Ένας βρόμικος πόλεμος - 8. Η περίοδος Νίξον και το τέλος του πολέμου

Μετά το διάγγελμα του Τζόνσον στις 31/3/1968, η πολιτειακή ηγεσία βρέθηκε σε αδιέξοδο. Από την μια έπρεπε να δείξει σε διακόσια εκατομμύρια πολίτες ότι τερματίζει τον πόλεμο κι από την άλλη έπρεπε να βρει εναλλακτικό τρόπο να διασφαλίσει τα συμφέροντα των ΗΠΑ στην νοτιοανατολική Ασία, μετριάζοντας τις επιπτώσεις της ήττας. Έτσι, ξεκίνησε μεν μια διαδικασία απεμπλοκής αλλά με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς, αφού τα στρατεύματα που επέστρεφαν στις ΗΠΑ αναπληρώνονταν με νοτιοβιετναμέζικες μονάδες, οι οποίες χρειάζονταν εξοπλισμό και εκπαίδευση. Μ' αυτόν τον ρυθμό, στα τέλη τού 1970 βρίσκονταν ακόμη στην περιοχή περί τους 300.000 πολιτειακούς στρατιώτες. Οι τελευταίες μάχιμες μονάδες των ΗΠΑ αποσύρθηκαν μόλις τον Αύγουστο του 1972 ενώ ο στρατός τού Νοτίου Βιετνάμ αριθμούσε πλέον 900.000 άνδρες.

Ουάσιγκτον, 30/4/1970: Ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον εξηγεί σε συνέντευξη τύπου
τι ακριβώς έκαναν εκείνη την ημέρα τα βομβαρδιστικά των ΗΠΑ στην Καμπότζη.

Στο μεταξύ, στις ΗΠΑ, οι εκλογές τής 5ης Νοεμβρίου 1968 ανέδειξαν ως 37ο πρόεδρο της χώρας τον αντιπρόεδρο του Αϊζενχάουερ Ρίτσαρντ Νίξον, ο οποίος κατάφερε να κερδίσει τον υποψήφιο των -καταρρακωμένων λόγω Βιετνάμ- δημοκρατικών Χιούμπερτ Χάμφρυ με διαφορά μόλις 335.000 ψήφων, μια από τις μικρότερες διαφορές στην ιστορία των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ. Ο Λύντον Τζόνσον, ακούγοντας κάποια προεκλογική ομιλία τού Νίξον, σχολίασε για τον διαδοχό του: "Μοιάζει με άλογο που τρέχει γρηγορώτερα από όλα τα άλλα στην αρχή αλλά μετά κάνει αναστροφή κι αρχίζει να τρέχει προς τα πίσω. Θα δείτε, θα κάνει κάποιο λάθος στο τέλος. Πάντοτε κάνει". (*)

Ο Νίξον φρόντισε να δικαιώσει τον Τζόνσον, κάνοντας όχι ένα αλλά πολλά λάθη. Το πρώτο μεγάλο λάθος του ήταν ότι, αντί να τελειώνει μια ώρα αρχύτερα με τον πόλεμο στο Βιετνάμ, τον επέκτεινε και στις γειτονικές χώρες, εφαρμόζοντας ένα σχέδιο που ονομάστηκε "Δόγμα Νίξον" (Nixon Doctrine) και μια πολιτική που ονομάστηκε "βιετναμοποίηση" (vietnamization), την οποία παρουσίασε ο ίδιος ο Νίξον σε ομιλία του από τηλεοράσεως στις 3/11/1969. Βασική ιδέα αυτής της πολιτικής είναι αυτό που ξεκίνησε ο Τζόνσον: αποσύρω τις δικές μου δυνάμεις και αφήνω τους ντόπιους να κάνουν την δουλειά για μένα, έστω με την βοήθειά μου.

Σε μια προσπάθεια να αποκόψουν τις οδούς ανεφοδιασμού των Βιέτ-Κονγκ, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μια σειρά μυστικών επιδρομών στο Λάος και την Καμπότζη, παραβιάζοντας κατάφωρα κάθε έννοια διεθνούς δικαίου. Κι όταν αυτές οι μυστικές επιδρομές έγιναν φανερές, τα πολιτειακά αεροπλάνα ξεκίνησαν τους βομβαρδισμούς, με αυξανόμενη σφοδρότητα. Αποκορύφωμα αυτών των βομβαρδισμών ήταν η ισοπέδωση της Καμπότζης στις 30 Απριλίου 1970, γεγονός που πυροδότησε μεγάλες διαδηλώσεις στις ΗΠΑ, οι οποίες πνίγηκαν στο αίμα από την εθνοφρουρά. Υπολογίζεται ότι τα Β-52 έρριξαν στην Καμπότζη κάπου 3.000.000 τόννους βομβών, σκοτώνοντας περισσότερους από μισό εκατομμύριο ανθρώπους μόνο στην πρωτεύουσα Πνομ-Πενχ. Πρόκειται για ένα από τα φρικωδέστερα εγκλήματα πολέμου στην ιστορία.

Το αφτί του Νίξον δεν ίδρωσε πολύ από την κατακραυγή και συνέχισε την "βιετναμοποίησή" του: ενώ οι πολιτειακοί στρατιώτες αποχωρούσαν από το Βιετνάμ (δεν έπρεπε να επιστρέψουν άλλα φέρετρα στις ΗΠΑ, αρκούσαν τα μέχρι τότε 58.000) και οι επιχειρήσεις εδάφους διεξάγονταν πλέον από νοτιοβιετναμέζους, τα βομβαρδιστικά έσπερναν τον θάνατο σε ολόκληρη την πρώην Ινδοκίνα. Ο πυρετός τού πολέμου όχι απλώς δεν υποχωρούσε αλλά χτύπησε κόκκινο τα Χριστούγεννα του 1972, όταν επί δώδεκα ολόκληρες ημέρες τα αεροπλάνα των ΗΠΑ εξαπέλυσαν μια σειρά βομβαρδισμών όλων των μεγάλων πόλεων του Βόρειου Βιετνάμ. Μόνο στο Ανόι έπεσαν 20.000 τόννοι βομβών.

Αυτές οι επιθέσεις καταγράφηκαν ως "βομβαρδισμοί των Χριστουγέννων" και προκάλεσαν αμέσως την αντίδραση της διεθνούς κοινότητας, η οποία καταδίκασε απερίφραστα την ενέργεια των ΗΠΑ. Η σφοδρότητα της αντίδρασης αιφνιδίασε την πολιτειακή ηγεσία, η οποία αντελήφθη (επί τέλους!) ότι η συνέχιση του πολέμου πλήττει ανεπανόρθωτα το κύρος των ΗΠΑ, χωρίς να φαίνεται πιθανότητα νίκης στον ορίζοντα. Έτσι, εκών-άκων, ο Νίξον σύρθηκε σε διαπραγματεύσεις για τον οριστικό τερματισμό των εχθροπραξιών.

Το τελικό προσχέδιο της συμφωνίας ειρήνης υπεγράφη την 23η Ιανουαρίου 1973 στο Παρίσι, βάζοντας τέλος στις συγκρούσεις μεταξύ βορειοβιετναμέζικων και πολιτειακών δυνάμεων. Όμως, η συμφωνία αυτή δεν σήμαινε και τον ερχομό τής ειρήνης στην περιοχή, εφ' όσον ο πόλεμος μεταξύ Νοτίου και Βορείου Βιετνάμ συνεχιζόταν, με τις ΗΠΑ να συνεχίζουν την παροχή κάθε είδους βοήθειας στους νότιους. Είναι, όμως, σαφές ότι ο Χο Τσι Μινχ έχει πια το πάνω χέρι.

Τα επόμενα δυο χρόνια κυλούν με τις βορειοβιετναμεζικές δυνάμεις να προωθούν συνεχώς τις θέσεις τους, με τον γνωστό, αργό ρυθμό τού Γκιαπ. Όλα πλέον δείχνουν πως η τελική επικράτηση των Βιέτ-Κονγκ είναι θέμα χρόνου. Ο Ρίτσαρντ Νίξον δεν θα προλάβει να δει το τέλος από τον Λευκό Οίκο, αφού υποχρεώθηκε να παραιτηθεί στις 9 Αυγούστου 1974, κάτω από το βάρος τού σκανδάλου Γουωτεργκέιτ. Στις 23 Απριλίου 1975, με τηλεοπτικό του διάγγελμα, ο αντικαταστάτης του Τζέραλντ Φορντ ανακοίνωσε το επερχόμενο τέλος τού πολέμου, καθώς τα άρματα μάχης των βορείων είχαν φτάσει πια έξω από την Σαϊγκόν.

Τα πάντα τελείωσαν στις 30 Απριλίου 1975, όταν οι δυνάμεις τού στρατηγού Γκιαπ μπήκαν στην πρωτεύουσα του Νοτίου Βιετνάμ. Από το πρωί της προηγούμενης μέρας, τα πολιτειακά ελικόπτερα μετέφεραν εκτός χώρας τους τελευταίους πολιτειακούς στρατιωτικούς και την πολιτική και στρατιωτική νοτιοβιετναμεζική ηγεσία. Στην χώρα εγκαταστάθηκε υπηρεσιακή περιφερειακή κυβέρνηση και δεκατρείς μήνες αργότερα, στις 2 Ιουλίου 1976, τα δυο κομμάτια τού Βιετνάμ ενώθηκαν και επίσημα, συστήνοντας την Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Βιετνάμ. Πρωτεύουσα της χώρας ορίστηκε το Ανόι, ενώ η Σαϊγκόν, η μεγαλύτερη πόλη της, μετονομάστηκε σε Χο Τσι Μινχ.

Εικόνες από το Ανόι μετά τους "βομβαρδισμούς των Χριστουγέννων" του 1972.
Κάτω αριστερά, το κεντρικό νοσοκομείο - Κάτω δεξιά, ο σιδηροδρομικός σταθμός.

Οι ανυποψίαστοι αναγνώστες θα περίμεναν ότι κάπου εδώ θα ολοκληρώναμε την αφήγησή μας. Όμως, οποιαδήποτε αναφορά στους πολέμους της Ινδοκίνας πρέπει να θεωρείται ημιτελής αν περιορίζεται στο Βιετνάμ. Εμείς δεν θα κάνουμε τέτοιο λάθος. Θα ρίξουμε την ματιά μας και στο Λάος και στην Καμπότζη. Άλλωστε, έχω ήδη τις πρώτες νύξεις από φίλους: "Για τον Πολ Ποτ δεν θα πεις κάτι;"...


------------------------------------------
(*) Robert Schnakenberg, "Crazy sh*t presidents said", Running Press, 2012. Σ' εκείνες τις εκλογές τού 1968, ο Νίξον πήρε, κατά κάποιον τρόπο, εκδίκηση από τους δημοκρατικούς για την ήττα του το 1960 από τον Τζων Κέννεντυ με μόλις 112.000 ψήφους.

Ένας βρόμικος πόλεμος - 7. Ο προσωπικός πόλεμος του Λύντον Τζόνσον

Τυπικά, μέχρι το καλοκαίρι τού 1964 ο πόλεμος στην πρώην Ινδοκίνα διεξαγόταν μεταξύ Βορείου και Νοτίου Βιετνάμ, με τις ΗΠΑ απλώς να βοηθούν τους νότιους. Όμως, όλα άλλαξαν την νύχτα της 4ης Αυγούστου, όταν βορειοβιετναμέζικες δυνάμεις χτύπησαν το πολιτειακό αντιτορπιλλικό Μάντοξ, το οποίο έπλεε στα διεθνή ύδατα του κόλπου τού Τονκίνου. Οι πολιτειακοί βγήκαν αλώβητοι από το επεισόδιο αλλά ο πρόεδρος Τζόνσον βρήκε την αφορμή να πείσει το Κονγκρέσσο να ψηφίσει την "Απόφαση του κόλπου του Τονκίνου", σύμφωνα με την οποία Βουλή και Γερουσία εξουσιοδοτούσαν εν λευκώ τον πρόεδρο να λάβει "κάθε αναγκαίο μέτρο για την προστασία των δυνάμεων στην περιοχή". Ουσιαστικά, δηλαδή, η εν λόγω "Απόφαση" έδινε στον Τζόνσον το δικαίωμα να κηρύξει ανοιχτά τον πόλεμο κατά της Βιετναμέζικης Λ.Δ. του Χο Τσι Μινχ. Ήταν πλέον σαφές ότι ο Λύντον Τζόνσον έπαιρνε αυτον τον πόλεμο πολύ προσωπικά.

Λεπτομέρεια: Αργότερα διαπιστώθηκε ότι δεν υπήρχε κανένα στοιχείο για οποιαδήποτε επίθεση κατά του Μάντοξ, ούτε καν καταγραφή εχθρικού πλοίου από τα ραντάρ. Αυτό κίνησε υποψίες ότι το επεισόδιο της 4ης Αυγούστου ήταν στημένο από τις ΗΠΑ. "Νομίζω είναι λάθος να πιστεύουμε ότι ο Τζόνσον ήθελε πόλεμο", δήλωσε αργότερα ο Ρόμπερτ Μακναμάρα, "αλλά σκεφτήκαμε ότι είχαμε στοιχεία πως το Βόρειο Βιετνάμ κλιμάκωνε την αντιπαράθεση". (*)

20/11/1969: Οι εφημερίδες των ΗΠΑ ανακαλύπτουν επί τέλους μαζικές σφαγές στο Βιετνάμ. (βλ. υπόμνημα)

Tο 1965, ο πόλεμος φουντώνει. Από 23.000 τον Ιανουάριο, οι πολιτειακοί στρατιώτες στην περιοχή αγγίζουν τις 200.000 στο τέλος της χρονιάς. Οι αξιωματικοί των ΗΠΑ έχουν πάρει χαμπάρι ότι οι νοτιοβιετναμέζοι συνάδελφοί τους είναι ανίκανοι και οι στρατιώτες τους δεν έχουν καμμιά διάθεση για πόλεμο, οπότε οι ΗΠΑ παίρνουν το παιχνίδι πάνω τους και αναλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερες πρωτοβουλίες.

Στις 30 Μαρτίου, μια Σιτροέν παγιδευμένη με εκρηκτικά καταφέρνει να περάσει κάτω από την μύτη αστυνομικών και στρατιωτών, να μπει στον περίβολο της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Σαϊγκόν και να την τινάξει στον αέρα, σκοτώνοντας 21 άτομα και τραυματίζοντας 175. Ο Τζόνσον σκύλιασε και άρχισε να φορτώνει: πεζοναύτες, αλεξιπτωτιστές, μια τεθωρακισμένη και μια αερομεταφερόμενη μεραρχία, βομβαρδιστικά Β-52, δυο πυρηνοκίνητα πλοία και το μεγαλύτερο πλοίο του κόσμου, το αεροπλανοφόρο Εντερπράιζ, κατέφθασαν σε λίγες εβδομάδες κι έπιασαν αμέσως δουλειά. Καταιγιστικοί βομβαρδισμοί στρατιωτικών και βιομηχανικών στόχων αλλά και πυκνοκατοικημένων περιοχών (ακόμη και μέσα στο Ανόι), εφιαλτικές βόμβες ναπάλμ που έκαιγαν τα πάντα στο διάβα τους, δηλητηριώδη αέρια που είχαν χρησιμοποιηθεί και εναντίον των κυπρίων αγωνιστών της ανεξαρτησίας από τους άγγλους, βίαιες εκκενώσεις και πυρπολήσεις χωριών που υποστήριζαν τους Βιέτ-Κονγκ και καταστροφή των καλλιεργειών (είτε με εμπρηστικές βόμβες είτε με χημικές ουσίες) μπήκαν στην ημερήσια διάταξη.

Παρ' όλα αυτά, το ηθικό των βορειοβιετναμέζων παρέμενε αλώβητο. Ο Μακναμάρα επισκέφθηκε δυο φορές την περιοχή μέσα στην χρονιά κι έφυγε και τις δυο τόσο απογοητευμένος ώστε σύστησε στον Τζόνσον να στείλει ακόμη 300.000 στρατιώτες. Αντίθετα, ο Χο Τσι Μινχ διώχνει σχεδόν τους μισούς από τους 1.200.000 κατοίκους του Ανόι για να τους προφυλάξει από τους βομβαρδισμούς αλλά δηλώνει: "Ο πόλεμος μπορεί να κρατήσει άλλα 5, 10 ή 20 χρόνια ή και παραπάνω. Το Ανόι, το Χαϊφόγκ κι άλλες πόλεις μπορεί να καταστραφούν, αλλά ο λαός του Βιετνάμ δεν θα λυγίσει. Τίποτα δεν είναι πιο πολύτιμο από την ανεξαρτησία και την ελευθερία!".

Όσο αντιστέκονται οι Βιέτ-Κονγκ, τόσο σκυλιάζουν οι πολιτειακοί. Στα τέλη του 1967, απέναντι σε 300.000 Βιέτ-Κονγκ βρίσκονται 1.300.000 στρατιώτες με σαφώς ανώτερο εξοπλισμό, οι οποίοι μάταια αναζητούν τρόπο να κάμψουν τους αντιπάλους τους. Στην προσπάθειά τους αυτή επιστρατεύουν την τακτική τής "καμμένης γης": ολόκληρες περιοχές καίγονται, τα χωριά τους σβήνουν από τον χάρτη και το σύνολο των κατοίκων τους εξολοθρεύεται, ώστε να αποκοπούν οι Βιέτ-Κονγκ από τα στηρίγματά τους. Αποτέλεσμα; Μηδέν. Στις 30 Ιανουαρίου 1968, οι Βιέτ-Κονγκ εξαπολύουν την περίφημη "επίθεση του Τετ", χτυπώντας ταυτόχρονα 36 από τις 44 πρωτεύουσες επαρχιών του Νοτίου Βιετνάμ, καμμιά εξηνταριά άλλες πόλεις, 23 αεροδρόμια, πολλές άλλες στρατιωτικές βάσεις, το προεδρικό μέγαρο στην Σαϊγκόν, το Γενικό Επιτελείο Στρατού και την ίδια την πρεσβεία των ΗΠΑ!

Από στρατιωτικής απόψεως, η "επίθεση του Τετ" ήταν αποτυχημένη, αφού οι Βιέτ-Κονγκ δεν κατάφεραν τελικά να διατηρήσουν τον έλεγχο σε κανένα από τα σημεία που χτύπησαν ενώ οι απώλειές τους ξεπέρασαν τους 50.000 νεκρούς (έναντι 4.000 πολιτειακών). Όμως, δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι αυτή η επίθεση σήμανε την αρχή της ήττας των ΗΠΑ. Κι αυτό, χάρη στην... τηλεόραση! Δείτε πώς:

Οι πολιτειακοί δημοσιογράφοι έμεναν κοντά στην πρεσβεία, οπότε έτρεξαν να καλύψουν την επίθεση των Βιέτ-Κονγκ. Κάποιος έστειλε τηλεγράφημα ότι η πρεσβεία καταλήφθηκε και, λίγο αργότερα, οι εικόνες των κομμουνιστών να πυροβολούν μέσα στον χώρο τής πρεσβείας έκαναν τους κατοίκους των ΗΠΑ να κοιτάζουν τις τηλεοπτικές τους οθόνες με γουρλωμένα μάτια. Τόσα χρόνια πόλεμος, τόσα χρόνια ανηλεείς βομβαρδισμοί, μισό εκατομμύριο στρατιώτες, τόσες απώλειες και ο εχθρός όχι μόνο δεν έχει καταρρεύσει αλλά μας χτυπάει μέσα στο ίδιο μας το σπίτι; Το ηθικό των πολιτειακών έπεσε στο ναδίρ. Όσο κι αν προσπαθούσε η πολιτική και στρατιωτική τους ηγεσία να τους πείσει για το αντίθετο, για τους κατοίκους των ΗΠΑ ο πόλεμος είχε πια χαθεί.

Στις 16 Μαρτίου 1968, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε άλλη μια επιχείρηση "καμμένης γης". Αυτή την φορά θα έσβηναν από τον χάρτη το χωριό Μυ-Λάι, κοντά στα σύνορα των δυο Βιετνάμ. Συνηθισμένα πράγματα: φωτιά παντού και εκτέλεση και των 507 κατοίκων αδιακρίτως φύλου ή ηλικίας. Το κακό ήταν ότι αυτή την φορά υπήρχε στην αποστολή και δημοσιογράφος, ο οποίος απαθανάτισε την σφαγή. Οι εικόνες φρίκης, οι αφηγήσεις από την σφαγή και η περίφημη φωτογραφία που δείχνει τον αρχηγό της νοτιοβιετναμικής αστυνομίας ταξίαρχο Νγκουγιέν Νγκοκ Λοάν να εκτελεί εν ψυχρώ, πυροβολώντας στο κεφάλι, αιχμάλωτο Βιετκόνγκ, έκαναν το γύρο του κόσμου προκαλώντας απέραντη φρίκη και οργή και σηματοδοτώντας την οριστική ηθική ήττα των Η.Π.Α. στον βρόμικο αυτό πόλεμο.

Αριστερά, o Νγκουγιέν Νγκοκ Λοάν εκτελεί εν ψυχρώ Βιέτ-Κονγκ κρατούμενο (Σαϊγκόν, 1/2/1968).
Πάνω δεξιά, ο εκτελεστής βάζει το πιστόλι στην θήκη μερικές στιγμές μετά την εκτέλεση.
Κάτω δεξιά, ο ίδιος με την σύζυγό του στην πιτσαρία τους στην Βιρτζίνια, το 1976 (***).

Το Μυ-Λάι ήταν η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει. Ξαφνικά, όλος ο κόσμος μάθαινε ότι οι ΗΠΑ είχαν ρίξει ως εκείνη στο Βιετνάμ περισσότερες βόμβες από όσες στην Ευρώπη κατά την διάρκεια ολόκληρου του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ το Βόρειο Βιετνάμ βομβαρδίστηκε περισσότερο από όσο η Γερμανία και η Ιαπωνία μαζί σ' εκείνον τον πόλεμο. Παράλληλα, το καταδικασμένο στην ανθρώπινη συνείδηση δηλητήριο Zyclon-B, με το οποίο οι ναζί εξολόθρευαν τους κρατούμενους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, επανήλθε από τους πολιτειακούς ως Agent Orange για να ραντιστούν οι βιετναμέζοι με σχεδόν ογδόντα χιλιάδες τόννους απ' αυτό.

Με όλα αυτά, η παγκόσμια κατακραυγή κατά των ΗΠΑ έγινε αφόρητη. Πιεσμένος, απογοητευμένος και εξουθενωμένος πλέον, με τηλεοπτικό διάγγελμά του στις 31 Μαρτίου ο Λύντον Τζόνσον ανήγγειλε την διακοπή των βομβαρδισμών, καλώντας τον Χο Τσι Μινχ σε διαπραγματεύσεις και αναγγέλοντας ταυτόχρονα το τέλος της πολιτικής του σταδιοδρομίας: "Δεν θα επιδιώξω και δεν θα αποδεχθώ το χρίσμα του κόμματός µου για άλλη µία θητεία ως πρόεδρός σας" (**).

Ο Χο Τσι Μινχ είχε σημειώσει μια καθοριστική νίκη. Όμως το οριστικό τέλος του πολέμου ήταν ακόμη μακρυά.


Υπόμνημα στην πρώτη φωτογραφία: 
Η λεζάντα που έχει βάλει η εφημερίδα στην πρωτοσέλιδη φωτογραφία της, γράφει "σωρός πτωμάτων σε κάποιον δρόμο του Νοτίου Βιετνάμ" αλλά θέλει συμπλήρωση. Η φωτογραφία τραβήχτηκε στο Μυ-Λάι στις 16/3/1968 από τον στρατιωτικό φωτογράφο Ρόναλντ Χαίμπερλε και δείχνει εκτελεσμένους αμάχους (κυρίως παιδιά) από τους στρατιώτες των ΗΠΑ. Ο Χαίμπερλε είχε πάντοτε δύο κάμερες μαζί του, μία που του είχε δώσει η υπηρεσία και μία προσωπική. Με την υπηρεσιακή τραβούσε "ανώδυνες" φωτογραφίες αλλά με την προσωπική του απαθανάτισε εκατοντάδες στιγμιότυπα από εκτελέσεις και σφαγές αμάχων. Όλο αυτό το "οδυνηρό" υλικό το έστειλε για δημοσίευση σε πολλά ΜΜΕ (Times, Life κλπ), χωρίς να ζητήσει αμοιβή.

-----------------------------------------------------
(*) Scott Shane, "Vietnam Study, CastingDoubts, Remains Secret", New York Times, 31/10/2005.
(**) Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της ήττας του Τζόνσον, πρέπει α σημειώσουμε ότι στις προεδρικές εκλογές του 1964 είχε εκλεγεί με ποσοστό 61,1% των ψήφων, κερδίζοντας 44 πολιτείες έναντι μόλις 6 του ρεπουμπλικανού υποψηφίου Μπάρρυ Γκολντγουώτερ. Πρόκειται για την ευρύτερη νίκη υποψηφίου προεδρικών εκλογών στην ιστορία των ΗΠΑ.
(***) Ο Λοάν αναγκάστηκε να κλείσει το μαγαζί του το 1991, επειδή αποκαλύφθηκε η ταυτότητά του και έχασε όλη την πελατεία του ενώ δέχτηκε και απειλές για την ζωή του. Πέθανε από καρκίνο το 1998 στα 67 του χρόνια. Η διάσημη φωτογραφία τής εκτέλεσης έφερε το βραβείο Πούλιτζερ στον φωτογράφο Έντι Άνταμς το 1969. Αργότερα, ο Άνταμς ζήτησε συγγνώμη από τον Λοάν επειδή τον κατέστρεψε μ' αυτή την φωτογραφία και θυμάται ότι την τελευταία φορά που πήγε στην πιτσαρία του, είδε γραμμένο στην τουαλέτα: "Ξέρουμε ποιος είσαι, γαμιόλη".

Σαββατιάτικα (154) - των διαμονών

*** Μη μου μιλάτε για πουστιά, έχω μείνει 2 χρόνια στην Πάτρα. *** Τζανακόπουλος: "Ο Μητσοτάκης να μη μιλάει στο όνομα των ανέργων και των εργαζομένων (...) Εγώ τουλάχιστον έχω μείνει 2 χρόνια στο Αιγάλεω." *** Ώπα, ρε Δημητράκη! *** Στο Αιγάλεω έμεινες, όχι στην Γαύδο. *** Έναν Θωμά Μητρόπουλο τον ήξερες; *** Κι εδώ που τα λέμε, τί είναι 2 χρόνια; *** Τί να πουν και κάποιοι άλλοι που έχουν κάνει χρόνια πολιτικοί εξόριστοι στο Παρίσι και, μάλιστα, στην πιο τρυφερή τους ηλικία; *** Μικροδράκουλας: "Χρέος μας να βρεθούν οι ένοχοι για την Μαρφίν." *** Κούλη, η Μαρφίν έγινε πριν εφτά χρόνια, εσείς τώρα χρεωθήκατε; *** Ή, μήπως, μιλάμε για χρέος Κήρυκα Χανίων τύπου; *** Παναπεί, "όσο ζω θα σου χρωστάω κι άμα πεθάνω σβήστα"; *** Μη μου μιλάτε για ιατρική, έχω μείνει 2 χρόνια πίσω από το Ερρίκος Ντυνάν. *** Βρούτσης: "Εφτά χρόνια από το αποτρόπαιο έγκλημα των εργαζομένων στην Μαρφίν." *** Τ' είπες τώρα, Γιάννη μου; *** Τί έγκλημα έκαναν οι εργαζόμενοι στην Μαρφίν; *** Να χέσω την μόρφωσή σας και τα ελληνικά σας, που κοροϊδεύετε και τον Τσεκελώτο, γίδια. *** Ρε σεις, αυτό με

Μεγάλη πόρτα θα διαβείς, πολλά βάσανα θα περάσεις...

τον τυφλό που απήγαγε κοπέλλα, την βίασε, μαγνητοσκόπησε τον βιασμό και τον ανέβασε και στο δίκτυο, το πιστεύετε; *** Μπας και είναι παπαριά που ξέμεινε από την πρωταπριλιά; *** Απαγωγή και βιασμό με σύστημα Μπράιγ, πρώτη φορά ακούω. *** Εκτός αν ο άνθρωπος ήθελε ντε και σώνει να κάνει ένα βιντεάκι βάιραλ. *** Μη μου μιλάτε για ζωή μετά θάνατο, έχω μείνει 2 χρόνια δίπλα σε νεκροταφείο. *** Ναι, ρε Σπύρο, έμαθα και το βάιραλ! *** Παλιά ήξερα και το ουάου και το ομιτζί και όλες τις κάνικες. *** Τις παπαριές τις αμερικάνικες. *** Αυτό που δεν αφήνουμε παπαριά χωρίς να την αντιγράψουμε (και μάλιστα με φρικτό τρόπο), με τσακίζει. *** Μίκης: "Ο Τσίπρας κινείται στα βήματα του Μαδουρισμού." *** Μαέστρο, όσες μαλακίες και να λες, εμείς θα σ' αγαπάμε πάντα. *** Θα σ' αγαπάμε επειδή για μας έχεις πεθάνει εδώ και τριάντα χρόνια, οπότε σε θυμόμαστε σαν τις παλιές αγάπες που χάθηκαν. *** Πώς σχολιάζετε το ότι στην Λέρο άγνωστοι επιτίθενται σε πρόσφυγες σχεδόν κάθε μέρα; *** Υπάρχουν άγνωστοι στην Λέρο; *** 7.917 κάτοικοι όλοι κι όλοι, οι περισσότεροι στα -ήντα και στα -όντα, πρέπει να γνωρίζονται με τα μικρά τους ονόματα. *** Και μη μου πείτε για την Φαίη Σταθάτου, έτσι; *** Μη μου μιλάτε για σπουδές, πούλαγα κουλούρια επί 2 χρόνια στο Πολυτεχνείο. *** Κωλόχαρτος: "Το κοινωνικό κράτος στην Ελλάδα έχει μείνει πάρα πολύ πίσω." *** Έτσι είναι, Άδωνί μου. *** Τόσα χρόνια παλεύετε κι ακόμα δεν έχετε καταφέρει να το γκρεμίσετε τελείως. *** Υπάρχουν ακόμη δημόσια νοσοκομεία, χορηγούνται ακόμη συντάξεις... *** Άντε μπράβο, κάντε μια προσπάθεια όλοι μαζί, να ξεμπερδεύουμε με την σοβιετία. *** Παρεμπιπτόντως, τι τιμολόγιο είναι αυτό του ΚΕΕΛΠΝΟ επί υπουργείας σου; *** Ό,τι πάρεις 12,50 η μερίδα, από φακές και μπριάμ μέχρι ψάρι και μπιφτέκι; *** Παναπεί, ζητήσατε προσφορές και η καλύτερη τιμή για ένα πιάτο φακές ήταν 12,50; *** Σε τι κόσμο ζούμε, ρε; *** Μη μου μιλάτε για πείνα, έχω μείνει 2 χρόνια δίπλα σε πτωχοκομείο. *** Σία μου, τί μαθαίνω; *** Τό 'σπειρε πάλι το ξώγαμο ο Κωστάκης; *** Έλα, πες πώς έγινε, μεταξύ μας θα μείνει. *** Το θέλατε κι οι δυο, κάνατε μαλακία ή του την έστησες για να σου βάλει την κουλούρα και να συμπεθεριάσεις

To πρωί καπνίζαμε Κεράνη...

με το σόι; *** Πάντως, πρόσεχε γιατί ο περι ου ο λόγος τό 'χει συνήθειο πρώτα να σπέρνει και μετά να την κάνει με ελαφρά. *** Αμάν! τώρα το σκέφτηκα ότι πολλαπλασιάζεται το μητσοτακέικο! *** Γυναίκα, το Εβιάν μου! *** Μικροδράκουλας: "Είμαι αντίθετος με το μοντέλο ενός ξένου επενδυτή που παίρνει μια ποδοσφαιρική ομάδα, ένα κανάλι..." *** Κούλη, με μπερδεύεις. *** Υπάρχει λίστα με τις εταιρείες που επιτρέπεται να αγοράζει ένας ξένος επενδυτής και λίστα μ' αυτές που απαγορεύεται; *** Ρε συ, μπας και θες τους ξένους επενδυτές μόνον όταν αγοράζουν περιουσία του δημοσίου; *** Το βρήκα, ε; *** Μη μου μιλάτε για εφοπλιστές, έχω μείνει 2 χρόνια στην Ακτή Τζελέπη. *** Μάθαμε αν επέστρεψε ο Ιάσονας Πιπίνης από το Καράκας; *** Νά 'ναι καλά ο Σκάις, μάθαμε με κάθε λεπτομέρεια τι γίνεται στην Βενεζουέλα. *** Αν είχαν στείλει τον Ιάσονα και στην Νίκαια, θα είχαμε μάθει και τι έγινε με τον Φύσσα αλλά πού να του κόψει τότε του Alexis. *** Αληθεύει ότι είπε ο Ράμφος πως θα μπορούσε να γίνει υπουργός σε μια μελλοντική κυβέρνηση, αν τον άφηναν να υλοποιήσει τα σχέδιά του εν λευκώ; *** Φάτην, μαλάκα Θανάση! *** Έτσι, για να μη μου ξαναπείς ότι η φιλοσοφία είναι ασύμβατη με την εξουσία. *** Θα μας έπεφτε άσχημα, δηλαδή, αν ο μεγαλύτερος εν ζωή έλλην φιλόσοφος γινόταν και ο καλύτερος υπουργός μας; *** Μη μου μιλάτε για πολιτική, έχω κάνει 2 χρόνια γείτονας του Νικολόπουλου. *** Αννα-Μισέλ: "Έκανα τάμα πριν από έναν χρόνο και βρήκα τον αρραβωνιαστικό μου." *** Δόξα νά 'χει η Παναγία, κορίτσι μου, μεγάλη η χάρη της! *** Εμ, βέβαια, δεν θα μπορούσε η Παναγία να αφήσει μια βασιλοβαφτισμένη να γεροντοκοριάσει. *** Και για πες, σε ποια Παναγία έκανες το τάμα, να ξέρουμε; *** Μη πάμε Σουμελά αντί για Κανάλα, ας πούμε. *** Τάματα... με μεγάλα γράμματα. *** Δεν ξέρω αν το μάθατε αλλά... ναι, έκλεισε η αξιολόγηση! *** Επί τέλους, η ανάπτυξη ante portas! *** Πάντως αυτή την πολύμηνη διαπραγμάτευση για μέτρα με μηδενικό αποτέλεσμα δεν την κατάλαβα. *** Μέτρα και αντίμετρα, λέει... *** Δεν σας κάνει κάτι σε μπαϊσέξουαλ αυτό, κάτι σε μπινεδιά δηλαδή; *** Μη μου μιλάτε για αθλητισμό, ήμουν 2 χρόνια συνδρομητής ΟΤΕ-Sport *** Πορτοσάλτες: "Τα αντίμετρα είναι τα ψίχουλα που φώναζε κάποτε η αριστερά και τώρα τα κάνει οικονομική πολιτική!" *** Άρη, κουκουεδίζεις επικίνδυνα! *** Μικροδράκουλας: "Δεν θα ψηφίσουμε τα μέτρα αλλά θα τηρήσουμε την συμφωνία

Όταν το "πού είσαι, ρε Ηρώδη;" σου βγαίνει αυθόρμητα...

όταν γίνουμε κυβέρνηση." *** Αυτό που ο ένας ψηφίζει μέτρα που δεν θέλει να εφαρμόσει και ο άλλος εφαρμόζει μέτρα που δεν θέλει να ψηφίσει, θα με ρίξει στα σκληρά. *** Μήπως μπορείτε να μου εξηγήσετε προς τι αυτή η λύσσα τώρα τελευταία με την κλειτοριδεκτομή; *** Τόσο μεγάλη ευαισθησία για τον σεξουαλικό ακρωτηριασμό των γυναικών δεν την κατανοώ. *** Καθ' ότι δεν έχω ακούσει ποτέ την παραμικρή διαμαρτυρία για τον αντίστοιχο ανδρικό ακρωτηριασμό με την περιτομή. *** Θυμώσατε κι εσείς επειδή κάποιοι είπαν την Ουρανία χοντρή; *** Θα προτιμούσατε να την πουν συλφίδα; *** Δηλαδή, αυτό το "την πουτάνα δεν την λες πουτάνα" ισχύει και για τους χοντρούς; *** Πείτε μου ότι τόσα χρόνια πέφτω θύμα μπούλλυνγκ και δεν το έχω καταλάβει, να τρελαθώ. *** Μη ξεχαστείτε, απόψε έχει τελικό κυπέλλου στον Βόλο. *** Τελικός για τον Μπέο, δηλαδή. *** Μη μου μιλάτε για δικαιοσύνη, έμενα 2 χρόνια απέναντι από τα Δικαστήρια. *** Άκουσα ότι διώκεται η Σώτη Τριανταφύλλου με τον αντιρατσιστικό νόμο και φλιπάρησα. *** Την σιχαινόμουν που την σιχαινόμουν αυτή την πουτάνα την δικαιοσύνη, τώρα με έκανε να την μισήσω περισσότερο. *** Μα να με υποχρεώνει με τις μαλακίες της να πάρω το μέρος τής Σώτης; *** Της Σώτης, μη χέσω; *** Δηλαδή, γαμώ την ελευθερία τού λόγου που υπάρχει στην δημοκρατία. *** Έτσι είναι Σώτη μου, αυτή την δημοκρατία στηρίζεις τόσα χρόνια. *** Δένδιας: "Με ληστρικές επιδρομές στις τσέπες τής αστικής τάξης, 

Ευτυχισμένα χρόνια

ανάπτυξη δεν δημιουργείται." *** Νίκο μου, τί να σου πω; *** Ότι θα σε έπιανε τέτοια πρεμούρα για την αστική τάξη από το βήμα της βουλής, δεν το περίμενα. *** Τελικά, πρέπει να είσαι πιο βλάκας απ' όσο νομίζαμε, έτσι; *** Μη μου μιλάτε για ρατσισμό, έχω μείνει δυο χρόνια στο Γιοχάννεσμπουργκ. *** Το ιστολόγιο όχι απλώς συμφωνεί με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο ότι αν μείνεις δυο χρόνια στο Αιγάλεω μαθαίνεις από φτώχεια αλλά επαυξάνει και προσυπογράφει κιόλας. *** Όλα είναι θέμα διαμονής τελικά. *** Μικροδράκουλας: "Στέλνω μήνυμα σε όλα τα οικονομικά συμφέροντα: η ΝΔ δεν απειλείται και δεν εκβιάζεται." *** Καλά κάνεις και το λες, Κούλη μου. *** Αλλά, ρε γαμώτο, δεν μας λύνεις και μια μεγάλη απορία χρόνων; *** Αυτά τα γαμημένα τα συμφέροντα, ανώνυμα είναι; *** Ένα συγκεκριμένο όνομα που να εκβιάζει, θα ακούσουμε ποτέ; *** Πιστέψτε με, καταλαβαίνω την δυσκολία σας να αναγνωρίσετε στην πρώτη φωτογραφία τον αξέχαστο Νέλσονα Μαντέλα. *** Αναγνωρίστε τον τουλάχιστον στην τελευταία κι εγώ θα σας πω ότι πίσω του βρίσκονται ο Γουίλ Σμίθ με την Αλίσια Κέυς και δίπλα του με την σειρά από αριστερά ο Ρότζερ Ταίυλορ (των Queen), η Λεόνα Λιούις, η Άννι Λέννοξ (των Eurythmics) και ο Μπράιαν Μαίυ (επίσης των Queen). *** Η φωτογραφία είναι από την συναυλία που στήθηκε στο Χάυντ Παρκ του Λονδίνου στις 27/6/2008, για να γιορταστούν τα 90ά γενέθλια του ιστορικού νοτιοαφρικανού ηγέτη των μαύρων. *** Το νούμερο 46664 στα μπλουζάκια είναι το νούμερο του Μαντέλα: ο Νο 466 κρατούμενος των φυλακών Ρόμπεν το 1964. *** Έτσι που ήρθε η κουβέντα, καταλαβαίνετε ότι με τρώει το χέρι μου να βάλω στο πικάπ κάτι από Queen. *** Κι αν μαντέψατε ότι θα διαλέξω το θρυλικό "A night at the opera", σίγουρα κάνατε λάθος περιμένοντας να ακούσετε το πασίγνωστο "Bohemian Rhapsody". *** Η βελόνα έχει ήδη κάτσει στο αγαπημένο μου "The prophet's song" καθώς σας καληνυχτίζω βιαστικά για να απολαύσουμε απερίσπαστοι το σόλο τού Μαίυ στην κιθάρα... ***

Ένας βρόμικος πόλεμος - 6. Η CIA μπαίνει στο παιχνίδι

Πριν συνεχίσουμε, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι. Με δεδομένο ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ στο Βιετνάμ κράτησε μια ολόκληρη εικοσαετία, θα ήταν αδύνατο να μιλήσουμε στο ιστολόγιο αναλυτικά και με λεπτομέρειες γι' αυτήν. Άλλωστε, έχουν γραφτεί τόσα και τόσα για τούτη την ντροπή των ΗΠΑ, ώστε ο αναγνώστης μπορεί εύκολα να βρει όσες πληροφορίες θέλει. Εμείς εδώ θα περιοριστούμε σε σημαντικά και κομβικά γεγονότα αλλά και σε λεπτομέρειες λιγώτερο σημαντικές αλλά άγνωστες και μάλλον δύσκολα προσπελάσιμες στον μέσο αναγνώστη. Έχοντας αυτά κατά νου, ας συνεχίσουμε την αφήγησή μας.

Η δεκαετία τού '50 οδεύει προς το τέλος της. Τόσο η εσωτερική αντίσταση όσο και η εξωτερική (με τους Βιέτ-Κονγκ) κατά του Ντιέμ συνεχίζονται ανυποχώρητα, όταν, τον Δεκέμβριο του 1958, ο Χο Τσι Μινχ βάζει σε εφαρμογή το μεγάλο κόλπο. Προκειμένου να εξασφαλίσει καλύτερο ανεφοδιασμό των ανταρτικών ομάδων που δρουν στο Νότιο Βιετνάμ, συνεργάζεται με το κομμουνιστικό κίνημα Πάθετ Λάο, το οποίο μάχεται για την κατάληψη της εξουσίας στο γειτονικό Λάος. Με την βοήθεια των ντόπιων κομμουνιστών, τριάντα χιλιάδες Βιέτ-Κονγκ αρχίζουν να φτιάχνουν δρόμους και μονοπάτια μέσα στα κακοτράχαλα βουνά, με σκοπό να φτάνουν οι ενισχύσεις από το Βόρειο στο Νότιο Βιετνάμ μέσω Λάος και Καμπότζης. Μέχρι το 1961, το περίφημο "Μονοπάτι του Χο Τσι Μινχ" ήταν έτοιμο. Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας (NSA) των ΗΠΑ, το Μονοπάτι ήταν "ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της στρατιωτικής μηχανικής τού 20ού αιώνα" (*).

28/11/1961: Ο Τζων Κέννεντυ απονέμει το Μετάλλιο Εθνικής Ασφαλείας στον διευθυντή τής CIA Άλλεν
Φόστερ Ντάλλες. Σήμερα υπάρχουν ακόμη υπόνοιες ότι ο Ντάλλες οργάνωσε την δολοφονία τού Κέννεντυ.

Η νέα δεκαετία ανατέλλει. Πίσω, στις ΗΠΑ, ο νεοεκλεγμένος και πολυδιαφημισμένος πρόεδρος Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ έχει ένα σωρό πονοκεφάλους. Κατ' αρχήν, τα μέσα ενημέρωσης όλου του κόσμου εκτίμησαν ότι από την πρώτη του συνάντηση με τον Νικήτα Χρουτσόφ στην Βιέννη, βγήκε κερδισμένος ο Σοβιετικός ηγέτης. Κι από δίπλα, έρχονται το στραπάτσο τού "Κόλπου των Χοίρων" στην Κούβα, η κατασκευή τού Τείχους στο Βερολίνο και οι νίκες τού Πάθετ Λάο στο Λάος. Δεν θέλει πολύ για να κολλήσει στον Κέννεντυ η ρετσινιά τού "loser", του χαμένου στις κόντρες με τους κομμουνιστές. Ο πρόεδρος πρέπει να κάνει αμέσως κάτι που θα τονώσει και την φήμη του και την αξιοπιστία των ΗΠΑ. Όπως λένε οι πολιτειακοί, "he is determined to draw a line in the sand". Έτσι, αμέσως μετά την συνάντησή του με τον Χρουτσόφ, δηλώνει στον Τζέημς Ρέστον των New York Times: "Τώρα έχουμε πρόβλημα στο να κάνουμε την ισχύ μας αξιόπιστη και το Βιετνάμ μοιάζει το κατάλληλο μέρος (ενν.: για να το επιχειρήσουμε)" (**).

Επί τρία χρόνια ο Κέννεντυ κάνει ό,τι μπορεί για να στηρίξει το Νότιο Βιετνάμ στον αγώνα κατά των κομμουνιστών, στέλνοντας όλο και περισσότερο χρήμα, όλο και περισσότερους στρατιώτες. Τον Μάιο του 1961, ο αντιπρόεδρος Λύντον Τζόνσον επισκέπτεται την Σαϊγκόν και συναντιέται με τον δικτάτορα Ντιέμ, χαρακτηρίζοντάς τον στις δηλώσεις του ως "Ουίνστον Τσώρτσιλ της Ασίας" (***). Το κακό με τον "Τσώρτσιλ της Ασίας" είναι ότι από την μια τον έχουν πάρει όλοι χαμπάρι ότι είναι άχρηστος και βλαμμένος κι από την άλλη έχει ξεφύγει τόσο με τις σφαγές ώστε προκαλεί ως και την επέμβαση του Πάπα, ο οποίος προσπαθεί να τον νουθετήσει. Στο μεταξύ, ο Κέννεντυ συνεχίζει να στέλνει στρατό. Μέχρι τον Νοέμβριο του 1963 θα έχουν μαζευτεί στο Νότιο Βιετνάμ πάνω από 16.000 πολιτειακοί στρατιώτες. Ανήσυχος, ο Τζων Κέννεθ Γκαλμπραίηθ (τότε πρέσβυς στην Ινδία) προσπαθεί να αφυπνήσει τον πρόεδρο: "Υπάρχει συνεπώς κίνδυνος να αντικαταστήσουμε τους γάλλους ως αποικιακή δύναμη στην περιοχή και να ματώσουμε όπως μάτωσαν οι γάλλοι". Αξίζει τον κόπο να σημειώσουμε ότι η σχέση τού Γκαλμπραίηθ με τον Κέννεντυ ήταν τόσο στενή ώστε τα γράμματα του πρέσβυ έφταναν κατ' ευθείαν στα χέρια τού προέδρου, χωρίς να ανοιχτούν πριν από οποιονδήποτε.

Ο κόμπος με τον Ντιέμ φτάνει στο χτένι όταν, στις 2 Ιανουαρίου 1963, μια μικρή ομάδα Βιέτ-Κονγκ εξοντώνει μια νοτιοβιετναμεζική μεραρχία, την οποία διοικούσε ο πλέον έμπιστος στρατηγός τού Ντιέμ. Γίνεται πλέον σαφές ότι ο Ντιέμ προωθεί ανίκανους στην στρατιωτική ηγεσία, αρκεί να είναι φίλοι του. Σιγά-σιγά αρχίζει να γεννιέται μεταξύ των υπόλοιπων αξιωματικών καρριέρας η ιδέα ενός πραξικοπήματος που θα ανέτρεπε τον δικτάτορα. Η ιδέα αυτή θεριεύει το καλοκαίρι του 1963, όταν ο καθολικός Ντιέμ στρέφεται χωρίς λόγο κατά των βουδδιστών, οι οποίοι αρχίζουν να αυτοκτονούν, συγκλονίζοντας την παγκόσμια κοινή γνώμη. O υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ Ντην Ρασκ βλέπει με καλό μάτι την λύση ενός πραξικοπήματος αλλά ο συνάδελφός του στο υπουργείο αμύνης Ρόμπερτ Μακναμάρα επιμένει στην στήριξη του Ντιέμ, λέγοντας ότι "μπορεί να είναι ανίκανος αλλά είναι καλός εθνικιστής".

Τότε μπαίνει στο παιχνίδι και η CIA. Ο διαβόητος διευθυντής της Άλλεν Ντάλλες συναντιέται με τους στρατηγούς που σχεδιάζουν την ανατροπή τού Ντιέμ και τους διαβεβαιώνει προσωπικά ότι οι ΗΠΑ δεν αντιτίθενται στα σχέδιά τους και δεν σκοπεύουν ούτε να τους τιμωρήσουν ούτε να διακόψουν την παροχή βοήθειας. Η αντίστροφη μέτρηση για τον παρανοϊκό δικτάτορα αρχίζει. Το πραξικόπημα εκδηλώνεται στις 2 Νοεμβρίου 1963 και ο Νγκο Ντιν Ντιέμ μαζί με τον αδελφό του Νου εκτελούνται εν ψυχρώ από τους κινηματίες. Ο πρέσβυς των ΗΠΑ Χένρυ Κάμποτ Λοτζ καλεί αμέσως τους επί κεφαλής τού πραξικοπήματος στην πρεσβεία και τους συγχαίρει.

Το αξιοσημείωτο στην όλη αυτή υπόθεση είναι ότι ο Ντάλλες και οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ κινήθηκαν εν κρυπτώ, με δική τους πρωτοβουλία. Ο Κέννεντυ δεν είχε ιδέα! Ο στρατηγός Μάξουελ Ταίυλορ, σύμβουλος τότε του προέδρου, αφηγείται στον δημοσιογράφο Στάνλεϋ Κάρνοου την αντίδραση του Κέννεντυ μόλις τον ενημέρωσε για το πραξικόπημα: "βγήκε από το δωμάτιο με το σοκ και την απογοήτευση ζωγραφισμένα στο πρόσωπό του". Ο Λοτζ αναλαμβάνει να καθησυχάσει τον πρόεδρο, μηνύοντάς του ότι τώρα υπάρχουν προοπτικές να τελειώσει συντομώτερα ο πόλεμος. Στις 6 Νοεμβρίου, ο Κέννεντυ απαντά στον Λοτζ, επαινώντας τον με ενθουσιασμό:

      (...) Η ηγεσία σας στην οργάνωση και διοίκηση της όλης πολιτειακής επιχείρησης στο Νότιο Βιετνάμ κατά τους τελευταίους μήνες είναι υψίστης σπουδαιότητος και πρέπει να γνωρίζετε ότι αυτό το επίτευγμα αναγνωρίζεται εδώ από ολόκληρη την κυβέρνηση. (...)
      Με ανανεωμένη εκτίμηση λόγω της καλής δουλειάς,
      Τζων Φ. Κέννεντυ

Παρένθεση. Ο δημοκράτης πρόεδρος δεν θα προλάβαινε να δει το αποτέλεσμα της "καλής δουλειάς" του Λοτζ. Δεκαέξι μέρες αργότερα, στις 22 Νοεμβρίου, θα πήγαινε να συναντήσει τον Ντιέμ, δολοφονημένος κι αυτός σαν τον δικτάτορα. Ποτέ δεν θα συνειδητοποιούσε ότι στην κατ' εξοχήν "χώρα της δημοκρατίας" έχουν γίνει περισσότερες δολοφονικές επιθέσεις κατά του αρχηγού τού κράτους από κάθε άλλη χώρα του κόσμου... Κλείνει η παρένθεση.

2/9/1963: Το πτώμα του δολοφονημένου νοτιοβιετναμέζου δικτάτορα Νγκο Ντιν Ντιέμ.

Πίσω, στο Νότιο Βιετνάμ, η εκδήλωση του πραξικοπήματος φέρνει χάος. Το Ανόι αυξάνει την υποστήριξή του στους αντάρτες, την ώρα που οι κυβερνήσεις των πραξικοπηματιών ανατρέπονται η μια μετά την άλλη. Ο τύπος σε ολόκληρο τον κόσμο αρχίζει να παρατηρεί ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να εγκαταστήσουν κυβέρνηση-μαριονέττα στην χώρα ενώ ο Μακναμάρα φωνάζει πως είχε δίκιο όταν επέμενε να μη πειράξουν τον Ντιέμ.

Και ενώ ο Λύντον Τζόνσον διαδέχεται τον Κέννεντυ και προσπαθεί να πάρει τις πρώτες του αποφάσεις, η CIA βάζει σε εφαρμογή το Πρόγραμμα "Φοίνιξ", μια ιδέα τού σταθμάρχη της στην Σαϊγκόν Πηρ ντε Σίλβα (****), η οποία προβλέπει την οργάνωση, την εκπαίδευση και τον εξοπλισμό αντικομμουνιστικών παραστρατιωτικών ομάδων σε Καμπότζη και Λάος, οι οποίες θα χτυπούν τις δυνάμεις τού Πάθετ Λάο και των Βιέτ-Κονγκ. Όλα δείχνουν ότι η πολυπόθητη ειρήνη στην περιοχή όλο και απομακρύνεται...


------------------------------------------
(*) Robert J. Hanyok, "Spartans in Darkness: American SIGINT and the Indochina war, 1945-1975", National Security Agency, 2002 (κεφάλαιο 3, σελ. 94).
(**) "Idealism and pragmatism in American foreign policy rhetoric: The case of John F. Kennedy and Vietnam", Presidential Studies Quarterly, Νέα Υόρκη, καλοκαίρι 1994 (τόμος 24, τεύχος 3, σελ. 515).
(***) Stanley Karnow, "The edge of chaos...", CIA documents, 1963. Η αποστροφή τού Τζόνσον φαίνεται λίγο πριν το τέλος τής σελίδας 17252. Πολλά από τα παρατιθέμενα στοιχεία του κειμένου προέρχονται από το βιβλίο του Κάρνοου "Vietnam: a history" (Penguin, 1997).
(****) Πριν βρεθεί στην Σαϊγκόν (ως προσωπική επιλογή τού προέδρου Τζόνσον), ο ντε Σίλβα ήταν σταθμάρχης στην Σεούλ, όπου το 1961 βόηθησε καταλυτικά τον στρατηγό Πακ να καταλάβει πραξικοπηματικά την εξουσία, στην οποία παρέμεινε ως το 1979.

Ένας βρόμικος πόλεμος - 5. Οι ΗΠΑ διαδέχονται την Γαλλία

        Πρόκειται για ένα διαφορετικό είδος πολέμου. Δεν υπάρχουν πολεμικές στρατιές ή επίσημες δηλώσεις. Μερικές φορές, κάποιοι πολίτες του Νότιου Βιετνάμ, με κατανοητό παράπονο, πήραν μέρος στην επίθεση κατά της κυβέρνησής τους. Αλλά αυτό δεν πρέπει να κρύβει το βασικό γεγονός ότι εδώ έχουμε πραγματικό πόλεμο, ο οποίος καθοδηγείται από το Βόρειο Βιετνάμ και προκαλείται από την κομμουνιστική Κίνα. Στόχος του είναι να κατακτήσει τον νότο, να νικήσει την πολιτειακή εξουσία και να επεκτείνει την κυριαρχία του κομμουνισμού στην Ασία. Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Τα περισσότερα από τα μη κομμουνιστικά έθνη της Ασίας δεν μπορούν από μόνα τους να αντισταθούν στην αυξανόμενη δύναμη και στη φιλοδοξία του ασιατικού κομμουνισμού.
        Επομένως, η ισχύς μας είναι ζωτικής σημασίας. Αν αποσυρθούμε από το Βιετνάμ, τότε κανένα έθνος δεν μπορεί να έχει και πάλι την ίδια εμπιστοσύνη στην πολιτειακή υπόσχεση ή στην πολιτειακή προστασία. Σε κάθε χώρα οι δυνάμεις ανεξαρτησίας θα εξασθενίσουν σημαντικά και μια απειλούμενη από την κομμουνιστική κυριαρχία Ασία θα έθετε βεβαίως σε κίνδυνο την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών.
        Δεν επιλέξαμε να είμαστε οι κηδεμόνες στην πύλη, αλλά δεν υπάρχει κανένας άλλος. Ούτε θα παραδοθούμε στο Βιετνάμ για να έλθει η ειρήνη, επειδή μάθαμε από τον Χίτλερ στο Μόναχο ότι η επιτυχία τροφοδοτεί μόνο την όρεξη της επιθετικότητας. Η μάχη θα ανανεωθεί σε μια άλλη χώρα και στη συνέχεια σε μια άλλη, φέρνοντας μαζί της ίσως ακόμα μεγαλύτερη και πιο σκληρή σύγκρουση, όπως μάθαμε από τα διδάγματα της ιστορίας.
        Επί πλέον, βρισκόμαστε στο Βιετνάμ για να εκπληρώσουμε μία από τις πιο επίσημες υποσχέσεις του πολιτειακού έθνους. Τρεις πρόεδροι -ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ, ο πρόεδρος Κέννεντυ και ο σημερινός πρόεδρός σας- εδώ και 11 χρόνια έχουν δεσμευτεί και έχουν υποσχεθεί να βοηθήσουν στην υπεράσπιση αυτού του μικρού και γενναίου έθνους. Ενισχυμένος από αυτή την υπόσχεση, ο λαός του Νοτίου Βιετνάμ έχει αγωνιστεί για πολλά χρόνια. Χιλιάδες από αυτούς έχουν πεθάνει. Χιλιάδες ακόμα έχουν τραυματιστεί από τον πόλεμο. Δεν μπορούμε τώρα να αθετήσουμε τον λόγο μας ή να εγκαταλείψουμε τη δέσμευσή μας ή να αφήσουμε όσους μας πίστεψαν και μας εμπιστεύθηκαν, στην τρομοκρατία και στην καταπίεση και στις δολοφονίες που θα ακολουθούσαν.
        Αυτός, λοιπόν, συμπατριώτες μου, είναι ο λόγος για τον οποίο βρισκόμαστε στο Βιετνάμ.

Σαϊγκόν, 12/5/1961: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Λύντον Τζόνσον συναντιέται με τον Νγκο Ντιν Ντιέμ

Τα παραπάνω λόγια ειπώθηκαν από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Λύντον Τζόνσον σε συνέντευξη που παραχώρησε στις 28/7/1965, προκειμένου να δικαιολογήσει την εμπλοκή των ΗΠΑ στο Βιετνάμ. Φυσικά, ο Τζόνσον δεν αποκαλύπτει την πραγματικότητα αλλά καλύπτει με τον παλιό, γνωστό αντικομμουνιστικό λόγο την επιθυμία των ΗΠΑ να βάλουν χέρι στον πλούτο της περιοχής και κρύβει την παρατήρηση που περιλαμβανόταν στο απόρρητο έγγραφο NSC 48/5 :

Αν οι κομμουνιστές αποκτήσουν τον έλεγχο (ενν.: στο Βιετνάμ) τότε η θέση των ΗΠΑ στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Ειρηνικού θα γίνει επισφαλής, ενώ θα κινδυνεύσουν τα θεμελιώδη συμφέροντά μας στην Άπω Ανατολή (...) Η νοτιοανατολική Ασία και ιδιαίτερα η Μαλαισία και η Ινδονησία αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή φυσικού καουτσούκ και κασσίτερου παγκοσμίως ενώ παράγουν, επίσης, πετρέλαιο και άλλα προϊόντα στρατηγικής σημασίας.

Παράλληλα, καθώς ο Τζόνσον αναφέρεται σε τρεις προέδρους, αφήνει εσκεμμένα απ' έξω τον Τρούμαν. Καθ' ότι επί προεδρίας Τρούμαν πήραν μυρωδιά οι ΗΠΑ ότι, αργά ή σύντομα, οι γάλλοι θα αποχωρούσαν από την Ινδοκίνα και άρχισαν να προετοιμάζονται για την διαδοχή. Γι' αυτό, άλλωστε, ο Τρούμαν πέταξε στο καλάθι των αχρήστων τις εκκλήσεις για βοήθεια που του έστελνε τότε ο Χο Τσι Μινχ, αν και ο τελευταίος είχε βρεθεί στο πλευρό των ΗΠΑ κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς το Βιέτ-Μινχ πολεμούσε κατά των ιαπώνων:

Μεταξύ Οκτωβρίου 1945 και Φεβρουαρίου 1946, ο Χο Τσι Μινχ έγραψε οκτώ επιστολές προς τον πρόεδρο Τρούμαν, υπενθυμίζοντάς του τις υποσχέσεις τής Χάρτας του Ατλαντικού για αυτοδιάθεση. Μία από τις επιστολές στάλθηκε και στον Τρούμαν και στα Ηνωμένα Έθνη: "Θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή τής Εξοχότητάς σας για αυστηρά ανθρωπιστικούς λόγους στο ακόλουθο ζήτημα. Δύο εκατομμύρια βιετναμέζοι πέθαναν από πείνα από το χειμώνα του 1944 ως την άνοιξη του 1945 εξ αιτίας της πολιτικής πείνας των γάλλων, οι οποίοι κατάσχεσαν και αποθήκευσαν για ελεγχόμενη διάθεση όλα τα αποθέματα ρυζιού (…) Τα τρία τέταρτα της καλλιεργήσιμης γης πλημμύρισαν το καλοκαίρι τού 1945, γεγονός που ακολουθήθηκε από μεγάλη ξηρασία. Χάθηκαν τα πέντε έκτα μιας κανονικής συγκομιδής (...) Πολλοί άνθρωποι πεινούν (...) Αν οι μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις και οι διεθνείς οργανισμοί αρωγής δεν μας φέρουν άμεση βοήθεια, θα αντιμετωπίσουμε επικείμενη καταστροφή (...)". Ο Τρούμαν δεν απάντησε ποτέ. (*)

"Ο Τρούμαν δεν απάντησε ποτέ"... Σιγά μην απαντούσε, δηλαδή, αφού την ίδια στιγμή ενίσχυε τις γαλλικές δυνάμεις στην Ινδοκίνα με όπλα και χρήμα. Για την Ουάσιγκτον, η αποχώρηση των γάλλων από την περιοχή ήταν βέβαιη, όμως δεν έπρεπε να αφήσουν πίσω τους καμμένη γη. Για να το πούμε σχηματικά, δεν έπρεπε να γίνει κατάληψη από τις ΗΠΑ ενός χώρου που θα είχε πρωτύτερα αδειάσει η Γαλλία αλλά θα έπρεπε να υπάρξει ομαλή διαδοχή (ακριβώς όπως έγινε στην Ελλάδα με την Βρεττανία, για να καταλαβαινόμαστε καλύτερα). Στο Νότιο Βιετνάμ, αυτή η διαδικασία διαδοχής είναι ξεκάθαρη: η νεοσύστατη Πολιτεία παραμένει στην Γαλλική Ένωση αλλά οι ΗΠΑ διορίζουν ως κυβερνήτη της τον Νγκο Ντιν Ντιέμ, μόνιμο κάτοικο Νέας Υόρκης και πολιτειακό υπήκοο. Στο κάτω-κάτω, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι οι πολιτειακοί παραβιάζουν την συμφωνία τής Γενεύης εφ' όσον ποτέ δεν την υπέγραψαν!

Ουάσιγκτον, 8/5/1957: Ο πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ με τον υπουργό εξωτερικών Τζων Φόστερ Ντάλλες
υποδέχονται στο αεροδρόμιο τον Νγκο Ντιν Ντιέμ, ο οποίος φτάνει με στρατιωτικό αεροπλάνο των ΗΠΑ

Ο Ντιέμ είναι μια σκέτη μαριονέττα, δίχως ιδιαίτερα προσόντα. Ο υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ Τζων Φόστερ Ντάλλες είχε πει ότι η επιλογή τού Ντιέμ έγινε επειδή δεν υπήρχε κανείς καλύτερος. Η βασική υποχρέωση του Ντιέμ είναι απλή: να μη γίνει ποτέ το δημοψήφισμα για ένωση της Πολιτείας με την Βιετναμέζικη Λαϊκή Δημοκρατία. Οι πολιτειακοί γνωρίζουν καλά ότι το αποτέλεσμα ενός τέτοιου δημοψηφίσματος δεν θα είναι σύμφωνο με τις επιθυμίες τους:

Ποτέ δεν μίλησα με κάποιον γνώστη των πραγμάτων της Ινδοκίνας, ο οποίος να μη συμφωνούσε στο ότι, αν πραγματοποιούνταν εκλογές, ήταν πολύ πιθανό ένα 80% του πληθυσμού να ψήφιζε τον κομμουνιστή Χο Τσι Μινχ ως ηγέτη του. (**)

Το καλοκαίρι του 1955 ο Ντιέμ βάζει μπρος την επιχείρηση "Καταγγέλλουμε τους κομμουνιστές", κατά την διάρκεια της οποίας συλλαμβάνονται, φυλακίζονται, βασανίζονται ή εκτελούνται χιλιάδες κομμουνιστές ή απλοί συμπαθούντες. Τον Αύγουστο του 1956 ο Ντιέμ καθιερώνει την θανατική ποινή για οποιονδήποτε καταδικαζόταν λόγω κομμουνιστικής δραστηριότητας. Μέσα σε δυο χρόνια εκτελούνται 12.000 άτομα και μέχρι τέλους τού 1958 πάνω από 40.000 βρίσκονται στις φυλακές. Κι όλα αυτά, ενώ οι ΗΠΑ όχι μόνο τον ενισχύουν οικονομικά με πακτωλό χρημάτων αλλά στέλνουν και εκπαιδευτές για να οργανώσουν τον στρατό και τις υπηρεσίες ασφαλείας του (***). Για να μη παίζουμε με τις λέξεις, μπορούμε να πούμε ευθέως ότι οι ΗΠΑ απέσπασαν ένα κομμάτι τού Βιετνάμ όπου εγκατέστησαν και στήριξαν την δικτατορία τού Ντιέμ.

Με το 80% του νοτιοβιετναμέζικου λαού να αντιτίθεται στα σχέδια των ΗΠΑ και να προσβλέπει στον Χο Τσι Μινχ (σύμφωνα με την παραδοχή των ίδιων των πολιτειακών), είναι πλέον αδύνατον να διατηρηθεί η -έτσι κι αλλιώς, εύθραυστη- ηρεμία στην περιοχή. Χωρίς να καταλάβει κανείς το πότε, ο πόλεμος ανάμεσα στις ΗΠΑ και τους Βιέτ-Κονγκ φουντώνει, δίχως να κηρυχτεί ποτέ επίσημα.

--------------------------------------------
(*) Howard Zinn, "A people's history of the United States", εκδόσεις Harper. Το απόσπασμα παρατίθεται σε μετάφραση από το πρωτότυπο αν και το εξαιρετικό αυτό βιβλίο κυκλοφορεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αιώρα.
(**) Dwight D. Eisenhower, "Mandate for Change - The White House years 1953-1956".
(***) Gabriel Kolko, "Anatomy of a War: Vietnam, the United States and the Modern Historical Experience". Άφθονες πληροφορίες και στοιχεία υπάρχουν και στο "The Pentagon Papers - Gravel Edition, Volume 1, Chapter 5, 'Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954-1960'".

Ένας βρόμικος πόλεμος - 4. Ντιεν Μπιεν Φου

Τον Μάιο του 1953, ο γάλλος πρωθυπουργός Ρενέ Μαγιέρ καλεί τον έμπιστο φίλο του στρατηγό Ανρί Ναβάρ για να του αναθέσει την διοίκηση των γαλλικών δυνάμεων στην Ινδοκίνα. Η οδηγία που δίνει ο Μαγιέρ στον Ναβάρ είναι απλή: να φτιάξει τις κατάλληλες στρατιωτικές συνθήκες που θα οδηγούσαν σε μια ένδοξη πολιτική λύση.

Ο Ναβάρ απογοητεύεται από την κατάσταση που βρίσκει φτάνοντας στην Ινδοκίνα και εξοργίζεται όταν διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει στρατηγικό σχέδιο αντιμετώπισης των ανταρτών. Όλα γίνονται με βάση ημερήσια σχέδια. Έτσι, ο Ναβάρ βάζει το κεφάλι κάτω, μελετά επισταμένως τα δεδομένα και συλλαμβάνει το σχέδιο "σκαντζόχοιρος", που θα του έδινε την δυνατότητα να ξεμπερδεύει με τον εκνευριστικό πόλεμο φθοράς τού Γκιαπ και να τσακίσει για τα καλά το Βιέτ-Μινχ. Οι πληροφορίες του λένε ότι οι βιετναμέζοι αντάρτες ανεφοδιάζονται από τα βορειοδυτικά σύνορα της χώρας με το Λάος, σε μια περιοχή που λέγεται Ντιεν Μπιεν Φου. Το σχέδιο είναι απλό αλλά μεγαλοφυές: οι γαλλικές μονάδες θα κλείσουν τους δρόμους ανεφοδιασμού ενισχύοντας τον έλεγχό τους στην περιοχή και θα συγκεντρώσουν ισχυρές δυνάμεις ώστε να παρασύρουν τους Βιέτ-Μινχ σε μια ευρεία σύγκρουση, στην οποία θα υπερίσχυε ο ανώτερος πολεμικός τους εξοπλισμός και, κυρίως, ο πλήρης έλεγχος από αέρος, μιας και οι Βιέτ-Μινχ δεν διέθεταν ούτε αεροπλάνα ούτε αντιαεροπορικό πυροβολικό.

Χο Τσι Μινχ - Βο Νγκιεν Γκιαπ

Ο δυστυχής Ναβάρ δεν ήταν δυνατόν να υποψιαστεί ότι το "σπουδαίο" σχέδιό του δεν ήταν παρά μια αριστοτεχνικά στημένη παγίδα ενός από τους μεγαλύτερους στρατηγούς που πέρασαν ποτέ από την Ιστορία (ίσως του μεγαλύτερου, κατά την γνώμη τού γράφοντος), του Βο Νγκιέν Γκιαπ. Οι περί ανεφοδιασμού μέσω Λάος "πληροφορίες" είχαν σκηνοθετηθεί έντεχνα από τον Γκιαπ, για να παρασύρει τους αντιπάλους του στην περιοχή. Όσο δε για αντιαεροπορικά και λοιπά βαρειά πυροβόλα, ο Γκιαπ είχε στην διάθεσή του αρκετά από εκείνα που άφησαν πίσω τους οι ιάπωνες φεύγοντας αλλά τόσα χρόνια δεν τα χρησιμοποιούσε, θέλοντας να δώσει στους γάλλους την εντύπωση ότι δεν είχε ούτε κάννη. Περίμενε την κατάλληλη στιγμή.

Οι γάλλοι έβαλαν μπρος το σχέδιό τους. Σιγά-σιγά, χάρη στον μικρό αεροδιάδρομο που έφτιαξαν στην περιοχή, ανάμεσα στους λόφους που περικλείουν το Ντιεν Μπιεν Φου μαζεύτηκαν πάνω από δώδεκα χιλιάδες στρατιώτες, ενώ τα αεροπλάνα πηγαινοέρχονταν φέρνοντας πυρομαχικά, τρόφιμα και κάθε είδους άλλο εφόδιο. Στα γύρω υψώματα στήθηκαν οχυρωματικές θέσεις, στις οποίες οι γάλλοι έδωσαν γυναικεία ονόματα, σαν να βρίσκονταν σε καμπαρέ: Μπεατρίς, Ανν-Μαρί, Ντομινίκ, Ελιάν, Υζέτ, Κλωντίν, Γκαμπριέλ, Ιζαμπέλ... Καθώς έμπαινε πλέον το 1954, το βαθυπέδιο του Ντιεν Μπιεν Φου μεταμορφωνόταν σε απόρθητο οχυρό.

Στο μεταξύ, ο Γκιαπ ετοιμαζόταν για την τελική σύγκρουση. Οι "ξυπόλυτοι" Βιέτ-Μινχ, κινούμενοι μόνο την νύχτα, μέσα από δύσβατα εδάφη και από αυτοσχέδιες σήραγγες που άνοιξαν στα βουνά, μετέφεραν με μουλάρια ή και με τα χέρια, όλο τον βαρύ οπλισμό που διέθεταν και τον παρέταξαν στα βουνά γύρω από τις γαλλικές θέσεις. Ο Γκιαπ δεν βιαζόταν. Αν πέρασε στην ιστορία ως ο στρατηγός που δεν έχασε ποτέ μάχη, ήταν επειδή ποτέ δεν έκανε ο,τιδήποτε με βιασύνη.

Parisien, 8/5/1954: "Το Ντιεν Μπιεν Φου έπεσε"

Τελικά, η επίθεση των Βιέτ-Μινχ εκδηλώθηκε την νύχτα τής 13ης Μαρτίου, με σφοδρό βομβαρδισμό των γαλλικών θέσεων. Για να σπάσει τα νεύρα των αντιπάλων του αλλά και για να μη τους επιτρέψει να προσδιορίσουν με ακρίβεια τις θέσεις του, ο Γκιαπ πολεμούσε μόνο την νύχτα. Κατά την διάρκεια της ημέρας δεν έπεφτε ούτε τουφεκιά. Οι γάλλοι κόντεψαν να τρελαθούν, καθώς πλήττονταν από έναν αντίπαλο που δεν τον έβλεπαν. Κάποιοι τρελάθηκαν πραγματικά. Μεταξύ τους, ο διοικητής τού γαλλικού πυροβολικού αντισυνταγματάρχης Σαρλ Πιρό, ο οποίος αυτοκτόνησε στις 15 Μαρτίου.

Ο Γκιαπ συνέχισε το κρυφτούλι για αρκετό καιρό. Βομβαρδισμοί την νύχτα, ανάπαυση την ημέρα. Δεν βιαζόταν. Εκτός από ηθικό, οι πολιορκημένοι θα ξέμεναν -αργά ή γρήγορα- και από εφόδια, καθώς τα αντιαεροπορικά πυροβόλα των ανταρτών δεν επέτρεπαν στα γαλλικά αεροπλάνα να πλησιάσουν. Στο μεταξύ, οι επιθέσεις κατά των τριγύρω οχυρωμένων γαλλικών θέσεων ήσαν καταιγιστικές και αποφασιστικές, μη επιτρέποντας στους αμυνόμενους να ανακαταλάβουν έστω και μια χαμένη θέση. Στις 14 του μηνός έπεσε η Μπεατρίς, στις 15 η Γκαμπριέλ, στις 17 η Ανν-Μαρί, στις 30 η Ντομινίκ, στις αρχές Απριλίου η Ελιάν, στα τέλη η Ιζαμπέλ, την πρωτομαγιά η Υζέτ...

Ουσιαστικά, τα πάντα είχαν κριθεί. Όταν στις 7 Μαΐου ο Γκιαπ διατάσσει ολομέτωπη επίθεση στο κεντρικό στρατόπεδο, από τα γύρω βουνά ξεχύνονται 25.000 Βιέτ-Μινχ κατά των 3.000 γάλλων που έχουν απομείνει. Στις 5 το απόγευμα, ο επί κεφαλής των αμυνομένων στρατηγός Κριστιάν ντε Καστρ τηλεφωνεί στην γενική γαλλική διοίκηση του Ανόι, στον στρατηγό Ρενέ Κονύ: "Οι Βιέτ-Μινχ βρίσκονται παντού. Η κατάσταση είναι τραγική. Ο αγώνας είναι σκληρός και συνεχίζεται. Πιστεύω ότι το τέλος πλησιάζει αλλά θα πολεμήσουμε ως το τέρμα". Ο Κονύ απαντά: "Φυσικά θα πολεμήσετε ως το τέρμα. Δεν έχει νόημα να υψώσετε λευκή σημαία μετά την ηρωική σας αντίσταση".

Πριν νυχτώσει, όλα είχαν τελειώσει. Το τελευταίο μήνυμα που μετέδωσαν οι γάλλοι ήταν σαφές: "Ο εχθρός μάς ισοπέδωσε. Χάσαμε τα πάντα. Ζήτω η Γαλλία!". Κάποιοι από τους αμυνόμενους κατάφεραν να ξεφύγουν από το στρατόπεδο αλλά δεν μπόρεσαν να γλιτώσουν από τους αντάρτες που βρίσκονταν στα βουνά. Από τους 12.000 στρατιώτες που βρίσκονταν στην περιοχή πριν δυο μήνες, μόνο 70 από την απομακρυσμένη Ιζαμπέλ κατάφεραν να διαφύγουν δυτικά και να περάσουν στο Λάος. Ο ντε Καστρ δεν έκανε το χατήρι τού Κονύ και βρέθηκε ανάμεσα σ' εκείνους που, τελικά, παραδόθηκαν (αργότερα αφέθηκε ελεύθερος και πέθανε το 1991, λίγο πριν κλείσει τα 90 του χρόνια).

Ντιεν Μπιεν Φου, 7/5/1954: Βιέτ-Μινχ υψώνουν την σημαία του Βιετνάμ στο γαλλικό διοικητήριο.

Η ήττα στο Ντιεν Μπιεν Φου σήμανε την αρχή τού τέλους τής γαλλικής παρουσίας στην Ινδοκίνα. Την επόμενη ακριβώς μέρα, 8 Μαΐου 1954, άρχισε η συνδιάσκεψη της Γενεύης, με την παρουσία του Χο Τσι Μινχ. Η συνδιάσκεψη αποφάσισε να κόψει στα δυο το Βιετνάμ κατά μήκος του 17ου παράλληλου και να δημιουργήσει την Βιετναμέζικη Λαϊκή Δημοκρατία στον βορρά και την Πολιτεία του Βιετνάμ στον νότο, η οποία θα ανήκε στην Γαλλική Ένωση αλλά υποχρεωνόταν να διεξαγάγει δημοψήφισμα μέσα στο 1956 για την ένωσή της με την Βιετναμέζικη ΛΔ.

Δυστυχώς, χάρη στις ΗΠΑ που δεν έβλεπαν με καθόλου καλό μάτι την κομμουνιστική επικράτηση στην περιοχή, οι εξελίξεις ήσαν διαφορετικές. Με την βοήθεια της Ουάσινγκτον, η διακυβέρνηση της Πολιτείας του Βιετνάμ ανατέθηκε στον πρώην αυτοκράτορα Μπάο Ντάι και τον πρωθυπουργό του Νγκο Ντιν Ντιέμ, οι οποίοι, παραβιάζοντας την απόφαση της Γενεύης, στις 26/10/1955 ανακήρυξαν την Πολιτεία ως αυτόνομο κράτος με την ονομασία Δημοκρατία του Βιετνάμ, το οποίο εννοείται ότι αναγνωρίστηκε αμέσως από τις ΗΠΑ. [Λεπτομέρεια. Η απόφαση της αυτονομίας πάρθηκε με... δημοκρατικό τρόπο, αφού οι κυβερνήτες οργάνωσαν σχετικό δημοψήφισμα, στο οποίο υπερίσχυσε η αυτονομία με ποσοστό... 98,91%. Το ότι σ' αυτό το δημοψήφισμα ψήφισε το... 108,42% των εγγεγραμμένων αποτελεί στοιχείο ανάξιο λόγου σε μια δημοκρατία.]

Φυσικά, ο Χο Τσι Μινχ και οι βιετναμέζοι δεν θα μπορούσαν να δεχτούν αδιαμαρτύρητα τον ακρωτηριασμό της χώρας τους, για την ελευθερία τής οποίας αγωνίζονταν επί δεκαετίες. Το φυτίλι που άναψαν οι ΗΠΑ στην περιοχή δεν γινόταν να μη προκαλέσει εκρήξεις. Οι Βιέτ-Μινχ θα αναλάμβαναν και πάλι δράση, μόνο που τώρα θα γίνονταν γνωστοί με το όνομα Βιέτ-Κονγκ, δηλαδή βιετναμέζοι κομμουνιστές.

Ένας βρόμικος πόλεμος - 3. Η Ινδοκίνα αλλάζει

Στις αρχές τού 1946 και καθώς ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του, οι πάλαι ποτέ μεγάλες αποικιοκρατικές δυνάμεις δυσκολεύονται να συνειδητοποιήσουν ότι ο κόσμος αλλάζει και μαζί του αλλάζει και η Ινδοκίνα. Παρ' ότι οι ιάπωνες έχουν εγκαταλείψει την νοτιοανατολική Ασία, τα βρεττανικά τάγματα που έχουν έλθει από την Ινδία δεν εννοούν να φύγουν από την περιοχή. Υπό την διοίκηση του υποστράτηγου Ντάγκλας Γκρέισυ, παραμένουν με σκοπό να βοηθήσουν τους γάλλους να ανακτήσουν την κυριαρχία τους. Από την μεριά του, το Παρίσι εκτιμά ότι οι Βιέτ-Μινχ δεν διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό, οπότε είναι πεπεισμένο ότι δεν θα δυσκολευτεί να καθυποτάξει μερικούς ξυπόλυτους. Σύντομα, βρεττανοί και γάλλοι συνειδητοποιούν την πλάνη τους. Από τον βορρά, ο Χο Τσι Μινχ διακηρύσσει την απαίτηση του βιετναμέζικου λαού να αποχωρήσουν όλοι οι αποικιοκράτες από την χώρα και αναθέτει στον στρατηγό του Βο Νγκιέν Γκιαπ την προετοιμασία για μακρόχρονο και σκληρό πόλεμο.

Ο Γκιαπ δεν είχε πάρει καμμιά στρατιωτική μόρφωση. Γεννημένος από φτωχούς ρυζοκαλλιεργητές γονείς το 1911, κατάφερε να μπει στο πανεπιστήμιο, όπου πήρε διδακτορικό στην ιστορία. Από νωρίς εντάχθηκε σε αντιγαλλικές οργανώσεις και γι' αυτό κυνηγήθηκε από τους γάλλους. Στα τέλη τής δεκαετίας τού '30 κατάφερε να διαφύγει στην Κίνα. Εκεί γνώρισε τον Χο Τσι Μινχ, ο οποίος διέβλεψε τις ικανότητές του και του ανέθεσε την στρατιωτική οργάνωση του Βιετ-Μινχ. Λένε πως ο Γκιαπ μπορούσε να σχεδιάσει από μήμης τις διατάξεις όλων των παρατάξεων στις μεγάλες μάχες τής ιστορίας.

Σαϊγκόν, 28/1/1946: Ο βρεττανός υποστράτηγος Ντάγκλας Γκρέισυ (δεξιά) παραδίδει
την διοίκηση των αποικιοκρατικών δυνάμεων στο γάλλο στρατηγό Ζακ Λεκλέρκ.

Για να αντιμετωπίσει τους γάλλους, ο πανούργος Γκιαπ καταστρώνει ένα πρωτοποριακό πλάνο: αντιλαμβανόμενος ότι ο πόλεμος θα τραβήξει σε μάκρος, αποφασίζει να διασπάσει τις δυνάμεις του και να ανοίξει πολλά μικρά μέτωπα σε όλη την χώρα. Με τον τρόπο αυτό, θα εμποδίζει την συγκέντρωση ισχυρής γαλλικής δύναμης σε ένα σημείο ενώ οι δικές του δυνάμεις θα διαθέτουν το πλεονέκτημα του καλύτερου και ευκολώτερου εφοδιασμού. Η ευφυΐα του Γκιαπ αποδεικνύεται με τρόπο αργό αλλά σαφή και επώδυνο για τους γάλλους. Δίχως την παραμικρή βιασύνη, ο βιετναμέζος αρχιστράτηγος ξηλώνει τις γαλλικές θέσεις μία προς μία, επιμένοντας περισσότερο στον νότο ώστε να περικυκλώσει και να στριμώξει τους αντιπάλους του στον βορρά. Και καθώς οι μήνες και τα χρόνια περνούν, οι μεγάλες δυνάμεις του δυτικού κόσμου αρχίζουν να ανησυχούν.

Οι ΗΠΑ θεωρούν την νοτιοανατολική Ασία ως χώρο ζωτικής σημασίας για τα συμφέροντά τους. Η περιοχή διαθέτει σημαντικές πηγές πρώτων υλών καθώς και εμπορικές αγορές απαραίτητες για την ανοικοδόμηση των διαλυμένων από τον πόλεμο οικονομιών των συμμάχων τους, της Βρεττανίας και της Γαλλίας. Επίσης, η Ιαπωνία, η οποία εξελίσσεται σε σημαντικό σύμμαχο των ΗΠΑ στον αγώνα τους κατά του κομμουνισμού, είναι σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τη νοτιοανατολική Ασία για την οικονομική της ανάκαμψη. Μια κομμουνιστική νίκη στην περιοχή, κατά πάσα πιθανότητα θα αναγκάσει τους ιάπωνες να έρθουν σε συμβιβασμό με την ΕΣΣΔ και την Κίνα, υπονομεύοντας έτσι την παρουσία τής Ουάσιγκτον όχι μόνο στην ανατολική Ασία αλλά και στον Ειρηνικό ευρύτερα. Ο Λευκός Οίκος είναι απολύτως σίγουρος ότι το Κρεμλίνο θα επιχειρήσει να επεκταθεί στην περιοχή, ενισχύοντας την στρατιωτική ισχύ των κατά τόπους κομμουνιστικών στοιχείων.

Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ένα ιστορικό χαρακτηριστικό. Πριν ακόμη τελειώσει ο Β' Παγκόσμιος, οι ΗΠΑ έχουν αντιληφθεί ότι οι παραδοσιακές αποικιοκρατικές δυνάμεις έχουν ξεδοντιαστεί και προετοιμάζονται για να καλύψουν το κενό που εκείνες θα αφήσουν πίσω τους. Έτσι, η πολιτική τους ενθαρρύνει έμμεσα (ενίοτε δε και άμεσα) τις δυνάμεις αυτές (πρωτίστως μεν την Βρεττανία και την Γαλλία , δευτερευόντως δε την Πορτογαλία και την Ισπανία) να αποχωρήσουν από τις αποικίες τους. Ωστόσο, σε όσες από τις αποικίες αυτές φαίνεται ότι υπάρχουν απελευθερωτικά κινήματα με κομμουνιστικές τάσεις, οι πολιτειακοί υποστηρίζουν ευθέως τους ευρωπαίους.

Υπ' αυτό το πρίσμα, οι ΗΠΑ ανησυχούν για την εξάπλωση του κομμουνισμού στην Ασία, ειδικά μετά την κατάληψη της εξουσίας στην Κίνα από τον Μάο Τσε-Ντουνγκ το 1949. Στις 17 Μαΐου 1951, η αρμόδια για θέματα Ασίας υπηρεσία τού πολιτειακού υπουργείου εξωτερικών εκτιμά (*):

Το κενό εξουσίας που μένει από την ήττα της Ιαπωνίας είναι ζωτικής σημασίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Κρεμλίνο μπορεί να προσπαθήσει να εξασφαλίσει τον έλεγχο της Ιαπωνίας και έτσι να γεμίσει το κενό είτε με μια ανοικτή επίθεση είτε με τις βραδύτερες έμμεσες μεθόδους ανατροπής και διείσδυσης. Όσο αμερικανικά στρατεύματα σταθμεύουν στην Ιαπωνία, μια επίθεση της ΕΣΣΔ θα προκαλούσε σύγκρουση με τις δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών και αναμφισβήτητα τον πόλεμο μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών. Ως εκ τούτου, εκτός εάν το Κρεμλίνο έχει αποφασίσει να ξεκινήσει τον 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο, οπότε μια επίθεση στην Ιαπωνία θα είναι μέρος μιας παγκόσμιας στρατηγικής, η σοβιετική πολιτική έναντι της Ιαπωνίας πιθανότατα θα κατευθυνθεί προς την προώθηση και εκμετάλλευση των πολιτικών και στρατιωτικών αδυναμιών της χώρας (...) Η απώλεια της Ινδοκίνας από κομμουνιστικό έλεγχο θα αυξήσει σημαντικά την απειλή για τα άλλα ηπειρωτικά κράτη της νοτιοανατολικής Ασίας και την Ινδονησία. Το Βιέτ-Μινχ, με την βοήθεια ισχυρής κινεζικής κομμουνιστικής στρατιωτικής παρέμβασης, μπορεί να κατακτήσει την Ινδοκίνα. Ως εκ τούτου, οι δυνάμεις που αντιτίθενται στο Βιέτ-Μινχ πρέπει να αυξήσουν ταχύτατα την στρατιωτική τους δύναμη. Πρέπει να αναζητηθεί αυξημένο αντικομμουνιστικό εργατικό δυναμικό από τα συνδεδεμένα κράτη, κυρίως το Βιετνάμ.

Tο ίδιο έγγραφο επισείει τον κίνδυνο ενός φαινομένου ντόμινο, σημειώνοντας ότι, αν η Ινδοκίνα πέσει στα χέρια των κομμουνιστών, αυτό θα θέσει τα αμερικανικά συμφέροντα παγκοσμίως σε σοβαρό κίνδυνο. Όπως συμβαίνει συνήθως, οι πολιτειακοί βλέπουν φαντάσματα. Η αλήθεια είναι πως ούτε η ΕΣΣΔ ούτε η Κίνα επιθυμούν να εμπλακούν σε μεγάλο βαθμό στην Ινδοκίνα. Αν και η Μόσχα αναγνώρισε το καθεστώς του Χο Τσι Μινχ το 1950, το ενδιαφέρον της στη νοτιοανατολική Ασία παραμένει μηδαμινό, όντας επικεντρωμένο στην ανατολική Ευρώπη. Στο δε Πεκίνο, ο Μάο Τσε-Ντουνγκ και το κομμουνιστικό κόμμα είναι απορροφημένοι με την εδραίωση της ισχύος τους στο εσωτερικό μέτωπο και δεν έχουν λόγο να ασχοληθούν με την Ινδοκίνα, εκτός -ίσως- από το να στέλνουν περιορισμένη υλική και οικονομική βοήθεια στον Χο Τσι Μινχ. Ουσιαστικά, δηλαδή, οι Βιέτ-Μινχ δεν βασίζονται σε εξωτερική βοήθεια.

Απρίλιος 1946: Στρατιώτες Βιέτ-Μινχ παρελαύνουν στους δρόμους του Ανόι.

Παρά ταύτα, ο αγώνας ενάντια στο βιετναμέζικο αντάρτικο αρχίζει να αναδεικνύεται σε βασικό μέλημα της κυβέρνησης Τρούμαν. Το πρόβλημα είναι ότι οι πολιτειακοί δεν θέλουν να εμπλακούν στρατιωτικά στην νοτιοανατολική Ασία επειδή προτιμούν να ρίξουν το βάρος τους στην ανατολική Ευρώπη, όπου φοβούνται στρατιωτική δραστηριότητα των σοβιετικών. Έτσι, ο αγώνας τους κατά του Βιέτ-Μινχ περιορίζεται σε πολιτική και οικονομική στήριξη του αυτοκράτορα Μπάο Ντάι, τον οποίο επανέφεραν οι γάλλοι, με παράλληλη ενίσχυση των γαλλικών στρατιωτικών δυνάμεων με αεροσκάφη και στρατιωτικό υλικό.

Όλα αυτά, όμως, δεν φαίνεται να στενοχωρούν ιδιαίτερα τον Γκιαπ, ο οποίος συνεχίζει απτόητος τον αγώνα για εθνική ανεξαρτησία, στριμώχνοντας τους γάλλους όλο και περισσότερο. Καθώς φτάνουμε στο 1954, οι στρατιωτικές δυνάμεις των γάλλων περιορίζονται προς νότο στην περιοχή τής Σαϊγκόν και προς βορρά στο Τονκίνο. Κάπου εκεί στον βορρά, όχι πολύ μακρυά από τα σύνορα με την Κίνα και πολύ κοντά στα σύνορα με το Λάος, ο γαλλικός στρατός κρατάει με νύχια και δόντια μια φυσικά οχυρωμένη περιοχή: το Ντιεν Μπιεν Φου...


------------------------------------------------------
(*) Απόρρητο έγγραφο NSC 48/5 - 17/5/1951