Ο "χωρισμός" έγινε… "εξορθολογισμός"

Η είδηση είτε θάφτηκε είτε πέρασε στα "ψιλά" των περισσότερων Μέσων Ενημέρωσης. Ακόμη και στο διαδίκτυο πολύ λίγοι ασχολήθηκαν. Μόνο κάποιες εκκλησιαστικές ιστοσελίδες το σημείωσαν. Κι όμως, το θέμα ήτανε σοβαρό. Ο Αλέξης Τσίπρας, με αφορμή το ταξίδι του στο Άγιον Όρος, αναφέρθηκε και στις σχέσεις κράτους και εκκλησίας. Κι εκεί (όπως γίνεται και σε πολλά άλλα κεντρικά ζητήματα) αποκάλυψε ότι για τον σημερινό ΣυΡιζΑ δεν υπάρχει πλέον η βασική αξιακή θέση της αριστεράς από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα για πλήρη και ουσιαστικό χωρισμό εκκλησίας και πολιτείας .

Ιδού τι ακριβώς είπε ο πρόεδρος του ΣυΡιζΑ: "Εγώ δεν βρέθηκα στο Άγιον Όρος για να κοροϊδέψω, ούτε για να παραπλανήσω κανένα. Μίλησα ειλικρινά, δεν προσποιήθηκα. Αναγνώρισα τη μεγάλη θεσμική και πολιτισμική αξία τού Όρους. Αναγνώρισα τη μεγάλη θεσμική και πολιτισμική αξία ενός πυλώνα τής ορθοδοξίας που είναι το Όρος, σε αυτό που σημαίνει Ελλάδα και ελληνισμός. Και αυτή η αναγνώριση ήταν ειλικρινής. Δεν προσποιήθηκα, δεν έταξα, δεν αξιοποίησα, όπως άλλοι αξιοποιούν για επικοινωνιακούς λόγους τα βαθύτερα προσωπικά τους πιστεύω. Δεν είμαι τέτοιου είδους πολιτικός. Ως εκ τούτου, πρέπει να σας πω ότι η σχέση μας με την εκκλησία είναι μια σχέση ειλικρινής, πράγμα το οποίο μπορεί να μας οδηγήσει σε ουσιαστικά αποτελέσματα. Για τον αναγκαίο εξορθολογισμό των σχέσεων κράτους-εκκλησίας, που θα είναι ευνοϊκός και για το κράτος, προκειμένου να είναι ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος αλλά και για την ίδια την Εκκλησία, ώστε να επιτελέσει με καλύτερους όρους τον σημαντικότατο κοινωνικό ρόλο που έχει".

Παρατήρηση πρώτη: Το αίτημα για χωρισμό κράτους και εκκλησίας  δεν ήταν μόνο θέση του σοσιαλιστικού και κομμουνιστικού κινήματος αλλά μια θέση που εξέφραζε και τις δυνάμεις του αστικού εκσυγχρονισμού. Μια θέση που επιτέλους θα έλυνε μια εκκρεμότητα δεκαετιών και θα σηματοδοτούσε ένα σύγχρονο, όχι σοσιαλιστικό αλλά αστικό κράτος. Μη ξεχνάμε πως στην Γαλλία το ζήτημα αυτό έχει λυθεί ήδη από την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα. Στην Ελλάδα, για να μιλήσουμε μόνο για τα τελευταία 40 χρόνια, υπονομεύθηκε από τις πρώτες κιόλας μέρες της μεταπολίτευσης, όταν αποτελούσε θέση όλων (ακριβώς όλων) των κομμάτων, ακόμη και της καραμανλικής Νέας Δημοκρατίας. Στην συνέχεια, βέβαια, ξεχάστηκε και από το ΠΑΣΟΚ. Τώρα το ξεχνάει και ο ΣυΡιζΑ στο κατώφλι της κυβερνητικής εξουσίας.

Παρατήρηση δεύτερη: Όταν αντικαθιστάς την θέση αρχής για τον χωρισμό με τον γενικόλογο όρο "εξορθολογισμός", σε τί διαφέρεις από τους δικολαβισμούς του Ευάγγελου Βενιζέλου, που μιλούσε για "διακριτούς ρόλους" όταν επιχειρηματολογούσε γιατί δεν είναι αναγκαία η συνταγματική κατοχύρωση του χωρισμού;

Δικαιολογημένα, λοιπόν, μετά από όλα τα παραπάνω, έσπευσαν οι κύκλοι της ιεράς συνόδου, που αποφεύγουν όπως ο διάβολος το λιβάνι οποιαδήποτε κουβέντα για χωρισμό, να εκφράσουν την ικανοποίησή τους για την τοποθέτηση του προέδρου του ΣυΡιζΑ.

Ηθικόν δίδαγμα (όπως μας έλεγαν οι παπάδες σε μας τους παληότερους που περάσαμε -υποχρεωτικά εκείνη την εποχή του ’60- από τα κατηχητικά σχολεία): Ο σκοπός (τα ψηφαλάκια που λένε και στα τηλεοπτικά παράθυρα) δεν δικαιολογεί πάντα τα μέσα!


Υ.Γ. Από τις στήλες του Ημεροδρόμου έχει σχολιασθεί όπως πρέπει η συνάντηση του Αλέξη Τσίπρα με τον πάπα Φραγκίσκο. Μόνο μια παρατήρηση για τους επιτελείς του ΣυΡιζΑ, που όπου σταθούν κι όπου βρεθούν μιλάνε για τον "πάπα των φτωχών", τον "πάπα της ειρήνης" και δεν συμμαζεύεται. Μερικές φορές μοιάζουν σαν να είναι έτοιμοι να τον εντάξουν και στην "συμμαχία του νότου". Κάποιος πρέπει να τους θυμίσει την Ιστορία και το ρόλο του Βατικανού, εκατονταετίες τώρα, ακόμη και πρόσφατα στον διαμελισμό τής Γιουγκοσλαβίας και τους ποταμούς αίματος που χύθηκαν εκεί.  Από την Ιστορία θα μάθουν πως ο ίδιος ο πάπας είναι και τραπεζίτης. Θα μάθουν πως από το 1942 το Βατικανό έχει και την δική του τράπεζα. Μια τράπεζα χωμένη στου κόσμου τις βρομοδουλειές. Μια από αυτές τις βρομοδουλειές είναι και το ξέπλυμα χρήματος, όπως έδειξαν και τα σκάνδαλα που ξέσπασαν στην δεκαετία του ’90. Την συνεργασία των κληρικών τραπεζιτών με τους τζογαδόρους τής εποχής μέσω της αμαρτωλής τράπεζας Banco Amrosiano. Kαι τόσα άλλα για το "άγιο χρήμα", που θα χρειαζόμασταν σελίδες επί σελίδων για να τα περιγράψουμε. Προς το παρόν, θα τους συνιστούσαμε να βρουν τα τεύχη της εποχής (και κυρίως του 1999) του γνωστού περιοδικο Fortune. Όσο για τα πεπραγμένα τού πάπα, καλό είναι να μάθουν και τι έκανε αυτός ως αρχιεπίσκοπος στην Αργεντινή, όταν στη χώρα του υπήρχε στυγνή στρατιωτική δικτατορία. Απλώς εσιώπησε, παρά τις εκκλήσεις των συγγενών των διωκομένων, ακόμη κι όταν ήταν χαμηλόβαθμοι κληρικοί. Ή τι κάνουν τώρα οι υπαγόμενοι σ’ αυτόν κληρικοί στην Ουκρανία. Συνεργάζονται με τους φασίστες και κυνηγούν τους πατριώτες τους εκεί στα ανατολικά της χώρας επειδή απλά και μόνο είναι ρωσσόφωνοι και πολλοί απ’ αυτούς "αιρετικοί" ορθόδοξοι. Κατά τα άλλα εύκολο είναι να κάνεις γενικόλογες διακηρύξεις περί ειρήνης, τραπεζών κλπ.

[Άρθρο του Γιώργου Καραγιάννη στον ιστοτόπο Ημεροδρόμος, 

με μικροδιορθώσεις και υπογραμμίσεις δικές μου.]

Σημείωση ιστολογίου: Δοκιμάστε τα νεύρα σας, παρακολουθώντας ένα εξάλεπτο ντελίριο του μητροπολίτη Κορινθίας Διονυσίου και προσπαθήστε να ανακαλύψετε πώς είναι δυνατόν να επέλθει ο "εξορθολογισμός" στις σχέσεις πολιτείας και εκκλησίας, τον οποίο ευαγγελίζεται ο πρόεδρος του ΣυΡιζΑ.

Ένα τραγούδι για τον Παύλο

Σήμερα συμπληρώνεται ένας χρόνος από την δολοφονία τού Παύλου Φύσσα, η οποία αποκάλυψε το απεχθές πρόσωπο του φασισμού σε όσους στερούνταν ιστορικής μνήμης. Αυτή η δολοφονία, με όλες τις συνταρακτικές λεπτομέρειές της, ξέσκισε κάθε φτηνή δικαιολογία που πάσχιζε να προβάλει το "ανθρώπινο πρόσωπο" του φασισμού ή την "σοβαρότητα" των χρυσαυγητών. Κι είναι αυτή η άνανδρη δολοφονία που μας επιτρέπει σήμερα να είμαστε κατηγορηματικοί: Ναι, όσοι στηρίζουν -είτε με λόγια είτε με ψήφο- την Χρυσή Αυγή δεν είναι παραπλανημένοι, είναι φασίστες.

Για την σημερινή μέρα υπάρχουν πολλά κείμενα που μπορείτε να διαβάσετε στο διαδίκτυο. Εξ άλλου, σήμερα διοργανώνονται αντιφασιστικά συλλαλητήρια σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, στα οποία θα γίνει πολύς λόγος γι' αυτή την μαύρη επέτειο. Το ιστολόγιο διάλεξε έναν διαφορετικό τρόπο για να τιμήσει τούτη την ημέρα: ένα τραγούδι.

Ο φασισμός

Ο φασισμός δεν έρχεται από το μέλλον
καινούριο τάχα κάτι να μας φέρει.
Τι κρύβει μέσ' στα δόντια του το ξέρω,
καθώς μου δίνει γελαστός το χέρι.

Οι ρίζες του το σύστημα αγκαλιάζουν
και χάνονται βαθιά στα περασμένα.
Οι μάσκες του με τον καιρό αλλάζουν,
μα όχι και το μίσος του για μένα.

Το φασισμό βαθιά καταλαβέ τον.
Δεν θα πεθάνει μόνος. Τσάκισέ τον!

Ο φασισμός δεν έρχεται από μέρος
που λούζεται στον ήλιο και στ' αγέρι.
Το κουρασμένο βήμα του το ξέρω
και την περίσσεια νιότη μας την ξέρει.

Μα πάλι θέ ν' απλώσει σαν χολέρα,
πατώντας πάνω στην ανεμελιά σου
και δίπλα σου θα φτάσει κάποια μέρα,
αν χάσεις τα ταξικά γυαλιά σου.

Το φασισμό βαθιά καταλαβέ τον.
Δεν θα πεθάνει μόνος. Τσάκισέ τον!

Στίχοι: Φώντας Λάδης

Σύνθεση: Θάνος Μικρούτσικος 

Ερμηνεία: Μαρία Δημητριάδη

(Από το άλμπουμ "Τραγούδια της λευτεριάς", 1978)

Κοινωνική ασφάλιση: ζήτημα ταξικό

Οι περισσότεροι -ίσως- από μας, τους απλούς ανθρώπους, όταν ακούμε "ασφαλιστικό", δυο πράγματα σκεφτόμαστε αυτομάτως: την σύνταξή μας και την περίθαλψή μας. Κατά τα άλλα, το περιεχόμενο του όρου "ασφαλιστικό" μάς φαίνεται τόσο δυσνόητο ώστε νομίζουμε πως μόνο ειδικοί μπορούν να τον μελετούν και να τον καταλαβαίνουν απόλυτα. Κι όμως, μιλάμε για κάτι που αφορά όχι μόνο κάθε εργαζόμενο αλλά και κάθε πολίτη αυτής της χώρας.

Πράγματι, όταν μιλάμε για Κοινωνική Ασφάλιση, δεν εννοούμε μόνο τις συντάξεις ή τις συνταγές για φάρμακα αλλά όλα τα δικαιώματα που έχουν κατακτηθεί με πολύχρονους αγώνες. Δικαιώματα που άχουν άμεση σχέση με την συνολική προστασία των εργαζομένων όχι μόνο για όσο χρόνο δουλεύουν αλλά και για όσο χρόνο είναι ανίκανοι προς εργασία (είτε λόγω ηλικίας είτε λόγω ατυχήματος ή ασθενείας), ακόμη δε και για όσο χρόνο δεν μπορούν να βρουν δουλειά. Δικαιώματα που συνιστούν ασπίδα προστασίας απέναντι σε ένα σύστημα που καθημερινά τους φθείρει και λογαριάζει την δουλειά τους ως συντελεστή κόστους.

Φυσικά, όταν μιλάμε για δικαιώματα των εργαζομένων μέσα σε ένα καπιταλιστικό περιβάλλον, εξυπακούεται ότι μιλάμε για δικαιώματα που βρίσκονται συνεχώς υπό αμφισβήτηση, μιας και η κατάργησή τους εξυπηρετεί την καλύτερη εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης. Όμως, για τον εργαζόμενο, η Κοινωνική Ασφάλιση ως δικαίωμα αποτελεί το ελάχιστο αντάλλαγμα που μπορεί να απαιτήσει από τον πλούτο που παράγει, πολύ περισσότερο δε αφού ο ίδιος πληρώνει αδρά γι' αυτό.


Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των αστών διαμορφωτών κοινής γνώμης, το ζήτημα της Κοινωνικής Ασφάλισης δεν είναι λογιστικό αλλά ταξικό και, επομένως, δεν προσφέρεται για "κοινωνική συναίνεση" αλλά για μετωπική σύγκρουση. Και πώς μπορεί να γίνει διαφορετικά, αφού το ασφαλιστικό συνιστά για μεν το κεφάλαιο δομικό στοιχείο τής ανταγωνιστικότητάς του για δε τους εργαζόμενους θεμέλιο λίθο τής ζωής τους;

Η άρχουσα αστική τάξη βαφτίζει την ανταγωνιστικότητα (είτε σε περίοδο ανάπτυξης είτε σε περίοδο κρίσης) ως "εθνικό στόχο", για την επίτευξη του οποίου επιβάλλονται συμβιβασμοί, θυσίες, ανοχή και υπομονή σε βάρβαρα μέτρα. Για τους εργαζόμενους, όμως, η ανταγωνιστικότητα του κεφαλαίου δεν μπορεί να είναι "εθνικός στόχος". Για ποιόν λόγο να αποδεχτούν θυσίες και συμβιβασμούς; Για να προστατευθεί η κερδοφορία των κεφαλαίων σε βάρος τους;

Μας λένε ότι οι νέες μεταρρυθμίσεις (δηλαδή, οι ανατροπές) που σχεδιάζονται στο ασφαλιστικό, αποσκοπούν στον εξορθολογισμό τού συστήματος, στην κάλυψη των λαϊκών αναγκών και στην εξάλειψη των αδικιών. Πρόκειται για καραμπινάτα ψεύδη και για χοντροκομμένη προπαγάνδα. Στον καπιταλιστικό κόσμο, όλες οι ανατροπές στην Κοινωνική Ασφάλιση έχουν ως στόχο την παραπέρα απομείωση της τιμής τής εργασίας και, συνεπακόλουθα, την ενίσχυση των ιδιωτικών κεφαλαίων που επενδύονται σε τομείς όπως η υγεία, η περίθαλψη, η συνταξιοδοτική κάλυψη και η ασφάλιση γενικώτερα.

Οπως και σε κάθε άλλο ζήτημα που καθορίζει τους όρους πώλησης της εργασίας, έτσι και στο ζήτημα της Κοινωνικής Ασφάλισης, εργαζόμενοι και εργοδότες έχουν αντιτιθέμενα και συγκρουόμενα συμφέροντα. Το κεφάλαιο αντιμετωπίζει την Κοινωνική Ασφάλιση ως στοιχείο κόστους από το οποίο πρέπει να απαλλαγεί για να αυξήσει την κερδοφορία του. Θεωρεί τα ασφαλιστικά δικαιώματα και τις υπηρεσίες υγείας ως δαπάνες. Έτσι, αντιμετωπίζει το ζήτημα λογιστικά. Η επίθεση και οι αντεργατικές παρεμβάσεις στο ασφαλιστικό (ειδικά κατά τα τελευταία 25 χρόνια) αποδεικνύουν πως πάντοτε η διάλυση της Κοινωνικής Ασφάλισης βρισκόταν στο στόχαστρο της αστικής τάξης και η σοβούσα καπιταλιστική κρίση απλώς επιτάχυνε τις εξελίξεις.

Μιλάνε πολλοί για την κατάντια των ασφαλιστικών ταμείων, προκειμένου να δικαιολογήσουν τις όποιες αντιλαϊκές παρεμβάσεις. Μα για τα ελλείμματα που επικαλούνται, δεν φταίνε οι εργάτες! Δεν είναι αυτοί που έσπρωξαν τις εισφορές τους στη στερέωση του καπιταλιστικού συστήματος στη χώρα μας από το 1950 έως σήμερα ή στο τζογάρισμα του χρηματιστηρίου και στα δομημένα ομόλογα. Δεν ήταν επιλογή τους το πρόσφατο "κούρεμα" των αποθεματικών. Η αλήθεια είναι πως τα ασφαλιστικά ταμεία καταληστεύθηκαν και τα σημερινά τους ελλείμματα έχουν μετατραπεί σε πλεονάσματα κάποιων άλλων.

Επίσης, δεν αποτελούν επιλογή των εργαζομένων η ανεργία, η ανασφάλιστη εργασία, τα χαμηλά μεροκάματα, οι ελαστικές σχέσεις εργασίας κλπ, φαινόμενα και πρακτικές που επιφέρουν πλήγματα στα οικονομικά των ασφαλιστικών ταμείων. Κανένας εργάτης δεν επέλεξε να είναι άνεργος και στις ουρές των ΟΑΕΔ, να "ωφελείται" σε πεντάμηνα κακοπληρωμένα προγράμματα ή να δουλεύει "μαύρα", χωρίς δικαιώματα και με μισθούς των 200 και 300 ευρώ. Όλα αυτά αποτελούν επιλογές εκείνων που σήμερα κατηγορούν τους εργαζόμενους, καλώντας τους σε νέες θυσίες με ακόμη πιο βάρβαρα μέτρα.


Σε τελική ανάλυση, οι εργαζόμενοι όχι μόνο δεν οφείλουν να απολογηθούν για τίποτε αλλά πρέπει να περάσουν στην αντεπίθεση. Δεν τους πάει ο ρόλος τού "και κερατάς και δαρμένος". Αν ολιγωρήσουν ή αν συμβιβαστούν με "το μικρότερο κακό", το κεφάλαιο δεν τό 'χει σε τίποτε να επαναφέρει ως και την παιδική εργασία προκειμένου να αυξήσει την κερδοφορία του. Στο κάτω-κάτω, με τόση πρόοδο που σημειώνει η ανθρωπότητα, είναι αφύσικο να μένουμε αδρανείς μπροστά στην κατάλυση δικαιωμάτων που διεκδικούνταν -και κατακτούνταν- τον 19ο αιώνα.



Σημείωση: Το σημερινό κείμενο γράφτηκε εν θερμώ και με έντονη αηδία από την προστυχιά με την οποία κυβέρνηση και ΜΜΕ στρώνουν τον δρόμο για το επόμενο χτύπημα στην Κοινωνική Ασφάλιση. Δυστυχώς, πολλοί θα πειστούν ότι για τις νέες κατακεφαλιές που θα δεχτούν, θα ευθύνεται η κόρη δικαστικού που έπαιρνε σύνταξη χωρίς να την δικαιούται...

Η βιομηχανία συμβούλων και η αχρηστία τους

Η μετ' επαίνων και ευχαριστιών (τυπικών, θα μου πείτε) αποχώρηση του κ. Χαρδούβελη από την Eurobank, στην οποία διετέλεσε  οικονομικός σύμβουλος και επικεφαλής του τμήματος Οικονομικών Μελετών για δεκατέσσερα συναπτά έτη από το 2000, για να αναβαθμιστεί σε Υπουργό Οικονομικών, σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως και με εύστοχο τρόπο στο διαδίκτυο, χωρίς να βρεθεί μια λογική  εξήγηση (πέραν της διαπλοκής) για το πώς το ελληνικό κράτος έρχεται να εμπιστευτεί την αποτροπή της χρεωκοπίας της χώρας σε ένα στέλεχος το οποίο συνεισέφερε τα μάλα στη χρεωκοπία μιας μεγάλης και πάλαι ποτέ ελπιδοφόρας τράπεζας. Κι αν και οι άλλες τρεις αδελφές της χρεωκόπησαν ταυτόχρονα, η χρεωκοπία της Eurobank ήταν η πιο μεγαλειώδης.

Αρκετές φορές έτυχε ν' αναρωτηθώ από δημοσιεύματα, πώς συμβαίνει διάφορα μεγαλοστελέχη να απολύονται από μια επιχείρηση λόγω χαμηλών επιδόσεων και την άλλη στιγμή να προσλαμβάνονται από μια άλλη για να την ανατάξουν με τις ίδιες ή καλύτερες αμοιβές. Από πού να πηγάζει άραγε αυτή η αισιοδοξία; Από ποιά λογική διαδικασία;

Αν είμαστε σίγουροι για τον Φραντσέσκο Σκεττίνο, τον πλοίαρχο του Costa Concordia, ότι κανείς δεν πρόκειται να του ξαναεμπιστευτεί πηδάλιο (γι' αυτό και τό 'ριξε στις διαλέξεις), πώς είμαστε σίγουροι ότι, παρά τις διαλέξεις, δεν θα βρεθεί κάποιος διεθνής οργανισμός να εμπιστευτεί στον ΓΑΠ την διοίκησή του; Τί είναι αυτό που καθορίζει ότι ο Φραντσέσκο Σκεττίνο δεν θα ξαναβρεί δουλειά, ενώ ο Γκίκας Χαρδούβελης βρίσκει και ο ΓΑΠ θα βρει, αν το θελήσει;

Η τυχαιότητα αγαπητοί μου, η τυχαιότητα.

Οποιοσδήποτε γνωρίζει ότι το να φτάσει ένα καράβι στον προορισμό του με ασφάλεια, δεν αποτελεί θέμα τύχης αλλά δεξιοτήτων, εμπειρίας, συγκρότησης, πρόβλεψης κινδύνων και ικανότητας αντιμετώπισης και γι' αυτό δεν συγχωρεί τα ναυάγια και τους καπετάνιους που τα φουντάρουν. Ενδόμυχα, όμως, φαίνεται ότι έχει συμφωνηθεί η διοίκηση, το μάνατζμεντ μιας τράπεζας, μιας επιχείρησης, ενός οργανισμού, μιας χώρας, παρά τα παραφερνάλια και τη θεοποίηση που  συνοδεύουν τους μάνατζερ και τους συμβούλους να μην αποτελεί θέμα σπουδών και ικανότητας που να συνδέονται αναλογικά με συγκεκριμένα αποτελέσματα, αλλά τύχης. Αν ένας σύμβουλος ή ένας μάνατζερ δεν κατορθώνει να φέρει κέρδη την μια φορά, μπορεί κάλλιστα να φέρει μια επομένη. Η εναλλαγή στα επιτελεία των εταιριών μοιάζει τότε σαν εξορκισμός στη θεά τύχη, με την προσδοκία ότι, δεν μπορεί, κάποιος καινούργιος θα υπάρξει που θα φέρει το σημάδι της.

Κι επειδή δεν υπάρχει κάτι άλλο που να μετράει παρά η τύχη, γι' αυτό τον λόγο παρατηρείται και υπερπληθωρισμός στο επάγγελμα του μάνατζερ ή του συμβούλου, μιας κι ο πάσα είς θρασύς μπορεί να καυχηθεί ότι αυτός είναι ο τυχερός, αρκεί να του δοθεί η ευκαιρία να δοκιμάσει.

Πέρα από τις εξυπνάδες, θέλετε φαντάζομαι και πειστήρια. Θα τα έχετε.

Δεν χωράει αμφιβολία ότι οι συμβουλευτικές εταιρίες παίζουν έναν ιδιαίτερο ρόλο στην παγκόσμια οικονομική τάξη. Και στην ελληνική, φυσικά. Ρίξτε μόνο μια ματιά στο χορό των συμβούλων που στροβιλίζονται γύρω από το ΤΑΙΠΕΔ. Όπως ανέφερε ο κ. Σταικούρας, μόνο την περίοδο Ιούλιος 2011-Μάρτιος 2012, το σύνολο των αμοιβών και εξόδων που καταβλήθηκαν σε συμβούλους για την "αξιοποίηση" των περιουσιακών του στοιχείων, ανέρχεται σε 6,9 εκατ. ευρώ. Και τα αποτελέσματα είναι επιεικώς πενιχρά. Ευτυχώς, δηλαδή. Επίσης, με το ποσό των 5,7 εκατ. ευρώ θα πληρωθούν από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων οι νομικοί, οικονομικοί και τεχνικοί σύμβουλοι του ελληνικού δημοσίου για τις υπηρεσίες που προσέφεραν στην αναδιάρθρωση των συμβάσεων παραχώρησης για την κατασκευή των νέων οδικών αξόνων. Αυτά είναι δυο μόνο τυχαία παραδείγματα για το πόσο έχουν εισχωρήσει οι σύμβουλοι στους προυπολογισμούς της χώρας μας.

Οι Financial Times αναφερόμενοι απαξιωτικά σε σειρά άρθρων τους στην βιομηχανία συμβούλων, σημειώνουν ότι απασχολεί παγκοσμίως περί τα 3 εκατομμύρια και ότι γεννά έσοδα περί τα 300 δισ. δολλάρια. Για το 2011 ενδεικτικά, οι εταιρίες συμβούλων στις ΗΠΑ παρείχαν επενδυτικές συμβουλές για κεφάλαια ύψους 13 τρισ. δολλαρίων, ενώ παγκοσμίως το ποσό αυτό εκτιμάται στα 25 τρισ. δολλάρια.

Παρά τα δισεκατομμύρια, όμως, που ρίχνουν οι εταιρίες και τα ασφαλιστικά ταμεία στις συμβουλευτικές εταιρίες, οι συμβουλές κάθε άλλο παρά χρήσιμες αποβαίνουν. Σύμφωνα με έρευνα του Oxford University’s Said Business School, οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 1999-2011 κατόπιν υπόδειξης των συμβούλων απέφεραν λιγώτερα κέρδη (συγκεκριμένα κατά 1.1% ετησίως) απ' ότι αν οι συμβουλές τους είχαν αγνοηθεί. Τα αποτελέσματα αυτά βασίστηκαν στην ανάλυση των 29 μεγαλύτερων συμβουλευτικών εταιριών, οι οποίες αντιστοιχούν στο 90% της αγοράς. Δηλαδή, όχι μόνο δεν κατάφεραν να πάρουν τις αποδόσεις της αγοράς, οι οποίες κατά το κυρίαρχο νεοκλασσικό υπόδειγμα ακολουθούν την κατανομή του τυχαίου περιπάτου με μέση τιμή το μηδέν, αλλά επιπλέον κατόρθωσαν το ακατόρθωτο, να πάρουν δηλαδή ακόμα μικρότερες. Κι αυτό, ακριβοπληρώνοντάς τες.

Πώς έγινε λοιπόν και οι σύμβουλοι, παρά την αποδεδειγμένη ανεπάρκειά τους, μας κάθησαν στον σβέρκο ως πολύτιμοι και αναντικατάστατοι; Η επίσημη εξήγηση είναι ότι οι σύμβουλοι δρουν κάπως σαν αποδιοπομπαίοι τράγοι, για να μπορεί η διοίκηση μιας εταιρίας να απεκδύεται των ευθυνών της και να μεταβιβάζει τη δική της ανεπάρκεια-ατυχία σε κάποιους άλλους άτυχους-ανεπαρκείς. Η ανεπίσημη εξήγηση, αυτή που ποτέ δεν λέγεται φωναχτά, είναι ότι οι σύμβουλοι σε κάποιες (πολλές-λίγες) περιπτώσεις είναι για να δρουν ως οι μεσάζοντες στις μίζες.

[Από το ιστολόγιο Cynical]

Κόκκινα δάνεια και τοξικά ομόλογα

Πριν προχωρήσουμε στο σημερινό κείμενο, καλό θα ήταν ο αναγνώστης να "φρεσκάρει" λίγο όσα είχαμε πει πριν δυόμισυ χρόνια από τούτην εδώ την γωνιά για τα δομημένα ομόλογα ("Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 75. Οι οίκοι αξιολόγησης και τα δομημένα ομόλογα "), επειδή φαίνεται ότι η ιστορία πρόκειται να επαναληφθεί πολύ σύντομα.


Προ ολίγων ημερών, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πήρε μια "ιστορική" (σύμφωνα με τον διοικητή της Μάριο Ντράγκι) διπλή απόφαση, προκειμένου να αυξήσει την ρευστότητα των τραπεζών και, κατ' επέκταση, να επιταχύνει την κυκλοφορία τού χρήματος, με στόχο να βοηθήσει την πανευρωπαϊκά αναζητούμενη ανάπτυξη. Πρώτον, μείωσε το επιτόκιο δανεισμού σε 0,05% (δίνοντας πλέον σχεδόν τζάμπα δανεικά) και το επιτόκιο καταθέσεων σε -0,20% (δηλαδή, για να καταθέσεις χρήματα στην ΕΚΤ θα πρέπει να πληρώνεις κι από πάνω!), καθιστώντας απαγορευτικό το "παρκάρισμα" κεφαλαίων. Δεύτερον -και απείρως σημαντικώτερο-, προανήγγειλε την αγορά τίτλων καλυπτόμενων από περιουσιακά στοιχεία. Ας προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε τι σημαίνει αυτό το τελευταίο.

Ως γνωστόν, η ΕΚΤ "μειονεκτεί" έναντι των άλλων ανταγωνιστικών της κεντρικών τραπεζών (Fed, Bank of Japan, Bank of England κλπ) επειδή η ΕΚΤ δεν επιτρέπεται να κάνει έκδοση χρήματος, όπως εκείνες. Ενώ, δηλαδή, η ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ (η Fed) μπορεί να τυπώνει δολλάρια όποτε οι καταστάσεις και οι συγκυρίες το απαιτούν, η ΕΚΤ δεν μπορεί. Και για να το πούμε διαφορετικά: σε σύγκριση με την ΕΚΤ, η Fed μπορεί να ασκήσει νομισματική πολιτική πολύ ευκολώτερα.

Αφού, λοιπόν, η ΕΚΤ δεν μπορεί να τυπώσει καινούργιο χρήμα, έπρεπε να βρεθεί άλλος τρόπος για να αυξηθεί η ρευστότητα των υπ' αυτήν τραπεζών. Κι ο τρόπος αυτός βρέθηκε στην αγορά τίτλων. Στην "Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού" είχαμε εξηγήσει αναλυτικά το πώς διογκώθηκε η τραπεζική φούσκα, η οποία οδήγησε στην σοβούσα παγκόσμια καπιταλιστική κρίση με το σκάσιμό της. Ας δούμε τώρα πώς η απόφαση της ΕΚΤ μάς οδηγεί στην επανάληψη της ιστορίας.

Χρόνια τώρα (κυρίως από τότε που καταργήθηκε ο Νόμος Class-Steagall) οι τράπεζες τιτλοποιούν τα δάνεια που χορηγούν. Μαζεύουν, δηλαδή, τα δάνεια που έχουν χορηγήσει, τα φτιάχνουν ομόλογα και τα πουλάνε. Με τον τρόπο αυτό εξουδετερώνουν την πιθανότητα χασούρας από κάποια δάνεια που δεν θα εξυπηρετηθούν, εφ' όσον μέσα στα ομόλογα που στήνουν, "χωνεύουν" και τα επικίνδυνα δάνεια μαζί με τα καλά. Αυτή η τακτική έχει δυο βασικές επιπτώσεις. Πρώτον, οι τράπεζες χορηγούν δάνεια δίχως πολλούς ελέγχους και δίχως πολλούς ενδοιασμούς, εφ' όσον ξέρουν πως κάποιο ομόλογο θα φτιαχτεί για να σπρώξουν όσα "σκουπίδια" μαζέψουν. Δεύτερον... προσέξτε:

Ποιοί αγοράζουν αυτά τα ομόλογα; Μα... οι τράπεζες! Αφού οι μέτοχοι των τραπεζών θέλουν υψηλά και γρήγορα κέρδη, οι διοικήσεις τους δεν έχουν αντίρρηση να "επενδύσουν" σε τέτοια ομόλογα, χάρη στα οποία εισπράττουν και συγχαρητήρια και μπόνους (φυσικά!). Μόνο που με τόση σαβούρα που τιτλοποιείται, έχει χαθεί ο μπούσουλας. Παναπεί, έχει χαθεί η διατραπεζική εμπιστοσύνη. Από την στιγμή που μια τράπεζα ξέρει πόσα σκουπίδια έχει σπρώξει στα δικά της ομόλογα, είναι λογικό να υποψιάζεται ότι και οι άλλες τράπεζες κάνουν το ίδιο. Αποτέλεσμα: αυτά τα δομημένα (ή τοξικά, όπως θέλετε πείτε τα) ομόλογα μένουν αδιάθετα. Για παράδειγμα, σήμερα υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση ομόλογα συνολικού ύψους κάπου στο ενάμισυ τρισεκατομμύριο αλλά περισσότερα από τα μισά παραμένουν απούλητα.

Παρένθεση. Λένε πως σήμερα οι τράπεζες είναι πνιγμένες στα κόκκινα δάνεια. Ας παραβλέψουμε το ότι η ευθύνη για την ύπαρξη αυτών των δανείων ανήκει αποκλειστικά στις ίδιες τις τράπεζες που τα χορήγησαν δίχως μέτρο και δίχως έλεγχο. Όμως, πρέπει να πούμε ότι κόκκινα δάνεια υπήρχαν πάντα. Απλώς, εκτός καπιταλιστικής κρίσης, οι τράπεζες είχαν την δυνατότητα να τα ξεφορτωθούν μέσω της τιτλοποίησής τους. Πάντοτε θα βρισκόταν κάποιος να τα αγοράσει (π.χ. ένα ασφαλιστικό ταμείο). Άρα το πρόβλημα με τα κόκκινα δάνεια δεν είναι η ύπαρξή τους αλλά η δυσκολία στο ξεφόρτωμά τους. Κλείνει η παρένθεση.

Εδώ είναι που έρχονται να επέμβουν ο Ντράγκι με την ΕΚΤ. Αφού δεν έχουν την δυνατότητα να τυπώσουν φρέσκο χρήμα, βρίσκουν άλλον τρόπο για να σπρώξουν ρευστό στις τράπεζες: αγοράζουν τα σκουπίδια τους! Στόχος είναι, βεβαίως, η αύξηση τής τραπεζικής ρευστότητας να λειτουργήσει ως αύξηση της χρηματοδότησης επενδύσεων ώστε να έρθει -επί τέλους!- η ποθούμενη ανάπτυξη. Η επίτευξη αυτού του στόχου είναι συζητήσιμη. Εκείνο που δεν είναι συζητήσιμο είναι ότι αυτή η επιλογή τής ΕΚΤ θα δημιουργήσει έναν νέο κύκλο τοξικών ομολόγων, πιθανώς μεγαλύτερο από τον προηγούμενο, μιας και θα υπάρχει πλέον σίγουρος αγοραστής.

Δυστυχώς, όμως, τόσο για τον Ντράγκι και την παρέα του όσο και για εκείνους που βλέπουν κάποια αχτίδα ελπίδας στην συγκεκριμμένη πολιτική τής ΕΚΤ, οποιαδήποτε νομισματική πολιτική κι αν ακολουθηθεί και όσο επεκτατική κι αν είναι,  α π ο κ λ ε ί ε τ α ι  να οδηγήσει σε βελτίωση των συνθηκών ζωής των λαϊκών στρωμάτων. Κατ' αρχάς, βλέπουμε πόση "βελτίωση" έχουν δει οι πολίτες των ΗΠΑ ή της Ιαπωνίας, όπου τέτοιες επιλογές εφαρμόζονται χρόνια τώρα. Και, δεύτερον, αυτά τα σκουπίδια που θα ξεφορτωθούν οι τράπεζες, κάποιοι θα κληθούν να τα πληρώσουν. Ποιοί; Έλα ντε!

Σαββατιάτικα (21)

*** (α) Γκίκας: "Ο ΕΝΦΙΑ δεν είναι δικός μου νόμος, δεν θα απολογηθώ γι' αυτόν." *** (β) Τζέρρυ Γιακουμάτος: "Τον νόμο για τις λαϊκές τον βρήκα ψηφισμένο και πρέπει να τον τηρήσω." *** (γ) Κούλης Μικροδράκουλας: "Από την στιγμή που ένας νόμος ψηφίζεται, πρέπει να εφαρμόζεται." *** Οι Κλούβιοι απεφάνθησαν. *** Το ότι ένας κακός ή άδικος νόμος μπορεί και πρέπει να αλλάζει ή να καταργείται δεν μπορούν να το σκεφτούν καν. *** Μάλλον μας κυβερνούν Μπαρμπα-Μυτούσηδες. *** Δεν κατάλαβα το πρόβλημά σας με τις περικοπές στις προληπτικές εξετάσεις. ***

Ποιός βρομάει, Κώστα; Ο Αντώνης ή ο Άνθιμος;

Δηλαδή, αυτοί που έχουν διαγνωστικά κέντρα να γίνουν κλέφτες; *** Τόση διαφήμιση που τους κάνει ο Σκάι να πάει χαμένη; *** Έτσι δεν είναι, μανταμίτσα μου; *** Εμ θες τζάμπα τεστ Παπ, εμ δεν παίρνεις απόδειξη από την μανικιουρίστα. *** Μονά-ζυγά δικά σου, δηλαδή; *** Πώς για; *** Άσε που, αντί για οποιεσδήποτε εξετάσεις, μπορείς πάντα να πας ν' ανάψεις ένα κερί. *** Τόσες θαυματουργές εικόνες υπάρχουν στον τόπο μας. *** Η αμήχανη στιγμή που σκέφτεσαι ότι το τεστ Παπ καταργήθηκε από ένα μουνί. *** Έφυγε από τον αγιασμό ο Γκλέτσος επειδή ο παπάς είπε "νίκας τοις βασιλεύσι". *** Απεπάτησεν η φορβάς εν αλωνίω, Απόστολε! *** Αν έλεγε "τοις ευσεβέσι" θα ήταν όλα καλά, δηλαδή; *** Το αποφάσισα: με τα λεφτά που θα πήγαινα του χρόνου διακοπές, θα πάρω το νέο άι-φον. *** Ελπίζω μόνο να μου δώσουν δώρο την θήκη του. *** Στον γάμο τού Κόκκαλη έστειλαν δώρα ή απλώς βάλανε λεφτά σε φάκελλο; *** Α! ήταν κι ο Γιώργος ο Ακατονόμαστος καλεσμένος στον γάμο αλλά δεν τραγούδησε. *** Κρίμα. *** Χάθηκε η ευκαιρία για άλλη μια δωρεάν συναυλία. *** Αυτό που η άλλη στενοχωριέται επειδή πήρε ενάμισυ κιλό με τσακίζει. *** Και βάζει και το μισό για να με λιώσει τελείως. *** Εγώ όταν λέω πως πήρα, εννοώ από 10 κιλά και πάνω. *** Πόσα μέλη είπαμε πως έχει σήμερα η ΔημΑρ; *** Συγγνώμη που ρωτάω, κυρ-Φώτη, αλλά ο Πανούσης (όχι ο Τζίμης) είπε πως θα φύγουν κι άλλοι και με μπέρδεψε. ***

Λαϊκή καψούρα

Αν δεν μάθω ποια σοβαρή δουλειά θα κάνει η Παναγιωταρέα στην Αμφίπολη, θα σκάσω. *** Μου είπαν ότι δεν είναι εκπρόσωπος τύπου. *** Μηπως είναι εκπρόσωπος τάφου; *** Αδημονώ για μια φωτογραφία τής Άννας με την βοϊδογλειψιά ανάμεσα στις Καρυάτιδες. *** Η καλύτερη απόδειξη ότι ΔΕΝ είμαστε ευθέως απόγονοι των αρχαίων ελλήνων. *** Πάντως, μιλάμε για πολύ κιτς τάφο, ε; *** Σφίγγες μπροστά, Καρυάτιδες πιο πίσω... *** Σε λίγο θα βρούμε τοτέμ τού Μανιτού, αργότερα άγαλμα του Τουτατίς και στο φινάλε βραχογραφίες των Ίνκας. *** Πολύ βλαχονεόπλουτος ο μακαρίτης. *** Τόσα χρόνια στις πίστες η Κατερινούλα και την μεγαλύτερη επιτυχία την έκανε με το "Αναστατώνομαι"; *** Ανακατώνομαι. *** Ρε συ, Αντώνη, αλήθεια είχαμε τον Ιούλιο 2% αύξηση ανεργίας; *** Με είκοσι εκατομμύρια τουρίστες; *** Δεν μπορεί, κάποια χοντρομαλακία κάνει η Ολγάρα, γαμώ το φελέκι μου. *** Φίλιππος -ex Πυξ Λαξ- Πλιάτσικας: "Η κρίση ήταν μεγαλύτερη πριν 30 χρόνια". *** Δεν σου κάθονταν οι γκόμενες τότε, Φίλιππε; *** Αλέξη, επειδή αύριο όλο και σε κάποια εκκλησία βλέπω να πηγαίνεις, θυμήσου: τον σταυρό φιλάμε, όχι τον βασιλικό. ***

Edvard Munch, "Ice Bucket Challenge"

Τελικά, ρε συ Άδωνι, δεν έχω καταλάβει: πρέπει ή δεν πρέπει να γίνουμε Αργεντινή; *** Καιρό έχεις να μας ενημερώσεις σχετικά. *** Προσοχή, δεν είναι πλάκα: κάτοικοι του -φτωχού- νότιου διαμερίσματος της Πάτρας χρησιμοποιούν εφημερίδες επειδή δεν μπορούν να αγοράσουν χαρτί υγείας ή πάνες για ηλικιωμένους. *** Τ' ακούς, Κωλοχαρτε; *** Η Ελλάδα του 1954 στην Ευρώπη του 2014. *** Μη ξεχάσουμε να συγχαρούμε τον Δημήτριο τον Τίποτα για τα νέα του καθήκοντα ως επιτρόπου. *** Αυτοί που είπαν ότι τώρα θα γεμίσει κολωνάκια το Αιγαίο, είναι τουλάχιστον κακοήθεις. *** Γιακουμάτος: "Οι νοικοκυρές να κοιτούν τα φθηνά, να μην έχουν το κεφάλι ψηλά σαν το παγώνι." *** Προφανώς, ο Τζέρρυ νομίζει ότι τα φθηνά βρίσκονται πιο χαμηλά, πιο χαμηλά, πιο χαμηλά... *** Φοβήθηκε η κυβέρνηση μπας και δεν περάσει η τροπολογία τού ΕΝΦΙΑ, άλλαξε 7-8 βουλευτές στην σύνθεση του 100μελούς τμήματος και, ω! του θαύματος, βρέθηκαν 51 "ναι" κι η τροπολογία πέρασε. *** Είπαμε: η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα! *** Βάσει συντάγματος, βέβαια, οι βουλευτές ψηφίζουν κατά συνείδηση αλλά η δημοκρατία επιτρέπει επιλογή των κατάλληλων συνειδήσεων. *** Αυτό που στην δημοκρατία τους προβλέπονται εκλογές αλλά, πριν ψηφίσεις, όλοι σε καλούν να προσέξεις τι θα ψηφίσεις, γιατί μου κάνει κάπως; *** A propos, όσο κι αν στενοχωριέται ο κύριος Ι.Κ.Πρετεντέρης, αυτό το πράγμα δεν είναι Δημοκρατία αλλά η δημοκρατία ΤΟΥΣ. *** Για να γίνεται στο μέλλον απεργία, θα πρέπει να την ψηφίζει η απόλυτη πλειοψηφία ΟΛΩΝ των εργαζομένων αλλά για να περάσει η τροπολογία τού ΕΝΦΙΑ αρκούν 51 βουλευτές στους 300, δηλαδή 17%. ***

Αριστερά: παγκάκι στην Αθήνα για να μη κοιμούνται οι άστεγοι.
Δεξιά: παγκάκι στο Βανκούβερ για να κοιμούνται οι άστεγοι.

Καταλάβατε τώρα αυτό που είπαμε για την δημοκρατία ΣΑΣ, κύριε Ι.Κ.Πρετεντέρη; *** Αν θελήσω ν' ανοίξω μπουρδέλο με τίτλο "ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ", θα μου δώσουν άδεια; *** Καμίνης: "Η θέση των άστεγων δεν είναι στα παγκάκια." *** Ε, τότε άνοιξε τα νεκροταφεία, δήμαρχε. *** Πότε θά 'ρθει το καινούργιο άι-φον στην Ελλάδα; *** Ρωτάω για να πιάσω έγκαιρα θέση στην ουρά. *** Πάγκαλος: "Δεν θα αρνηθώ αν με προτείνουν για πρόεδρο της δημοκρατίας." *** Ρε συ Θόδωρε, αφού τα φάγαμε μαζί, γιατί να γίνεις μόνος σου πρόεδρος; *** Λοβέρδος: "Πρόεδρος μπορεί να γίνει και γυναίκα." *** Σωστή η επισήμανση του Ανδρέα. *** Εδώ γίνονται πρόεδροι ζώα. *** Η αμήχανη στιγμή στο σούπερ-μάρκετ, που βάζεις στο καρότσι χαρτί υγείας κι ακούς το έτερόν σου ήμισυ να σου λέει "όχι αυτό, είναι τελείως του κώλου". *** Πέθανε ο Βαρδής κι επί τέλους πιάσανε τόπο οι νεκρολογίες που είχανε ετοιμάσει τα μουμουέ. *** Πάντως, το Πρώτο Θέμα του χοντροκομιστή είχε φροντίσει να έχει έτοιμο και σιντί με τις επιτυχίες τού μακαρίτη. *** Έγκαιρη ενημέρωση, λέμε. *** Μέρκελ (για Ουκρανία): "Να σεβαστούμε τα σύνορα του 1945." *** Ντόινγκ! *** Υπήρχε κράτος Ουκρανία το 1945; *** Ούτε το 1985 υπήρχε. *** Άσε που το 1945 υπήρχε κράτος που λεγόταν Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία, με πρωτεύουσα το Βερολίνο. *** Ώστε αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ο Σπύρος -ex ΔημΑρ- Λυκούδης; *** Χέστηκε η Φατμέ στο Γενή-Τζαμί, Σπύρο! *** Άντε και καλό σαββατόβραδο! ***

Αιωνιότητα και μια μέρα

Αν θέλει κανείς να δει τη δύναμη του κυρίαρχου λόγου και την ύπουλη επίδραση της αστικής προπαγάνδας στη λεγόμενη κοινή γνώμη, μπορεί να τη μετρήσει σε ένα επίκαιρο παράδειγμα με το ζήτημα των αιώνιων φοιτητών. Ο μέσος τηλεθεατής δε βλέπει σε αυτή την κατηγορία νέους που σπουδάζουν με πενιχρά μέσα και πρέπει να δουλεύουν παράλληλα για να βγάλουν τα προς το ζην, μένουν σε άλλο μέρος και δεν έχουν λεφτά να νοικιάσουν σπίτι στην πόλη των σπουδών τους, άτομα γενικά που πήγε κάτι στραβά στη ζωή τους και χρειάζονται συνεπώς βοήθεια αντί για εκβιαστικά τελεσίγραφα. Αλλά φαντάζεται ρέμπελους φοιτητοπατέρες που τρώνε τα λεφτά του πατέρα και του κρατικού προϋπολογισμού και βασικά ευθύνονται για τη (δημοσιονομική) κρίση (χρέους και αξιών), μαζί με τους υδραυλικούς που δεν κόβουν απόδειξη και τους δημόσιους υπαλλήλους.

Δεν έχει τόση σημασία που στην πραγματικότητα οι αιώνιοι (λες και μιλάμε για ντέρμπυ πάο-οσφπ) δεν επιβαρύνουν στο παραμικρό τα πανεπιστήμια και την πολιτεία. Σημασία έχει μόνο πως έχουμε αποστηθίσει αυτό το σχήμα δια της συχνής τηλεοπτικής επανάληψης κι έχουμε μάθει αυθόρμητα να το θεωρούμε δική μας σκέψη κι ανάλυση, θεωρώντας τους αιώνιους φοιτητές κάτι σαν τον προ-αιώνιο εχθρό (τους εαμοβούλγαρους), που μας εμποδίζει να ξαναζήσουμε τον χρυσό αιώνα του περικλή.

Ποιος είναι όμως ο λόγος που στοχοποιούνται οι αιώνιοι φοιτητές από την κυβέρνηση, εφόσον δεν κοστίζουν τίποτα και δεν επιβαρύνουν στο παραμικρό το κράτος; Η βασική λογική είναι να γίνουν τα πανεπιστήμια ανταγωνιστικά, με κριτήρια ιδιωτικής οικονομίας, χωρίς βαρίδια (δηλ. τους αιώνιους) που δυσφημούν και ρίχνουν την αποτελεσματικότητά τους, ανεβάζοντας το μέσο όρο (απο)φοίτησης. Μια παράπλευρη αλλά εξίσου σημαντική πτυχή είναι και η εξασφάλιση δεξαμενής πελατών για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια (που όλο και λιγότεροι δημοσιολόγοι νιώθουν την ανάγκη να τα αναφέρουν ως μη κρατικά, για να μη χτυπάν πολύ άσχημα στο αυτί). Αν διαβάσει κανείς εκπαιδευτικά ρεπορτάζ και αναλύσεις στον τύπο και το διαδίκτυο, θα βρει κι άλλες αντίστοιχες παραμέτρους πίσω από την επιφάνεια των πραγμάτων.

Πλάι στα άλλα ζητούμενα όμως, υπάρχει και μια γενικότερη κοινωνική στόχευση, που δεν υστερεί καθόλου σε σημασία: η εμπέδωση της προσωρινότητας, της πίεσης, της δια βίου ελαστικότητας των αυριανών εργαζόμενων, ήδη απ’ τα φοιτητικά τους χρόνια. Γιατί κανείς δεν πρέπει να νιώθει ασφαλής και μόνιμος (ακόμα και με τη σχετική έννοια που έχει αυτός ο όρος σε μια εξ ορισμού μεταβατική φάση, όπως η φοιτητική). Αλλά να νιώθει στην πρέσα, υπό διαρκή κρίση κι αίρεση (αξιολόγηση) για να είναι υποτακτικός κι υπάκουος και να συνηθίζει για να προσαρμοστεί γρήγορα και στο επαγγελματικό κάτεργο που τον περιμένει.

Παράλληλα χτυπιέται η παραδοσιακή και κακόφημη φοιτητική «ανεμελιά», που διασφαλίζει ωστόσο ένα διαφορετικό κλίμα, μια γενική ατμόσφαιρα και έμπρακτη δυνατότητα ενεργού συμμετοχής των φοιτητών στα κοινά. Είναι αυτό το περίφημο «απέξω» (έξω από την εργατική τάξη, την αλλοτρίωση και την εκμετάλλευση των κυρίαρχων σχέσεων παραγωγής) που αναλύει στο έργο του ο βλαδίμηρος για το πώς προκύπτει η επαναστατική συνείδηση. Κάτι που επιβεβαιώνεται και στην πράξη από μία άποψη (που είναι όμως η μισή αλήθεια), καθώς τα πανεπιστήμια αποδεικνύονται προνομιακό πεδίο στρατολόγησης (και για κάποιες οργανώσεις ο αποκλειστικός χώρος δράσης και ύπαρξής τους, κάτι σαν υδροβιότοπος με προστατευόμενα είδη). Το οποίο κρύβει όμως κινδύνους άλλης φύσης, που μπορεί να εκδηλωθούν στην πορεία.

Αυτή η παράμετρος επηρεάζει αποφασιστικά τη νοοτροπία και τη συμπεριφορά πολλών φοιτητών κι αποτελεί το κλειδί για την ερμηνεία κάποιων τάσεων κι αρκετών φαινομένων. Εξηγεί ίσως εν μέρει –και σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες προφανώς- πώς εξανεμίστηκε η αγωνιστική παράδοση κι οι κινητοποιήσεις της διετίας ’06-’07, γιατί δε βρήκαν συνέχεια τα επόμενα χρόνια, γιατί το φοιτητικό κίνημα έμεινε ουραγός και παθητικός θεατής -ως επί το πλείστο- κατά την περίοδο της κρίσης, ενώ οι όποιες αγωνιστικές διεργασίες υστερούσαν φανερά σε ένταση, συμμετοχή και διάρκεια -και αυτό παρά τη σημαντική άνοδο της πανσπουδαστικής στις φοιτητικές εκλογές της τελευταίας τριετίας.

Πολλές φορές κατά το παρελθόν -κι από εδώ επίσης- έχει ανοίξει η συζήτηση για το αν αλλάζει ή όχι τα τελευταία χρόνια η κοινωνική σύνθεση των φοιτητών, με την έννοια της αύξησης των ταξικών φραγμών. Το τελευταίο στοιχείο δεν μπορεί να αγνοηθεί, εκτιμώ όμως πως οι αλλαγές την τελευταία πχ δεν είναι τόσο δραματικές κι εντυπωσιακές, που να δικαιολογούν από μόνες τους αυτή τη νηνεμία. Αυτό που σίγουρα έχει αλλάξει πάντως είναι το γενικό πλαίσιο και η ατμόσφαιρα των πανεπιστημίων, αλλαγή που γίνεται αντιληπτή και με απλές εμπειρικές παρατηρήσεις ενός απλού περαστικού 30άρη, που είχε προλάβει το μαϊούνη. Η κρίση δε συντελεί αυτόματα στη ριζοσπαστικοποίηση συνειδήσεων (ιδίως σε έναν χώρο με μεταβατικά χαρακτηριστικά, όπου δεν υπάρχει μόνιμη, σταθερή παρέμβαση στον ίδιο κόσμο και πολλά ζητούμενα πρέπει να κατακτούνται κάθε χρόνο ξανά από την αρχή). Η αδιέξοδη λογική της ατομικής λύσης κάνει πολλά παιδιά να σκύβουν το κεφάλι περισσότερο, για να χωρέσουν στο καινούριο καλούπι, και να αποφεύγουν συστηματικά κάθε συλλογική αναζήτηση, που μπορεί να τους αποπροσανατολίσει από το αυστηρό χρονοδιάγραμμα της αποφοίτησής τους. Γιατί ο χρόνος είναι χρήμα και δεν περισσεύει για αιώνιους ρεμπεσκέδες και την αιωνιότητα συν δύο.


[Ακόμη ένα εξαιρετικό άρθρο από το ιστολόγιο γνώμης "Σφυροδρέπανο". Τηρήθηκαν η ορθογραφία και η στίξη τού πρωτοτύπου.]