"Γόμορρα"

Αν και το βιβλίο που έγραψε στα 27 του χρόνια, το "Γόμορρα",  έγινε μπεστ-σέλλερ, ο Ρομπέρτο Σαβιάνο δεν είναι λογοτέχνης. Γνήσιο παιδί τής Νάπολης, ο Σαβιάνο σπούδασε φιλοσοφία στο πανεπιστήμιο της πόλης του και έπιασε δουλειά ως δημοσιογράφος για να κερδίσει τον επιούσιο. Ευτυχώς για όλους εμάς, ο Σαβιάνο δεν είναι απλώς "δημοσιογράφος" (σε εισαγωγικά) αλλά πραγματικός Δημοσιογράφος (με κεφαλαίο Δέλτα), δηλαδή λειτουργός, ο οποίος αναζητά και δημοσιοποιεί την αλήθεια που ενδιαφέρει όλο το κοινωνικό σύνολο.

Πριν προλάβει καλά-καλά να ολοκληρώσει τις σπουδές του, ο Σαβιάνο έγινε μέλος της οργάνωσης "Παρατηρητήριο για την Καμόρρα(*) και την παρανομία". Σιγά-σιγά, ο Σαβιάνο πήρε την μεγάλη απόφαση: αποφάσισε να χωθεί όσο βαθύτερα μπορούσε μέσα στα άδυτα της Καμόρρας και να μαζέψει στοιχεία για την δράση της, προκειμένου να τα κοινοποιήσει. Παίζοντας, λοιπόν, κορώνα-γράμματα το κεφάλι του, ο Σαβιάνο μάζεψε άφθονο υλικό. Αυτό το υλικό, το οποίο δεν δίστασε να δημοσιοποιήσει, αποτελεί το περιεχόμενο του "Γόμορρα", ενός βιβλίου που έχει πουλήσει ςσχεδόν 40.000 αντίτυπα μόνο στην Ελλάδα.

Αξίζει να πούμε δυο λόγια για τον τίτλο. Στην καθημερινή μας γλώσσα, έχουμε μάθει να μιλάμε για "τα Σόδομα και τα Γόμορρα". Όμως, η ιταλική γλώσσα ακολουθεί την Παλαιά Διαθήκη, η οποία κάνει λόγο για "τα Σόδομα και την Γομόρρα". Τώρα, γίνεται πλέον αντιληπτό το παιχνίδι που παίζει ο Σαβιάνο με τις λέξεις "Καμόρρα"-"Γομόρρα".

Από τις πρώτες σελίδες τού βιβλίου, ο αναγνώστης μένει με το στόμα ανοιχτό. Βέβαια, πολλά από αυτά που αποκαλύπτει ο Σαβιάνο, είτε τα έχουμε δει στον κινηματογράφο είτε τα έχουμε διαβάσει είτε υποψιαζόμαστε ότι συμβαίνουν. Όμως, είναι η πρώτη φορά που όλα έχουν ονοματεπώνυμο! Ναι, ο Σαβιάνο δεν διστάζει να αποκαλύψει τα ονόματα των πάντων, όχι μόνο των αρχηγών τής Καμόρρας αλλά και των παρατρεχάμενων, των πολιτικών και των δικαστικών που συνεργάστηκαν μ' αυτήν, των δημάρχων που εκλέχτηκαν με την στήριξή της, ακόμα και των πιτσιρικάδων που δούλεψαν για την Καμόρρα έστω και ως απλά "βαποράκια". Ας δούμε δυο αποσπάσματα από το βιβλίο:

"Εξαιτίας μιας σύγκρουσης με το κόμμα της παλιάς Χριστιανικής Δημοκρατίας, οι φατρίες στο Καζάλ ντι Πριντσίπε στήριξαν το 1992 το Ιταλικό Φιλελεύθερο Κόμμα, που σημείωσε τη μεγαλύτερη άνοδο στην ιστορία του: από το επισφαλές ένα τοις εκατό, εκτινάχθηκε, μετά την υποστήριξη της φατρίας, στο τριάντα τοις εκατό."

"Οι Φραντσέσκο Σκιαβόνε Σάντοκαν, Μικέλε Ζαγκαρία και η φατρία Μότσα ήταν οι πιο σημαντικοί εταίροι των Cirio και Parmalat στην Καμπανία. Σε όλη την περιοχή της Καζέρτα, στο μεγαλύτερο μέρος της Νάπολης, σε όλο το νότιο Λάτσιο, στο μεγαλύτερο μέρος των Μάρκε και Αμπρούτσο και στο μεγαλύτερο μέρος της Λουκανίας, το γάλα που διανέμεται από τις εταιρείες Cirio και Parmalat έχει κατακτήσει το ενενήντα τοις εκατό της αγοράς. Ένα αποτέλεσμα  που επιτεύχθηκε χάρη στη στενή συνεργασία με την Καμόρρα του Καζάλε και στις προμήεθειες που πλήρωναν οι επιχειρήσεις στις φατρίες προκειμένου να διατηρούν μια θέση υπεροχής. Διάφορα τα εμπορικά σήματα που έχουν εμπλακεί, όλα αναγόμενα στην αυτοκρατορία της Eurolat, της επιχείρησης που το 1999 πέρασε από τον όμιλο Cirio του Κρανιόττι στην Parmalat του Τάνζι."

Αν και το βιβλίο αποτελεί αυτοδύναμο σύνολο, χωρίζεται σε επί μέρους κεφάλαια, με ξεχωριστό περιεχόμενο το καθένα. Ο αναγνώστης συγκλονίζεται από το πρώτο κεφάλαιο, όπου γίνεται λόγος για το λιμάνι της Νάπολης και πώς αυτό έχει αναδειχθεί σε πύλη προς την Ευρώπη για όλα τα προϊόντα-μαϊμούδες, που κατασκευάζονται στην Άπω Ανατολή. Και η ένταση φτάνει αμείωτη ως και το τελευταίο κεφάλαιο, όπου αποκαλύπτεται ο εγκληματικός τρόπος με τον οποίο μεγάλες βιομηχανίες έχουν αναθέσει στην Καμόρρα την διαχείριση των τοξικών τους αποβλήτων.

Το "Γόμορρα" πρωτοκυκλοφόρησε στην Ιταλία το 2006, σημειώνοντας εντυπωσιακή επιτυχία. Από αυτά τα λίγα που είπαμε ως εδώ, εύκολα μπορεί να καταλάβει κανείς γιατί τα τελευταία 6 χρόνια ο Σκιαβόνε κυκλοφορεί περιστοιχιζόμενος από πάνοπλους στρατιωτικούς αστυνομικούς (καραμπινιέρους).

Συμπερασματικά, το "Γόμορρα" είναι ένα συγκλονιστικό ρεπορτάζ, γραμμένο με την ζωντανή και ρέουσα γλώσσα ενός καλογραμμένου μυθιστορήματος, το οποίο διαβάζεται με αμείωτο ενδιαφέρον από την πρώτη μέχρι και την τελευταία σελίδα. Προσωπικά, αποφάσισα να το διαβάσω καθώς έψαχνα στοιχεία για την Parmalat, στα πλαίσια της "Ανατομίας του νεοφιλελευθερισμού" και δεν μετάνοιωσα καθόλου. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη και αξίζει τα 18 ευρώ του μέχρι την τελευταία δεκάρα.


(*) Εδώ, οφείλουμε μια διευκρίνηση. Στην Ελλάδα (αλλά και σε όλον τον κόσμο) συνηθίζουμε να αποκαλούμε όλες τις παράνομες οργανώσεις με τον όρο "Μαφία" (λέξη αραβικής ρίζας, που σημαίνει "Νταηλίκι"). Όμως, η Μαφία (πιο σωστά "Κόζα νόστρα" , που σημαίνει "Δική μας υπόθεση") είναι σικελικό "προϊόν", που έκανε την εμφάνισή του στα μέσα τού 19ου αιώνα και, μέσω της μετανάστευσης, εξαπλώθηκε μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι αντίστοιχες οργανώσεις της μεσοκεντρικής Ιταλίας (δηλαδή, της Νάπολης και της ευρύτερης περιοχής) δεν έχουν σχέση με την Μαφία και συνιστούν την "Καμόρρα" (= Ρακέττα). Επίσης, στην Απουλία (νοτιοανατολική Ιταλία) έχουμε την "Σάκτα Κορόνα Ουνίτα" (= Ενιαίο Ιερό Στέμμα) και στην Καλαβρία (νοτιοδυτική Ιταλία) την "Ντράγκετα" (λέξη με ελληνική ρίζα, που σημαίνει "Ανδρεία").

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 63. Αρχίζει η "αναμόρφωση" του Ιράκ

Στα δώδεκα χρόνια που κράτησε το εμπάργκο, η ιρακινή οικονομία βασίστηκε στην εθνική πετρελαιική εταιρεία και σε καμμιά διακοσαριά δημόσιες επιχειρήσεις, οι οποίες παρήγαγαν όλα όσα χρειάζονταν οι ιρακινοί, από τρόφιμα μέχρι πρώτες ύλες για τις βιομηχανίες τής χώρας. Χάρη σ' αυτές τις δημόσιες επιχειρήσεις επιβίωσε ένας ολόκληρος λαός επί μια ολόκληρη δωδεκαετία. Αυτές οι μη κερδοσκοπικές δημόσιες επιχειρήσεις ήσαν που του έδιναν την δυνατότητα να βρίσκει φτηνό φαγητό και φτηνά καύσιμα, όπως αναφέραμε σε προηγούμενο σημείωμά μας. Κι όμως, η πρώτη δουλειά τού Μπρέμερ ήταν να δρομολογήσει την ιδιωτικοποίηση όλων αυτών των επιχειρήσεων. Όπως δήλωσε ο ίδιος, "στρατηγικός μας στόχος τους επόμενους μήνες είναι να δρομολογήσουμε πολιτικές που θα έχουν ως αποτέλεσμα την αναδιανομή ανθρώπων και πόρων από τις κρατικές επιχειρήσεις σε πιο παραγωγικές ιδιωτικές εταιρείες." (Washington Post, 28/12/2003).

Η επίθεση τού Μπρέμερ στις δημόσιες επιχειρήσεις τού ιράκ αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό ακόμη και από τους ιρακινούς συνεργάτες του. Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, ο κατοχικός υπουργός εμπορίου Αλί Αμπντούλ Αμίρ Αλλάουι "επέκρινε την πίεση προς την κατεστραμμένη από τον πόλεμο οικονομία να κινηθεί γρήγορα προς ένα σύστημα ελεύθερης αγοράς, λέγοντας ότι μια γρήγορη κίνηση θα τροφοδοτούσε την ανεργία και θα ενίσχυε την πολιτική αστάθεια." (New York Times, 14/10/2003).

Για την γρήγορη απελευθέρωση της αγοράς και την επιτάχυνση των ιδιωτικοποιήσεων, ο Μπρέμερ ετοίμασε ένα πακέτο μέτρων, για το οποίο ειπώθηκε ότι αποτελούσε "μια λίστα ευχών, την εκπλήρωση των οποίων οι ξένοι επενδυτές ονειρεύονται στις αναπτυσσόμενες αγορές" (Economist, 25/09/2003). Για παράδειγμα, ο συντελεστής φορολογίας των εταιρειών μειώθηκε από 45% σε 15%(*), ενώ επετράπη στους ξένους επενδυτές η απόκτηση του 100% οποιασδήποτε ιρακινής επιχείρησης (προφανώς, για να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που παρατηρήθηκε στην Ρωσσία, με τους ολιγάρχες). Επίσης, οι συμβάσεις των ξένων επενδυτών με την ιρακινή κυβέρνηση θα είχαν ελάχιστη διάρκεια 40 χρόνια, στην δε λήξη τους θα δινόταν δικαίωμα ανανέωσης στους ξένους επενδυτές (δηλαδή, μετά από 40 χρόνια, η τότε εκλεγμένη κυβέρνηση θα παρέμενε δέσμια των συμβάσεων που θα είχε υπογράψει η κατοχική εξουσία).

Το προκλητικώτερο μέτρο, όμως, ήταν η δυνατότητα των ξένων επενδυτών να μεταφέρουν στο εξωτερικό το σύνολο των κερδών τους, δίχως να είναι υποχρεωμένοι να επανεπενδύσουν στο Ιράκ έστω ένα μέρος αυτών. Και το κερασάκι στην τούρτα: κέρδη τα οποία θα έφευγαν από την χώρα...δεν θα φορολογούνταν καθόλου!

Η ασυδοσία και η αλητεία των κατακτητών φαίνεται καθαρά και στην περίφημη ιστορία των "χαμένων δισεκατομμυρίων του Ιράκ". Οι "εγκέφαλοι"των ΗΠΑ, προκειμένου να τονίσουν την απόφασή τους να τα αλλάξουν όλα και να μην αφήσουν τίποτε όρθιο, αποφάσισαν να αλλάξουν το ιρακινό δηνάριο με ένα νέο δηνάριο, παίζοντας ένα άθλιο παιχνίδι με την ισοτιμία (**). Τα νέα χαρτονομίσματα μοιράστηκαν από τεθωρακισμένα οχήματα του πολιτειακού στρατού εν μέσω συμμαχικών πανηγυρισμών. Μόνο που σύντομα απεδείχθη ότι δεν διανεμήθηκαν όσα χαρτονομίσματα τυπώθηκαν. Κάπου στον δρόμο χάθηκαν κάμποσα νέα δηνάρια, συνολικής αξίας 8,8 δισεκατομμυρίων δολλαρίων!

Η υπόθεση έφτασε στο Κονγκρέσσο των ΗΠΑ, το οποίο κάλεσε σε απολογία (εκτός από τον Μπρέμερ) τον Νταίηβιντ Όλιβερ, υπεύθυνο της όλης διαδικασίας. Ο απίθανος διάλογος που ακολούθησε, καταγράφεται σε ρεπορτάζ τού Μαρκ Γκρέγκορ για το BBC:
(Ερώτηση) Ως υπεύθυνος των οικονομικών, δεν θα πρέπει να γνωρίζετε τι απέγιναν εκείνα τα 8,8 δισ.;
(Απάντηση) Δεν έχω ιδέα. Δεν μπορώ να σας πω αν τα χρήματα διοχετεύτηκαν σωστά ή όχι. Ούτε νομίζω ότι αυτό παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον.
(Ερώτηση) Ναι, αλλά είναι γεγονός ότι δισεκατομμύρια δολλάρια εξαφανίστηκαν δίχως να αφήσουν κανένα ίχνος.
(Απάντηση) Των δικών τους χρημάτων. Δισεκατομμύρια δολλάρια από τα χρήματα εκείνων (σημ.: των ιρακινών) εξαφανίστηκαν. Ναι, το καταλαβαίνω, αλλά εγώ λέω: και τί έγινε;

Φαίνεται περίεργο αλλά όσο περισσότερο αναλύουμε τα όσα διαδραματίστηκαν στο Ιράκ κατά την νεοφιλελεύθερη επέλαση, τόσο περισσότερο καταλαβαίνουμε τα όσα γίνονται τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη και τόσο ευκολώτερα αντιλαμβανόμαστε τί πρόκειται να επακολουθήσει. Γι' αυτό, θα συνεχίσουμε.


(*) Πριν λίγα χρόνια, ίσχυε και στην Ελλάδα συντελεστής 45% για τις ανώνυμες εταιρείες. Μετά από σταδιακό "ξύρισμα", έχει πέσει σήμερα στο 20% αλλά τα αστικά κόμματα εξουσίας (φυσικά, σε αγαστή συνεργασία με τους βιομήχανους και τους τραπεζίτες) έχουν δρομολογήσει περαιτέρω μείωσή του. Θυμίζω εδώ ότι η ελαχιστοποίηση (μέχρι μηδενισμού, ει δυνατόν) της φορολόγησης των επιχειρήσεων συνιστά το απόλυτο όραμα του Φρήντμαν.

(**) Δείτε όλο το παιχνίδι που παίχτηκε με το νέο νόμισμα, στο άρθρο "Iraqi dinar" της διαδικτυακής εγκυκλοπαίδειας Wikipedia

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 62. Η αυτού εξοχότης, ο Πωλ Μπρέμερ

Με την ασφάλεια της χρονικής απόστασης από όσα διαδραματίστηκαν στο Ιράκ κατά την περίοδο αμέσως μετά την εισβολή, μπορούμε να συμφωνήσουμε, εν μέρει, με την εκτίμηση των πολιτειακών αναλυτών ότι τα πράγματα δεν πήγαν όσο καλά θα έπρεπε. Για να είμαστε ακριβέστεροι, θα πρέπει να πούμε ότι η εισβολή απέτυχε παταγωδώς. Σε συνέντευξή του στο CNN to 2006, ο ανώτατος αξιωματούχος τού πολιτειακού υπουργείου άμυνας Ρίτσαρντ Περλ παραδέχθηκε ότι "το βασικό λάθος της προοπτικής μας ήταν η κατοχή που επέβαλε ο Μπρέμερ".

Φαίνεται ότι οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ θέλουν να φορτώσουν στον Πωλ Μπρέμερ τα σπασμένα της αποτυχίας τους στο Ιράκ. Αλλά ποιός ήταν στην πραγματικότητα ο Πωλ Μπρέμερ; Αξίζει τον κόπο να σταθούμε λίγο και να ρίξουμε μια ματιά σ' αυτή την αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, χρησιμοποιώντας τόσο τα δημοσιεύματα εκείνης της εποχής όσο και το βιβλίο που έγραψε αργότερα ο ίδιος ο Μπρέμερ, με τίτλο "My year in Iraq: The struggle to build a future of hope" (*)

Όπως έχουμε δει σε προηγούμενα σημειώματα, ο Μπρέμερ έκανε τα πρώτα του βήματα στην πολιτική δίπλα στον Ράμσφελντ και τον Τσένυ. Η εκτίμηση που έτρεφαν οι νεοσυντηρητικοί στο πρόσωπό του, σε συνδυασμό με την κενοδοξία του, έκαναν τον Μπρέμερ να "καβαλλήσει το καλάμι" όταν η κυβέρνηση Μπους τον διόρισε ως πολιτικό προϊστάμενο των δυνάμεων κατοχής. Έτσι, ο νεόκοπος αρμοστής, μόλις έφτασε στο Ιράκ, εγκαταστάθηκε στο υπερπολυτελές μέγαρο του Σαντάμ και φρόντισε να επιδεικνύει την ισχύ του με κάθε ευκαιρία: εμφανιζόταν συνεχώς στην τηλεόραση, κυκλοφορούσε πάντοτε με ένα ελικόπτερο Blackhawk, περιστοιχιζόταν από μια διμοιρία σωματοφυλάκων τής Blackwater (της ιδιωτικής εταιρείας συμφερόντων Τσένυ, η οποία είχε αναλάβει την οργάνωση του πολέμου) και δεν έκρυβε την ικανοποίησή του στην προσφώνηση "εξοχώτατε".

Στο βιβλίο του, ο Μπρέμερ αναγνωρίζει -εμμέσως, πλην σαφώς- ότι ήταν λάθος του το ότι φορτώθηκε στις πλάτες του το σχέδιο ανασυγκρότησης του Ιράκ και δεν φρόντισε να κρυφτεί πίσω από μια "βιτρίνα" ιρακινών αξιωματούχων-μαριονεττών. Αν και με αυτόν τον τρόπο ο Μπρέμερ επιχειρεί να δείξει ότι πολιτεύθηκε με θάρρος, το γεγονός είναι ότι ο ταλαιπωρημένος ιρακινός λαός δεν ήταν δυνατόν να "χωνέψει" ότι κουμανταριζόταν από έναν άπιστο αμερικανό, ο οποίος ντυνόταν σαν νεόπλουτος βλάχος: πανάκριβο κοστούμι και άρβυλα Τίμπερλαντ.(**)

Όπως και ο Τζων Αγκρέστο, για τον οποίο μιλήσαμε προχτές, έτσι και ο Μπρέμερ παραδέχτηκε ότι πήγε στο Ιράκ δίχως να έχει την παραμικρή γνώση για την χώρα την οποία πήγαινε να "αναμορφώσει". Αλλά, τί κι αν δεν είχε ιδέα για την κουλτούρα, τα ήθη και τα έθιμα, τις παραδόσεις, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, την φιλοσοφία και όλα τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του λαού που θα κυβερνούσε; Ήταν αρκετό το ότι είχε πάρει μαζί του το βιβλιαράκι με τις οδηγίες για το πώς θα επέβαλε τον νεοφιλελευθερισμό. Όπως παρατηρεί ευφυώς η Ναόμι Κλάιν, "αποστολή τού Μπρέμερ δεν ήταν να κερδίσει την καρδιά και το μυαλό των ιρακινών αλλά να προετοιμάσει την χώρα για να ιδρυθεί η Ιράκ Α.Ε.".

Ας δούμε και μια τελευταία λεπτομέρεια. Μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου 2001, ο Μπρέμερ εργαζόταν σε μια μεγάλη ασφαλιστική εταιρεία. Επειδή η εταιρεία στεγαζόταν στους δίδυμους πύργους, τα γραφεία καταστράφηκαν από το χτύπημα ενώ χάθηκαν και 300 από τους 700 εργαζομένους της. Έναν μήνα μετά, ο Μπρέμερ ίδρυσε μια εταιρεία συμβούλων, η οποία παρείχε σε πολυεθνικές εταιρείες υπηρεσίες ασφαλείας κατά τρομοκρατικών χτυπημάτων, αξιοποιώντας την θητεία του στην κυβέρνηση Ρέηγκαν ως υπευθύνου της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας. Με άλλα λόγια, ο Μπρέμερ φρόντισε να πλουτίσει από το χάος που προκάλεσαν τα χτυπήματα στους δίδυμους πύργους. Προφανώς, σκέφτηκε ότι στο Ιράκ θα έκανε κάτι παρόμοιο: θα φρόντιζε να βγουν πολλά και γρήγορα λεφτά μέσα από την καταστροφή.

Αν επιμείναμε στην σκιαγράφηση αυτού του ανδρείκελου, που έβαλαν οι ΗΠΑ στην θέση του κυβερνήτη στο κατεχόμενο Ιράκ, είναι επειδή στον Μπρέμερ βρίσκουμε όλα τα χαρακτηριστικά τα οποία ο Φρήντμαν θα ήθελε να έχουν όσοι αναλαμβάνουν τον νεοφιλελεύθερο μετασχηματισμό μιας χώρας: άκρατη φιλοδοξία, ελλιπή κρίση, μέτρια προσωπικότητα και δουλική προσήλωση στις άνωθεν εντολές. Κρατήστε αυτά τα χαρακτηριστικά. Θα τα βρούμε μπροστά μας, όταν φτάσουμε στην Ελλάδα των ημερών μας.


(*) Το βιβλίο τού Πωλ Μπρέμερ μπορεί να το βρει ο καθένας στο διαδίκτυο σε μορφή .pdf

(**) Μια πικάντικη λεπτομέρεια, από το βιβλίο τού Μπρέμερ: τα άρβυλα του τα είχε χαρίσει ο γιος του, όταν έφευγε για το Ιράκ, μαζί με μια κάρτα που έγραφε: "Κόψε μερικούς κώλους, μπαμπά".

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 61. Τα προσχήματα πέφτουν

Δεν είχαν περάσει καλά-καλά 5 μήνες από την πτώση τής Βαγδάτης, όταν στις 20-21 Σεπτεμβρίου 2003 ο Πωλ Μπρέμερ (σε συνεργασία με το πολιτειακό υπουργείο εξωτερικών) συγκάλεσε ένα περίεργο συνέδριο, Σ' αυτό το συνέδριο παραβρέθηκαν 14 νεοφιλελεύθεροι πολιτικοί από την ανατολική Ευρώπη με σκοπό να ενημερώσουν μερικούς επίλεκτους ιρακινούς τεχνοκράτες για την πορεία που θα έπρεπε να ακολουθήσει η χώρα, προκειμένου να ανασχηματιστεί σύμφωνα με το καπιταλιστικό όραμα.

Ο Μάρεκ Μπέλκα (πρώην υπουργός οικονομικών τής μετακομμουνιστικής Πολωνίας και ήδη δεξί χέρι τού Μπρέμερ) έδωσε εξ αρχής τους τρεις βασικούς άξονες αυτού του ανασχηματισμού: (α) να εκποιηθούν αμέσως οι μη παραγωγικές δημόσιες επιχειρήσεις, χωρίς προσπάθειες να σωθούν με δημόσια κεφάλαια, (β) να καταργηθούν όλες οι επιχορηγήσεις, με παράλληλη ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα και (γ) να εξυγιανθεί ο προϋπολογισμός (προφανώς με μείωση της δημόσιας δαπάνης) και να θεσμοθετηθεί ένα υγιές φορολογικό σύστημα (προφανώς με μετατόπιση των φορολογικών βαρών από τις επιχειρήσεις προς τους πολίτες). 

Στην συνέχεια, ο Μπέλκα παρότρυνε τους ιρακινούς να εκμεταλλευτούν την επικρατούσα χαώδη κατάσταση και να προωθήσουν, αμέσως και αποφασιστικά, τις απολύσεις που θα συρρίκνωναν τον δημόσιο τομέα. Επίσης, παραβλέποντας ότι η εισβολή είχε εκτινάξει την ανεργία στο 67% και ότι πλέον η συντριπτική πλειοψηφία των ιρακινών επιβίωνε χάρη στα επιδοτούμενα τρόφιμα, ζήτησε την άμεση διακοπή όλων των επιδοτήσεων και όλων των παροχών "για να μη δημιουργούνται στρεβλώσεις". "Απλώς σκεφτείτε", τόνισε ο Μπέλκα, "ότι ένα λίτρο βενζίνης κοστίζει λίγο πάνω από ένα σεντ" και παρατήρησε με αποτροπιασμό ότι, επί Σαντάμ, το 60% των ιρακινών τρέφονταν με καλάθια επιδοτούμενων τροφίμων που κόστιζαν μόλις 17 σεντς. Για τον Μπέλκα, προφανώς, τα φτηνά καύσιμα και το φτηνό φαγητό αποτελούσαν απαράδεκτες στρεβλώσεις και έπρεπε να διορθωθούν! (*) 

Αμέσως μετά το συνέδριο, ο Μπρέμερ άρχισε να εκδίδει απανωτά διατάγματα, σε εφαρμογή των πορισμάτων. Ήταν τόση η ορμή τού Μπρέμερ, ώστε ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτζ έγραψε σε άρθρο του για την εφημερίδα "Business Day" του Γιοχάννεσμπουργκ ότι προοιωνιζόταν "μια ριζοσπαστικώτερη μορφή θεραπείας-σοκ από εκείνη που επιβλήθηκε στον πρώην σοβιετικό κόσμο". Το "ριζοσπαστικώτερο" ήταν ότι οι αμερικανοί δεν θα έκαναν στο Ιράκ το λάθος που είχαν κάνει στην Ρωσία. Όπως έχουμε αναλύσει εδώ, τότε οι εκποιούμενες δημόσιες επιχειρήσεις πήγαιναν υποχρεωτικά σε ρωσικά χέρια και μετά πουλιόντουσαν στο διεθνές κεφάλαιο. Τώρα οι αμερικανικές πολυεθνικές θα έβαζαν κατ' ευθείαν χέρι στην ιρακινή περιουσία, δίχως την μεσολάβηση ντόπιων ή άλλων ξένων επιχειρηματιών. Άλλωστε, αυτό το είχε ξεκαθαρίσει ο ίδιος ο Μπους όταν, πριν την εισβολή, δήλωνε ξεδιάντροπα ότι η πρωτοβουλία στην μεταπολεμική ανοικοδόμηση του Ιράκ θα ανήκε στις ΗΠΑ, μιας και οι ΗΠΑ ήταν που πρωτοστατούσαν στην "απελευθέρωση" του Ιράκ. 

Μια άλλη "καινοτομία" που εφαρμόστηκε στο Ιράκ ήταν ότι ο επιχειρούμενος "ανασχηματισμός" δεν θα γινόταν μετά από συνεννοήσεις είτε με ιρακινούς πολιτικούς και τεχνοκράτες είτε με διεθνείς οργανισμούς αλλά θα εφαρμοζόταν απ' ευθείας από όργανα των ΗΠΑ. Παρ' ότι τόσο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο όσο και η Παγκόσμια Τράπεζα ελέγχονταν από πολιτειακούς παράγοντες, οι ΗΠΑ άφησαν αυτούς τους οργανισμούς στο περιθώριο και ανέθεσαν όλα τα "κουμάντα" στον αρμοστή-μαριονέττα τους, τον Πωλ Μπρέμερ. 

Η αποφασιστικότητα των ΗΠΑ για αποκλειστικότητα στους χειρισμούς φαίνεται και στις δηλώσεις δυο αξιωματούχων, οι οποίοι θέλησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους, στον ρεπόρτερ του Associated Press Τζιμ Κρέην. Η πρώτη δήλωση ανήκει σε άγγλο: "Αυτό είναι το πλάνο, για την ώρα. Οι αμερικανοί θα το αναγγείλουν όταν θα είναι έτοιμο. Αλλά καμμία συνθήκη δεν εγγυάται την κατάσταση αφού δεν υπάρχει ιρακινή κυβέρνηση για να την εγκρίνει". Η δεύτερη έγινε από ανώτερο πολιτειακό στρατιωτικό, ο οποίος εξηγεί γιατί οι ΗΠΑ παίρνουν αποφάσεις δίχως διαπραγματεύσεις: "Εδώ που φτάσαμε, θα διαπραγματευόμασταν με τους εαυτούς μας, γιατί εμείς είμαστε η κυβέρνηση".(**)


Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι με το πείραμα του Ιράκ ο νεοφιλελευθερισμός έρριξε την μάσκα και πήγε ένα βήμα μπροστά. Άφησε κατά μέρος τις προσπάθειες που έκανε στο παρελθόν για να στηρίξει την άποψη ότι η ελεύθερη αγορά δεν έχει σχέση με ιμπεριαλιστικά σχέδια και έδειξε ότι δεν χρειάζονται ούτε προσχήματα ούτε αχυράνθρωποι για την εξάπλωσή του: αρκεί ένας πόλεμος για να ανοίξουν νέες αγορές.



(*) Τα στοιχεία για το συνέδριο αυτό αντλήθηκαν από το άρθρο τού Φίλιπ Κουράτα "Eastern Europeans Urge Iraq to Adopt Rapid Market Reforms", το οποίο βρήκα στον ιστοτόπο τής αμερικανικής πρεσβείας στην Ιταλία (!)

(**) Τζιμ Κρέην, "U.S. aims to keep Iraq military control", Associated Press, 13/03/2004

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 60. Αποδόμηση διά της λεηλασίας

Το στοιχείο το οποίο διαφοροποιεί την εισβολή στο Ιράκ από κάθε άλλον πόλεμο είναι ότι για πρώτη φορά οι εισβολείς ευλόγησαν την λαφυραγωγία. Αν κατά την "καταιγίδα της ερήμου" είχαν λεηλατηθεί 13 μουσεία, ήταν πολύ λογικό να αναμένεται ότι κατά το "σοκ και δέος" η κατάσταση θα ήταν παλλαπλά χειρότερη για δυο λόγους: πρώτον, το μακροχρόνιο εμπάργκο είχε πολλαπλασιάσει την φτώχεια και, δεύτερον, ο Σαντάμ είχε εκκενώσει τις φυλακές πριν λίγους μήνες, προκειμένου να δημιουργήσει μεγαλύτερα προβλήματα στους -αναμενόμενους- εισβολείς.

Τα όσα ακολούθησαν ξεπερνούν κάθε φαντασία. Υπό το απαθές βλέμμα των αμερικανών στρατιωτών (όταν αυτοί οι ίδιοι οι στρατιώτες δεν συμμετείχαν στις λεηλασίες), οι βάνδαλοι χύμηξαν παντού. Από την μανία τους δεν γλίτωσε κανένα μουσείο, κανένα δημόσιο κτήριο, κανένα εκπαιδευτικό ίδρυμα, καμμία δημόσια εγκατάσταση. Είναι γνωστός ο διεθνής οδυρμός των όπου γης αρχαιολόγων για τις ανεπανόρθωτες καταστροφές τού εθνικού μουσείου τής Βαγδάτης, ενός από τα σημαντικώτερα μουσεία τού κόσμου, απ' όπου μοναδικοί θησαυροί έκαναν φτερά (αν δεν καταστράφηκαν). Εδώ θα δώσουμε ένα λιγώτερο γνωστό στοιχείο: στο διεθνές αεροδρόμιο της Βαγδάτης, στην λεηλασία του οποίου πήραν μέρος και αμερικανοί στρατιώτες, προξενήθηκαν ζημιές σε κτήρια και πολιτικά αεροσκάφη, οι οποίες ξεπέρασαν τα 100 εκατομμύρια δολλάρια!

Γιατί, όμως, οι εισβολείς όχι μόνο αδιαφόρησαν αλλά ευλόγησαν κιόλας αυτή την ακατάσχετη λαφυραγωγία; Η απάντηση είναι απλή: αφού η εφαρμογή της σχεδιαζόμενης θεραπείας-σοκ προϋπέθετε απογύμνωση του κράτους από κάθε περιουσιακό στοιχείο, οι λαφυραγωγοί βοηθούσαν στην υλοποίηση της! Ο Πήτερ Μακφέρσον, βασικός οικονομικός σύμβουλος των δυνάμεων κατοχής, είναι αποκαλυπτικός για την στάση ανοχής απέναντι στο φαινόμενο: "Θεωρούσα ότι το να αρπάξει κάποιος ένα κρατικό όχημα ήταν ένα είδος φυσικού τρόπου ιδιωτικοποίησης". Για τον Μακφέρσον, γνήσιο "παιδί τού Σικάγου" και στέλεχος της κυβέρνησης Ρέηγκαν, οι λεηλασίες δεν ήταν παρά μια μορφή συρρίκνωσης του δημόσιου τομέα.

Ο πανεπιστημιακός Τζων Αγκρέστο είχε οριστεί υπεύθυνος για την ανοικοδόμηση της ανώτατης εκπαίδευσης. "Δεν γνώριζα τίποτε για το Ιράκ αλλά απέφυγα να διαβάσω οποιοδήποτε βιβλίο για την χώρα αυτή, προκειμένου να πάω εκεί με όσο το δυνατόν πιο ανοιχτό μυαλό", δήλωσε βλακωδώς ο Αγκρέστο, ο οποίος είδε την λεηλασία των πανεπιστημίων ως διευκόλυνση για την "εκ του μηδενός αναδημιουργία" που σχεδίαζε.

Αν ο πανηλίθιος Αγκρέστο είχε ξεστραβωθεί να διαβάσει "οποιοδήποτε βιβλίο για την χώρα αυτή", μπορεί να μη πήγαινε εκεί με τόσο "ανοιχτό μυαλό" αλλά θα είχε μάθει μερικά ενδιαφέροντα πράγματα, όπως π.χ. ότι το Ιράκ διέθετε (πριν το εμπάργκο) το καλύτερο εκπαιδευτικό σύστημα και το χαμηλότερο ποσοστό αναλφάβητων στον αραβικό κόσμο. Πράγματι, σύμφωνα με στοιχεία του οργανισμού World Bank για το 1985, το 89% των ιρακινών γνώριζαν γραφή και ανάγνωση. Όμως, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, στην πολιτεία καταγωγής τού Αγκρέστο, το Νέο Μεξικό, το 20% των κατοίκων "δυσκολεύονται να διαβάσουν μια εφημερίδα ή να χρησιμοποιήσουν απλά μαθημαικά για να υπολογίσουν το σύνολο σε μια απόδειξη πώλησης". Αναρωτιέμαι γιατί δεν βρέθηκε κανένας να συστήσει στον Αγκρέστο να ξεκινήσει την εκπαιδευτική του "ανοικοδόμηση" από το ίδιο του το σπίτι...

Επί κεφαλής των κατοχικών δυνάμεων στο Ιράκ ορίστηκε ο -ήδη γνωστός μας- Πωλ Μπρέμερ. Ο Μπρέμερ κατάργησε όλες τις περιπολίες αστυνόμευσης της Βαγδάτης και έδωσε εντολή να μην ανακατευτούν οι στρατιώτες στις "ντόπιες διενέξεις", όπως αποκαλούσε τις λεηλασίες. Παρά το γενικό χάος που επικρατούσε παντού, ο Μπρέμερ δεν έχασε χρόνο. Πρώτη του δουλειά, πριν καλά-καλά προλάβει να ενημερωθεί, ήταν να καταργήσει δασμούς, τέλη, φόρους και κάθε έλεγχο στις εισαγωγές. Μέσα σε δεκαπέντε μέρες, ο Μπρέμερ ανακοίνωσε με υπερηφάνεια ότι τα σύνορα του Ιράκ είναι ανοιχτά στους επιχειρηματίες.

Εν ριπή οφθαλμού, ο Μπρέμερ κατάφερε να μετατρέψει το Ιράκ, από μια τελείως απομονωμένη -λόγω εμπάργκο- χώρα, στην πλέον ανοιχτή αγορά τού πλανήτη. Έτσι, ενώ από τη μια μεριά ατελείωτες σειρές φορτηγών μετέφεραν λάφυρα και κλοπιμαία για πούλημα στο εξωτερικό, από την άλλη φάλαγγες από νταλίκες πλημμύριζαν την Βαγδάτη με εμπορεύματα από την ¨Απω Ανατολή. Φυσικά, οι πολυεθνικές έτριβαν τα χέρια τους και οι λομπίστες στην Ουάσιγκτον δεν μπορούσαν να κρατήσουν τα σάλια τους. Ο Τζων ΜακΚαίην (τότε γερουσιαστής και αργότερα αντίπαλος του Ομπάμα στςι τελευταίες προεδρικές εκλογές) δήλωνε στην "Washington Post" για το Ιράκ τού Μπρέμερ: "Είναι σαν ένα τεράστιο βάζο με μέλι, το οποίο ελκύει ένα σωρό μύγες" (Washington Post, 02/10/2003). Στο ίδιο άρθρο της, η εφημερίδα καταγράφει ως εξής την "λιγούρα" ενός μετόχου τής εμπορικής εταιρείας "New Bridge", ο οποίος θέλησε να παραμείνει ανώνυμος: "Η απόκτηση των δικαιωμάτων διανομής των προϊόντων τής Πρόκτερ & Γκαμπλ θα είναι χρυσωρυχείο. Ένα καλά στοκαρισμένο 7-Eleven θα μπορούσε να κλείσει 30 ιρακινά μαγαζιά. Ένα Wal-Mart θα μπορούσε να καταλάβει την χώρα."(*)

Όμως, όλα αυτά δεν ήταν παρά τα κόκκαλα από το ψητό, ένα προπέτασμα για το μεγάλο φαγοπότι που στηνόταν μεθοδικά στα παρασκήνια. Οι αρχιτέκτονες της καταστροφής Ράμσφελντ και Τσένυ δεν θα σχεδίαζαν ένα τόσο μεγαλεπήβολο κόλπο για να βολευτούν με μπλουζάκια, σιντί, σερβιέτες και τσίκλες...


(*) 7-Eleven, Wal-Mart: αλυσίδες πολυκαταστημάτων στις ΗΠΑ

Κι αν βγούμε από το ευρώ....τί;

Από τόσες και τόσες "εμπνευσμένες" αναλύσεις που ακούμε συνεχώς, πάντα με την υπογραφή "εγνωσμένης αξίας" δοκησισόφων αναλυτών, εκείνο που με σαλτάρει περισσότερο είναι ο κίνδυνος να βγούμε από το ευρώ. Π' ανάθεμά με, δηλαδή, έτσι μου 'ρχεται να σκίσω τα πτυχία μου! Αλλά, θα προσπαθήσω να διατηρήσω την ψυχραιμία μου και να εξετάσω με κριτικό μάτι αυτή την άποψη.

Απ' όσα λέγονται, το βασικό μειονέκτημα της επιστροφής σε δικό μας νόμισμα (είτε δραχμή λέγεται αυτό είτε όπως αλλοιώς) είναι ότι αυτό το νόμισμα θα πρέπει αμέσως να υποτιμηθεί (ίσως και σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50%), γεγονός που θα μας οδηγήσει σε βαθειά φτώχεια. Για τις ανάγκες της ανάλυσης που θα επιχειρήσουμε εδώ, ας δεχτούμε ότι αυτό είναι σωστό.

Κατ' αρχάς, η ανάγκη για άμεση υποτίμηση σημαίνει μια απλή παραδοχή: η είσοδός μας στο ευρώ συνοδεύτηκε από υπερτίμηση της δραχμής! Δηλαδή, εκείνο το 340,75 / 1 ήταν πλασματικό και πόρρω απέχον της πραγματικότητος. Κάτι τέτοιο είναι όχι μόνο λογικό αλλά και αληθές για δυο λόγους:

(α) Αν το 340,75 /1 ήταν αληθές, δεν υπήρχε λόγος να στηθεί όλο αυτό το παρασκήνιο που στήθηκε με την συνεργασία Σημίτη-Παπαδήμου από τη μια και Γκόλντμαν Σακς από την άλλη. Να μη ξεχνάμε τον ρόλο τού σημερινού πρωθυπουργού σε όλη εκείνη την κομπίνα, έτσι; Το ότι εκείνη η κομπίνα ήταν σε γνώση των ευρωπαίων εταίρων μας (άλλωστε κι αυτοί τα ίδια έκαναν!) δεν αναιρεί την πραγματικότητα.

(β) Δεν είναι ποτέ δυνατόν να βρεθεί ένα νόμισμα, το οποίο να μπορεί να εκφράσει μακροχρόνια τις οικονομίες δυο τελείως διαφορετικών χωρών, όπως π.χ. η Ελλάδα και η Γερμανία. Η χρήση του ίδιου νομίσματος από αυτές τις δυο χώρες σημαίνει ότι, αν δεν υπήρχε το ευρώ, τα νομίσματά τους θα είχαν σταθερή και μόνιμη ισοτιμία. Με απλά λόγια: ποιος μπορεί να δεχτεί ότι, αν δεν υπήρχε το ευρώ, η ισοτιμία μάρκου / δραχμής θα ήταν σήμερα 1 /170, δηλαδή όσο ήταν την εποχή που μπαίναμε στην ευρωζώνη; Αλλά κι αν αν δεν είχαμε μπει στην ευρωζώνη, δεν θα ήταν ηλίθιο να υποστηρίξουμε ότι η ισοτιμία ευρώ / δραχμής θα ήταν σήμερα 1 / 340,75;

Πάμε παρακάτω. Αλήθεια, τί εννοούμε όταν μιλάμε για μελλοντική υποτίμηση; Δηλαδή, η υποτίμηση που υφιστάμεθα τώρα δεν μετράει; Μιλάω, βέβαια, για την εσωτερική υποτίμηση. Όταν το αφορολόγητό μου πήγε από τις 12.000 στις 5.000, δεν υποτιμήθηκε σχεδόν 70%; Όταν οι αποδοχές των εργαζομένων περικόπτονται (είτε ονομαστικά είτε έμμεσα δια της αυξημένης φορολογίας), δεν υποτιμώνται; Όταν οι συντάξεις ξυρίζονται κόντρα (για να μη πω ότι υφίστανται μόνιμη αποτρίχωση), δεν υποτιμώνται μέχρι σημείου απαξιώσεως; Τι άλλη γαμημένη υποτίμηση μπορεί να μας βρει; Έτσι κι αλλοιώς, τα σκατά δεν μπορεί να γίνουν περισσότερο σκατά...

Από την άλλη, πάλι, μήπως γλιτώνουμε την υποτίμηση μένοντας στο ευρώ; Οι βασικές ετήσιες μικτές αποδοχές στην Ελλάδα είναι 751 Χ 14 = 10.514 και οι καθαρές (μετά την αφαίρεση ασφαλιστικών εισφορών και φόρων) 8.400 ευρώ. Δηλαδή, μιλάμε για μέσες μηνιαίες αποδοχές 8400 / 12 = 700 ευρώ. Και όμως, αυτό το εφτακοσάρι θεωρείται υπερβολικό για τους κεφαλαιοκράτες! Γαμώ την πουτάνα μου, δηλαδή! Ποιον κοροϊδεύουν; Ας ζητήσει κάποιος απ' αυτή την σιγανοπαπαδιά τον Παπαδήμο να το δηλώσει ανοιχτά ότι όποιος χρειάζεται το 25% των ετήσιων αποδοχών του για να βάλει δυο τόννους πετρέλαιο, να μη ξυλιάσουν τα παιδιά του τον χειμώνα, είναι υψηλόμισθος και πρέπει να μειωθούν οι αποδοχές του! Και γαμώ το ευρώ σας, δηλαδή, κουφάλες!

Συγγνώμη που παραφέρθηκα και επιτρέψτε μου να ηρεμήσω. Εξακολουθώ να αναρωτιέμαι: από ποιο πράγμα κινδυνεύω έτσι και βγούμε από το ευρώ; Δεν φοβάμαι μήπως πεινάσω, εφ' όσον ούτε τώρα είμαι χορτάτος. Δεν φοβάμαι μήπως απαξιωθούν οι καταθέσεις μου, είτε επειδή δεν έχω καταθέσεις είτε επειδή δεν πρόκειται να χάσω τίποτε, όπως δεν κέρδισα και τίποτε τότε που πήγα από την δραχμή στο ευρώ. Αλλά ούτε και την υποτίμηση φοβάμαι, μιας και υπάρχει το προηγούμενο Μαρκεζίνη, τότε που υποτίμησε την δραχμή 50% μέσα σε μια νύχτα (οι παλιότεροι θυμούνται πώς "πέταξε" το δολλάριο από τις 15 δραχμές στις 30 σ'ένα βράδυ μέσα) και δεν άνοιξε ρουθούνι.

Βέβαια, αν υποτιμηθεί το εθνικό μας νόμισμα θα ακριβήνουν οι εισαγωγές. Αυτό είναι σωστό, αλλά...ποιες εισαγωγές; Μήπως το πετρέλαιο, που τώρα είναι...φτηνό; Μήπως τα αυτοκίνητα, που εφέτος οι πολίτες κατέθεσαν 400.000 πινακίδες επειδή δεν αντέχουν την φορολογία τους; Ή μήπως το χαβιάρι, το πατέ-φουά και η σαμπάνια, που δεν ξέρουμε ούτε τι χρώμα έχουν;

Ένας ακόμη "κίνδυνος" από την "ευρωέξοδό" μας είναι ότι δεν πρόκειται να βρεθεί κανένας να μας δανείσει, ενώ και κάθε "βοήθεια" από την ευρωπαϊκή ένωση θα διακοπεί. Εδώ γελάμε θορυβωδώς! Ποτέ μη σώσουνε καλέ! Εμείς, ως λαός, παράγουμε όλα όσα χρειαζόμαστε για να ζήσουμε και μας περισσεύουν κιόλας! Το πολύ-πολύ, να μην έχουμε να τους ξοφλήσουμε τα δανεικά που μας έχουν δώσει, αλλά δεν νομίζω ότι πολυκαιγόμαστε γι' αυτό, έτσι;

Μας δουλεύουνε ρεεεεε!!!!

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 59. Η "ιδεολογία" ενός πολέμου

Όταν έγινε το πραξικόπημα Βιντέλα στην Αργεντινή, το 1976, πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο Τζέραλντ Φορντ και υπουργός εξωτερικών ο Χένρυ Κίσσιντζερ. Μπορεί αυτοί οι δυο να λείπουν από την πολιτική σκηνή τού 21ου αιώνα αλλά τότε υπουργός άμυνας ήταν ο Ντόναλντ Ράμσφελντ, προσωπάρχης τού Φορντ ήταν ο Ντικ Τσένυ και βοηθός τού Κίσσιντζερ ήταν ένας φέρελπις νεαρός που άκουγε στο όνομα Πωλ Μπρέμερ. Κι αφού κανένας απ' αυτούς δεν βρέθηκε ποτέ κατηγορούμενος ούτε για την στήριξη που πρόσφεραν στις διάφορες λατινοαμερικανικές -και όχι μόνο- χούντες ούτε για τα κέρδη που αποκόμισαν από την συνεργασία τους μ' αυτές, είναι λογικό να τους βλέπουμε να παίζουν πρωτεύοντες ρόλους στην εισβολή στο Ιράκ τριάντα χρόνια αργότερα.

Στο προηγούμενο σημείωμα αναλύσαμε τους λόγους για τους οποίους οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Ιράκ. Συνοπτικά, το πολιτειακό(*) πλάνο τής εισβολής ήταν το εξής: πρώτα εκκαθάριση της περιοχής από τους "τρομοκράτες", κατόπιν δημιουργία μιας χώρας που θα λειτουργούσε ως μεγάλη ζώνη ελεύθερου εμπορίου και, τέλος, επικύρωση όλων αυτών με την "δημοκρατική" διαδικασία των εκλογών. Ο Μπους συνόψισε όλα αυτά σε μια φράση: "επέκταση της ελευθερίας σε μια ταραγμένη περιοχή".

Φυσικά, όταν ο Μπους μιλάει για ελευθερία, δεν την εννοεί όπως την εννοούσε ο Διονύσιος Σολωμός όταν έλεγε "μήγαρις έχω άλλο στον νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα". Η "ελευθερία" τού Μπους απαιτεί την χρήση εισαγωγικών. Είναι η "ελευθερία" που στήθηκε στην Χιλή το 1973 και στην Ρωσσία το 1993, δηλαδή η "ελευθερία" τού κεφαλαίου να λυμαίνεται τον πλούτο των ιδιωτικοποιημένων κρατών. Ο ίδιος ο Μπους δεν άφησε κανένα περιθώριο για παρερμηνείες, δηλώνοντας με σαφήνεια: "Προτείνω την δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου μεταξύ ΗΠΑ και Μέσης Ανατολής μέσα σε μια δεκαετία, ώστε να φέρουμε την Μέση Ανατολή σε έναν διευρυνόμενο κύκλο ευκαιριών, να δώσουμε ελπίδα στους λαούς που ζουν σ'εκείνη την περιοχή" (Los Angeles Times, 10/05/2003). Λεπτομέρεια: ο πρόεδρος όρισε ως επί κεφαλής τής επιτροπής επεξεργασίας τού σχεδίου "ελευθερία στο Ιράκ" μια κυρία, η οποία είχε πάρει μέρος στην υλοποίηση της θεραπείας-σοκ στην Ρωσσία, την Λιζ Τσένυ, κόρη τού αντιπροέδρου.

Είδαμε στο προηγούμενο σημείωμα την άποψη του δημοσιογράφου Τόμας Φρήντμαν περί "δημιουργίας ενός νέου έθνους" στο Ιράκ. Λίγα χρόνια αργότερα, ο ίδιος δημοσιογράφος υποχρεώθηκε να παραδεχτεί ότι δεν είχε προβλέψει την σφαγή που θα ακολουθούσε. Έτσι, ο Τόμας Φρήντμαν έδωσε μια απτή απόδειξη της στενοκεφαλιάς (μέχρι σημείου ηλιθιότητας) των νεόκοπων οπαδών τού "καπιταλισμού της καταστροφής". Πώς είναι δυνατόν να τους ξεφύγει μια τέτοια "λεπτομέρεια" από τους υπολογισμούς, λες και η περιοχή τού Ιράκ ήταν μια κενή χώρα στον χάρτη, σαν την Σαχάρα ή την Ανταρκτική; Δεν ήξεραν ότι μιλούσαν για μια χώρα ή οποία υπήρχε πολλές χιλιάδες χρόνια πριν δημιουργηθεί η δική τους; Δεν περίμεναν ότι ένας λαός με αντιδυτική κουλτούρα και μακραίωνο αραβικό εθνικισμό θα αντιδρούσε στην προσβολή του;

Όμως, το κύριο ερώτημα στο οποίο πρέπει να απαντήσουν οι ανεγκέφαλοι εισβολείς είναι άλλο: αφού σχεδίαζαν να δημιουργήσουν ένα νέο έθνος στην περιοχή, τί διάβολο θα γινόταν το έθνος που ήδη υπήρχε εκεί; Φοβάμαι ότι η απάντηση είναι προφανής αλλά θα μείνει ανομολόγητη: το υπάρχον έθνος θα έπρεπε να εξαφανιστεί. Είναι η μόνη απάντηση που μπορεί να δικαιολογήσει την επιδίωξη του μεγαλεπήβολου νεοφιλελεύθερου πειράματος για την δημιουργία ενός "καταλύτη" στην περιοχή. Η φρηντμανικής εμπνεύσεως "δημιουργία εκ του μηδενός" προϋποθέτει την απορρύθμιση και αποδόμηση των πάντων πριν η ελεύθερη αγορά αρχίσει την οικοδόμηση. Πρόκειται για έμπνευση η οποία περιέχει στον πυρήνα της την άσκηση ακραίων μορφών βίας. Μέχρι τότε, ο κόσμος είχε γνωρίσει την βία τού Σουχάρτο, την βία τού Πινοτσέτ, την βία τής Θάτσερ, την βία τού Γέλτσιν κλπ. Στο Ιράκ, η βία θα εφαρμοζόταν με απόλυτη πληρότητα.

Η αναλυτική παρουσίαση αυτής της βίας ξεφεύγει από τα πλαίσια αυτού του αφιερώματος. Εδώ περιοριζόμαστε να καταδείξουμε ότι η ακραία βία (η οποία πάντοτε αποτελεί ένα "εκ των ων ουκ άνευ" όπλο τού καπιταλισμού) απετέλεσε απαραίτητο εργαλείο για την υλοποίηση των νεοφιλελεύθερων σχεδίων στο Ιράκ. Στην συνέχεια, θα δούμε αυτά τα σχέδια με λεπτομέρειες.


(*) Όσο μπορώ περισσότερο, προσπαθώ να αποφεύγω τον όρο "αμερικανικός" όταν αναφέρομαι σε κάτι που αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, προτιμώντας τον όρο "πολιτειακός". Θεωρώ καπηλεία την χρήση αυτού του όρου από μια χώρα, λες και οι υπόλοιποι κάτοικοι αυτής της ηπείρου δεν είναι αμερικανοί.

(**) Προσέξτε την χρήση τού όρου "έθνος" (nation). Δεν μίλησαν ούτε για χώρα (country) ούτε για κράτος (state) αλλά για έθνος.