"Ευθύνη Προστασίας" και "προστάτες"

Στις 12 Νοεμβρίου 1998, ο τότε γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ -και "σοσιαλιστής"- Χαβιέ Σολάνα εκφώνησε μια βαρυσήμαντη ομιλία με θέμα "Διασφαλίζοντας την ειρήνη στην Ευρώπη". Η ομιλία αυτή έγινε στα πλαίσια ενός συμποσίου για την πολιτική αναθεώρηση της συνθήκης της Βεστφαλίας (1648).

Παρένθεση. Η συνθήκη της Βεστφαλίας είναι η συνθήκη με την οποία όχι μόνο τερματίστηκε ο σκληρός και πολυαίμακτος Τριακονταετής Πόλεμος αλλά μπήκαν και τα θεμέλια για την σύγχρονη Ευρώπη, μιας και σ' αυτήν διατυπώθηκε για πρώτη φορά η έννοια της εθνικής κυριαρχίας. Η βασική βεστφαλιανή αρχή είναι απλή: όλα τα έθνη-κράτη έχουν απόλυτη κυριαρχία επί των εδαφών τους και δεν επιτρέπεται ανάμειξη ξένων δυνάμεων σε εσωτερικά θέματα. Κλείνει η παρένθεση.

Με την μνημειώδη ομιλία του ο Σολάνα διέγραψε τις βεστφαλιανές αρχές, ξεχνώντας ότι όλες οι αστικές επαναστάσεις τού 18ου και του 19ου αιώνα βρήκαν πρόσφορο έδαφος και εκδηλώθηκαν χάρη σ' αυτές ακριβώς τις αρχές. Ιδού μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα της ομιλίας:

- Ο ανθρωπισμός και η δημοκρατία -δυο αξίες ουσιαστικά άσχετες με την βεστφαλιανή τάξη πραγμάτων- μπορούν να χρησιμεύσουν ως σημεία αναφοράς στην επεξεργασία μιας νέας διεθνούς τάξης, καλύτερα προσαρμοσμένης στην ασφάλεια και τις προκλήσεις τής σύγχρονης Ευρώπης. (...)

- Το βεστφαλιανό σύστημα είχε τα όριά του. Για παράδειγμα, η αρχή τής κυριαρχίας στηρίχθηκε στην βάση τού ανταγωνισμού και όχι της συνεργασίας των κρατών. (...) Επίσης, η ιδέα ενός ισχυρού, κυρίαρχου κράτους υιοθέτησε αργότερα έναν εθνικισμό, ο οποίος εκφυλίστηκε σε μια καταστροφική πολιτική δύναμη. (...)

- Τελικά, ήταν ένα σύστημα που δεν μπορούσε να εγγυηθεί την ειρήνη. Ούτε μπορούσε να αποτρέψει τον πόλεμο, όπως έχει αποδείξει με τόσο τραγικό τρόπο η ιστορία των τριών τελευταίων αιώνων. (...)


Φυσικά, ο Σολάνα ήξερε πολύ καλά και το τι έλεγε και το γιατί το έλεγε. Πάνω στους δικούς του "προβληματισμούς" στηρίχθηκε η διάλυση κάθε έννοιας εθνικής ανεξαρτησίας και άρχισε να οικοδομείται μια διαδικασία νομιμοποίησης εξωτερικών επεμβάσεων στα εσωτερικά ζητήματα μιας χώρας. Στα ερείπια των βεστφαλιανών αρχών περί εθνικής κυριαρχίας χτίστηκε η περίφημη Ευθύνη Προστασίας (Responsibility to protect), "φιλοσοφική βάση" τής οποίας αποτελεί η αρχή ότι "η εθνική κυριαρχία δεν συνιστά δικαίωμα αλλά ευθύνη".

Υποτίθεται ότι η Ευθύνη Προστασίας απετέλεσε το καταστάλαγμα της ανησυχίας τής διεθνούς κοινότητας μπροστά στην διαπιστωμένη αδυναμία της να αντιδράσει σε γενοκτονίες, όπως εκείνη της Ρουάντας (1994) ή εκείνη της Σρεμπρένιτσας (1995). Στην ουσία, όμως, έλυσε τα χέρια των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, επιτρέποντας και νομιμοποιώντας την επέμβασή τους οπουδήποτε στον πλανήτη.

Καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση αυτής της σκοτεινής έννοιας έπαιξε η International Crisis Group, μια ΜΚΟ η οποία ιδρύθηκε το 1995 από τον λόρδο Μαρκ Μάλλοχ-Μπράουν (αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας και προσωπικός φίλος τού Τζωρτζ Σόρος) και στην οποία συμμετέχουν γνωστά και μη εξαιρετέα μουσούδια, όπως ο ίδιος ο Χαβιέ Σολάνα (καμμία έκπληξη), ο Γουέσλυ Κλαρκ (διοικητής των νατοϊκών δυνάμεων που βομβάρδισαν την Γιουγκοσλαβία), ο Γιόσκα Φίσσερ ("πράσινος" μεν, ιμπεριαλιστής δε), ο Κόφφι Ανάν (πρώην γ.γ. του ΟΗΕ και γνωστό κουτσούνι των ΗΠΑ), ο Ζμπίγκνιεφ Μπρεζίνσκυ (ο άνθρωπος που εξόπλισε τους ταλιμπάν), ο Ερνέστο Σεδίγιο (πρώην πρόεδρος του Μεξικού που έσφαξε τους Ζαπατίστας), ο Τζωρτζ Σόρος (εμ, πώς;), ο Στάνλεϋ Φίσσερ (διοικητής της Τράπεζας του Ισραήλ), ο Τζωρτζ Ρόμπερτσον (επίσης πρώην γ.γ. τού ΝΑΤΟ), ο Ούτα Τσάπφ (αντιπρόεδρος της γερμανικής βουλής και πρόεδρος της επιτροπής αφοπλισμού) κλπ.

Η αρχή έγινε πριν καλά-καλά συμπληρωθεί ένα εξάμηνο από την περίφημη ομιλία Σολάνα. Στις 24 Μαρτίου 1999, το ΝΑΤΟ ξεκίνησε τους βομβαρδισμούς τής Γιουγκοσλαβίας, με την δικαιολογία ότι οι γιουγκοσλάβοι αρνούνταν να υπογράψουν συμφωνία για το μέλλον τού Κοσσυφοπεδίου και η άρνησή τους αυτή έβαζε σε κίνδυνο την αλβανική κοινότητα της περιοχής. Κατά το ΝΑΤΟ, δηλαδή, η "ευθύνη προστασίας" μιας κοινότητας επέβαλλε τον βομβαρδισμό -και, εν τέλει, τον διαμελισμό- μιας ολόκληρης χώρας.

Δεν χρειάζεται μεγάλη ανάλυση για να διαπιστώσουμε ότι πάνω σ' αυτό το ανοσιούργημα, το οποίο αποκαλείται Ευθύνη Προστασίας, στηρίχτηκε η εισβολή στο Αφγανιστάν (προστασία των κατοίκων από τις αυθαιρεσίες των ταλιμπάν), στο Ιράκ (προστασία των κατοίκων από τις αυθαιρεσίες τού Σαντάμ Χουσσέιν), στην Λιβύη (προστασία των κατοίκων από τις αυθαιρεσίες τού Μουαμμάρ Καντάφι) κλπ. Και, φυσικά, στην ίδια βάση θα στηριχτούν μελλοντικές επεμβάσεις π.χ. σε Συρία (αυθαιρετεί και ο Άσσαντ), σε Ιράν (αυθαιρετούν και οι αγιατολλάχ) και όπου αλλού.

Και τώρα το κερασάκι. Το 2008, η "διεθνής των προστατών" επιχείρησε να επεκτείνει την έννοια της "ευθύνης προστασίας" και στα... φυσικά φαινόμενα! Όταν ο τυφώνας Ναργκίς έπληξε την Μυανμάρ (πρώην Βιρμανία ή Μπούρμα), η στρατιωτική χούντα όχι μόνο δεν δέχτηκε καμμιά ανθρωπιστική βοήθεια αλλά αρνήθηκε και την χορήγηση βίζας στα μέλη των ανθρωπιστικών οργανώσεων. Τότε, οι Μπους Β(λαξ) και Σαρκοζύ άρχισαν να εξετάζουν το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης κατά της Μυανμάρ στα πλαίσια της "ευθύνης προστασίας" των κατοίκων από τις καταστροφές τού τυφώνα. Οι βιρμανοί έπρεπε να προστατευτούν, έστω και με το ζόρι!

Εκείνο, βέβαια, που δεν είπαν ούτε ο Μπους ούτε ο Σαρκοζύ, ήταν ότι η χούντα τής Μυανμάρ είχε πάψει το αλισβερίσι με τα μονοπώλια της δύσης και είχε πέσει στην αγκαλιά των κινέζων. Αυτή η μεταστροφή απετέλεσε πλήγμα για μερικές καλές εταιρειούλες, όπως η γαλλική Total και η πολιτειακή Halliburton (συμφερόντων τού τότε αντιπροέδρου των ΗΠΑ Ντικ Τσαίηνυ). Επρόκειτο για μια "στρέβλωση", η οποία θα "διορθωνόταν" μετά την επιχείρηση "προστασίας", η οποία -δυστυχώς για τους προστάτες- δεν υλοποιήθηκε τελικά.

Γαλάζια "επιχείρηση τρόμος"

Η κλεψύδρα αδειάζει επικίνδυνα και η ρητορική του Σαμαρά για "έξοδο από το μνημόνιο" κινδυνεύει με κατάρρευση λόγω του αδιεξόδου που διαμορφώνεται στη διαπραγμάτευση με την τρόικα, η οποία δεν έχει ανακοινώσει ακόμη την ημερομηνία επιστροφής της στην Αθήνα.

Η απόσταση μέχρι το τέλος της αξιολόγησης φαντάζει με... έρημο δίχως όαση, το Eurogroup της 8ης Δεκεμβρίου ενδέχεται να μην έχει θέμα την Ελλάδα, ενώ, όσο διαρκεί το αδιέξοδο στις εκ του μακρόθεν διαπραγματεύσεις με τους εκπροσώπους των δανειστών, απομακρύνεται και το ενδεχόμενο εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας. Μπροστά στο αδιέξοδο αυτό η κυβέρνηση, ο πρωθυπουργός και η Ν.Δ. φαίνεται να επιλέγουν τον δρόμο της τρομοκράτησης της κοινωνίας και των βουλευτών. Ας δούμε τα πώς και τα γιατί αυτής της επιχείρησης.

Όπως έχουν τα δεδομένα έως αυτήν τη στιγμή, κανένα από τα τρία προτεινόμενα σενάρια από την πλευρά της τρόικας δεν εξυπηρετεί τη στρατηγική του Σαμαρά για εκλογή ΠτΔ από την παρούσα Βουλή. Κι αυτό διότι:

• Στο πρώτο σενάριο: Δεν αντέχει να ψηφίσει νέα μέτρα ή να ανοίξει νέες «πληγές», όπως λ.χ. το ασφαλιστικό, η εργατική νομοθεσία, ο συνδικαλιστικός νόμος κ.ά. Ακόμη και η αλλαγή – τρίτη φορά! – του νόμου για τη ρύθμιση με τις 100 δόσεις για χρέη προς το Δημόσιο φαντάζει ως «μη αποδεκτή» από την ελληνική πλευρά, διότι θα αποτελούσε πολιτική καταστροφή. Τις τελευταίες ώρες η τρόικα φαίνεται να κάνει λίγο πίσω, ωστόσο η δεδομένη απόκλιση στα έσοδα και η διεύρυνση του δημοσιονομικού κενού λόγω της ρύθμισης απαιτούν νέα μέτρα.

• Στο δεύτερο σενάριο: Η παράταση του μνημονίου για έξι μήνες ή έναν χρόνο θα αποτελούσε ομολογία αποτυχίας του κυβερνητικού σχεδιασμού και θα έδινε τη χαριστική βολή στην προπαγάνδα περί εξόδου από το μνημόνιο.

• Στο τρίτο σενάριο: Η έγγραφη δέσμευση για «χρονική και στοχευμένη υλοποίηση» που ζητούν οι δανειστές από την Αθήνα για όσα ζητήματα μείνουν εκτός της αξιολόγησης στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας για την ενισχυμένη πιστωτική γραμμή θα έδενε τα χέρια του πρωθυπουργού εν όψει της προεδρικής εκλογής. Ο Σαμαράς θα είχε κάνει ήδη όλη τη βαριά και βρόμικη δουλειά και κανείς δεν θα ήθελε να ταυτιστεί μαζί του.


Αφού λοιπόν κανένα από τα προσφερόμενα σενάρια δεν εξυπηρετεί ούτε στοιχειωδώς τους σχεδιασμούς του Σαμαρά, ο πρωθυπουργός ενεργοποιεί ένα νέο σενάριο, το οποίο έχει ως κύριο άξονα την τρομοκράτηση τόσο της κοινωνίας όσο και των βουλευτών, τους οποίους πολιορκεί για να ψηφίσουν Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Ο νέος στόχος λοιπόν είναι να μετατεθεί η λήξη της αξιολόγησης για μετά τις γιορτές και όσο το δυνατόν πιο κοντά στην εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας. Με αυτόν τον τρόπο στο Μαξίμου πιστεύουν ότι θα επιτύχουν τα εξής:

- 1. Θα αποφύγουν την ψήφιση όλων των επώδυνων «προαπαιτούμενων», κάποια από τα οποία (εργασιακά, ασφαλιστικό, μειώσεις στο Δημόσιο κ.λπ.) μπορούν, το καθένα μόνο του, να ρίξουν μια κυβέρνηση.

- 2. Θα μεταφέρουν όλα τα δύσκολα ως όρους στη συμφωνία για την πιστωτική γραμμή.

- 3. Θα δεσμεύσουν (όσο αυτό είναι εφικτό) την επόμενη κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, φορτώνοντάς της την υποχρέωση να πράξει όσα αυτοί δεν έπραξαν επί σχεδόν τρία χρόνια.

- 4. Θα εμφανίσουν στους βουλευτές τη νέα συμφωνία με χαρακτήρα διλήμματος: από εδώ η συμφωνία για σταθερότητα, με ευρωπαϊκές εγγυήσεις, η οποία αποτελεί το τελευταίο βήμα πριν από τη ρύθμιση του χρέους και την ασφαλή έξοδο από τα μνημόνια - από εκεί το ρίσκο για αστάθεια, το οποίο εκπροσωπεί ο ΣΥΡΙΖΑ - ως εκ τούτου, ψηφίστε Πρόεδρο τώρα για να αποφύγει η χώρα τις περιπέτειες.

Η συνταγή περιλαμβάνει αρκετή δραματοποίηση των διαπραγματεύσεων, αλλά και των συνεπειών τής μη απόφασης, αφού η Ελλάδα δεν μπορεί να βγει στις αγορές με σάπια ομόλογα, ενώ η ΕΚΤ θα διακόψει τη φθηνή χρηματοδότηση των τραπεζών, οι οποίες θα χρηματοδοτούνται πλέον ακριβότερα από τον ELA, τον έκτακτο μηχανισμό άντλησης ρευστότητας της Τράπεζας της Ελλάδος, με συνέπεια να μην μπορούν να χρηματοδοτήσουν την οικονομία.

Όλα αυτά βεβαίως πασπαλισμένα με μεγάλες δόσεις τρόμου για ευρεία κατανάλωση, ώστε να μεγιστοποιηθεί η εντύπωση. Επ’ αυτού ήδη ένα δείγμα έδωσε από χθες – ποιος άλλος; – ο Άδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος, σε ένα από τα γνωστά (καθ’ υπαγόρευση βεβαίως) ρεσιτάλ πολιτικής γελοιότητας, όταν ρωτήθηκε αν η κυβέρνηση πρέπει να πει «όχι» στην τρόικα, απάντησε: "Θέλετε να κλείσουν οι τράπεζες;". Αργότερα το μάζεψε, αλλά το δείγμα γραφής ήταν επαρκές.

- 5. Τέλος, αν ο εκβιασμός προς τους βουλευτές αποτύχει (κάτι εξαιρετικά πιθανό), τότε, καθώς θα έχουν αναγκαστικά προσφύγει σε εκλογές, θα μεταφέρουν το πιο πάνω δίλημμα στην κοινωνία, με στόχο να περιορίσουν το μέγεθος της ήττας, το οποίο είναι όρος εκ των ων ουκ άνευ ώστε ο Σαμαράς να παραμείνει πρόεδρος της Ν.Δ. Αυτός άλλωστε είναι ο μόνος σοβαρός στόχος για τον νυν πρωθυπουργό, ο οποίος γνωρίζει άριστα ότι πολλοί στο κόμμα του περιμένουν τη βραδιά της ήττας για να τον "φάνε".


Ο σχεδιασμός αυτός της κυβέρνησης κρίνεται στο Μαξίμου ότι αποτελεί πλέον μονόδρομο, αφού η τρόικα δεν είναι διατεθειμένη να κάνει πίσω. Ήδη η 8η Δεκεμβρίου (επόμενη συνεδρίαση του Eurogroup) είναι χαμένη για την κυβέρνηση. Αν η εκκρεμότητα με την τρόικα παραταθεί, τότε χάνεται και η σύνοδος κορυφής στις 18 Δεκεμβρίου.

Ύστερα Ελλάδα και Ε.Ε. πρακτικά "λουκετάρουν" για Χριστούγεννα και, με ένα ελαφρό πηδηματάκι, φτάνουμε στα μέσα Ιανουαρίου, μετά τις γιορτές και μια ανάσα πριν από την έναρξη της διαδικασίας εκλογής Προέδρου. Έτσι ενεργοποιείται ο σχεδιασμός του Μαξίμου και όπου βγει. Εκτός αν άλλα έχουν στον νου τους οι δανειστές...

[Πολιτική ανάλυση του Σταύρου Χριστακόπουλου από το τελευταίο "Ποντίκι"]

---------------------------------------------------------

Σημείωση ιστολογίου: 

Πολύ θα ήθελα να δω κι ένα δημοσίευμα σχετικά με τα διλήμματα και τους εκβιασμούς που, από την πλευρά του, βάζει και ο ΣυΡιζΑ τόσο στους βουλευτές όσο και στους ψηφοφόρους. Θα συμπλήρωνε την παραπάνω ανάλυση, η οποία πάντως δίνει γενικά μια καλή εικόνα για το τι σκέφτονται στην Συγγρού.

Επίσης, θέλω να σημειώσω τις επιφυλάξεις μου για το ότι η Ν.Δ. επιχειρεί να δεσμεύσει "την επόμενη κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, φορτώνοντάς της την υποχρέωση να πράξει όσα αυτοί δεν έπραξαν επί σχεδόν τρία χρόνια". Η δική μου άποψη είναι ότι με τις δηλώσεις των στελεχών και του προέδρου του περί "ευρωπαϊκού προσανατολισμού" της χώρας και περί παραμονής τόσο στην ευρωζώνη όσο και στο ΝΑΤΟ, ο ΣυΡιζΑ έχει ήδη δεσμευτεί από μόνος του για την "ομαλότητα" της διαδοχής. Άλλωστε, η άποψη Σκουρλέτη ότι το 95% του χρέους πρέπει να εξυπηρετηθεί, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για παρανοήσεις.

Άσχετη Υποσημείωση:

Γενικά, δεν λογοκρίνω και -συνήθως- δεν σχολιάζω τα σχόλια των αναγνωστών, επιτρέποντας την δημοσίευση όλων πλην των spam. Δυστυχώς, τελευταία αναγκάστηκα να "κόψω" (και θα εξακολουθήσω να το κάνω) κάποια ανώνυμα, υβριστικά και άσχετα με το κείμενο όπου προσαρτήθηκαν σχόλια. Μάταια ο συντάκτης τους θα περιμένει να τα δει δημοσιευμένα. Ας έχει κατά νου ότι αυτό το ιστολόγιο δεν θα ασχοληθεί ποτέ με τις σεξουαλικές προτιμήσεις οποιουδήποτε, οπότε ας μη μπαίνει στον κόπο να γράφει.

Σαββατιάτικα (31)

*** Σοβαρά το λέτε πως μάζεψε έξι μύρια ο Καρατζαφύρερ δίχως να κυβερνήσει ή να γίνει υπουργός ποτέ; *** Ρε, πού φτάσανε οι μίζες; *** Κωλόπαιδο περιπτερά. *** Αντί να πεις ευχαριστώ που δεν σε συνέλαβαν, σκούζεις κι από πάνω. *** Τον πιστεύω τον Μπαλάσκα όταν λέει πως οι ματατζήδες πλήρωσαν ένα εικοσάρι για σαράντα μπουκάλια νερό. ***

Κάπου την ξέρω... κάπου την ξέρω...

Θα πίνανε από ένα και μετά θα πλένανε και τα πόδια τους. *** Αυτό που λυσσάξατε με την συνάντηση Σαμαρά - Τσίπρα, με τσαντίζει. *** Δηλαδή, τί θα κάνετε αν πουν να συναντηθούν Γιωργάκης και Σταύραξ; *** Δεν ξέρω αν το μάθατε αλλά τον Γιώργο τον θέλει η βάση. *** Βασικό ένστικτο. *** Σκέψου -λέει- να ξαναπάρουν ο Γιώργος το ΠαΣοΚ κι ο μπουχέσας την ΝουΔου, να γίνουν εκλογές, να μη προκύψει αυτοδύναμη κυβέρνηση και να πρέπει να πάμε πάλι σε συγκυβέρνηση. *** Σενάριο για κωμωδία επιστημονικής φαντασίας, είπατε; *** Κούνια που σας κούναγε. *** Προφανώς, δεν προσέξατε εκείνο το "πάμε πάλι", που είπε ο Γιωργάκης. *** "Πάμε ΠΑΛΙ"!! *** Πώς λέγαμε πριν καμμιά τριανταριά χρόνια "για ΑΚΟΜΑ καλύτερες μέρες"; *** Κωλόχαρτος: "Η ανάπτυξη είναι προς τα μέσα, Αν την διατηρήσουμε, θα εξαλείψουμε την δυστυχία." *** Εγώ πάλι, ρε συ Άδωνη, γιατί νομίζω ότι την "ανάπτυξη προς τα μέσα" την λέμε σύμπτυξη και όχι "ανάπτυξη"; *** Σταύραξ: "Η χώρα σήμερα ζη υπό κομματικό ζυγό, δεν θα επιτρέψω την κομματική δημοκρατία." ***

Θού κύριε...

Σταύρο, κομμουνίζεις! *** Ρε κορίτσια, μιάμιση ώρα για να βάψετε νύχια με σχέδιο; *** Χριστουγεννιάτικο δέντρο φτιάχνουμε τέτοια εποχή, όχι καρνάβαλο. *** Το Βήμα της Κυριακής: "Παγιδευμένος στο δίκτυο λαθών και τρόικας ο Σαμαράς - Η κυβέρνηση σε δίνη" *** Αμ, γι' αυτό την έκανε α λα γαλλικά το ψυχαρόπουλο. *** Αντώνη, δεν τα βλέπω καλά τα πράγματα. *** Μεταξύ μας, αν δεις ότι σου τα γυρίζει κι ο Μπόμπολας, κάντηνε κι εσύ νύχτα και γαία πυρί μειχθήτω. *** Τώρα που είπα "ψυχαρόπουλο"... Αντρέα, πώς πάει ο εθελοντισμός; *** Εμφανίστηκε κανένας μοριολάγνος καθηγητής ή σε γράψανε όλοι στα παπάρια τους; *** Πάντως, οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι η σκέψη σου ήταν λογική. *** Αφού κλείσατε σχολεία κι απολύσατε χιλιάδες καθηγητές, κάνει αρχαιρεσίες η ΟΛΜΕ και βγαίνει η ΔΑΚΕ πρώτη δύναμη. *** Λογικά το σκέφτηκες, λοιπόν, ότι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να είναι γίδια. *** Άλλο που δεν σού 'κατσε. *** Αληθεύει ότι το αλαφουζέικο αγόρασε τα δικαιώματα των wikileaks; *** Βλέπω την Καθημερινή και τον Σκάι να βγάζουν μια αποκάλυψη κάθε μέρα. ***

Έχασε κιλά ο Καραμανλής; Πού;

Για τον Μαρινάκη, φυσικά. *** Το φάσκελο της εβδομάδας στον τηλεοπτικό Άλφα, για το αμίμητο "Σάρωσαν οι λατίνοι τα βραβεία Γκράμμυ". *** Το ότι η εκδήλωση λεγόταν "15th annual Latin Grammy" δεν το πρόσεξε κανένας, κύριε Κοντομηνά; *** Θα κόψει άλλο ένα 20% από τις συντάξεις ο Βρούτσης αλλά θα δώσει την σύνταξη του Γενάρη από τις 20 Δεκέμβρη. *** Πλούσια χριστούγεννα θα κάνουν πάλι οι κωλόγεροι. *** iefimerida.gr: "Ο Κασιδιάρης αγρίεψε στις φυλακές". *** Παιδιά, μη τρελλαίνεστε, στις γυναικείες φυλακές τον έχουν. *** Ας τον βάλουν στις αντρικές με τους μετανάστες, να δούμε την αγριάδα του. *** Χωρίς τσίγκινο σωβρακάκι, αν έχει κώλο. *** Αυτό το κίνημα "Free Education" (δωρεάν εκπαίδευση) στην Αγγλία, με τις διαδηλώσεις και τις καταλήψεις, πώς το βλέπετε; *** Φαίνεται πως υπάρχουν θρασίμια και στην Εγγλεζία, Αντώνη. *** Πολύ ξενερουά κίνημα, όμως. *** Ο άλλος αναρωτιέται στο τουίττερ: "I want to know about why police hit people on" (θέλω να μάθω γιατί η αστυνομία χτύπησε τον κόσμο). *** Και θες να κάνεις και διαδήλωση, αγορίνα μου; *** Αμ, έχεις πολλά καρβέλια ακόμη να φας. *** Για να μην αναφέρω τους δημοσιογράφους που λένε μπούρδες: "The government spend money on bombs, why can't they spend money on books?" (η κυβέρνηση ξοδεύει λεφτά για βόμβες, γιατί δεν μπορούν να ξοδέψουν λεφτά για βιβλία;). *** Σοβαρή δημοσιογραφία, ρε! *** Ελάτε ένα εξάμηνο στις σχολές δημοσιογραφίας του Αντέννα και του Σταρ, να μάθετε πώς γίνεται. ***

Ευτυχισμένες μέρες

Άννα-Μισέλ: "Ίσως η κυβέρνηση να βιάστηκε να πει πως βγαίνουμε από το μνημόνιο." *** Σε μας τα λες, μανταμίτσα μου; *** Του Αντώνη και του Άδωνη πέσ' τα, που σκίζουν σελίδα-σελίδα τα μνημόνια και μετά δεν θα έχουν πώς να κάνουν επανάληψη για τα διαγωνίσματα. *** Αυτό που εκεί στον ΣυΡιζΑ υπάρχει πάντα κάποιος διαθέσιμος για να πει μια παπαριά, πώς διάβολο το καταφέρνουν; *** capital.gr: "478 εφοπλιστές συνεισέφεραν στον κουμπαρά της κρίσης". *** 478 ναυτιλιακές εταιρείες έδωσαν συνολικά 42 εκατομμύρια. *** Μπράβο, ρε μάγκες, που βάλατε εθελοντικά από σκάρτα 90 χιλιάρικα για το καλό του τόπου! *** Αν όλοι οι έλληνες έκαναν το ίδιο, θα ήμασταν η πλουσιώτερη χώρα του κόσμου. *** Παρεμπιπτόντως, το κράτος επιδοτεί με πεντακόσια χιλιάρικα (χοντρά-ψιλά) κάθε δρομολόγιο άγονης γραμμής. *** Φιλόσοφος ο Ράμφος, συγγραφέας ο Τατσόπουλος, ποιήτρια η Δημουλά... *** Δεν φτωχύναμε μόνο οικονομικά σε τούτον εδώ τον ρημαδότοπο. *** Τί "λάουντζ καφέ" και μαλακίες, ρε συ Αργύρη; *** Στην Πάτρα βρισκόμαστε, όχι στο Κολοκοτρωνίτσι. *** Κύριε Κικίλια, για τα νερά θα γίνει ΕΔΕ ή οι ΕΔΕ γίνονται μόνο όταν τις τρώνε δημοσιογράφοι; *** Όχι πως έχει σημασία αλλά έτσι, κουβέντα να γίνεται. *** Μ' έφαγε η πολυλογία και δεν ρώτησα πόσους βουλευτές έχουν σήμερα η ΔημΑρ και οι ΑνΕλ. *** Α! πείτε μου και πώς πάει το κόμμα τού Λυκούδη. *** Μ' έχει φάει η αγωνία αν θα βρεθούν οι 180 ή όχι. *** Να ξέρω ο άνθρωπος αν πρόκειται να γίνουν εκλογές την άνοιξη. *** Αν υποψιαστώ ότι το μέλλον του τόπου εξαρτάται από την ψήφο τού Μελά, θα αυτοκτονήσω. *** Κι αν στην πρώτη φωτογραφία δεν αναγνωρίσατε μια εξήντα-τόσα χρόνια (και βλέπουμε πόσα ακόμη) βασίλισσα, δώστε μου τα στοιχεία σας και θα σας κλείσω ιδιαίτερο με τον Ζαμπούνη. *** Σίγουρα, όμως, αναγνωρίσατε στην τελευταία φωτογραφία τον Μίμη Ανδρουλάκη να κουβεντιάζει με τον Γιώργο Νταλάρα, ενώ στο φόντο τρίζουν τα κόκκαλα του Λένιν. *** Καλό Σαββατόβραδο σε όλους. ***

Παίκτες και σπεκουλαδόροι

Τις προηγούμενες ημέρες ασχοληθήκαμε με τράπεζες, χρηματοοικονομικά παράγωγα κλπ και ξέρω ότι τα σημειώματά μου ήσαν μάλλον κουραστικά. Επειδή, όμως, από την μια μού άνοιξε η όρεξη κι από την άλλη θέλω να ολοκληρώσω θεματικά το αντικείμενο με το οποίο ασχολήθηκα, λέω σήμερα να κάνουμε μια "ακτινογραφία" όσων "παίζουν" τα "θεάρεστα" και επικίνδυνα παιχνίδια, τα οποία καταδείξαμε συνοπτικά τις τελευταίες μέρες.

Κατ' αρχάς, υπάρχουν οι συντηρητικοί παίκτες, οι οποίοι ενδιαφέρονται πρωτίστως να μετριάσουν τους κινδύνους μιας μελλοντικής καταστροφής παρά να ρισκάρουν προσδοκώντας υψηλά μεν αβέβαια δε κέρδη. Στην ορολογία τής αγοράς, αυτοί οι παίκτες αποκαλούνται διεθνώς hedgers (hedging = αντιστάθμιση κινδύνου). Για να καταλάβουμε τι σημαίνει "αντιστάθμιση κινδύνου", ας δούμε ένα παράδειγμα:

Η εταιρεία Χ αγοράζει από τις ΗΠΑ εμπόρευμα αξίας χιλίων δολλαρίων με τρίμηνη πίστωση. Η σημερινή ισοτιμία δολλαρίου προς ευρώ κρίνεται μεν συμφέρουσα (1 / 0,804), αλλά ποιός ξέρει πώς θα διαμορφωθεί μετά από τρεις μήνες; Για παράδειγμα, αν το δολλάριο πέσει στα 0,780 ευρώ, η εταιρεία θα βγει κερδισμένη αφού θα πληρώσει τα 1.000 δολλάρια με 780 ευρώ αντί για τα σημερινά 804. Αν, όμως, το δολλάριο ανεβεί στα 0,830 ευρώ, τότε θα η εταιρεία θα ζημιωθεί.

Η αγορά των παραγώγων δίνει την λύση. Η εταιρεία κλείνει σήμερα ένα Προθεσμιακό Συμβόλαιο (ή, αν προτιμά, ένα Συμβόλαιο Μελλοντικής Εκπλήρωσης), με το οποίο θα αγοράσει σε τρεις μήνες 1.000 δολλάρια προς 804 ευρώ. Έτσι, εξασφαλίζεται απολύτως σε περίπτωση που το δολλάριο ανατιμηθεί. Βεβαίως, θα χάσει το κέρδος που θα προέκυπτε σε περίπτωση υποτίμησης του δολλαρίου αλλά, εφ' όσον εκείνο που προέχει στην πολιτική της είναι η αποφυγή των κινδύνων, αυτό δεν έχει μείζονα σημασία. Εναλλακτικά, η εταιρεία θα μπορούσε να συνάψει Συμβόλαιο Προαίρεσης (option), το οποίο θα έσπαγε σε περίπτωση υποτίμησης αλλά θα έχανε το ασφάλιστρο κινδύνου (σύμφωνα με όσα αναλύσαμε χτες).

Το αντίθετο των hedgers είναι οι speculators, δηλαδή οι κερδοσκόποι (οι σπεκουλαδόροι, όπως τους λέει ο λαός). Αυτοί θυμίζουν έντονα τους παίκτες τού ποδοσφαιρικού στοιχήματος. Ανοίγουν αλλεπάλληλες θέσεις (δηλαδή, τοποθετούν χρηματοοικονομικά στοιχήματα) σε ό,τι είναι δυνατόν να τοποθετηθούν (αξία μετοχών, ισοτιμίες νομισμάτων, τιμές προϊόντων κλπ), ευελπιστώντας ότι θα βγουν κερδισμένοι όταν φτάσει η στιγμή να τις κλείσουν.

Ανοίγουμε παρένθεση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα "σπέκουλας" (κερδοσκοπίας) αποτελούν τα σημεία και τέρατα που έλαβαν χώρα στον τόπο μας περί τα τέλη τού 2009, όταν η Τράπεζα της Ελλάδος μετέτρεψε το μέχρι τότε ισχύον "Τ+3" στο διαβόητο και σκανδαλωδέστατο "Τ+10". Το "Τ+3" σήμαινε ότι αγόραζες έναν τίτλο στο χρηματιστήριο και μέσα σε τρεις ημέρες έπρεπε να καταθέσεις το αντίτιμο. Το 2009, λίγες μέρες μετά την ανάληψη της εξουσίας από το ΠαΣοΚ του Γιώργου Παπανδρέου, με απόφαση κάποιου διευθυντή τής Τράπεζας της Ελλάδος (ο Προβόπουλος με τον υποδιοικητή του αρνήθηκαν να υπογράψουν -για να μη λερωθούν και καλά- αλλά δεν αντέδρασαν) το περιθώριο των τριών ημερών αυξήθηκε σε δέκα ημέρες. Αποτέλεσμα; Τα κοράκια όρμησαν στα ελληνικά ομόλογα και, μέσα στο δεκαήμερο που είχαν μπροστά τους, έκαναν ό,τι μπορούσαν για να ρίξουν την αξία τους. Έτσι, τα spread εκτινάχθηκαν, τα ομόλογα κατέρρευσαν, οι κερδοσκόποι έκαναν πάρτυ και ο Παπανδρέου πετάχτηκε μέχρι το Καστελλόριζο για να εκφωνήσει το γνωστό διάγγελμα. Περισσότερα στοιχεία για την εν λόγω βρόμικη ιστορία δείτε στο σημείωμά μας (από τις 26/05/2010 παρακαλώ!) με τίτλο "Παρθενώνες και τσαντήρια". Κλείνει η παρένθεση και προχωρούμε.

Μια ξεχωριστή κατηγορία παικτών είναι οι Arbitrageurs (arbitrage = εξισορροπητική κερδοσκοπία), οι οποίοι αποκαλούνται και Traders (έμποροι). Για να καταλάβουμε πώς δουλεύουν αυτής της μορφής οι κερδοσκόποι, ας δούμε ένα παράδειγμα:

Έστω ότι η μετοχή μιας εταιρείας διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο της Αθήνας αλλά και στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, με τιμή ογδόντα λεπτά εδώ και ένα δολλάριο εκεί, με την ισοτιμία ευρώ/δολλάριο στο 0,804 όπως είπαμε πρωτύτερα. Ο Arbitrageur αγοράζει την μετοχή στην Αθήνα με 0,800 ευρώ και ταυτόχρονα την πουλάει στην Νέα Υόρκη αντί ενός δολλαρίου, ήτοι 0,804 ευρώ, κερδίζοντας άκοπα 0,4 λεπτά. Σας φαίνεται αστείο το ποσό; Αν σκεφτείτε ότι ο Arbitrageur δεν αγοράζει μόνο μία μετοχή αλλά χιλιάδες και πολλές φορές μέσα στην ίδια μέρα, θα διαπιστώσετε ότι τα συνολικά κέρδη του δεν είναι καθόλου αστεία. Αφήστε δε που δεν παίζει μόνο με μετοχές αλλά και με ισοτιμίες νομισμάτων, με εμπορεύματα, με ομόλογα, με παράγωγα κλπ. Και για να λυθεί κάθε απορία σας (χωρίς να σας εγγυώμαι ότι ταυτόχρονα δεν θα σας γεννηθούν καινούργιες), διαβάστε το βιβλίο-εξομολόγηση "Παγιδευμένος στα γρανάζια" του Ζερόμ Κερβιέλ, ενός ανθρώπου που μεγαλούργησε και καταστράφηκε χάρη στο trading.

Αυτά τα ολίγα και τελειώνω (για την ώρα), ζητώντας συγγνώμη αν σας κούρασα. Δεν ξέρω πόσο φρίξατε ή πόσο ενθουσιαστήκατε με όσα διαβάσατε την τελευταία εβδομάδα σε τούτο το ιστολόγιο αλλά, όπως είπαμε και χτες, εμείς είμαστε τυχεροί διότι οι ευρωπαίοι τραπεζίτες δεν μπλέκουν σε τέτοια επικίνδυνα παιχνίδια. Αυτό δεν απέδειξαν τα πρόσφατα stress test;

Ευτυχείτε!

Ο σκοτεινός κόσμος των παραγώγων

"... οἷον καὶ τὸ Θάλεω τοῦ Μιλησίου (...) κατανοήσαντά φασιν αὐτὸν ἐλαιῶν φορὰν ἐσομένην ἐκ τῆς ἀστρολογίας, ἔτι χειμῶνος ὄντος εὐπορήσαντα χρημάτων ὀλίγων ἀῤῥαβῶνας διαδοῦναι τῶν ἐλαιουργίων τῶν τ' ἐν Μιλήτῳ καὶ Χίῳ πάντων, ὀλίγου μισθωσάμενον ἅτ' οὐθενὸς ἐπιβάλλοντος: ἐπειδὴ δ' ὁ καιρὸς ἧκε, πολλῶν ζητουμένων ἅμα καὶ ἐξαίφνης, ἐκμισθοῦντα ὃν τρόπον ἠβούλετο, πολλὰ χρήματα συλλέξαντα ἐπιδεῖξαι ὅτι ῥᾴδιόν ἐστι πλουτεῖν τοῖς φιλοσόφοις, ἂν βούλωνται, ἀλλ' οὐ τοῦτ' ἐστὶ περὶ ὃ σπουδάζουσιν." (Αριστοτέλης, "Πολιτικά", βιβλίο πρώτο)


Δεν είχα καμμιά πρόθεση να "ταλαιπωρήσω" τους αναγνώστες τού ιστολογίου με περισσότερες λεπτομέρειες για τα παράγωγα (πιο σωστά: παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα) περί των οποίων μιλήσαμε στα τελευταία σημειώματα. Όμως, το σχόλιο του Γιάννη Μαν, δυο μηνύματα ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και μια σχετική χτεσινή συζήτηση, σχεδόν με υποχρεώνουν να το κάνω.

Θεωρητικά, παράγωγο χρηματοοικονομικό προϊόν καλείται το συμβόλαιο του οποίου η αξία εξαρτάται από την μελλοντική αξία κάποιου άλλου υποκειμένου προϊόντος. Υποκείμενο προϊόν μπορεί να είναι μια μετοχή, ένα αγαθό, ένα -αναμενόμενο ή πιθανό- γεγονός, ακόμη δε και... ο καιρός. Κλασσικό παράδειγμα παραγώγου αποτελεί αυτό που περιγράφει ο Αριστοτέλης στο παραπάνω απόσπασμα των "Πολιτκών" του. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ο Θαλής ο Μιλήσιος μελέτησε τα άστρα (δηλαδή, τον καιρό) και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι καιρικές συνθήκες θα ευνοήσουν την παραγωγή ελαιοκάρπου κατά την επόμενη χρονιά. Έτσι, φρόντισε έγκαιρα να καπαρώσει σε χαμηλή τιμή για τον εαυτό του τα ελαιουργία τής Μιλήτου και της Χίου. Την επόμενη χρονιά, χάρη στην όντως αυξημένη "λαδιά", ο Θαλής έβγαλε πολλά λεφτά, αποδεικνύοντας ότι είναι εύκολο να πλουτίσει κανείς.

Αν και υποθέτω ότι ήδη πήρατε μια ιδέα, ας δούμε μερικές μορφές παραγώγων προϊόντων ώστε να καταλάβουμε καλύτερα το παιχνίδι:

Ι. Προθεσμιακά Συμβόλαια (forward contracts)
Πρόκειται για την απλούστερη μορφή παραγώγου. Ο αγοραστής Α (long position) συμφωνεί να αγοράσει από τον πωλητή Β (short position) μετά από 6 μήνες 100 βαρέλια πετρέλαιο προς 80 δολλάρια το βαρέλι. Αν μετά από 6 μήνες, η τιμή του πετρελαίου έχει πάει στα 90 δολλάρια, ο αγοραστής Α θα κερδίσει άκοπα 10 δολλάρια ανά βαρέλι ενώ ο πωλητής Β θα χάσει το ίδιο ποσό. Αντίθετα, αν η τιμή πέσει, κερδισμένος από το παράγωγο θα βγει ο πωλητής, ο short position. Γι' αυτό ο πωλητής προσπαθεί να "σορτάρει" (να ρίξει) την τιμή τού υποκείμενου προϊόντος όπως μπορεί. Τα Προθεσμιακά Συμβόλαια συνάπτονται ανάμεσα στις δυο συμβαλλόμενες πλευρές και δεν μπαίνουν για διαπραγμάτευση σε κάποιο χρηματιστήριο.

ΙΙ. Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης (future contracts)
Εδώ ισχύουν όσα είπαμε για τα Προθεσμιακά Συμβόλαια, μόνο που τα Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης διαπραγματεύονται επίσημα στα χρηματιστήρια αξιών ή στα ειδικά χρηματιστήρια παραγώγων. Έτσι, συνήθως αγοραστές και πωλητές δεν γνωρίζονται μεταξύ τους, ενώ η υλοποίηση (δηλαδή, η εγκυρότητα) της συναλλαγής είναι εγγυημένη από το χρηματιστήριο. Βεβαίως, τόσο ο αγοραστής όσο και ο πωλητής μπορούν να μεταπωλήσουν το συμβόλαιο σε τρίτους, ανάλογα με τις εκτιμήσεις τους για την μελλοντική αξία τού υποκείμενου προϊόντος. Εξυπακούεται ότι κι εδώ γίνεται σορτάρισμα, όπου αυτό είναι δυνατόν.

ΙΙΙ. Προϊόντα Δανεισμού Τίτλων (stock repo - stock reverse repo)
Εδώ μιλάμε για δανεισμό μετοχών. Ο επενδυτής Γ, που δεν σκοπεύει να πουλήσει τις μετοχές του, τις δανείζει προσωρινά στον επενδυτή Δ, έναντι ενός σταθερού μηνιαίου αντιτίμου (stock lending - repo). Ο επενδυτής Δ δέχεται τον δανεισμό (stock borrowing - reverse repo) επειδή προσδοκά ότι θα έχει όφελος από το "παιχνίδι" που θα κάνει με τις συγκεκριμένες μετοχές για όσο διάστημα διαρκεί ο δανεισμός.

IV. Δικαιώματα Προαίρεσης (options)
Φανταστείτε ένα Προθεσμιακό Συμβόλαιο ή ένα Συμβόλαιο Μελλοντικής Εκπλήρωσης όπου ο αγοραστής έχει το δικαίωμα (και όχι την υποχρέωση) να ολοκληρώσει την αγορά κατά την λήξη τού συμβολαίου ενώ ο πωλητής είναι υποχρεωμένος να συμμορφωθεί με οποιαδήποτε απόφαση του αγοραστή. Κάτι παρόμοιο γίνεται και στο ποδόσφαιρο, όπου μια ομάδα παίρνει κάποιον παίκτη ως δανεικό για έναν χρόνο αλλά στο σχετικό συμβόλαιο υπάρχει "οψιόν" αγοράς του (αν θέλει, όταν λήξει το συμβόλαιο δανεισμού μπορεί αν τον αγοράσει έναντι ενός συμφωνηθέντος τιμήματος). Επειδή στα options ο μόνος που αναλαμβάνει ρίσκο είναι ο πωλητής, ο αγοραστής υποχρεούται στην καταβολή ενός ασφαλίστρου κινδύνου, το οποίο χάνει αν δεν υλοποιήσει το συμβόλαιο. 

Αν όσα είπαμε ως εδώ σας φαίνονται περίπλοκα, σκεφτείτε πόσο περισσότερο περίπλοκες (άρα και πολύ πιο επικίνδυνες) είναι οι περιπτώσεις όπου το παράγωγο προϊόν έχει ως υποκείμενο κάποιο άλλο παράγωγο. Δηλαδή, εδώ έχουμε παράγωγο παραγώγου (όποιος αναγνώστης έχει προχωρημένες γνώσεις μαθηματικών, ίσως μπορεί να αντιληφθεί για τι πράγμα μιλάμε). Ακόμη, σκεφτείτε ότι ένα παράγωγο προϊόν μπορεί να περιλαμβάνει πολλά υποκείμενα προϊόντα, κάποιων εκ των οποίων αναμένεται μείωση τιμής και κάποιων αύξηση.

Τέλος, θυμηθείτε ότι σ' αυτή την θεοσκότεινη και εξαιρετικά ρισκαδόρικη αγορά παίζονται ποσά που αντιστοιχούν μέχρι και στο εικοσαπλάσιο του ετησίως παραγόμενου παγκόσμιου πλούτου. Σ' αυτή την αγορά, υπολογίζεται ότι μόνο οι δέκα μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου έχουν τοποθετήσει ποσά που υπερβαίνουν τα 230 τρισεκατομμύρια δολλάρια. Αν αυτό δεν συνιστά πραγματική βόμβα στα θεμέλια του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, δεν ξέρω τι άλλο συνιστά.


Ας κλείσουμε το σημερινό μας σημείωμα με δυο ιστοριούλες:

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν μια μεγάλη τράπεζα, η οποία ανέλαβε να βοηθήσει μια μικρή ευρωπαϊκή χώρα να μπει στην ευρωζώνη. Η τράπεζα έκανε ό,τι μπορούσε και, τελικά, ο στόχος επετεύχθη. Μόνο που η τράπεζα δεν ήταν καθόλου σίγουρη πως όσα είχε κάνει τα είχε κάνει καλά. Έτσι, προκειμένου να αντισταθμίσει τους κινδύνους που είχε αναλάβει, έφτιαξε ένα παράγωγο προϊόν, το οποίο θα απέδιδε κέρδη σε περίπτωση που η αξία των ομολόγων εκείνης της χώρας θα έπεφτε. Με τις προμήθειες που μάζεψε κι από τις δυο δουλειές, η τράπεζα θα έβγαινε κερδισμένη ό,τι κι αν γινόταν.

Μια άλλη φορά κι έναν άλλο καιρό, ήταν μια άλλη μεγάλη τράπεζα, η οποία ανέλαβε την διαχείριση των μετοχών μιας εταιρείας που προσδοκούσε να γίνει μεγάλη. Προκειμένου να κάνει καλά την δουλειά της, η τράπεζα φρόντισε να διαφημίσει (και, κατ' επέκταση, να προωθήσει στους πελάτες της) τις μετοχές της εταιρείας. Επειδή, όμως, η τράπεζα κατά βάθος ήξερε πως η εταιρεία δύσκολα θα γινόταν μεγάλη, φρόντισε (μέσω κάποιας θυγατρικής της, φυσικά) να εκδώσει ένα παράγωγο προϊόν, το οποίο "στοιχημάτιζε" ότι οι πολυδιαφημισμένες μετοχές θα πήγαιναν φούντο. Με τις προμήθειες που μάζεψε κι από τις δυο δουλειές, η τράπεζα θα έβγαινε κερδισμένη ό,τι κι αν γινόταν.

Και ζήσαν οι κεφαλαιοκράτες καλά κι εμείς χειρότερα, όπως πάντα...

Stress test: μυστικά και ψέμματα ...και κάποιες αλήθειες (4)

Στα προηγούμενα σημειώματα είδαμε το γιατί και το πώς οι "αυστηροί" ελεγκτές τής Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αφήνουν τις διάφορες τράπεζες να "μαγειρεύουν" τα δεδομένα βάσει των οποίων προσδιορίζονται οι διάφοροι δείκτες. Σήμερα θα ολοκληρώσουμε το μικρό μας αφιέρωμα, ρίχνοντας μια ματιά στο πώς γίνονται οι περίφημες δοκιμασίες αντοχής (ή stress test, επί το... ελληνικώτερον!)

Είπαμε στο πρώτο σημείωμα ότι αυτές οι δοκιμασίες αντοχής θυμίζουν τις "ασκήσεις επί χάρτου" που κάνει ο στρατός. Ουσιαστικά, δηλαδή, αναζητούν απάντηση σε ερωτήματα του τύπου "τί θα γίνει, αν...". Στην περίπτωση των τραπεζών, οι δοκιμασίες αντοχής βάζουν στο τραπέζι ορισμένα δυσμενή σενάρια και μελετούν τους δημιουργούμενους κραδασμούς.

Ας πάρουμε, για παράδειγμα το σενάριο ότι η οικονομία τής χώρας θα σημειώσει νέα ύφεση 2%. Σε μια τέτοια περίπτωση, ορισμένα από τα δάνεια που έχει χορηγήσει η τράπεζα είναι δεδομένο ότι θα "κοκκινήσουν". Το ερώτημα είναι πόσα. Αν η τράπεζα έχει δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 100 / 1000 (δηλαδή 10%) και εκτιμάται ότι θα "κοκκινήσουν" δάνεια 50 (τα οποία, φυσικά, θα καλυφθούν από τα ίδια κεφάλαια της τράπεζας), ο δείκτης θα γίνει 50 / 950 (δηλαδή 5,26%), γεγονός που σημαίνει ότι η τράπεζα έχει πρόβλημα.

Κάτι τέτοιο έγινε στην πράξη. Μόνο που οι τράπεζές μας πήγαν στα test με "μαγειρεμένους" τους παρονομαστές των δεικτών τους, έτσι ώστε η "αντοχή" τους να μη πέσει κάτω από το 8%, το οποίο είπαμε ότι συνιστά όριο ασφαλείας. Παρ' όλα αυτά, οι ελεγκτές φρόντισαν να βοηθήσουν κι αυτοί όσο μπορούσαν. Και για να το πούμε στην γλώσσα των μαθητών: οι ελεγκτές φρόντισαν να βάλουν εύκολα θέματα.

Πράγματι, δοκιμάστηκε η αντοχή των τραπεζών απέναντι στο ενδεχόμενο νέας ύφεσης. Μόνο που το σενάριο της δοκιμασίας δεν είχε πουθενά μια παράμετρο σχετική με ενδεχόμενο νέου "κουρέματος", παρ' ότι πρόκειται για ενδεχόμενο που βρίσκεται ακόμη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Φυσικά, η ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία (Ντάισενμπλουμ, Σώυμπλε κλπ) φρόντισε έγκαιρα να καλύψει τους ελεγκτές, με απανωτές δηλώσεις ότι "η ελληνική οικονομία δεν έχει ανάγκη από καινούργιο κούρεμα", "εκείνο που προέχει τώρα είναι η επιτάχυνση των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων κι όχι ένα νέο κούρεμα" κλπ.

Επίσης, ο έλεγχος δεν έλαβε υπ' όψη του αυτό που αντιλαμβάνεται και ο τελευταίος πολίτης αυτής της χώρας. Ότι, δηλαδή, το διαθέσιμο εισόδημα των ελλήνων βαίνει διαρκώς μειούμενο, λόγω αφ' ενός μεν της συνεχούς μείωσης της αμοιβής τής εργασίας αφ' ετέρου δε της υψηλής φορολόγησης. Όπως γνωρίζει ο οποιοσδήποτε πρωτοετής φοιτητής οικονομικών, η μείωση του διαθεσίμου εισοδήματος των πολιτών δημιουργεί έντονες αποπληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες εν συνεχεία πλήττουν την δυνατότητα τόσο των ιδιωτών όσο και -κυρίως- των επιχειρηματιών να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους. Άλλωστε, αυτός ο τρόμος τού αποπληθωρισμού είναι που έχει οδηγήσει την ΕΚΤ σε δραστική μείωση των επιτοκίων της, ελπίζοντας ότι έτσι θα αυξήσει την κυκλοφορία τού χρήματος και θα φρενάρει την μείωση των τιμών.

Ακόμη, ο έλεγχος δεν έδειξε την παραμικρή αυστηρότητα ως προς την αποτίμηση του κινδύνου των "ρισκαδόρικων" τοποθετήσεων των τραπεζών. Λες και ξαφνικά οι τραπεζίτες συνετίστηκαν και έπαψαν να "τζογάρουν" σε προϊόντα αμφίβολης αξίας, σε παράγωγα, σε παράγωγα παραγώγων κλπ. Πάνω σ' αυτό το τελευταίο θα προσθέσω δυο λόγια και θα ολοκληρώσω.

Κατ' αρχάς, ας πούμε με δυο λόγια τι είναι τα παράγωγα. Η αγορά μιας μετοχής συνιστά επένδυση. Ο στοιχηματισμός ότι μέσα σε μια δεδομένη χρονική περίοδο η τιμή αυτής της μετοχής θα ανέβει, συνιστά τζόγο. Η "συσκευασία" μερικών μετοχών, όπου άλλες αναμένεται να πέσουν κι άλλες να ανέβουν, αποτελεί παράγωγο. Αν σας ήρθε στο μυαλό η εικόνα ενός δελτίου "Πάμε Στοίχημα", δεν είσαστε πολύ μακρυά από την πραγματικότητα. Και τώρα, παρακαλώ την προσοχή σας:

Με δεδομένα ότι (α) το παγκόσμιο ΑΕΠ (δηλαδή, ο πλούτος που παράγουν οι εργαζόμενοι όλου του μάταιου τούτου κόσμου) εκτιμάται σε 70 τρισεκατομμύρια και (β) το συνολικό δημόσιο χρέος όλων των χωρών του πλανήτη ανέρχεται σε 190 τρισεκατομμύρια, μπορείτε να μαντέψετε πόσο είναι το ύψος των ποσών που τζογάρονται παγκοσμίως σε παράγωγα; Προσέξτε: δεν μιλάμε για ποσά που παίζονται στα χρηματιστήρια αξιών ή εμπορευμάτων, για καταθέσεις προθεσμίας, για επενδύσεις σε αμοιβαία κεφάλαια κλπ. Το ερώτημα αφορά τα ποσά που παίζονται μόνο σε παράγωγα.

Για να μη ταλαιπωρείστε άδικα, θα σας δώσω την απάντηση. Φυσικά, στον "γκρίζο" κόσμο των παραγώγων (όπου κάνουν χοντρό παιχνίδι μαύρο χρήμα, υπεράκτιες εταιρείες κλπ), οι αποτιμήσεις δεν είναι εύκολες. Πάντως, εκτιμάται ότι παγκοσμίως η αξία των παραγώγων ξεπερνάει τα εξακόσια τρισεκατομμύρια ενώ δεν αποκλείεται να προσεγγίζει και το ενάμισυ τετράκις εκατομμύριο!

Ευτυχώς, όπως κατέδειξαν περηφανώς οι πρόσφατες δοκιμασίες αντοχής, οι ευρωπαίοι τραπεζίτες χαρακτηρίζονται από εξαιρετική σοβαρότητα και δεν παίρνουν μέρος σε τέτοια επικίνδυνα παιχνίδια...


Άσχετο υστερόγραφο: Πώς το είπε εκείνο το ωραίο ο Σταύρος Θεοδωράκης; "Δεν τίθεται ζήτημα αναδιανομής τού πλούτου διότι δεν υπάρχει πλούτος" δεν είπε; Μάλιστα...

Stress test: μυστικά και ψέμματα ...και κάποιες αλήθειες (3)

Λέγαμε τις προάλλες για τα διάφορα κόλπα που μηχανεύονται οι τράπεζες, προκειμένου να δείξουν προς τα έξω μια υγιή οικονομική κατάσταση, η οποία απέχει -λιγώτερο ή περισσότερο- από την πραγματικότητα. Είπαμε δε αρκετά για τον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας και για το πώς οι τράπεζες τον επηρεάζουν προς το συμφέρον τους. Σήμερα, ας προσθέσουμε δυο τρία πραγματάκια ακόμη.

Πρώτα-πρώτα, ας δούμε γιατί αυτός ο δείκτης έχει τόση σπουδαιότητα. Όπως εξηγήσαμε ήδη, ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας συνίσταται σε ένα κλάσμα, το οποίο έχει ως αριθμητή το σύνολο των ιδίων κεφαλαίων τής τράπεζας και ως παρονομαστή το σύνολο των δανείων που έχει χορηγήσει. Για την ακρίβεια, όμως, ο παρονομαστής δεν περιλαμβάνει μόνο δάνεια (τουλάχιστον, όπως καταλαβαίνει την έννοια "δάνειο" ο κάθε απλός άνθρωπος). Προσέξτε:

Ως γνωστόν, οι τράπεζες χορηγούν δάνεια ύψους πολλαπλάσιου των κεφαλαίων τους, επειδή δανείζουν όχι μόνο τα δικά τους κεφάλαια αλλά και τις καταθέσεις των πελατών τους. Έτσι, αν για οποιονδήποτε λόγο (π.χ. εσωτερική αναταραχή, πόλεμος κλπ) οι πελάτες σπεύσουν να σηκώσουν τις καταθέσεις τους, η τράπεζα δεν θα έχει ρευστό για να τους ικανοποιήσει.

Εκτός από δάνεια, όμως, η τράπεζα εκμεταλλεύεται τις καταθέσεις των πελατών της με πολλούς άλλους τρόπους. Για παράδειγμα: αγοράζει κρατικά ομόλογα, επενδύει στην παράλληλη αγορά, ανοίγει θέσεις σε παράγωγα προϊόντα (σκέτος τζόγος) κλπ. Αν κάποια από αυτές τις "επενδύσεις" αποδειχτεί φούσκα και σκάσει, η ζημιά θα πρέπει να καλυφθεί από ίδια κεφάλαια της τράπεζας. Κατ' επέκταση, όλα τα κεφάλαια που η τράπεζα επενδύει σε οποιοδήποτε προϊόν, πρέπει να συνυπολογίζονται στον παρονομαστή τού κλάσματος που προαναφέραμε.

Και τώρα αρχίζουν τα τερτίπια, μεγαλύτερο των οποίων είναι το εξής: η τράπεζα έχει δικαίωμα να μην υπολογίσει στον παρονομαστή τού δείκτη κεφαλαιακής επάρκειάς της τις τοποθετήσεις που θεωρεί σίγουρες και εγγυημένες! Με απλά λόγια: αν η τράπεζα εκτιμά ότι το δάνειο που έχει χορηγήσει σε κάποιον επιχειρηματία είναι σίγουρο πως θα αποπληρωθεί, δεν το μετράει ως "κίνδυνο" και δεν το λογαριάζει στον δείκτη. Αν ρωτήσετε ποιος μηχανισμός είναι υπεύθυνος για να αποφασίσει αν μια τοποθέτηση είναι εγγυημένη ή όχι, η απάντηση είναι απλή: κανένας! Μόνος αρμόδιος γι' αυτό είναι η ίδια η τράπεζα!

Έτσι, λοιπόν, αν η τράπεζα θέλει να δείξει αυξημένη κεφαλαιακή επάρκεια, δεν έχει παρά να "βαφτίσει" ως εγγυημένα μερικά από τα δάνεια που έχει χορηγήσει σε πτωχευμένες επιχειρήσεις ή μερικές από τις ρισκαδόρικες τοποθετήσεις της σε προϊόντα σαν εκείνα τα περίφημα "τοξικά ομόλογα", που γκρέμισαν την Λέμαν Μπράδερς και οδήγησαν στο ξέσπασμα της σημερινής καπιταλιστικής κρίσης.

Μήπως σας φαίνονται απίθανα όλα αυτά; Μήπως αναρωτιέστε πώς είναι δυνατόν να συμβαίνουν τέτοια πράγματα, εφ' όσον οι ελεγκτές τής Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας πρέπει να γνωρίζουν αυτά τα "παιχνίδια"; Σας θυμίζω ότι ο έλεγχος της ΕΚΤ δεν έχει στόχο να "ξεμπροστιάσει" τις "κακές" τράπεζες αλλά να πείσει εσάς ότι οι τράπεζες είναι "καλές" και ότι το σύστημα δουλεύει ρολόι. Κι επειδή αυτό το ιστολόγιο δεν τα πάει καλά με τους αφορισμούς και τις κραυγές, ας δούμε την περίπτωση της "καλής" γερμανικής Ντώυτσε Μπανκ για να καταλάβουμε καλύτερα:

Σύμφωνα με έκθεση που ετοίμασε η ίδια η Ντώυτσε Μπανκ (σελ. 20), την 30/06/2014 η τράπεζα είχε συνολικές τοποθετήσεις ύψους 1.665.410 εκατομμύρια (διαβάστε σωστά το νούμερο: ένα τρισεκατομμύριο εξακόσια εξήντα πέντε δισεκατομμύρια τετρακόσια δέκα εκατομμύρια!) ευρώ, από τα οποία μόλις τα 387.901 εκατομμύρια αφορούσαν δάνεια. Τα υπόλοιπα αφορούσαν τοποθετήσεις σε διάφορα παράγωγα προϊόντα, ομόλογα κλπ, δηλαδή σε ρισκαδόρικα προϊόντα, άσχετα αν ο κίνδυνος ήταν μικρός ή μεγάλος. Πάντοτε σύμφωνα με την εν λόγω έκθεση (σελ. 75), τα ίδια κεφάλαια της τράπεζας ανέρχονταν εκείνη την ημέρα σε 68.401 εκατομμύρια.

Με απλά λόγια: την 30/06/2014, η Ντώυτσε Μπανκ βρέθηκε να έχει τοποθετήσεις πάνω από ενάμισυ τρισεκατομμύριο ενώ τα ίδια κεφάλαιά της μόλις που ξεπερνούσαν τα 68 δισεκατομμύρια. Αν ψάχνετε τον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειάς της, πάρτε κομπιουτεράκι: 68.401 / 1.665.410 = 0,041. Δηλαδή, στις 30/06/2014, η "μεγάλη" και "πανίσχυρη" Ντώυτσε Μπανκ είχε δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας μόλις 4,01% ενώ το αποδεκτό ποσοστό είναι 10% και το ποσοστό ασφαλείας 8%.

Και όμως, τέσσερις μήνες αργότερα, η Ντώυτσε Μπανκ πέρασε τα stress test με περίπατο. Πώς αλλοιώς θα μπορούσε να γίνει; Η ΕΚΤ ήταν αδύνατον να πανικοβάλει τον κόσμο, ανακοινώνοντας ότι αν "κοκκινήσουν" 70 από τα 1.270 δισεκατομμύρια, που η τράπεζα έχει τοποθετήσει σε επικίνδυνα προϊόντα, η Ντώυτσε Μπανκ θα βάλει λουκέτο. Κι αφού οι ελεγκτές άφησαν την Ντώυτσε Μπανκ να "καλιμπράρει" τον παρονομαστή τού δείκτη της, πώς θα μπορούσαν να αρνηθούν στην Άλφα Μπανκ ή στην Πειραιώς να κάνουν το ίδιο;

Το ξέρω ότι σας κούρασα αλλά θα συνεχίσω και αύριο.