτερων πολιτών τετραπλασιάστηκε κατά την τελευταία εικοσαετία,
- στην Βουλγαρία, το 2013, ο λαϊκός ξεσηκωμός ανάγκασε τον πρωθυπουργό Μπόικο Μπορίσοφ να αποπέμψει τον υπουργό οικονομικών και αντιπρόεδρο της κυβέρνησής του, ο οποίος προσλήφθηκε αμέσως ως καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ,
- περισσότερο από το μισό τού παγκόσμιου πλούτου βρίσκεται συγκεντρωμένο στα χέρια μόλις πενήντα χιλιάδων ανθρώπων.


Παράλληλα,

- ενώ κατά την δεκαετία της κρίσης περισσότεροι από δέκα εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έχασαν τα σπίτια τους λόγω κατασχέσεων, οι λεφτάδες όλου του κόσμου συναγωνίζονται για το πολυτελέστερο σπίτι και το πολυτελέστερο γιωτ,
- ενώ κατά την δεκαετία της κρίσης η αμοιβή της εργασίας μειώθηκε παγκοσμίως, ο συνολικά παραγόμενος πλούτος (αυτό που αδόκιμα λέμε "παγκόσμιο ΑΕΠ") αυξήθηκε από 63 τρισ. δολλάρια σε 74 τρισ. δολλάρια, ήτοι κατά 17,5% περίπου,
- ενώ κατά την δεκαετία της κρίσης αυξήθηκαν κατακόρυφα οι άνθρωποι που προσπαθούν να επιβιώσουν σε συνθήκες φτώχειας, οι εκατομμυριούχοι που καταγράφονται στην περίφημη λίστα Forbes υπερδιπλασιάστηκαν (από 946 το 2007 έφτασαν τους 2.043 το 2017), όπως συνέβη και με την συνολική περιουσία τους (από 3,5 τρισ. δολλάρια έφτασε τα 7,7 τρισ.),
- ενώ κατά την διάρκεια της κρίσης τα κέρδη των δέκα μεγαλύτερων φαρμακευτικών εταιρειών του πλανήτη αυξήθηκαν σε σημείο να υπερβούν αθροιστικά τα σαράντα δισ. δολλάρια ετησίως, η εξαθλίωση των απλών ανθρώπων έγινε αιτία επανεμφάνισης λοιμωδών νοσημάτων εδώ και πολλά χρόνια εξαφανισμένων, ακόμη και σε χώρες του πρώτου κόσμου.

Από την άλλη, στο Μουμπάι...

Κι ενώ, όπως δείχνουν όλα αυτά, οι πλούσιοι συνεχίζουν να πλουτίζουν ακόμη και στην περίοδο της κρίσης, η ελπίδα για την πολυθρύλητη παγκόσμια ειρήνη όσο πάει και ξεθωριάζει, γεγονός που συνιστά χαστούκι της Ιστορίας στα μούτρα του Φρήντμαν και του Φουκουγιάμα. Αντίθετα απ' ό,τι θα περίμενε κανείς, με δεδομένο ότι τα αίτια όλων των πολέμων είναι οικονομικά, η οπισθοχώρηση του σοσιαλισμού και η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση κάθε άλλο παρά μείωσαν τις συγκρούσεις. Όπως σημείωνε εδώ και εβδομήντα χρόνια ο πολιτειακός οικονομολόγος Κλάρενς  Έντγουιν Αίυρες στο έργο του "Το θείο δίκαιο του κεφαλαίου", μπορεί οι πόλεμοι να οφείλονται στην επιθανάτια αγωνία του καπιταλισμού αλλά ταυτόχρονα παρατείνουν αυτή την αγωνία.

Έτσι, λοιπόν, όσο κι αν πολλοί επιμένουν να την θεωρούν ουτοπική, η μόνη ελπίδα να αντιστραφεί η κατάσταση είναι να επαναστατήσουν οι πολλοί κατά των ελαχίστων και να επιβάλουν τις αξίες που περιλαμβάνονται στον απλό όρο ανθρωπιά, τις αξίες που δεν συνάδουν με την καπιταλιστική βαρβαρότητα, τις αξίες που απορρίπτουν μετα βδελυγμίας την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Μπορεί κάτι τέτοιο να φαντάζει από εξαιρετικά δύσκολο μέχρι αδύνατο αλλά γίνεται πανεύκολο υπό την προϋπόθεση ότι οι πολλοί  θα συνειδητοποιήσουν την δύναμή τους και θα πάψουν να ονειρεύονται την έλευση ενός μεσσία που θα τους πάρει από το χέρι και θα τους οδηγήσει στην γη της επαγγελίας.

Στο κάτω-κάτω, αν κάτι θα έπρεπε να θεωρείται αδύνατο, αυτό είναι η συγκέντρωση του παγκόσμιου πλούτου στα χέρια μερικών χιλιάδων ανθρώπων και όχι η διανομή του σ' εκείνους που τον παράγουν. Κάνω λάθος;

Μνημόνια ώσπου να σβήσει ο ήλιος; Μάλλον...

Άκουγα τις προάλλες τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Δημήτρη Τζανακόπουλο να κάνει λόγο για "κατ' επάγγελμα καταστροφολόγους μιας μερίδας των ελληνικών ΜΜΕ αλλά και της αντιπολίτευσης, που δεν μπορούν να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι βγαίνουμε οριστικά από τη μνημονιακή επιτροπεία τον Αύγουστο του 2018" και ένιωσα να μου ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι. Όπως, δηλαδή, μου ανεβαίνει κάθε φορά που ακούω κάποιον "έγκυρο" (πολιτικό, δημοσιογράφο, αναλυτή, καθηγητή κλπ) να αναφέρεται σε έξοδο από τα μνημόνια.

Κατ' αρχάς, ας ξεκαθαρίσουμε ότι δεν είναι ακριβές πως η χώρα μας έχει υπογράψει τρία μνημόνια. Το σωστό είναι ότι, καθώς βρεθήκαμε σε αδυναμία να δανειστούμε από τις αγορές με λογικούς όρους και ανθρώπινα επιτόκια, αναγκαστήκαμε να υπογράψουμε διαδοχικά τρεις δανειακές συμβάσεις με την περίφημη τρόικα.

[Του Στάθη Σταυρόπουλου, 24/6/2010]

Βεβαίως, κάθε δανειακή σύμβαση συνοδευόταν από ένα μνημόνιο κατανόησης (Memorandum of Understanding - MoU), με το οποίο οι μεν δανειστές μας έβαζαν κάποιους όρους προκειμένου να μας δανειοδοτήσουν, εμείς δε τους αποδεχόμασταν. Το κακό είναι ότι αυτοί οι όροι δεν μένουν σταθεροί καθ' όλη την διάρκεια της σύμβασης. Τα δάνεια καταβάλλονται σε δόσεις και οι δανειστές, πριν την καταβολή κάθε δόσης, προβαίνουν σε αξιολόγηση της πορείας εκτέλεσης της σύμβασης, προκειμένου να διαπιστώσουν το πόσο καλά εξυπηρετούνται οι στόχοι τους. Σε περίπτωση που κάτι δεν τους αρέσει, είτε υποβάλλουν είτε νέους όρους είτε προτείνουν αναπροσαρμογή των υφιστάμενων και εμείς είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχτούμε τα πάντα, αλλιώς διακόπτεται η ροή των δανεικών. Κάθε τέτοια καινούργια συμφωνία συνιστά ουσιαστικά ένα καινούργιο μνημόνιο.

Κατά συνέπεια, από το 2010 μέχρι σήμερα η χώρα μας έχει υπογράψει μεν τρεις δανειακές συμβάσεις αλλά άφθονα μνημόνια. Όντως η τρίτη -και τελευταία, ως τώρα- δανειακή σύμβαση λήγει τον Αύγουστο του 2018, αλλά αυτό επ' ουδενί συνεπάγεται την ταυτόχρονη λήξη των μνημονίων ή, όπως το διατυπώνει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, την έξοδο από την μνημονιακή επιτροπεία. Πρόσφατα, ο Πιερ Μοσκοβισί υπενθύμισε στον ευρωβουλευτή της ΛαΕ Νίκο Χουντή το άρθρο 14 ("Άσκηση εποπτείας μετά το πρόγραμμα") του Κανονισμού 472/2013, η πρώτη παράγραφος του οποίου είναι σαφής:

Τα κράτη μέλη παραμένουν υπό εποπτεία μετά το πρόγραμμα εφόσον δεν έχει εξοφληθεί τουλάχιστον το 75 % της χρηματοδοτικής συνδρομής που έχει ληφθεί από ένα ή περισσότερα άλλα κράτη μέλη, τον ΕΜΧΣ, τον ΕΜΣ ή το ΕΤΧΣ. Το Συμβούλιο, μετά από πρόταση της Επιτροπής, μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια της άσκησης εποπτείας μετά το πρόγραμμα σε περίπτωση που εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα του οικείου κράτους μέλους.

Το καταλάβαμε; Ό,τι κι αν λέει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, θα παραμείνουμε υπό "μνημονιακή εποπτεία" μέχρι να επιστρέψουμε το 75% των δανεικών που πήραμε με τις τρεις δανειακές συμβάσεις. Πότε θα γίνει αυτό;  Η απάντηση είναι απλή: ποτέ! Και για όποιον δεν καταλαβαίνει, έρχεται η τρίτη παράγραφος του ίδιου άρθρου να διευκρινίσει:

Η Επιτροπή πραγματοποιεί, σε συνεννόηση με την ΕΚΤ, τακτικές αποστολές επιθεώρησης στο κράτος μέλος υπό εποπτεία μετά το πρόγραμμα, προκειμένου να εκτιμήσει την οικονομική, δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική του κατάσταση. Κοινοποιεί ανά εξάμηνο την εκτίμησή της στην αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στην ΟΔΕ, καθώς και στο κοινοβούλιο του οικείου κράτους μέλους, και εκτιμά ειδικότερα αν χρειάζονται διορθωτικά μέτρα. Η αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μπορεί να προσφέρει στο οικείο κράτος μέλος και στην Επιτροπή τη δυνατότητα να συμμετάσχει σε ανταλλαγή απόψεων όσον αφορά την πρόοδο που επιτυγχάνεται στο πλαίσιο της εποπτείας μετά το πρόγραμμα.

Ελπίζω ότι προσέξατε εκείνο το "μπορεί" (αν θέλει, δεν είναι υποχρεωμένη) στην τελευταία φράση. Ελπίζω, επίσης, να προσέξατε ότι το δανειοδοτημένο κράτος θα συμμετέχει (αν συμμετέχει) μόνο "σε ανταλλαγή απόψεων" και όχι στην λήψη αποφάσεων. Δηλαδή, οι αποφάσεις της αρμόδιας επιτροπής για λήψη νέων μέτρων θα λαμβάνονται ερήμην του κράτους που χρωστάει. Η δημοκρατία σε όλο της το μεγαλείο.

Αυγή, 27/6/2015. Λέμε και κανένα εγγλέζικο για να περνάει η ώρα...

Επομένως, εκείνο που λήγει τον Αύγουστο του 2018 είναι η τρέχουσα δανειακή σύμβαση και τίποτε περισσότερο. Και μάλιστα, η λήξη της τρίτης δανειακής σύμβασης δεν σημαίνει ότι δεν πρόκειται να ακολουθήσει και τέταρτη, σε περίπτωση που η χώρα δεν καταφέρει να δανειστεί από τις αγορές με λογικό επιτόκιο. Με δεδομένο δε ότι κατά την τριετία 2022-2024 είναι προγραμματισμένο να πληρώσουμε μόνο για τόκους δανείων το εξωπραγματικό ποσό των 55,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, πρέπει να θεωρείται δεδομένη μια νέα δανειακή σύμβαση, εκτός εάν προκύψει κάποια εξαιρετικά μακρά επιμήκυνση του χρόνου εξόφλησης.

Φυσικά, μια νέα δανειακή σύμβαση θα συνοδεύεται από ένα νέο μνημόνιο κατανόησης. Και πάει λέγοντας... Τελικά, εκείνος ο γνωστός λαϊκός χαριεντισμός "μνημόνια ώσπου να σβήσει ο ήλιος" δεν δείχνει και τόσο εκτός πραγματικότητος.

Συμπέρασμα; Ό,τι κι αν λέει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και όσα κι αν διατυμπανίζει η αντιπολίτευση, κανείς από τους σημερινούς πολίτες αυτής της χώρας, όσο νέος κι αν είναι, δεν πρόκειται να ζήσει σε μια Ελλάδα απαλλαγμένη από πάσης φύσεως μνημονιακή επιτροπεία. Κατά πάσα πιθανότητα, κάτι τέτοιο δεν θα ζήσουν ούτε τα εγγόνια μας. Εκτός εάν...