"Η δολοφονία τού δούκα Ριχάρδου"

Η Μπρέντα Μάργκαρετ Λίλιαν Χάνεϋμαν Κλαρκ είναι μια ιδιαίτερη φυσιογνωμία στον χώρο τής αγγλικής λογοτεχνίας τού 20ου αιώνα (γεννήθηκε το 1926 στο Μπρίστολ), αφού δημοσίευσε το πρώτο της βιβλίο σε ηλικία 65 ετών. Επειδή, από την μια η "καλή καταγωγή" της αποτελούσε εμπόδιο για το είδος τής λογοτεχνίας που της άρεσε κι από την άλλη το όνομα-σιδηρόδρομος ήταν δύσχρηστο, η γιαγιά-Μπρέντα υιοθέτησε το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Καίητ Σέντλεϋ. Με το όνομα αυτό έμελλε να γίνει διάσημη, γράφοντας μεσαιωνικές ιστορίες μυστηρίου στις οποίες πρωταγωνιστεί ο Ρογήρος, ένας νεαρός γυρολόγος. Πέρυσι, στα 85 της χρόνια πια, η Σέντλεϋ δημοσίευσε την εικοστή (!) περιπέτεια του Ρογήρου κι ελπίζουμε να συνεχίσει με τον ίδιο ρυθμό (ένα βιβλίο ετησίως!) για πολλά χρόνια ακόμη. Για να κάνουμε την γνωριμία μας με την Σέντλεϋ και τον Ρογήρο της, διάλεξα σήμερα το βιβλίο "Η δολοφονία τού δούκα Ριχάρδου".

Ο Ρογήρος είναι ένας γεροδεμένος νεαρός, ο οποίος ζει στην νότια Αγγλία στα τέλη τού 15ου αιώνα. Ξεκίνησε να γίνει καλόγερος αλλά σύντομα διαπίστωσε ότι η καλογερική ήταν πολύ βαρειά γι' αυτόν. Έτσι αποφάσισε να γίνει γυρολόγος. Πήρε, λοιπόν, ένα μεγάλο σακί, το γέμισε με διάφορα πράγματα (κλωστές, βελόνες, γάντια, ρούχα, σεντόνια κλπ) κι άρχισε να γυρνάει από χωριό σε χωριό πουλώντας την πραμάτεια του. Μόνο που η ζωή του είναι γεμάτη περιπέτειες, μιας και συνεχώς μπλέκει σε περιπέτειες: άλλοτε πρέπει να ξεδιαλύνει κάποιο μυστήριο, άλλοτε πρέπει να αποκαλύψει κάποια πλεκτάνη κι άλλοτε πρέπει να ερευνήσει κάποιο έγκλημα. Κι όλα αυτά συμβαίνουν σε μια εποχή όπου δεν υπάρχουν ούτε τηλέφωνα, ούτε υπολογιστές, ούτε αναλύσεις DNA, ούτε καν δακτυλικά αποτυπώματα.

Στην περιπέτεια "Η δολοφονία τού δούκα Ριχάρδου", ο Ρογήρος φτάνει στο Λονδίνο λίγες μέρες πριν ο βασιλιάς Εδουάρδος ο Δ' εκστρατεύσει κατά της Γαλλίας. Εκεί συναντά τυχαία έναν παλιό του γνωστό, τον Τιμόθεο Πλάμερ, ο οποίος βρίσκεται στην υπηρεσία τού δούκα Ριχάρδου. Ο Πλάμερ αποκαλύπτει στον Ρογήρο ότι κάποιοι άγνωστοι σχεδιάζουν να δολοφονήσουν τον δούκα την παραμονή τής γιορτής τού Αγίου Υακίνθου. Μοιραία, ο Ρογήρος πρέπει να βοηθήσει στην ματαίωση του δολοφονικού σχεδίου και στην αποκάλυψη των συνομωτών.

Η Σέντλεϋ χρησιμοποιεί τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή της για να σκιαγραφήσει την μεσαιωνική Αγγλία. Συνήθως, δεν μένει στην σκιαγραφία αλλά συνθέτει κανονικό πίνακα και, μάλιστα, με έντονα χρώματα. Έτσι, μέσα από τις ιστορίες της, ο αναγνώστης ανακαλύπτει πράγματα που ποτέ δεν έμαθε στο σχολείο για την δομή της αγγλικής κοινωνίας κατά τον μεσαίωνα, για τις πόλεις και τα χωριά, για τις σχέσεις πλούσιων και φτωχών ή αρχόντων και υπηρετών, για τις συνήθειες, για το φαγητό, για τους νόμους κλπ.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι η πλοκή δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον. Αντίθετα, η Σέντλεϋ ξέρει πώς να κρατάει σε αγωνία τον αναγνώστη και, μάλιστα, πώς να επιτείνει αυτή την αγωνία όσο η ιστορία πλησιάζει στο τέλος της. Θα τολμούσα να πω ότι ο Ρογήρος της δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από τον -πιο διάσημο, όντως- Ηρακλή Πουαρώ, το δημιούργημα μιας άλλης μεγάλης κυρίας τής αγγλικής αστυνομικής λογοτεχνίας, της Άγκαθας Κρίστη.

Τελικά, "Η δολοφονία τού δούκα Ριχάρδου" είναι ένα απολαυστικό βιβλίο, το οποίο διαβάζεται ταχύτατα και άκοπα. Κυκλοφορεί σε μικρό σχήμα (πώς να πω "τσέπης" ένα βιβλίο με 430 σελίδες, έστω και μικρές;) από τις εκδόσεις "Περίπλους" και κοστίζει περίπου 19 ευρώ (μείον 10% έκπτωση στα καλά βιβλιοπωλεία). Επειδή είναι σίγουρο ότι αυτό το βιβλίο θα σας κάνει να αναζητήσετε περισσότερη Σέντλεϋ, να πούμε ότι από τις ίδιες εκδόσεις κυκλοφορούν άλλες 5 περιπέτειες τού Ρογήρου, όλες φτηνότερες απ' αυτή που παρουσιάσαμε σήμερα.

Και τώρα...λίγη γκρίνια! Η συγγραφέας τιτλοφόρησε το βιβλίο της ως "Η παραμονή τού Αγίου Υακίνθου" και δεν καταλαβαίνω γιατί ο εκδότης άλλαξε τον αυθεντικό τίτλο, προτιμώντας κάτι πιο "πιασάρικο" αλλά τελείως άστοχο. Επίσης, δεν καταλαβαίνω γιατί ο εκδότης κυκλοφόρησε τα έργα τής Σέντλεϋ σε τόσο μικρό μέγεθος, αφού ο όγκος τους ξεπερνάει τα όρια της "τσέπης". Πάντως, για να είμαι ακριβοδίκαιος, πρέπει να πω και δυο "μπράβο": το ένα στον εκδότη, επειδή διατήρησε τα θαυμάσια εξώφυλλα των εκδόσεων "St. Martins", το δεύτερο στην μεταφράστρια Άννα Αθανασιάδου (σημ.: καμμία σχέση με τον γράφοντα), επειδή απέδωσε το "Roger" με το σαφώς πιο μεσαιωνικό στο ελληνικό αφτί "Ρογήρος".

ΥΓ: Μετά τις προ ετών εξελίξεις στις "εκδόσεις Περίπλους", ήλπιζα να φιλοτιμηθεί κάποιος εκδοτικός οίκος και να αναλάβει την έκδοση των βιβλίων τής Καίητ Σέντλεϋ στα ελληνικά. Σήμερα, κάτι προσπαθεί να κάνει η Introbooks. Για να δούμε...

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 58. Γιατί το Ιράκ;

Η ταχύτητα με την οποία το καθεστώς Μπους τζούνιορ αποφάσισε την εισβολή στο Ιράκ, καθώς και η δημιουργία πλαστών στοιχείων ότι ο Σαντάμ ετοίμαζε πυρηνικά όπλα, πείθουν και τον πλέον δύσπιστο ότι η εισβολή ήταν σχεδόν προαποφασισμένη. Όμως, γιατί μπήκε στο στόχαστρο το Ιράκ; Στο κάτω-κάτω, οι αεροπειρατές των δίδυμων πύργων προέρχονταν από τον Λίβανο, την Σαουδαραβία, τα Εμιράτα και την Αίγυπτο, κανένας από το Ιράκ. Από την άλλη, η Χεζμπολλάχ εχρηματοδοτείτο από το Ιράν ενώ η Χαμάς είχε βρει καταφύγιο στην Συρία. Οπότε, γιατί το Ιράκ; Για να βρούμε την απάντηση, ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Οι νεοσυντηρητικοί τής Ουάσιγκτον έψαχναν από καιρό την ευκαιρία για έναν "πόλεμο-πρότυπο". Εκτιμώντας ότι ο ισλαμισμός λειτουργεί ανασχετικά στις επιδιώξεις τους για παγκοσμιοποίηση του νεοφιλελευθερισμού (επειδή ευνοεί μια πολιτική και οικονομική κουλτούρα αντίθετη προς τα δυτικά πρότυπα), θεωρούσαν αναγκαίο να χρησιμοποιήσουν μια χώρα ως "καταλύτη", μιας και ήταν αδύνατον να επέμβουν σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο. Ο υπερσυντηρητικός δημοσιογράφος Τόμας Φρήντμαν είναι σαφής, μιλώντας για την εισβολή στο Ιράκ: "Θα μπορούσε να ωθήσει ολόκληρο τον αραβικό-μουσουλμανικό κόσμο σε μια προοδευτικώτερη διαδρομή. Κι αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την οικοδόμηση ενός διαφορετικού προτύπου στην καρδιά αυτού του κόσμου" (New York Times, "The long bomb", 02/03/2003). 

Ο αρχισυντηρητικός Μάικλ Λεντήν είναι κυνικώτερος: "Μόλις μπούμε στο Ιράκ, θα αντιμετωπίσουμε ολόκληρο το τρομοκρατικό δίκτυο...Μπορεί να εξελιχθεί σε έναν πόλεμο που θα αναδημιουργήσει τον κόσμο...Μόλις απομακρυνθεί ο Σαντάμ, μπορεί να καταρρεύσει η δυναστεία των Σαούντ. Σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να επεκτείνουμε τον πόλεμο στην αραβική χερσόνησο και σε κάθε πετρελαιοπαραγωγική περιοχή" (Ρόμπερτ Ντρέυφους, "Just the beginning", στο American Prospect, 14/03/2003).

Η αλήθεια είναι ότι η πρώτη χώρα που υποδείχθηκε ως στόχος ήταν το Ιράν και ο Λεντήν επέμενε φορτικά σ' αυτό. Όμως, αυτή η ιδέα είχε πολλά μειονεκτήματα: το Ιράν ήταν μια συμπαγής χώρα, δίχως εθνοτικά προβλήματα, με υψηλό επίπεδο συνοχής, με χαμηλό μέσο όρο ηλικίας και, κυρίως, παρέμενε terra incognita για τους αμερικανούς στην μετά-Σάχη εποχή. Παράλληλα, ως στόχος, το Ιράν δεν διέθετε κανένα από τα πλεονεκτήματα του Ιράκ, όπως: (α) εθνοτικές έριδες και, μάλιστα, μειονότητες με αποσχιστικές τάσεις, όπως οι κούρδοι στο βόρειο Ιράκ, (β) θρησκευτικές έριδες μεταξύ σιιτών και σουνιτών, (γ) γειτνίαση με πιθανές εστίες ανάφλεξης, όπως η Συρία ή η Σαουδική Αραβία, (δ) φιλικά γειτονικά εδάφη, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν οι δυνάμεις των ΗΠΑ, όπως η Τουρκία, (ε) έναν λαομίσητο ηγέτη, όπως ο Σαντάμ, η εξόντωση του οποίου δεν θα δημιουργούσε σοβαρές διαμαρτυρίες τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας.

Επί πλέον, τόσο οι υποδομές τού Ιράκ όσο και η στρατιωτική του μηχανή ήσαν εξουθενωμένες από το υπερδεκαετές μποϋκοτάζ που είχε επιβληθεί στην χώρα μετά τον "πόλεμο του Κόλπου", επί ημερών μπαμπά Μπους. Και, τέλος, εκείνος ο "πόλεμος του Κόλπου" είχε αναλυθεί σε βάθος από τους στρατηγικούς αναλυτές τού Πανεπιστημίου Εθνικής Άμυνας, οι οποίοι είχαν καταδείξει πώς θα μπορούσε να επαναληφθεί η "καταιγίδα της ερήμου" στον μισό χρόνο με καλύτερα αποτελέσματα.

Κάπως έτσι, λοιπόν, οι πολιτειακοί νεοφιλελεύθεροι επέλεξαν το Ιράκ για να μεταλαμπαδεύσουν την αντεπανάστασή τους στην ισλαμική Ασία. Όπως η Χιλή χρησίμευσε το 1973 ως πρότυπο για την νεοφιλελεύθερη εξάπλωση στην Λατινική Αμερική, έτσι και το Ιράκ, 30 χρόνια αργότερα, θα χρησίμευε ως υπόδειγμα για την δημιουργία νέων "ιδανικών" κρατών στον ευρύτερο αραβικό κόσμο. Σε άρθρο του με τίτλο "What were they thinking?", ο Τόμας Φρήντμαν εξηγεί με σαφήνεια: "Δεν κάνουμε ανοικοδόμηση ενός έθνους στο Ιράκ. Κάνουμε δημιουργία ενός έθνους..." (New York Times, 07/10/2005).

Θα κλείσουμε το σημερινό μας σημείωμα με έναν παραλληλισμό από τα παλιά. Το 1999, οι "σύμμαχοι" του ΝΑΤΟ βομβάρδισαν το Βελιγράδι, με την δικαιολογία ότι ο Μιλόσεβιτς παραβίαζε τα ανθρώπινα δικαιώματα. Όμως, η αλήθεια ήταν τελείως διαφορετική, όπως αποκάλυψε λίγα χρόνια αργότερα ο Στρόουμπ Τάλμποτ, αναπληρωτής υπουργός εξωτερικών τού Κλίντον: "Ενώ τα έθνη σε όλη την περιοχή επεδίωκαν να μεταρρυθμίσουν τις οικονομίες τους...το Βελιγράδι συνέχιζε να κινείται προς αντίθετη κατεύθυνση. Δεν υπάρχει απορία για το ότι ΝΑΤΟ και Γιουγκοσλαβία κατέληξαν σε τροχιά σύγκρουσης. Η αντίσταση της Γιουγκοσλαβίας στην ευρύτερη τάση για πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση -όχι η καταπίεση των αλβανών τού Κοσσυφοπεδίου- εξηγεί κατά τον καλύτερο τρόπο τον πόλεμο του ΝΑΤΟ"(*).

Θα συνεχίσουμε.



(*) Από το βιβλίο τού Τζων Νόρρις "Collision Course: NATO, Russia and Kosovo", το οποίο δεν κυκλοφορεί στα ελληνικά. Το απόσπασμα που παραθέτω εδώ έχει δημοσιευθεί σε πολλούς ιστότοπους (Sahota, Antiwar, DeLong κλπ), απ' όπου το μετέφρασα, αφού το διασταύρωσα.

Ανοικτή επιστολή προς τον Αρχιεπίσκοπο

[Δεν ξέρω πώς μου ήρθε σήμερα η σκέψη να στείλω την παρακάτω ανοικτή επιστολή στην ηλεκτρονική διεύθυνση της Εκκλησίας της Ελλάδος (contact@ecclesia.gr). Αλλά δεν μπόρεσα να αντισταθώ στην ιδέα να δω τα μούτρα μερικών-μερικών, αν (λέω: αν) ο αρχιεπίσκοπος υλοποιήσει την πρότασή μου! Είμαι αιθεροβάμων; Μπορεί...]


Μακαριώτατε,

ο χιλιοταλαιπωρημένος ελληνικός λαός αποστρέφει πλέον και τα αυτιά και την καρδιά του κάθε φορά που ακούει λόγια συμπαθείας από όλους τους "υψηλά ισταμένους". Έχει βαρεθεί αυτός ο λαός τα ακατάσχετα φληναφήματα του είδους "πρέπει να κάνουμε θυσίες για την πατρίδα", "ίσως τα λαμβανόμενα μέτρα να είναι σκληρά και άδικα αλλά δεν γίνεται αλλιώς" κλπ. Κυρίως δε, έχει αγανακτήσει με την υποκρισία των αρχόντων του, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι λαμβάνουν όλα αυτά τα μέτρα με -δήθεν- πόνο ψυχής.

Βεβαίως, λόγους παραμυθίας προς τους χειμαζομένους έλληνες έχετε πει και σεις, Μακαριώτατε. Αλλά ο ελληνικός λαός δεν συγκαταλέγει τον δικό σας λόγο με τον εξόφθαλμα υποκριτικό λόγο εκείνων οι οποίοι διαφεντεύουν την τύχη του. Στον δικό σας λόγο επιφυλάσσει διαφορετική αντιμετώπιση. Κι αυτό το κάνει, ασχέτως προς τον βαθμό της πίστης του προς την εκκλησία. Αντιλαμβάνεσθε γιατί συμβαίνει αυτό, Μακαριώτατε; Επειδή αυτός ο συκοφαντημένος και εξαπατημένος λαός έχει ανάγκη να αισθανθεί ότι κάποιος από τους ηγέτες του εννοεί -επί τέλους!- όσα λέει.


Μακαριώτατε,

έχετε τώρα την ευκαιρία να δείξετε στον λαό αυτού του περήφανου τόπου ότι πραγματικά τον συμπονάτε και στέκεστε δίπλα του. Δεν σας ζητώ να αντιδικήσετε με την πολιτική εξουσία. Δεν σας ζητώ να εγκαλέσετε ως επιόρκους εκείνους οι οποίοι ορκίστηκαν ενώπιόν σας ότι θα φυλάττουν πίστη στην πατρίδα, το σύνταγμα και τους νόμους. Δεν σας ζητώ να ανοίξετε διάλογο μαζί τους, διότι δεν έχει νόημα να μιλάτε "εις ώτα μη ακουόντων".

Σας ζητώ, όμως, να δώσετε ένα απτό και σαφές μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση ότι η άρχουσα εκκλησία βρίσκεται δίπλα στο ποίμνιό της και συμπάσχει με αυτό. Είμαι βέβαιος ότι μπορείτε να βρείτε πολλούς τρόπους για να το κάνετε. Επιτρέψτε μου, όμως, να προτείνω έναν απλό και εξαιρετικά εκκωφαντικό: ζητήστε, με εγκύκλιό σας, να περιαχθεί την επόμενη Κυριακή, σε όλους τους ναούς της χώρας, δίσκος, το προϊόν του οποίου θα διατεθεί για την ανακούφιση των οικογενειών των απεργών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν πρόβλημα επιβίωσης, καθώς παραμένουν απλήρωτοι επί μακρόν (Χαλυβουργική, Άλτερ κλπ).

Σκεφθείτε το, Μακαριώτατε. Με μια τέτοια ενέργεια, δίχως να αναμιχθείτε σε οποιαδήποτε πολιτική ή συνδικαλιστική αντιδικία, θα δείξετε εμπράκτως στους πάντες ότι η εκκλησία μπορεί και θέλει να συμπαρασταθεί σε όποιον "εξ ημών των ελαχίστων" έχει ανάγκη. Αν, μάλιστα, συνυπολογίσετε και τα μηνύματα τα οποία θα αποστείλει προς κάθε κατεύθυνση μια τέτοια ενέργεια, είμαι βέβαιος ότι όχι απλώς θα συγκατανεύσετε αλλά θα βρείτε και άλλους τρόπους να κάνετε το ίδιο.

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 57. Ο καπιταλισμός της καταστροφής

Μπορεί τα γεγονότα τής 11ης Σεπτεμβρίου 2001 να έβγαλαν στην επιφάνεια τις επιπτώσεις από την διάλυση τής κρατικής μηχανής, αλλά ο Μπους και η παρέα του (όντας φρηντμανικοί ως το κόκκαλο) δεν είχαν καμμιά διάθεση να αλλάξουν ρότα. Με σημαία τους το σύνθημα "η 11η Σεπτεμβρίου τα άλλαξε όλα", συνέχισαν την δουλειά τους με μεγαλύτερη ένταση. Σύμφωνα με την διατύπωση της Ναόμι Κλάιν, το μπουσικό "νιου ντηλ" απευθυνόταν σε ένα κράτος κορπορατικό, εταιρικό.

Πράγματι, με την πεποίθηση ότι όλα τα καλά εκπορεύονται μόνο από τον ιδιωτικό τομέα, οργανώθηκε μια πρωτοφανής μεταφορά κολοσσιαίων χρηματικών ποσών από τα κρατικά ταμεία προς τις εταιρείες τού ιδιωτικού τομέα. Ο Μπους και τα τσιράκια του, εκμεταλλευόμενοι το σοκ που είχε προκαλέσει στην κοινή γνώμη το χτύπημα στους δίδυμους πύργους, έβαλαν μπρος μια απίστευτη φάμπρικα συμβάσεων με ιδιώτες κεφαλαιούχους. Απίθανες συμβάσεις, που συχνά υπογράφονταν κρυφά και κάλυπταν ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς: ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, εκπαίδευση, φυλακές, τεχνολογική έρευνα, τηλεπικοινωνίες, δημόσια έργα, υδρευτικά δίκτυα, συλλογή απορριμμάτων, μέσα ενημέρωσης. Το ωραιότερο είναι ότι πάνω από τις μισές συμβάσεις, που υπέγραφε το κράτος με τους ιδιώτες, δεν αποτελούσαν προϊόν διαγωνισμών!(*)

Με άλλα λόγια, η διακυβέρνηση Μπους τζούνιορ εισήγαγε την έννοια της "κενής κυβέρνησης": ενώ η κρατική μηχανή νεκρώνεται, τα πάντα αποτελούν ευκαιρίες για κερδοφόρες ιδιωτικές επενδύσεις. Κι όταν λέμε "τα πάντα", εννοούμε τα πάντα. Ακόμη και οι φυσικές καταστροφές. Ακόμη και οι πόλεμοι.

Πρόκειται για μια μετεξέλιξη της θεραπείας-σοκ, την οποία ούτε ο ίδιος ο Φρήντμαν δεν θα μπορούσε να φανταστεί. Με αφορμή τούς δίδυμους πύργους, η ομάδα Μπους καινοτόμησε: εφηύρε έναν νέο πόλεμο, τον οποίο ονόμασε "πόλεμο κατά της τρομοκρατίας" και τον σχεδίασε απόλυτα ιδιωτικοποιημένο. Αρχικά, βομβάρδισε με κατάλληλη προπαγάνδα την κοινή γνώμη, ώστε οι πολίτες να αισθάνονται ότι πραγματικά κινδυνεύουν από τρομοκράτες. Στην συνέχεια, στηρίχτηκε σ' αυτή την -τεχνητά δημιουργημένη- αίσθηση κινδύνου ώστε να ενισχύσει εξωπραγματικά πολλές καίριες αρμοδιότητες της κεντρικής εξουσίας (π.χ. αστυνόμευση, παρακολούθηση, κράτηση, περιστολή ατομικών ελευθεριών, εσωτερική ασφάλεια, διεξαγωγή πολέμων κλπ), φροντίζοντας για την πλουσιοπάροχη χρηματοδότησή τους. Και τέλος, εκχώρησε όλες αυτές τις αρμοδιότητες στον ιδιωτικό τομέα.

Ο Φρήντμαν πρέπει να ένοιωθε απόλυτα δικαιωμένος όταν πέθανε στις 16/11/2006. Η καπιταλιστική αντεπανάσταση, την οποία είχε σχεδιάσει 50 χρόνια πρωτύτερα, έφτασε στην κορύφωσή της επί προεδρίας Μπους τζούνιορ: ενώ ίσαμε τότε οι αγορές τρέφονταν από το κράτος, τώρα έτρωγαν το ίδιο το κράτος. Αυτό που είχε περάσει στην παγκόσμια κοινή γνώμη ως "πόλεμος κατά της τρομοκρατίας", δεν ήταν παρά η οικοδόμηση ενός "καπιταλισμού τής καταστροφής". Ήταν η οικοδόμηση μιας οικονομίας νέου τύπου, η οποία θα βασιζόταν στην εθνική ασφάλεια και θα περιλάμβανε τα πάντα: διεξαγωγή πολέμων, ανοικοδόμηση μετά την καταστροφή, δόμηση ενός ιδιωτικοποιημένου αστυνομικού κράτους. Και μάλιστα, χάρη στο έντεχνα καλλιεργημένο αίσθημα φόβου, όλα αυτά θα γίνονταν δίχως να ανοίξει μύτη, δίχως να υπάρξει καμμία αξιόλογη λαϊκή αντίδραση.

Άλλωστε, πώς να υπάρξει αντίδραση με την αυστηρή αντιτρομοκρατική νομοθεσία που προώθησε η κυβέρνηση; Ποιος τολμούσε να κρίνει (πόσο μάλλον να επικρίνει) οποιαδήποτε κεντρική απόφαση, διακινδυνεύοντας να χαρακτηριστεί ως εχθρός τής πατρίδας ή ως συμπαθών την τρομοκρατία; Σε άρθρο της με τίτλο "In Washington, contractors take on biggest role ever" (04/02/2007), η εφημερίδα "New York Times" σχολίασε καυστικά την διάλυση της κρατικής μηχανής και το ξεπούλημά της στο ιδιωτικό κεφάλαιο: "Χωρίς δημόσιο διάλογο ή επίσημη πολιτική απόφαση, οι εργολήπτες αναδείχθηκαν σε τέταρτη εξουσία...φτιάχνουν πλοία και δορυφόρους...συλλέγουν φόρους και επεξεργάζονται υπηρεσιακούς προϋπολογισμούς... Η εργοληπτική έξαρση γεννάει ερωτήματα..."

Το πρόβλημα, για τον Μπους και την παρέα του, ήταν ότι δεν μπορούσαν να πειραματιστούν απόλυτα πάνω στους ίδιους τους υπηκόους τους, μιας κι έπρεπε να τηρηθούν κάποια προσχήματα ώστε να μπορεί ο πρόεδρος να ανανεώσει την θητεία του. Για την τελική δοκιμή τής νέας φρηντμανικής βόμβας έπρεπε να βρεθεί ένα άλλο πεδίο. Τελικά, το καινούργιο Μπικίνι βρέθηκε εύκολα: ήταν το Ιράκ, του -άχρηστου πλέον- Σαντάμ Χουσσέιν...



(*) Σύμφωνα με στοιχεία της εφημερίδας "New York Times", το 2005 πραγματοποιήθηκαν διαγωνισμοί μόνο για το 48% των συμβάσεων.

Τι είπε και -κυρίως- τι δεν είπε ο "μίστερ Τζάμπο"

Βούηξαν τα ιστολόγια με τις παπαριές που είπε σε συνέντευξή του στο προχτεσινό "Πρώτο Θέμα" ο μεγαλομέτοχος της γνωστής αλυσίδας καταστημάτων "Jumbo" Απόστολος Βακάκης. Ιδού μια ανθολόγηση αυτών των παπαριών, όπως την έκανε ο Νίκος Μπογιόπουλος, στον οποίο ανήκουν και οι υπογραμμίσεις:

* Για να μπορέσει η ανάπτυξη να ξεκινήσει πρέπει να θεσπιστεί και να ενεργοποιηθεί ένα εξειδικευμένο τμήμα στο Συμβούλιο της Επικρατείας, στελεχωμένο με ικανούς, ταχύτατους και "ιδεολογικά προσκείμενους" στην ανάπτυξη δικαστές, το οποίο θα εκδικάζει εντός εβδομάδων τις προσφυγές...
* Αν σήμερα μιλάνε κάποιοι για ανεμογεννήτριες, δεν καταλαβαίνω γιατί να μη γίνει όλη η Μακρόνησος ένα πάρκο ανεμογεννητριών, αντί να αποτελεί το νησί των εγκαταλελειμμένων χαλασμάτων...
* Να δοθούν, λοιπόν, απεριόριστες χρήσεις γης χωρίς δυνατότητα του συστήματος να εκβιάσει και να πουληθούν άμεσα στους ξένους, να έρθουν να επενδύσουν (...) γιατί να μη νοικιαστούν - ή και να πουληθούν ακόμη - η Μακρόνησος και η Γυάρος;
* Έχει καμία σημασία το ποιος είναι ο ιδιοκτήτης της Μακρονήσου; Σημασία έχει η Μακρόνησος να δίνει πλούτο στον ελληνικό λαό... Αλλάζει η ζωή του ανθρώπου αν ο Ολυμπος ήταν στην ιδιοκτησία των Γερμανών;...
* Αν δίναμε την Ακρόπολη στη διαχείριση των Ιαπώνων, να είστε σίγουρη ότι θα λειτουργούσε 24 ώρες το 24ωρο, επτά μέρες τη βδομάδα... Η Ακρόπολη είναι ένα προϊόν που θα έπρεπε να δουλεύει ακόμα και την Πρωτοχρονιά...
(δημοσιογράφος) Μια τέτοια κίνηση δεν θα σας έθιγε ως Ελληνα;
Το αντίθετο. Θα με χαροποιούσε ιδιαίτερα...

Δεν θα σχολιάσω τίποτε από τα παραπάνω, αφήνοντας τον αναγνώστη να κάνει μόνος του τον σχολιασμό. Άλλωστε, έχουν φροντίσει δεκάδες άλλα ιστολόγια να "στολίσουν" κανονικά τον Βακάκη. Εγώ προτιμώ να αναφέρω ένα-δυο άλλα πραγματάκια για τον "μίστερ Τζάμπο", τα οποία δεν είναι και τόσο γνωστά. Έτσι, ανατρέχω στον ιστοτόπο τής εφημερίδας "Πρώτο Θέμα", όπου βρίσκω ένα κείμενο με τίτλο "Απ. Βακάκης: δικά μας τα νήματα, δικά μας και τα μηχανήματα", δημοσιευμένο στις 29 Σεπτεμβρίου 2011. Απ' αυτό το κείμενο, σταχυολογώ:

* Την εποχή που οι τράπεζες δεν έχουν ρευστότητα και δεν μπορούν να δανείζουν, ο ίδιος φροντίζει να διαθέτει τα ίδια προϊόντα φθηνότερα.
* Ο κ. Βακάκης ασχολείται επισταμένως με τη μεταφορά των προϊόντων προκειμένου η Jumbo να έχει τα προϊόντα την κατάλληλη περίοδο - ακόμη και σε περιόδους απεργιών στα λιμάνια. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εταιρεία διαθέτει ειδικό τμήμα για τα containers, το οποίο φροντίζει για την έγκαιρη παραλαβή των προϊόντων.
* Για το διάστημα Ιούλιος 2010 - Ιούνιος 2011 σημείωσε αύξηση στα κέρδη 19,3%, καθώς τα μετά φόρων ανήλθαν σε 94 εκατ. ευρώ. Την ίδια περίοδο το ταμείο είναι γεμάτο με 158 εκατ. ευρώ...Με βάση αυτά τα αποτελέσματα και παρά την κρίση, οι μέτοχοι θα λάβουν επιστροφή κεφαλαίου 0,17 ευρώ. Και κυρίως δεν θα μπλέξουν με την ελληνική Εφορία...

Καλά όλα αυτά αλλά ούτε ο Βακάκης ούτε η εφημερίδα (η οποία φαίνεται ότι τον έχει αναλάβει με αποκοπή) απαντούν σε μερικές καίριες απορίες. Για παράδειγμα:

* Μήπως η φτήνεια και η κερδοφορία τής Jumbo οφείλεται στο γεγονός ότι τα εμπορεύματα που διαθέτει στα καταστήματά της προέρχονται από τα εργασιακά κάτεργα της Άπω Ανατολής (Κίνα, Φιλιππίνες, Ινδονησία κλπ), όπου οι εργάτες πληρώνονται με 10-15 δολλάρια για 70 ώρες δουλειά εβδομαδιαίως(*); Μήπως, δηλαδή, η πολυδιαφημισμένη φτήνεια οφείλεται στο ότι η εταιρεία πουλάει φύκια για μεταξωτές κορδέλλες, κερδίζοντας τ' άντερά της εις βάρος και των σκλάβων που φτιάχνουν τα εμπορεύματά της αλλά και των καταναλωτών που δεν ξέρουν τι αγοράζουν; Βέβαια, κάτι υποψιαζόμαστε με όσα διαβάζουμε για κονταίηνερ που δεν καταλαβαίνουν ούτε από καθυστερήσεις ούτε από απεργίες αλλά θα θέλαμε να ακούσουμε κάτι πιο σαφές.

* Πώς διάβολο γίνεται και "δεν μπλέκουν με την ελληνική εφορία" οι μέτοχοι μιας εταιρείας που κορδώνεται πως έβγαλε πέρυσι 94 εκατομμύρια; Γιατί δεν λένε το κόλπο και σ' εμάς, που μπλέκουμε με την εφορία έτσι και βγάλουμε πάνω από 5 χιλιάρικα ετησίως (ή πάνω από 357,14 μηνιαίως);

* Αν η εταιρεία πάει τόσο καλά και καταγράφει τέτοια κέρδη σε περίοδο κρίσης, γιατί όχι μόνο δεν δίνει δυο δεκάρες στους εργαζομένους της αλλά, αντίθετα, τους πατάει στον σβέρκο; Ώρες είναι να μας πει ο Βακάκης ότι το ΠΑΜΕ έχει προσωπικά μαζί του και την βρίσκει να στρογγυλοκάθεται διαμαρτυρόμενο στις εισόδους των καταστημάτων του. Πολύ θα 'θελα να ακούσω την άποψή του για τον κατώτατο μισθό ή για τις επιχειρησιακές συμβάσεις...

Επαναλαμβάνω ότι δεν υπονοώ τίποτε και όλα τα παραπάνω είναι απλές απορίες που μου γεννήθηκαν διαβάζοντας το δημοσίευμα το οποίο προανέφερα. Πάντως, επειδή είμαι κομματάκι χοντροκέφαλος, πριν γράψω τούτο το κείμενο έκανα μια βόλτα από το κατάστημα της Πάτρας και κοίταξα το "Made in..." σε κάμποσα πραγματάκια που βρήκα στα ράφια. Δεν θα πω τι συμπέρασμα έβγαλα. Όποιος θέλει, μπορεί να κάνει την βόλτα του από ένα Τζάμπο, να δει με τα μάτια του και να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.

Έτσι, για να ξέρουμε τι σόι πράμα είναι ετούτος ο "πετυχημένος", ο οποίος ενοχλείται από την Μακρόνησο και την Γυάρο και μας προτρέπει, με ύφος χιλίων πολυπραγμόνων καρδιναλίων, να παραδώσουμε την Ακρόπολη στους ιάπωνες, τον Όλυμπο στους γερμανούς και την δικαιοσύνη στους "ιδεολογικά προσκείμενους στην ανάπτυξη". Μόνο το πού να δώσουμε τις αδερφές μας και τις κόρες μας δεν μας είπε...

Άει σιχτίρ πια! 


(*) Περισσότερα στοιχεία για τις αμοιβές των "σύγχρονων σκλάβων" της Άπω Ανατολής, στο "No Logo" τής Ναόμι Κλάιν (εκδόσεις Λιβάνης).

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 56. Το χτύπημα στους δίδυμους πύργους

Η αυγή τού 21ου αιώνα ήταν ιδιαίτερα "γκαντέμικη" τόσο για τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και για την ανθρωπότητα, αφού στον προεδρικό θώκο των ΗΠΑ βρέθηκε ο Τζωρτζ Μπους τζούνιορ, ο πλέον ηλίθιος αλλά και ο πλέον ένθερμος οπαδός των νεοφιλελεύθερων δοξασιών που ηγήθηκε ποτέ της -μοναδικής πια- υπερδύναμης. Σαν έτοιμος από καιρό, ο νέος πρόεδρος άρχισε αμέσως να κομματιάζει το πολιτειακό δημόσιο και να το μοιράζει στις πολυεθνικές εταιρείες, είτε μέσω της μείωσης των φόρων είτε μέσω της ανάθεσης σ' αυτές ευνοϊκώτατων συμβάσεων.

Σε άρθρο του στο περιοδικό "Tucson Weekly", ο Γιον Έλλιστον αποκαλύπτει ότι, από τον Απρίλιο κιόλας, ο διευθυντής τού γραφείου προϋπολογισμού Μιτς Ντάνιελς δήλωνε απροκάλυπτα: "η γενική ιδέα ότι δουλειά τής κυβέρνησης δεν είναι να παρέχει υπηρεσίες αλλά να εξασφαλίζει ότι παρέχονται, μου φαίνεται αυτονόητη" (Tucson Weekly, 23/09/2004). Ως κι ο προϊστάμενος της υπηρεσίας διαχείρισης έκτακτων καταστάσεων, Τζόζεφ Ώλμποου, βεβαίωσε ότι είχε αναλάβει ένα τεράστιο πρόγραμμα ανάθεσης αρμοδιοτήτων σε μη κυβερνητικούς παράγοντες, προκειμένου να επιτευχθεί "η καλύτερη απόδοση των χρημάτων των φορολογουμένων".

Η "επιτυχία" όλης αυτής της νεοφιλελεύθερης διαδικασίας φάνηκε ξεκάθαρα στο χτύπημα που δέχτηκαν οι "δίδυμοι πύργοι" τής Νέας Υόρκης στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Χωρίς να μπαίνω σε συνωμοσιολογικές αναλύσεις, με την διάλυση που χαρακτήριζε ολόκληρο το σύστημα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, δεν μου φαίνεται καθόλου παράλογο το να καταφέρουν μια χούφτα άνθρωποι να αποκαλύψουν την γύμνια τού βασιλιά. Μια γύμνια που φάνηκε ξεκάθαρα από το ότι (α) οι δράστες πέρασαν απολύτως ανενόχλητοι από όλα τα σημεία ελέγχων των αεροδρομίων(*), (β) οι ελεγκτές δεν πήραν χαμπάρι την αλλαγή πορείας των αεροπλάνων και (γ) κατά την επιχείρηση διάσωσης, μετά το χτύπημα, κατέρρευσαν οι ραδιοεπικοινωνίες της αστυνομίας και της πυροσβεστικής υπηρεσίας.

Μετά το χτύπημα, η κυβέρνηση άρχισε να ψάχνεται. Στο πολυσέλιδο πόρισμά της, η κυβερνητική επιτροπή διαπιστώνει ότι οι αεροπορικές εταιρείες αδιαφορούσαν για την ασφάλεια των πτήσεων, προκειμένου να κρατήσουν χαμηλά το κόστος(**). Ξαφνικά, όλοι συνειδητοποίησαν ότι δεν είναι δυνατόν να ανατίθενται καθήκοντα υπευθύνου ασφαλείας σε έναν συμβασιούχο που αμείβεται με 6 δολλάρια την ώρα...

Η μουδιασμένη κοινή γνώμη άρχισε να αντιδρά έναν μήνα αργότερα, όταν άρχισαν να ταχυδρομούνται φάκελλοι που περιείχαν σκόνη άνθρακα. Τότε διαπιστώθηκε ότι το κράτος είχε εκχωρήσει το αποκλειστικό δικαίωμα παραγωγής εμβολίου κατά του άνθρακα στην Bioport, η οποία είχε φτιάξει ένα τόσο κακής πιότητας εμβόλιο ώστε ο εθνικός οργανισμός φαρμάκου να μη της δίνει έγκριση κυκλοφορίας. Οι άκρατες ιδιωτικοποιήσεις των τελευταίων χρόνων βρέθηκαν στο στόχαστρο. Στο ερώτημα "γιατί η ασφάλεια των πτήσεων εκχωρήθηκε σε ιδιώτες;" προστέθηκε και το ερώτημα "γιατί παραχωρήθηκε σε ιδιωτική εταιρεία το αποκλειστικό δικαίωμα παραγωγής εμβολίων κατά του άνθρακα;" Εφ' όσον ήταν δυνατόν να μεταδοθούν επιδημίες μέσω αλληλογραφίας, "γιατί να ιδιωτικοποιηθούν τα ταχυδρομεία;". Κι αν μπορούσε κάποιος να μολύνει το σύστημα ύδρευσης, "γιατί να μην επανασυσταθεί η κρατική υπηρεσία ελέγχου τροφίμων και νερού;"

Όλα αυτά, σε συνδυασμό με το σκάνδαλο Enron στο οποίο αναφερθήκαμε πρόσφατα, αύξησε κατακόρυφα την εμπιστοσύνη της γνώμης τόσο προς τις δημόσιες υπηρεσίες όσο και προς τους συνδικαλιζόμενους εργαζομένους τού δημόσιου τομέα(***), κάτι που υποχρεώθηκε να το αναγνωρίσει ακόμη κι ο ίδιος ο Μπoυς. Η κοινή γνώμη ανάγκασε τον Μπους να αναλωθεί σε πρωτόγνωρους επαίνους προς τους δημοσίους υπαλλήλους (αστυνομικούς, πυροσβέστες, ταχυδρομικούς, υγειονομικούς, εκπαιδευτικούς κλπ), σε σημείο που ο ενενηντάχρονος Φρήντμαν ανησύχησε έντονα μήπως ο πρόεδρος αποκηρύξει το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα, όπως είχε κάνει κάποτε ο Νίξον.

Σύντομα απεδείχθη ότι αδίκως ανησύχησε ο Φρήντμαν. Ούτε ο Μπους ούτε οι συνεργάτες του είχαν σκοπό να αλλάξουν ρότα. Απλώς, βρήκαν έναν άλλο τρόπο να εκμεταλλευτούν και να χειραγωγήσουν την αμερικανική κοινή γνώμη...



(*) Στις 21 Ιουλίου 2000, το Κυβερνητικό Γραφείο Ευθύνης (GAO) είχε υποβάλει έκθεση, όπου έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου για την ασφάλεια των πτήσεων, επειδή οι ιδιώτες που είχαν αναλάβει αυτόν τον τομέα διαχειρίζονταν με εξαιρετική επιπολαιότητα τα θέματα ασφαλείας. Η έκθεση επεσήμαινε την ανάθεση των ελέγχων σε κακοπληρωμένους και ανεκπαίδευτους συμβασιούχους και σημείωνε χαρακτηριστικά: "οι ελεγκτές αμείβονται με τον κατώτερο μισθό και συχνά βγάζουν λιγώτερα από τους εργαζόμενους στα φαστ-φουντ του αεροδρομίου".

(**)Χαρακτηριστικά, ομοσπονδιακός αξιωματούχος (σημ.: δεν κατονομάζεται στο πόρισμα) περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζαν οι εταιρείες τα προσβλήματα ασφαλείας, με τρεις λέξεις: decray, deny, delay (διαμαρτυρία, άρνηση, καθυστέρηση).

(***) Σύμφωνα με δημοσίευμα της San Francisco Chronicle, 6 στους 10 πολίτες εμπιστεύονταν τις δημόσιες υπηρεσίες, το υψηλότερο ποσοστό μετά το 1968 (SFC, "Home of the brave", 23/10/2011)

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - 55. Η ιστορία μιας απεργίας

Στα τελευταία σημειώματά μας κάναμε ένα χρονικό άλμα, με σκοπό να δώσουμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα της αποτυχίας τού φρηντμανικού μοντέλου στον πυρήνα του: στην αυτορρύθμιση των απολύτως ελεύθερων αγορών. Αλλά, ας πάμε πάλι πίσω στον χρόνο, για να δούμε πώς αναπτύχθηκε η νεοφιλελεύθερη αντεπανάσταση στην ίδια της την κοιτίδα, τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ανάρρηση του Ρόναλντ Ρέηγκαν στον προεδρικό θώκο από τις αρχές τού 1981, έδινε αρκετές ελπίδες στους "οραματιστές" τής σχολής τού Σικάγου, παρά το γεγονός ότι ο νέος πρόεδρος προτίμησε να δώσει την θέση τού αντιπροέδρου στον μπαμπά Τζωρτζ Μπους κι όχι στον Ντόναλντ Ράμσφελντ, όπως επιθυμούσε διακαώς ο απογοητευμένος Φρήντμαν. Όμως, όπως απεδείχθη στην πορεία, ο Ρέηγκαν δεν έκανε κύριο σκοπό της θητείας του την στήριξη των νεοφιλελεύθερων ιδεών αλλά τον πόλεμο κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Έτσι, μπορεί να προώθησε πολλά σχέδια των "παιδιών του Σικάγου" αλλά αυτά τα σχέδια έμπαιναν πάντοτε σε δεύτερο πλάνο όποτε συγκρούονταν με τον βασικό προεδρικό στόχο.

Για παράδειγμα, η χρηματοδότηση τόσο της Αλληλεγγύης (κυρίως) στην Πολωνία όσο και άλλων αντεπαναστατικών συνδικάτων σε Ουγγαρία και Τσεχοσλοβακία, σαφώς και δεν συμφωνούσε με τις νεοφιλελεύθερες απόψεις για μηδενική κρατική παρέμβαση. Όπως, βέβαια, δεν συμφωνούσε και η παρασκηνιακή συμφωνία με τον σαουδαραβικό βασιλικό οίκο για μείωση της τιμής του πετρελαίου, προκειμένου να πληγεί το εμπορικό ισοζύγιο της Σοβιετικής Ένωσης. Παρ' όλα αυτά, ο Ρέηγκαν χάρισε στον Φρήντμαν και την παρέα του την πρώτη τους μεγάλη νίκη κατά της δημόσιας διοίκησης, με την στάση του απέναντι στην μεγάλη απεργία των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας. Ας δούμε αυτή την υπόθεση πιο αναλυτικά.

Στις 20 Οκτωβρίου 1980, με την προεκλογική δραστηριότητα στο φόρτε της, ο Ρέηγκαν στέλνει την εξής σύντομη επιστολή στον πρόεδρο του συνδικάτου των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, του PATCO (Professional Air Traffic Controllers Organization): "Αγαπητέ κ. Πόλι, έχω ενημερωθεί από τα μέλη τού επιτελείου μου ως προς την λυπηρή κατάσταση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας του έθνους μας. Μου είπαν ότι πολύ λίγοι άνθρωποι απασχολούνται αδικαιολόγητα πολλές ώρες με ξεπερασμένο εξοπλισμό, βάζοντας τους ταξιδιώτες σε αδικαιολόγητο κίνδυνο. Σε ένα θέμα σαφέστατα σχετικό με την δημόσια ασφάλεια, η κυβέρνηση Κάρτερ απέτυχε να ενεργήσει υπεύθυνα. Να είστε σίγουρος ότι, εάν εκλεγώ πρόεδρος, θα πάρω όλα τα απαραίτητο μέτρα για να αποκτήσουν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας μας τον πιό σύγχρονο εξοπλισμό και για να ρυθμιστούν τα επίπεδα προσωπικού και οι ημέρες εργασίας έτσι ώστε να επιτευχθεί ο μέγιστος βαθμός δημόσιας ασφαλείας…Δεσμεύομαι ότι η κυβέρνησή μου θα δουλέψει πολύ στενά μαζί σας, για να οικοδομηθεί ένα πνεύμα συνεργασίας μεταξύ του προέδρου και των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας. Ειλικρινά δικός σας, Ρόναλντ Ρέηγκαν". 

Όμορφα και σταράτα λόγια. Μόνο που ο Ρέηγκαν τα ξέχασε όταν εκλέχτηκε. Έτσι, με την κατάσταση να χειροτερεύει συνεχώς, στις 3 Αυγούστου 1981 το PATCO κήρυξε απεργία, στην οποία πήραν μέρος 13.000 εργαζόμενοι (από τους συνολικά 17.500). Όμως, ο Ρέηγκαν ήταν ήδη προετοιμασμένος από τον Φρήντμαν και αντέδρασε αμέσως και δίχως δισταγμό. Πρώτα-πρώτα, το δικαστήριο κήρυξε αμέσως την απεργία παράνομη. Κατόπιν, το ίδιο βράδυ, όπως γράφει ο Τόμας Γουόσμπουρν ("Twenty-nine seconds that changed history"), ο πρόεδρος χρειάστηκε ένα τηλεοπτικό διάγγελμα μόλις 29 δευτερολέπτων για να τσακίσει τους απεργούς: 

"Επιτρέψτε μου να διαβάσω τον σοβαρό όρκο που παίρνει κάθε ένας από αυτούς τους υπαλλήλους: ΄΄Δεν συμμετέχω σε οποιαδήποτε απεργία κατά της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών ή οποιασδήποτε υπηρεσίας της΄΄. Γι' αυτό, πρέπει να πω σε όσους δεν παρουσιάστηκαν σήμερα το πρωί στα καθήκοντά τους ότι παραβιάζουν τον νόμο και, εάν δεν επιστρέψουν στην εργασία τους μέσα σε 48 ώρες, θα έχουν χάσει τα δικαιώματά τους και θα απολυθούν".

Η κεραυνοβόλα αντίδραση του Ρέηγκαν μούδιασε τόσο τους απεργούς όσο και την κοινή γνώμη. Οι οργανωτές τής απεργίας αιφνιδιάστηκαν. Τέτοιο τελεσίγραφο ήταν πρωτόγνωρο. Και, μάλιστα, δίχως τον παραμικρό διάλογο. Οι απεργοί γνώριζαν ότι η αρμοδιότητα για τις απολύσεις ανήκε στο Κονγκρέσσο, αλλά ο πρόεδρος θα τους απέλυε ως επίορκους κι όχι επειδή απεργούσαν. Παράλληλα, το εξαιρετικά μικρό χρονικό διάστημα των 48 ωρών δεν επέτρεπε την εκδήλωση οποιασδήποτε συμπαράστασης, είτε με παράλληλες απεργίες είτε με οποιονδήποτε άλλον τρόπο.

Φοβισμένοι από την προεδρική απειλή, 1.200 από τους 13.000 απεργούς επέστρεψαν στην δουλειά τους. Ταυτόχρονα και πριν εκπνεύσει η 48ωρη προθεσμία, οι ηγέτες τού PATCO οδηγήθηκαν στην φυλακή, το υπουργείο δικαιοσύνης μήνυσε 75 απεργούς και το δικαστήριο καταδίκασε το PATCO σε αποζημίωση ενός εκατομμυρίου δολλαρίων για κάθε ημέρα απεργίας. Όταν συμπληρώθηκε το 48ωρο, η κυβέρνηση κοινοποίησε τις απολύσεις σε όλους τους ελεγκτές που δεν είχαν επιστρέψει στην δουλειά τους. 11.800 εργαζόμενοι πετάχτηκαν στον δρόμο.

Δυο μήνες αργότερα, μια επιτροπή τού Κονγκρέσσου υπέβαλε έκθεση, σύμφωνα με την οποία οι εργαζόμενοι ελεγκτές αποτελούσαν μόνο τα δύο τρίτα του αριθμού που ήταν απαραίτητος για την ασφάλεια των πτήσεων και πρότεινε την συμπλήρωση του κενού με επαναπρόσληψη απολυμένων. Η κυβέρνηση αρνήθηκε κατηγορηματικά. Κι ενώ ο υπουργός μεταφορών αρνιόταν οποιαδήποτε συνάντηση με τον πρόεδρο του συνδικάτου, το υπουργείο εργασίας κήρυξε εκτός νόμου το PATCO και ζήτησε την διάλυσή του.

Κάπως έτσι, το σύστημα εναέριας κυκλοφορίας των ΗΠΑ απορρυθμίστηκε κι αποδομήθηκε. Η κυβέρνηση αποφάσισε να καλύψει τα καραμπινάτα κενά που εμφανίστηκαν, με την πρόσληψη ιδιωτών. Οι διάδοχοι του Ρέηγκαν (Μπους μπαμπάς και Κλίντον) συνέχισαν την ίδια τακτική. Τελικά, 20 χρόνια αργότερα, όλο το σύστημα των αεροπορικών μεταφορών των ΗΠΑ είχε ιδιωτικοποιηθεί, το προσωπικό είχε μειωθεί και η συντριπτική πλειοψηφία των υπεύθυνων για την ασφάλεια των αεροδρομίων ήταν ανεκπαίδευτοι, κακοπληρωμένοι και μη συνδικαλισμένοι συμβασιούχοι.

Όταν ο Φρήντμαν χαμογελούσε ευχαριστημένος από το τσάκισμα της απεργίας των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας ήταν Αύγουστος του 1981. Πρέπει να χαμογελούσε ακόμη, βλέποντας την κατάληξη 20 χρόνια αργότερα. Μόνο που 20 χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2001, κάποιοι θα εκμεταλλεύονταν την διάλυση του συστήματος ασφαλείας...