"Βιογραφία"

[Όπως σε κάθε απεργία, έτσι και σήμερα το ιστολόγιο περιορίζεται σε ένα αντίδωρο ποίησης. Σήμερα το αντίδωρό μας λέγεται Βιογραφία και το παίρνουμε ευλαβικά από το χέρι τού Τάσου Λειβαδίτη.]

"Πρέπει, οπωσδήποτε, ν' αλλάξω ζωή, αλλοιώς
είμαι χαμένος. Βέβαια, έχω καιρό μπροστά μου, είμαι ακόμα
νέος. Αν μπορούσα να ξεφύγω αυτή την άθλια καθημερινότητα,
υποχρεώσεις και συνήθειες και συμβιβασμοί, αν σταθώ λιγώτερο εύκολος
στις διάφορες προφάσεις - μα ιδιαίτερα
αν βάλω πια ένα τέλος σε τούτες τις αιώνιες αναβολές.
Τότε, αλήθεια, ίσως φτιάξω κάτι, ίσως μάλιστα και κάτι το μεγάλο
όπως ονειρευόμουν από παιδί..."

Έτσι έγραφε κάποιος ένα βράδυ με χέρια που τρέμανε.
Κι έκλαιγε. Ύστερα νύσταξε κι αποκοιμήθηκε.
Το πρωί μόλις θυμόταν κάτι αόριστα. Και σε μερικά χρόνια πέθανε.


[Αντιγραφή από την τρίτομη συλλογή: Τάσος Λειβαδίτης, "Ποίηση", τόμος 1, Κέδρος, 12η έκδοση, 2009. Η συλλογή κυκλοφορεί πλέον από τις εκδόσεις Μετρονόμος.] 

"Συμφωνία αρ. 1" (αποσπάσματα)

 

Ένας βρόμικος πόλεμος - 13. Ο ρόλος της Δύσης και το τέλος

Μπαίνοντας ο Μάιος του 1978, λοιπόν, οι φιλοβιετναμεζικές και άλλες αντιτιθέμενες στους Ερυθρούς Χμερ δυνάμεις ξεσηκώθηκαν στα ανατολικά τής Καμπότζης. Στις 10 Μαΐου, το κρατικό ραδιόφωνο κάλεσε τον λαό να πάρει τα όπλα και όχι απλώς "να εξαλείψει πλήρως τα 50 εκατομμύρια βιετναμέζων" αλλά να "καθαρίσει τις λαϊκές μάζες" από το βιετναμικό μίασμα, χαρακτηρίζοντας συλλήβδην ενάμισυ εκατομμύριο ανθρώπους, που έμεναν στις ανατολικές επαρχίες, ως "κορμιά Χμερ με μυαλά βιετναμέζων". Στο εξάμηνο πογκρόμ που ακολούθησε, η μανία τού Πολ Ποτ κόστισε την ζωή σε τουλάχιστον 100.000 καμποτζιανούς.

Όταν ο Πολ Ποτ αποθρασύνθηκε τόσο ώστε να επεκτείνει τις σφαγές και μέσα στο Βιετνάμ, το Ανόι αποφάσισε να επέμβει. Ανήμερα Χριστούγεννα ο βιετναμικός στρατός εισέβαλε στην Καμπότζη, σάρωσε τους Ερυθρούς Χμερ και μέσα σε δυο μόλις εβδομάδες, στις 7 Ιανουαρίου 1979, όχι απλώς είχε καταλάβει την Πνομ-Πενχ αλλά είχε εγκαταστήσει και νέα κυβέρνηση. Ο Πολ Ποτ αποτραβήχτηκε στα σύνορα με την Ταϊλάνδη, όπου συγκέντρωσε όσες δυνάμεις του είχαν απομείνει πιστές, στρατοπεδεύοντας πότε στην μια πλευρά των συνόρων και πότε στην άλλη. Η στρατιωτική κυβέρνηση της Ταϊλάνδης του έκανε πλάτες επειδή έβγαζε χρήμα από την διακίνηση των όπλων που έστελνε η Κίνα στον Πολ Ποτ.

Δεκέμβριος 2009: Ο Ιένγκ Σαρύ ακούει την καταδίκη του από το δικαστήριο σε ισόβια.

Το Πεκίνο συνέχισε να ενισχύει με όπλα και χρήμα τον Πολ Ποτ για αρκετά χρόνια, αρνούμενο να αναγνωρίσει την νέα κυβέρνηση. Την ίδια στάση τήρησαν και οι ΗΠΑ του Τζίμμυ Κάρτερ και του Ρόναλντ Ρέηγκαν αλλά και η Βρεττανία της Μάργκαρετ Θάτσερ. Ο γνωστός και μη εξαιρετέος σύμβουλος του Κάρτερ σε θέματα εθνικής ασφάλειας Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι, εξομολογείται στην δημοσιογράφο Ελίζαμπεθ Μπέκερ: "Ενθάρρυνα τους κινέζους να υποστηρίξουν τον Πολ Ποτ. Ενθάρρυνα τους ταϊλανδούς να βοηθήσουν την εξόριστη κυβέρνηση της Καμπότζης. Το πρόβλημα ήταν πώς να βοηθήσουμε τον καμποτζιανό λαό. Ο Πολ Ποτ ήταν ένα βδέλυγμα. Εμείς δεν θα μπορούσαμε ποτέ να τον υποστηρίξουμε, αλλά η Κίνα μπορούσε" (*). Η στάση των τριών μεγάλων είναι απόλυτα λογική: από την στιγμή που στην Πνομ-Πενχ εγκαταστάθηκε πραγματική κομμουνιστική κυβέρνηση, η βοήθεια προς το "βδέλυγμα" αποτελεί μονόδρομο.

Κι ενώ η Κίνα φρόντιζε να μη ξεμείνουν οι Ερυθροί Χμερ από όπλα, οι ΗΠΑ φρόντιζαν να μη ξεμείνουν από χρήμα και λοιπά εφόδια. Σύμφωνα με τον αυστραλό δημοσιογράφο Τζων Πίλτζερ, από το 1980 έως το 1986 η Ουάσινγκτον τροφοδότησε τον Πολ Ποτ με 85 εκατομμύρια δολλάρια (**). Ο ανταποκριτής του Guardian στην Νέα Υόρκη Τζακ Κόλχουν αλλά και ο Στήβεν Ερλάντζερ των New York Times ισχυρίζονται ότι από το 1982 μέχρι το 1989 οι ΗΠΑ διέθεταν 20 με 24 εκατομμύρια δολλάρια ετησίως για την παροχή κάθε άλλου είδους βοήθειας πλην όπλων στους Ερυθρούς Χμερ (***).

Αν οι κινέζοι φρόντιζαν για τον εξοπλισμό των Ερυθρών Χμερ και οι πολιτειακοί για τα υπόλοιπα, οι βρεττανοί φρόντιζαν για την εκπαίδευσή τους. Λίγο πριν πεθάνει πρόωρα (καρδιακή προσβολή πριν κλείσει τα 30) το 1990, ο ερευνητής δημοσιογράφος Σάιμον Μάικλ Ο'Ντούυρ-Ράσσελ ήταν ο πρώτος που αποκάλυψε ότι άνδρες των βρεττανικών ειδικών δυνάμεων (SAS), βετεράνοι των Φώλκλαντ, εκπαίδευαν τους άνδρες του Πολ Ποτ για περισσότερο από τέσσερα χρόνια σε μυστικές βάσεις στην Ταϊλάνδη. Ο Ο'Ντούυρ-Ράσσελ μίλησε με δύο εκπαιδευτές, οι οποίοι δίδαξαν στους Ερυθρούς Χμερ τα πάντα για τις νάρκες και την ναρκοθέτηση ενώ τους εκπαίδευσαν και στην χρήση εκτός δρόμου ναρκών, οι οποίες ενεργοποιούνταν από τον θόρυβο εκείνων που κινούνταν στον δρόμο.

Αυτές οι αποκαλύψεις προκάλεσαν κύμα διαμαρτυριών στην Βρεττανία, μεταξύ των οποίων και ένα ψήφισμα καταδίκης τής βρεττανικής στάσης απέναντι στον Πολ Ποτ, που συγκέντρωσε πάνω από 16.000 υπογραφές. Ο ηγέτης των Εργατικών Νηλ Κίννοκ έφερε το θέμα στην βουλή, το υπουργείο εξωτερικών απάντησε αρνούμενο κάθε σχέση με τους Ερυθρούς Χμερ και η Θάτσερ δεν δίστασε να επιβεβαιώσει εγγράφως την ψευδή απάντηση: "Επιβεβαιώνω ότι δεν υπάρχει βρεττανική κυβερνητική εμπλοκή οιασδήποτε μορφής στην εκπαίδευση, τον εξοπλισμό ή την συνεργασία με τους Ερυθρούς Χμερ ή με τους συμμάχους τους". Δυστυχώς για την "σιδηρά κυρία", ο διάδοχός της Τζων Μαίητζορ το 1991 αναγκάστηκε να παραδεχτεί μέσα στο κοινοβούλιο ότι όντως άνδρες των SAS εκπαίδευαν τους Ερυθρούς Χμερ.


Ας επιστρέψουμε στο 1979. Η νέα κυβέρνηση ζητά αναγνώριση από τον ΟΗΕ αλλά προσκρούει στην άρνηση των τριών μεγάλων που προαναφέραμε. Για τα Ηνωμένα Έθνη, η "εξόριστη κυβέρνηση" του Πολ Ποτ θα εξακολουθούσε να εκπροσωπεί την χώρα, ως "Δημοκρατική Καμπότζη" μέχρι το 1982 και ως "Συμμαχική κυβέρνηση της Δημοκρατικής Καμπότζης" μέχρι το 1993. Με την πλήρη συμπαράσταση Κίνας, ΗΠΑ και Αγγλίας, ο Πολ Ποτ συνέχισε τον πόλεμο στις βορειοδυτικές περιοχές για μια ολόκληρη δεκαετία ακόμη, έστω κι αν παρέδωσε τυπικά την ηγεσία των Ερυθρών Χμερ στον -πρωθυπουργό του επί προεδρίας του- Χιεού Σαμπάν το 1985.

Το 1989, το Βιετνάμ αποχώρησε από την Καμπότζη. Το 1991, η κυβέρνηση της Πνομ Πενχ κατάφερε να έλθει σε συνεννόηση με τον Σαμπάν και να υπογράψει μια συμφωνία για αφοπλισμό και εκλογές. Όμως, τον επόμενο χρόνο, πιθανότατα με την παρότρυνση του Πολ Ποτ, οι Ερυθροί Χμερ έσπασαν την συμφωνία και οι εχθροπραξίες ξανάρχισαν. Αυτό ενόχλησε πολλά από τα μέλη τους και πυροδότησε μια σειρά εσωτερικών συγκρούσεων, η οποία οδήγησε στην μαζική αποχώρηση 4.000 μελών το 1996. Η φαγωμάρα συνεχίστηκε και στις 10 Ιουνίου 1997 ο Πολ Ποτ διέταξε την εκτέλεση του Σον Σεν, μέχρι τότε δεξιού του χεριού, για προδοσία. Μαζί με τον Σεν, εκτελέστηκαν και έντεκα μέλη της οικογένειάς του.

Ο Σαμπάν κατάλαβε ότι ο Πολ Ποτ είχε πλέον παραφρονήσει τελείως. Στις 19 Ιουνίου, ο αρχιεκτελεστής των Ερυθρών Χμερ, ο "χασάπης" Τα Μοκ συνέλαβε τον πρώην αρχηγό του, ο οποίος οδηγήθηκε σε δίκη και καταδικάστηκε σε ισόβιο κατ' οίκον περιορισμό. Έγκλειστο τον βρήκε ο θάνατος στις 15 Απριλίου 1998. Η νεκροψία που διέταξε αργότερα η κυβέρνηση, απέδειξε ότι ο θάνατός του προήλθε από έναν θανατηφόρο συνδυασμό Βάλιουμ και χαπιών για την ελονοσία. Αν και ο Τα Μοκ μίλησε για αυτοκτονία, το πιθανώτερο είναι πως ο Πολ Ποτ δολοφονήθηκε από τους πρώην συντρόφους του.

Ο θάνατος του Πολ Ποτ σηματοδότησε την αρχή της οριστικής διάλυσης των Ερυθρών Χμερ. Τον Δεκέμβριο του 1998 ο Σαμπάν και οι υπόλοιποι ηγέτες τους παραδόθηκαν και οδηγήθηκαν σε δίκη για την γενοκτονία τής δεκαετίας του '70. Μέχρι το τέλος της επόμενης χρονιάς θα παραδίνονταν και οι υπόλοιποι αξιωματούχοι της οργάνωσης, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων θα πέθαινε πριν ολοκληρωθούν οι δίκες τους, οι οποίες έσπασαν κάθε ρεκόρ καθυστέρησης. Τελευταίος από την "παρέα του Παρισιού" πέθανε ο Ιένγκ Σαρύ στα 87 του χρόνια το 2013, πριν εκδικαστεί η έφεσή του. Ο υπαρχηγός του Πολ Ποτ Νουόν Τσέα καταδικάστηκε για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας το 2014, στα 88 του, σε ισόβια και σήμερα βρίσκεται στην φυλακή.

Ο τάφος του Πολ Ποτ στο Άνλονγκ. Κάτω δεξιά, ο Πολ Ποτ νεκρός, έτσι όπως βρέθηκε από την σύζυγό του.

Κάπου εδώ τελειώνει το ταξίδι μας στην ιστορία και στην νοτιοδυτική Ασία. Ενδεχομένως κάπου να μακρηγόρησα άνευ λόγου αλλά σίγουρα δεν παρέθεσα όλο το υλικό που είχα συγκεντρώσει. Ελπίζω ότι όλοι μάθαμε κάτι καινούργιο απ' αυτή την πολυήμερη αφήγηση, ζητώ συγγνώμη αν παρέλειψα κάτι σημαντικό και ευχαριστώ όλους όσους βόηθησαν με τις υποδείξεις, τα σχόλια και το πρόσθετο υλικό που πρόσφεραν.

--------------------------------------------------
(*) Gregory Elich, "Who supported the Khmer Rouge?". Η πλήρης "εξομολόγηση" του Μπρζεζίνσκι καταγράφεται στο: Elizabeth Becker, "When the war was over - The voices of Cambodia's revolution and its people", Νέα Υόρκη, 1986.
(**) John Pilger, "The long secret alliance: Uncle Sam and Pol Pot", 1997.
(***) Jack Colhoun, "On the side of Pol Pot: U.S. Supports Khmer Rouge" - Steven Erlanger, "Aid to Cambodia non-communists is detailed". Σχετικό (αν και χωρίς συγκεκριμένους αριθμούς) είναι και το άρθρο του πρώην προέδρου της Ομοσπονδίας Πολιτειακών Επιστημόνων Jeremy Stone, "U.S. secret war in Cambodia gives aid to the Khmer Rouge" (The Buffalo News, 25/11/1989).

Ένας βρόμικος πόλεμος - 12. Ένας κομμουνιστής... μη κομμουνιστής

Καθώς μπαίνει η άνοιξη του 1975, ο Λον Νολ καταλαβαίνει ότι το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Η κυβέρνηση αποφασίζει να έλθει σε επαφή με τους αντάρτες για να συζητήσουν μια συμφωνία παράδοσης. Ο Πολ Ποτ απορρίπτει κάθε συζήτηση. Ο Νολ ξέρει ότι το όνομά του είναι πρώτο στον κατάλογο εκείνων που θα εκτελέσει ο Πολ Ποτ όταν πάρει την εξουσία, οπότε ανήμερα πρωταπριλιά παίρνει το αεροπλάνο και, μέσω Ινδονησίας, φτάνει στην Χαβάη (*). Στις 17 του μηνός, οι αντάρτες μπαίνουν στην Πνομ-Πενχ και μια καινούργια σελίδα στην ιστορία της Καμπότζης αρχίζει. Για τους Ερυθρούς Χμερ, είναι το έτος μηδέν.

Στο σημείο αυτό πρέπει να αποδομήσουμε μερικούς μύθους και να βάλουμε τα πράγματα στην θέση τους, αποκαθιστώντας την ιστορική αλήθεια.

Πεκίνο, 1970: Ο Μάο Τσεντούγκ (αριστερά) χαιρετά τον Ιένγκ Σαρύ υπό το βλέμμα του Πολ Ποτ.

Πρώτος μύθος είναι ότι αμέσως οι Ερυθροί Χμερ επιδόθηκαν σε σφαγές. Η αλήθεια είναι ότι ναι μεν ο Πολ Ποτ ελέγχει το "Κομμουνιστικό" Κόμμα αλλά σ' αυτό δεν υπάρχουν μόνο Ερυθροί Χμερ. Το κυριώτερο είναι ότι ο ανταρτικός στρατός δεν αποτελείται μόνο από Ερυθρούς Χμερ. Υπάρχουν πολλές μονάδες από μέλη τού παλιού Κ.Κ.Ινδοκίνας, κυρίως στα βόρεια και βορειοανατολικά της χώρας, οι οποίες έχουν ιδεολογικές και ιστορικές συμπάθειες προς τους βορειοβιετναμέζους, δηλαδή προς τους άσπονδους εχθρούς του Πολ Ποτ. Όλοι αυτοί, μπορεί να συνεργάζονται με τους Ερυθρούς Χμερ για την ανατροπή τού Λον Νολ αλλά δεν ταυτίζονται ιδεολογικά με εκείνους. Ως και οι στολές που φορούν είναι διαφορετικές. Ως εκ τούτου, ο Πολ Ποτ θα ξοδέψει σχεδόν δυο χρόνια (μέχρι τις αρχές του 1977) ώσπου να ξεκαθαρίσει με τις εσωτερικές αντιπαλότητες και να παγιώσει την εξουσία του. Συνεπώς, οι σφαγές δεν ξεκίνησαν πριν από την άνοιξη του 1977.

Ένας δεύτερος μύθος έχει να κάνει με την μανία των Ερυθρών Χμερ να διώχνουν τον κόσμο από τις πόλεις. Και όμως, η αλήθεια είναι πως δεν υπήρχε άλλη λύση για να μη πεθάνει ο κόσμος από την πείνα. Όπως λέγαμε και τις προάλλες, οι ανηλεείς βομβαρδισμοί των ΗΠΑ είχαν καταστρέψει τις καλλιέργειες και οι τρομοκρατημένοι χωρικοί είχαν πλημμυρίσει τα αστικά κέντρα αφ' ενός μεν για να γλιτώσουν αφ' ετέρου δε για να βρουν κάποια δουλειά και να επιβιώσουν. Με κάθε είδους εξωτερική βοήθεια να έχει διακοπεί, ακόμη και πολιτειακοί αναλυτές συμφωνούν ότι η με κάθε τρόπο επιστροφή των αγροτών στα χωράφια τους ήταν η μόνη λύση για να μη πεθάνει ο κόσμος από την πείνα.

Όμως, ο μεγαλύτερος μύθος που συνοδεύει τον Πολ Ποτ και τους Ερυθρούς Χμερ του είναι ότι ήσαν κομμουνιστές. Δυστυχώς για τους αντικομμουνιστές όλου του κόσμου, τα στοιχεία αποδεικνύουν το αντίθετο: ο Πολ Ποτ και η παρέα του δεν είχαν καμμιά σχέση με τον κομμουνισμό (**):

• Ο ίδιος ο Ιένγκ Σαρύ, το Νο 2 του καθεστώτος διακήρυξε σε ομιλία του το 1977: "Δεν είμαστε κομμουνιστές... είμαστε επαναστάτες, οι οποίοι δεν ανήκουμε στην κοινά αποδεκτή ομάδα των κομμουνιστών τής Ινδοκίνας".
• Στις 18 Σεπτεμβρίου 1976, πραγματοποιήθηκε στην Πνομ Πενχ εκδήλωση στην μνήμη τού Μάο Τσεντούνγκ. Εκεί, για πρώτη φορά ειπώθηκε από επίσημα χείλη ότι η "επαναστατική οργάνωση" έχει μαρξιστικό-λενινιστικό προσανατολισμό αλλά ποτέ δεν ειπώθηκε ο,τιδήποτε για τα έργα ή τα κείμενα είτε του Μαρξ είτε του Λένιν. Περιττό, βέβαια, να σημειώσουμε ότι ποτέ δεν έγινε κομμουνιστική καθοδήγηση του λαού και ποτέ δεν διδάχτηκε η κομμουνιστική ιδεολογία σε οποιοδήποτε σχολείο.
• Λέγαμε τις προάλλες ότι ο Πολ Ποτ κράτησε κρυφό τον μετασχηματισμό τού Εργατικού Κόμματος σε Κομμουνιστικό. Η αποκάλυψη έγινε από τον ίδιο, σε ομιλία που εκφώνησε στις 27 Σεπτεμβρίου 1977, δυόμισυ χρόνια από τότε που πήρε την εξουσία στην χώρα! Πόσο κομμουνιστής μπορεί να είναι κάποιος που κρατάει κρυφή την ύπαρξη ενός κομμουνιστικού κόμματος;
• Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό τής επαναστατικής ιδέας των κομμουνιστών Χμερ ήταν ότι... δεν εκφραζόταν! Κατά την δεκαετία του '60, η επανάσταση αποτελούσε την πλατφόρμα τής αριστερής αντιπολίτευσης. Στην πράξη, η επανάσταση και η ύπαρξη ενός επαναστατικού κόμματος όχι μόνο υποβαθμίστηκαν στην προπαγάνδα αλλά κατέληξαν εντελώς κρυμμένες αλήθειες, οι οποίες αποκαλύπτονταν μόνο στους λίγους φωτισμένους που προορίζονταν για τις ανώτερες θέσεις στον μηχανισμό.
• Σε όλο τον κόσμο, ψυχή κάθε κομμουνιστικού κόμματος είναι η εργατική τάξη. Στην Καμπότζη υπήρχε μια -έστω μικρή- εργατική τάξη αλλά, αντί να την καλλιεργήσουν, οι κομμουνιστές Χμερ προχώρησαν στην εκκαθάρισή της, αντιμετωπίζοντάς την ως παρακμιακή κληρονομιά τού παρελθόντος.
• Ακόμη και οι μετρημένες στα δάχτυλα αναφορές τού καθεστώτος στον κομμουνισμό μεταξύ 1975 και 1977, γίνονταν με μοναδικό σκοπό να καλοπιάσουν τους κινέζους προκειμένου να πάρουν κάποιου είδους βοήθεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις 29 Σεπτεμβρίου 1977 ο Πολ Ποτ εκφώνησε μια ομιλία στο Πεκίνο περί του κρίσιμου ρόλου που έπαιξε η σκέψη τού Μάο στην καμποτζιανή επανάσταση, η οποία μεταδόθηκε από το κινεζικό ραδιόφωνο αλλά δεν μεταδόθηκε ποτέ από το καμποτζιανό.

Μετά τον θάνατο τού Μάο, το κομμουνιστικό κόμμα τής Κίνας επιτάχυνε τον μετασχηματισμό του σε καπιταλιστικό. Κατ' επέκταση, οι διάδοχοι του "μεγάλου τιμονιέρη" ποσώς νοιάζονταν για τους ψεύτικους επαίνους τού Πολ Ποτ προς τον Μάο. Εκείνο που ενδιέφερε πρωτίστως τους κινέζους ήταν το αυθεντικό μίσος του προς τους βιετναμέζους, μιας και το Ανόι είχε εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή του στην στροφή που έκανε το Πεκίνο προς τον καπιταλισμό. Με τους κινέζους, βεβαίως, συμφωνούσαν και οι πολιτειακοί αλλά και οι άγγλοι. Κι έτσι, πέρα από κάθε λογική, ο -μισητός, ως κομμουνιστής- Πολ Ποτ βρέθηκε να στηρίζεται από Κίνα, ΗΠΑ και Αγγλία. Τώρα πλέον μπορούσε να ξεκινήσει το πογκρόμ του κατά των βιετναμέζων που ζούσαν στην χώρα του.

'Ετσι, το 1977 ξεκίνησαν εκτεταμένες επιχειρήσεις εκκαθαρίσεων κατά των βιετναμέζων, κατά όσων έτρεφαν -ή έστω υπήρχαν υπόνοιες ότι μπορεί και να έτρεφαν- φιλοβιετναμεζικά αισθήματα αλλά και κατά όσων διαφωνούσαν -ή έστω υπήρχαν υπόνοιες ότι διαφωνούσαν- με το πρόγραμμα αγροτικής μεταρρύθμισης που ήθελε να εφαρμόσει το καθεστώς.

18/4/1975: Η Πνομ-Πενχ έχει πέσει και η ηγεσία των Ερυθρών Χμερ ποζάρει δίπλα σε μια Mercedes-600.
Από αριστερά: , Πολ Ποτ, Νουν Τσέα, Ιένγκ Σαρύ, Σον Σεν.

Πόσοι σκοτώθηκαν σ' αυτές τις εκκαθαρίσεις; Τα πολιτειακά μέσα ενημέρωσης (με πρώτους τους New York Times) κάνουν λόγο για 3.000.000, προφανώς επειδή οποιοσδήποτε αριθμός μικρότερος του εκατομμυρίου δεν θεωρείται ιδιαίτερα συγκινητικός. Ο Μάικλ Βίκερυ, ο οποίος εξετάζει με ψυχραιμία το θέμα, (α) σημειώνει ότι συχνά προσμετρώνται στα θύματα των εκκαθαρίσεων και τα θύματα των βιομβαρδισμών, τα οποία είχαν ταφεί σε ομαδικούς τάφους, (β) παρατηρεί ότι ακόμη και ένας αριθμός πάνω από 400.000 είναι υπερβολικός και (γ) καταλήγει: "Είναι απλώς αδύνατο να πάρεις τον γενικά αποδεκτό αριθμό για τον πληθυσμό τού Απριλίου του 1975, να προσθέσεις έναν αποδεκτό ρυθμό αύξησης του πληθυσμού λόγω γεννήσεων, να τον συγκρίνεις με τον αριθμό τού σημερινού πληθυσμού και να βγάλεις υπόλοιπο ένα ή δυο εκατομμύρια εκτελεσμένους".

Το 1978, οι φιλοβιετναμεζικές δυνάμεις που είχαν απομείνει στις ανατολικές περιοχές, ξεσηκώθηκαν αλλά το καθεστώς τις συνέτριψε, πνίγοντας την επανάστασή τους στο αίμα. Ο κόμπος έφτασε στο χτένι για το Ανόι, το οποίο αποφάσισε να επέμβει. Η αντίστροφη μέτρηση για τον Πολ Ποτ και το καθεστώς του άρχισε...


----------------------------------------------
(*) Το 1979 μετακόμισε στο Φούλλερτον της Καλιφόρνιας, όπου πέθανε από καρδιά το 1985.

(**) Όλα τα παρατιθέμενα στοιχεία προέρχονται από:
- David P. Chandler και Ben Kiernan, "Revolution and its aftermath inKampuchea: Eight essays"
- David P. Chandler, Ben Kiernan και Chanthou Boua, "Pol Pot plans the future" 
- Michael Vickery, "Cambodia: 1975-1982"

Σαββατιάτικα (155) - τα τζήμερα (και τα άγρια)

*** Είμαι γερμανοτσολιάς και γι' αυτό απέτυχα. *** Αληθεύει ότι ο Τζήμερος γρονθοκόπησε την Μπαλού τού ΚΚΕ στο περιφερειακό συμβούλιο; *** Εντελαμαγκιέν ντε Τζημερίκ. *** Εμαγκεψάμεν και βαράμε γυναίκες, Θάνο; *** Άει στον διάολο, κουράδα, που ζήλεψες τον Κασιδιάρη. *** Και, πού 'σαι, πάρτο εκείνο το γαμημένο το πτυχίο της ΑΣΟΕΕ και μετά λες τον Τσίπρα αγράμματο. *** Το ξέρουμε ότι είσαι γκραν παπάρας αλλά μη καρφώνεσαι κιόλας. *** Πώς σας φάνηκε το ευρωσυνθηματάκι "60 χρόνια ΕΕ - 60 χρόνια ειρήνης και σταθερότητας στην Ευρώπη"; *** Εγώ νομίζω ότι έπρεπε να προσθέσουν στο τέλος "...πλην Γιουγκοσλαβίας". *** Αλλά, μάλλον, τα Βαλκάνια δεν είναι Ευρώπη. *** Συνειδητά επέλεξα να μην αποφοιτήσω από την ΑΣΟΕΕ. *** Μωρή, εγώ την προηγούμενη βδομάδα σου πήρα το μέρος, γιατί θες να πω ότι έκανα μαλακία; *** Για την Σώτη λέω, που είπε του Μπογδάνου ότι πρέπει να στρατολογηθεί από το ΚΚΕ μ' αυτά που λέει. *** Άνθρωποι του πνεύματος, σου λέει μετά. *** Αλλά τέτοια ζώα που είμαστε, τέτοιοι άνθρωποι του πνεύματος αναδεικνύονται ανάμεσά μας. *** Τράγος οδηγεί τα γίδια, όχι λιοντάρι. *** Mε το καλό, ρε Σπύρο, αλλά το σκέφτηκες καλά που κάνεις παιδί τέτοια εποχή; *** Πρόσεξε, το "ένα ποτήρι νερό στα γεράματα" δεν είναι σοβαρή απάντηση. *** Επ' αυτού, το αυτόματο πότισμα είναι απείρως σοφώτερη επιλογή. *** Τόσο καιρό ανεχόμαστε τους οπαδούς του Στάλιν, ας ανεχτούμε και αυτούς του Χίτλερ. *** Θώδη: "Θα

Πότε έφτασες τα 60, βρε δαίμονα;

κάνω κόμμα, τι περισσότερο έχει ο Τσίπρας από μένα;" *** Γιατί γελάτε, κύριοι; *** Βάλατε στην βουλή Σταύρακα και κυρ-Βασίλη και σας πείραξε η Εφάρα; *** Κωλόχαρτος: "Είναι δυνατόν οι φοιτητές να δικαιούνται δωρεάν μετακίνηση και οι ευέλπιδες όχι;" *** Ορέ, πότε έγινε τζάμπα το λεωφορείο για τους φοιτητές; *** Εγώ θυμάμαι πλήρωνα μειωμένο. *** Α, εντάξει, είπε μαλακία ο Άδωνις. *** Εγώ φταίω που τον πήρα στα σοβαρά, λες και δεν τον ξέρω. *** Μικροδράκουλας: "Δεν θα δεχθώ επιθέσεις από κανένα επιχειρηματία." *** Όχι, βέβαια! *** Ας το χωνέψουν όλοι ότι από επιχειρηματίες, μόνο δώρα δέχεσαι. *** Μητσοντόρα: "Η ΝΔ είχε διαχρονικά πόλεμο με τη διαπλοκή από τον Κων/νο Μητσοτάκη έως τον Κώστα Καραμανλή." *** Εμένα το λες, Θοδώρα μου; *** Νομίζεις δεν θυμάμαι πώς κρυβόταν στις σπηλιές ο Χριστοφοράκος; *** Μπάυ δε γουέι, ο κυρ-Μαρτίνης τι κάνει; *** Αν δεν υπογράψουν, μπαίνουμε στο Μαξίμου και τους πετάμε έξω με τις κλοτσιές. [πριν] *** Προσοχή: ακολουθεί πραγματικός διάλογος στα σόσιαλ: *** Μικροδράκουλας: "Η Ελλάδα δεν θα γίνει Βενεζουέλα, όσο κι αν ο Τσίπρας αρνείται να καταδικάσει ένα καθεστώς που σκοτώνει τους πολίτες του." *** Πρεσβεία Βενεζουέλας: "Λυπούμαστε που χρησιμοποιείτε την Βενεζουέλα για να ασκήσετε εσωτερική πολιτική. Την βία στην Βενεζουέλα την προκαλεί η δεξιά." *** Κωλόχαρτος: "Δεν μας λέτε καλύτερα τι έκανε ο Παππάς στην χώρα σας και αν δώσατε λεφτά στον ΣυΡιζΑ;" *** Ο αρχιμαλάκας είναι στο τσακ να δημιουργήσει διπλωματικό επεισόδιο και ο χοντρομαλάκας πετάει την μπάλα στα χωράφια. *** Μπόλεκ και Λόλεκ. *** Αυτοί θα ρίξουν τον ΣυΡιζΑ; *** Ίσως το τουίτ μου ανάγκασε τον Τσίπρα να υπογράψει. [μετά] *** Βερέμης: "Η σημερινή κυβέρνηση υποστηρίζεται από μάζες με έλλειμμα παιδείας." *** Φυσικά, Θάνο μου, αφού οι μορφωμένοι πάνε με τον Κούλη. *** Βερέμης ο άριστος. *** Βουλγαράκης: "Τα πρόβατα φοβούνται τον λύκο αλλά πάντα ο βοσκός τα πάει για σφάξιμο." *** Γιώργο μου, αν το σφαγείο είναι νόμιμο, τότε το σφάξιμο είναι και ηθικό. *** Είχες δυο βδομάδες να πεις πίπα και ανησύχησα αλλά όλα καλά. *** Πώς τον είδατε τον Κίσσιντζερ που επισκέφθηκε τον Τραμπ; *** Εγώ, να πω την αμαρτία μου, δεν κρατήθηκα. *** Ένα "ρε, ακόμα ζη το μουνόπανο;" μου βγήκε αυθόρμητα. *** Έχετε παρατηρήσει ότι τα μεγάλα μουνόπανα αργούν να ψοφολοήσουν; *** Είναι αυτό που λέμε ότι δεν τα θέλει ούτε ο θεός ούτε ο διάολος. *** Βλέποντας τη μάνα του Φύσσα καταλαβαίνεις πώς έγινε έτσι ο φασισταράς. *** Ρε σεις,

Από δω βγήκε η φράση "γαμώ το σπίτι σου";

σοβαρολογείτε ότι παντρεύεται ο Πρέκας; *** Πείτε μου ότι είναι ψέμα γιατί θα σκάσω. *** Με την ηλίθια την αδελφή μου, που της έλεγα "πέσ' του την μωρή" κι εκείνη το σκεφτόταν. *** Να μείνει στο ράφι για να μάθει, η βλαμμένη. *** Ζαχαρέα: "Εν έτει 2017 χρησιμοποιείται αγροτικό για μεταφορά ασθενή." *** Αχ, κατάντια με τον ΣυΡιζΑ, Μάρα μου... *** Ξεχνάω εγώ που, όταν έπαθα έμφραγμα το 2011, ήρθε μια Κάντιλλακ με σωφέρ να με πάει στο νοσοκομείο; *** Κόκκαλης προς Μαρινάκη: "Οι αντίπαλοί μας χρησιμοποιούν μεθοδεύσεις που δεν έχουν σχέση με το αθλητικό πνεύμα." *** Πες κι άλλα, Σωκράτη μου. *** Από την στιγμή που ο Τσίπρας δηλώνει αριστερός και ο Κατρούγκαλος κομμουνιστής, γιατί να μη πεις κι εσύ την αρχιδιά σου; *** Να μη ξεχνάμε ότι κάθε εργαζόμενος μετανάστης στερεί μια θέση εργασίας από έναν έλληνα άνεργο. *** Συγγνώμη, κατήγγειλε η ΠΑΣΠ "δεκάδες προσλήψεις μελών του ΚΚΕ" στον δήμο Πατρέων; *** Κι εγώ ο μαλάκας, που είμαι και σύμβουλος, πώς δεν πήρα χαμπάρι; *** Ρε σεις, λέτε να με ρίξανε επειδή δεν είμαι μέλος του κόμματος; *** Πελετίδη, θα σε σκίσω. *** Θέμο μου, την έκανες την παπαριά πάλι, έτσι; *** Πώς διάολο κατάφερε το ηλεκτρονικό "Πρώτο Ψέμα" να έχει ρεπορτάζ από υπουργικό συμβούλιο που έγινε την επόμενη μέρα, ο θεός κι εσύ το ξέρετε. *** Ενημέρωση πιο έγκαιρα κι από έγκαιρα, ρε μπαγάσα; *** Μανδραβέλης: "Το Καλίν δεν ήταν μια βόλτα κάποιων πολωνών στο δάσος." *** Σωστά, Πάσχο. *** Καλίν λεγόταν ο μπαμπάς τής Καλίνκα... Καλίνκα... Καλίνκα μαγιά... *** Μπετόστοκε. *** Ο τρόπος που επιχειρεί ο Μαρξ στο Κεφάλαιο να ορίσει την έννοια της αξίας είναι παιδαριώδης., δεν στέκει σε καμία κριτική. *** Τζήμερος: "Καλό θα ήταν να αποσυριζοποιούνταν ο Σκάι." *** Ο Τζήμερος, ο Μήτζερος, ο Τζημεμητζεχότζηρος. *** Θάνο μου, τό 'καψες μπιτ για μπιτ; *** Να "αποσυριζοποιούνταν" το κανάλι του Alexis, του Άρη, του Μπάμπη, του Πάσχου και της wannabe νύφης; *** Αναρωτιέμαι πώς

Άρχισαν τα μπάνια...

νομίζεις ότι είναι τα δεξιοκάναλα. *** Καλά, για το τρίτο πρόσωπο των ρημάτων σε -ποιούμαι δεν έχω απαιτήσεις από σένα καθ' ότι όλοι ξέρουμε πως είσαι αγράμματος. *** Έχω και τον Βαγγέλη, "η κάνναβη είναι φυτό, όχι ναρκωτικό". *** Εμένα το λες, Βαγγέλη μου; *** Εγώ έχω χρόνια που λέω ότι ο Πετράν ο γκαβός δεν είναι βαποράκι αλλά ανθοπώλης. *** Η μουσική είναι μια πνοή, ένα χάδι, ένας οργασμικός σπασμός. *** Από Γιουροβίζιον πώς πάτε; *** Εφέτος κλείνει τα 62 είπατε; *** Ρε σεις, είναι μικρότερη από την κυρά-Μακρόναινα; *** Μπράβο, δεν της τό 'χα. *** Εγώ έχω να 'φχαριστηθώ Γιουροβίζιον από τότε που κέρδισε το "Α-μπα-νι-μπι-α-μπο-ε-μπεβ-ο-μπο-τα-μπαχ" της Εβραιίας. *** Το Ντέμυ είναι από το Δήμητρα; *** Μπα, τι μου λέτε; *** Πάντως, του Ρούσσου ήταν από το Αρτέμης και του κοντού της Βανδή από το Θεμιστοκλής. *** Κι ο Δαδήρας, που ήταν Δημήτρης, έγινε Ντίμης. *** Πολύ μπέρδεμα τα υποκοριστικά, παιδιά. *** Μέρκελ, τράβα την πρίζα τώρα! *** Υποθέτω ότι χαρήκατε που στην Γαλλία κέρδισε η δημοκρατία, έτσι; *** Το ότι δέκα εκατομμύρια γάλλοι ψήφισαν Λεπέν δεν σας ενοχλεί, ε; *** Τουλάχιστον, οι γάλλοι έβγαλαν τον Μακρόν. *** Μ' εμάς τι γίνεται, που ετοιμαζόμαστε στις άλλες εκλογές να βγάλουμε τον Μακρύτερον. *** Τί είπε ο μαλάκας, ρε παιδιά, στους συνταξιούχους; *** Θέλει -λέει- να βρει δουλειά στα παιδιά τους. *** Εμ, δεν έχει κώλο να πάει να πει τέτοια πίπα κατ' ευθείαν στα παιδιά τους. *** Αυτό που πασχίζουν να φτιάξουν θέσεις εργασίας οι άχρηστοι που δεν δούλεψαν ποτέ τους, μόνο εμένα φρηκάρει; *** Η περιφρούρηση απεργίας είναι ποινικό αδίκημα. Εμποδίζεις το πλοίο να αποπλεύσει; Σύλληψη και αυτόφωρο. *** Αν ψάχνετε κάτι να διαβάσετε το ΣουΚου, σας πληροφορώ ότι κυκλοφόρησε το "Γράμμα από χρυσό" τής Λένας Μαντά. *** Με δυο εξώφυλλα, χρυσό και μαύρο, για να διαλέξετε αυτό που ταιριάζει με τις κουρτίνες σας. *** Σανός σε

Ευτυχισμένα χρόνια

συσκευασία πολυτελείας. *** Τσίπρας: "Ελλάδα και Κίνα δεν μοιράζονται μόνο ένα κοινό παρελθόν αλλά και ένα κοινό όραμα για το μέλλον." *** Πείτε μου, δεν είναι μοναδική η άνεση με την οποία ο Αλέξης μας χώρεσε δυο χοντρομαλακίες σε μία μόνο φράση; *** Κοινό παρελθόν με την Κίνα, λες και ο Κομφούκιος ήταν μαθητής τού Θαλή και δάσκαλος του Παρμενίδη. *** Όσο για το "κοινό όραμα", μου θύμισε το μερμήγκι που, μόλις γκρεμίστηκε η γέφυρα, γύρισε και είπε στον ελέφαντα "στο είπα να περάσουμε ένας-ένας γιατί δεν θ' αντέξει". *** Οι συλλογικές συμβάσεις είναι αναχρονισμός... ας τα βρεί ο καθένας με τον εργοδότη του. *** Επειδή πέσατε όλοι να τον φάτε, το ιστολόγιο σας θυμίζει σήμερα μερικές από τις άπειρες σοφές κουβέντες που έχει ξεστομίσει ο Θάνος Τζήμερος. *** Η γλυκύτατη δεσποινιδούλα τής πρώτης φωτογραφίας, όπως θα κατάλαβαν πολλοί από σας, είναι η Άννα Βίσση και όντως τον Δεκέμβριο θα κλείσει τα 60 της. *** Την βλέπετε και στην τελευταία φωτογραφία του 1985, με τον "άντρα της ζωής της" Νίκο Καρβέλα και την κόρη τους Σοφία. *** Η Βίσση είναι από τους καλλιτέχνες που έχουν διαγωνιστεί στην Γιουροβίζιον εκπροσωπώντας περισσότερες από μια χώρες. *** Εντάξει, ο διαγωνισμός έχει καταντήσει πανηγυράκι τού κώλου αλλά δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να σας αφήσω για σήμερα υπό τους ήχους μιας από τις μεγάλες επιτυχίες που πρώτευσαν κάποτε εκεί. *** Με ένα ποπ κομμάτι που πούλησε πάνω από 6.000.000 δίσκους και χορεύτηκε σε όλες τις ντίσκο του κόσμου. *** Στο πλατώ, λοιπόν, το 45άρι με το Νο1 του 1974 και Waterloo από τους -πρωτοεμφανιζόμενους τότε- Abba. *** Να περάσετε όμορφα το ΣουΚου σας και, αν θέλετε, μείνετε λίγο ακόμη να ακούσουμε και το A-ba-ni-bi. *** Y.Γ.: Ο καλύτερος Τζήμερος της ημέρας για επιδόρπιο: *** Η θεία μου είναι συμπεθέρα του Τσε Γκεβάρα. ***

Ένας βρόμικος πόλεμος - 11. Η Καμπότζη στις φλόγες

Για να καταλάβουμε τα όσα ακολουθούν, πρέπει να πούμε ότι ο Νοροντόμ Σιχανούκ έχει περάσει στο βιβλίο Γκίνες ως ο πολιτικός που κατέλαβε τα περισσότερα αξιώματα στον κόσμο. Είπαμε ήδη ότι ήταν βασιλιάς τής Καμπότζης, αξίωμα στο οποίο βρέθηκε δυο φορές: 1941-1955 και 1993-2004. Άλλες δυο φορές διετέλεσε διάδοχος του θρόνου, αφού το 1955 άφησε τον πατέρα του να ξαναγίνει βασιλιάς κι αυτός ξανάγινε διάδοχος ενώ ταυτόχρονα κατέβηκε επί κεφαλής κόμματος στις εκλογές, τις κέρδισε και έγινε πρωθυπουργός. Όταν, το 1960, πέθανε ο πατέρας του, ο Σιχανούκ άλλαξε το σύνταγμα και έγινε πρόεδρος, θέση την οποία διατήρησε ως το 1970. Λεπτομέρεια: την 15ετία 1955-1970, το κόμμα του Σιχανούκ ήταν το μόνο νόμιμο κόμμα στην χώρα. Αυτά ως εισαγωγή και συνεχίζουμε την αφήγησή μας.

Η ευκαιρία που περίμενε ο Πολ Ποτ ήρθε στις 18 Μαρτίου 1970 και του την σέρβιρε στο πιάτο ο Σιχανούκ. Ενώ βρισκόταν σε επίσημη επίσκεψη στο Παρίσι, ο Σιχανούκ διέταξε την κυβέρνηση να οργανώσει αντιβιετναμέζικα συλλαλητήρια στην Πνομ-Πενχ. Όμως, η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο της αστυνομίας και οι διαδηλωτές οργίασαν, καταστρέφοντας τις πρεσβείες και του Βόρειου και του Νότιου Βιετνάμ. Για να βγει λάδι, ο Σιχανούκ δεν δίστασε να καταδικάσει από το Παρίσι τα επεισόδια, να κατηγορήσει "σκοτεινούς κύκλους" για την διοργάνωση των συλλαλητηρίων και να απειλήσει με κυρώσεις κατά παντός υπευθύνου όταν θα επέστρεφε.

Πνομ-Πενχ, Απρίλιος 1970: Ο Λον Νολ (μέσον) με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Σπύρο Άγκνιου (δεξιά).

Τα μασκαραλίκια τού Σιχανούκ αποφάσισε να εκμεταλλευτεί ο μέχρι πρό τινος στενός συνεργάτης του Λον Νολ, ο οποίος πίστευε ότι ήταν προορισμένος για μεγάλα πράγματα επειδή το όνομά του διαβαζόταν και ανάποδα (!). Αφού πήρε πρώτα την ευλογία των ΗΠΑ, ο Νολ έβγαλε τα τανκς στον δρόμο κι ύστερα έφερε στην εθνοσυνέλευση πρόταση για απομάκρυνση του Σιχανούκ από το αξίωμά του. Η εθνοσυνέλευση υπερψήφισε την πρόταση και ο Σιχανούκ απομακρύνθηκε. Για να ξεπληρώσει στους πολιτειακούς την υποχρέωσή του, ο Νολ απαγόρευσε στους Βιέτ-Κονγκ να φέρνουν όπλα μέσω των λιμανιών τής χώρας και ζήτησε από τις βορειοβιετναμέζικες δυνάμεις να εγκαταλείψουν την χώρα.

Κάπου εδώ η κατάσταση ξεφεύγει από την λογική. Αφού οι ΗΠΑ πρόδωσαν τον φίλο τους, η κυβέρνηση του Ανόι έρχεται σε επαφή με τον Σιχανούκ (ο οποίος έχει ήδη πάει από το Παρίσι στο Πεκίνο) και του υπόσχεται βοήθεια, προκειμένου να ξανανοίξουν τα λιμάνια. Την ίδια εποχή, βρίσκεται στο Πεκίνο και ο Πολ Ποτ, για να ζητήσει βοήθεια προκειμένου να ανατρέψει την κυβέρνηση. Οι κινέζοι φοβούνται πιθανή συνεργασία των δυο ανδρών και φροντίζουν να μη μάθει ο ένας για τον άλλο ότι βρίσκεται στο Πεκίνο. Την σούπα χαλάει ο ίδιος ο Σιχανούκ, ο οποίος βγαίνει στο ραδιόφωνο και απευθύνει διάγγελμα στον λαό τής Καμπότζης, ζητώντας του να εξεγερθεί κατά της κυβέρνησης και -κρατηθείτε!- να υποστηρίξει τους Ερυθρούς Χμερ. Μύλος!

Λίγες μέρες αργότερα, οι Βιέτ-Κονγκ αποφασίζουν να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους και εισβάλλουν στην Καμπότζη, σφυροκοπώντας τον κυβερνητικό στρατό και προωθούμενοι μέχρι 25 χιλιόμετρα έξω από την Πνομ-Πενχ. Αυτή είναι η αφορμή που ζητούσαν οι ΗΠΑ για να εμπλακούν φανερά και συστηματικά στην Καμπότζη, μιας και μέχρι τότε η εμπλοκή τους γινόταν μυστικά και ανεπίσημα ή, απλώς, ευκαιριακά. Έτσι, προκειμένου να αναχαιτίσουν τους βορειοβιετναμέζους, στις 30 Απριλίου 1970 τα πολιτειακά βομβαρδιστικά εξαπολύουν καταιγιστικούς βομβαρδισμούς σε ολόκληρη την χώρα, ισοπεδώνοντάς την και καταστρέφοντας την αγροτική παραγωγή. Υπολογίζεται ότι στις 230.516 επιδρομές τους τα Β-52 έρριξαν σε 113.716 διαφορετικά σημεία τών καμποτζιανών εδαφών 2.756.941 τόννους βομβών (*), καταστρέφοντας πλήρως τις -όποιες- υποδομές της χώρας, σκοτώνοντας κάπου μισό εκατομμύριο αμάχους και καταδικάζοντας τους υπόλοιπους σε πείνα.

Παρένθεση. Η εντολή για τους βομβαρδισμούς δόθηκε τηλεφωνικά στον στρατηγό Αλεξάντερ Χαίηγκ από τον ίδιο τον Χένρυ Κίσσιντζερ: "Θέλει (ενν.: ο Νίξον) έναν μαζικό βομβαρδισμό στην Καμπότζη. Δεν θέλει να ακούσει τίποτα. Είναι μια διαταγή, που πρέπει να εκτελεστεί. Ο,τιδήποτε πετάει πάνω σε ο,τιδήποτε κινείται. Το κατάλαβες;" (**). Ο Χαίηγκ υπάκουσε και λίγο αργότερα, το 1974, ανταμείφθηκε με την θέση του ανώτατου στρατιωτικού διοικητή τού ΝΑΤο στην Ευρώπη. Κλείνει η παρένθεση.

Χάρτης της Καμπότζης: 113.716 κόκκινες κουκίδες σημαδεύουν τα σημεία που βομβάρδισαν οι ΗΠΑ (1969-1973).

Απέναντι σε όλον αυτό τον χαμό, ο Πολ Ποτ απλώς περίμενε. Ναι, μισούσε τους βιετναμέζους αλλά αφού οι ΗΠΑ υποστήριζαν το καθεστώς, οι εχθροί τους δεν γινόταν να είναι και δικοί του εχθροί. Από την άλλη, αν τα πράγματα πήγαιναν όπως τα σχεδίαζε, καλό θα ήταν να μη τον βάλουν οι πολιτειακοί στο μάτι. Έτσι, οι Ερυθροί Χμερ περιορίστηκαν σε ελάχιστες επιχειρήσεις ήσσονος βοηθητικής σημασίας για τους βορειοβιετναμέζους αλλά φρόντιζαν να εγκαθίστανται κανονικά στα εδάφη που άφηναν εκείνοι υποχωρώντας. Αυτό δεν ήταν καθόλου δύσκολο, μιας και οι τάξεις τους πύκνωναν συνεχώς από τους αγρότες οι οποίοι μισούσαν τις ΗΠΑ που τους βομβάρδιζαν και, κατ' επέκταση, την κυβέρνηση Νολ που εκείνες στήριζαν.

Εκείνη την εποχή, ο Πολ Ποτ παγίωσε την άποψή του ότι το καλύτερο στήριγμά του θα ήσαν οι αγρότες. Άλλωστε, για να τους προσεταιριστεί κράδαινε τόσα χρόνια το σφυροδρέπανο. Το κακό ήταν ότι οι αγρότες, μεριά για να προφυλαχτούν από τους βομβαρδισμούς και μεριά που τα χωράφια τους είχαν καταστραφεί και δεν είχαν στον ήλιο μοίρα, είχαν αρχίσει να συρρέουν στα αστικά κέντρα προσπαθώντας να βρουν μια δουλειά για να επιβιώσουν, ξεχνώντας και επανάσταση και ανατροπές και κομμουνισμό. Ο Πολ Ποτ δεν θα άφηνε ποτέ αυτό το φαινόμενο να επικρατήσει. Έτσι, όταν το 1971 οι Ερυθροί Χμερ κατέλαβαν την πόλη Κρατιέ στα ανατολικά, ο ηγέτης τους απευθύνθηκε στον κόσμο: "αν το αποτέλεσμα τόσων θυσιών είναι να διατηρούν οι καπιταλιστές τον έλεγχο, τότε ποιό είναι το νόημα της επανάστασης;". Κι επειδή οι άνθρωποι δεν κατάλαβαν, ο Πολ Ποτ έδωσε εντολή στις δυνάμεις του να εκδιώξουν τους επήλυδες και να τους ξαναστείλουν στα χωριά τους για να τα φτιάξουν από την αρχή.

Λίγο αργότερα, οι Ερυθροί Χμερ έδιωξαν με τον ίδιο τρόπο 15.000 κατοίκους από την Κάμπονγκ Τσαμ, την τρίτη μεγαλύτερη πόλη της χώρας με 40.000 κατοίκους τότε. Το ίδιο έκαναν παντού, μη διαστάζοντας να το επαναλάβουν και στην ακόμη μεγαλύτερη Ουντόνγκ το 1974, όπου ο Πολ Ποτ εγκατέστησε την προσωρινή κυβέρνησή του. Παραδόξως, η κυβέρνηση αυτή αναγνωρίστηκε από 63 χώρες ως η κανονική κυβέρνηση της Καμπότζης. Μάλιστα, ο Πολ Ποτ υπέβαλε αίτημα αναγνώρισης και στα Ηνωμένα Έθνη, το οποίο απορρίφθηκε με διαφορά τριών μόλις ψήφων.

Από αριστερά: Χένρυ Κίσσιντζερ, Ρίτσαρντ Νίξον, Τζέραλντ Φορντ, Αλεξάντερ Χαίηγκ (13/10/1973)

Σε έναν κόσμο διαιρεμένο στα δυο από τον Ψυχρό Πόλεμο, εφ' όσον οι ΗΠΑ στηρίζουν το καθεστώς Νολ, είναι λογικό οι Ερυθροί Χμερ να υποστηρίζονται από τις χώρες που ανήκουν στο απέναντι στρατόπεδο. Έτσι, ο Πολ Ποτ, καθώς βλέπει ότι ο πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του, αποφασίζει να παίξει λίγο περισσσότερο το χαρτί τού κομμουνιστή. Τον Σεπτέμβριο του 1974 συγκαλεί την κεντρική επιτροπή τού κόμματος για να σχεδιάσει τον "σοσιαλιστικό μετασχηματισμό" της χώρας. Πρόκειται για έναν "σοσιαλισμό" δημιουργημένο στο μυαλό του Πολ Ποτ, απολύτως αντίστοιχο με τον άλλον "σοσιαλισμό" που δημιουργήθηκε στο μυαλό του Αδόλφου Χίτλερ, δηλαδή για κάτι που δεν έχει την παραμικρή σχέση με σοσιαλισμό.

Η πρώτη απόφαση που παίρνει το κόμμα είναι η ικανοποίηση της μανίας του αρχηγού: υποχρεωτική επιστροφή των αγροτών από τις πόλεις στα χωριά και τα χωράφια τους. Η δεύτερη απόφαση αφορά την μείωση της νομισματικής κυκλοφορίας, με στόχο την πλήρη κατάργηση του χρήματος. Η τρίτη απόφαση της κεντρικής επιτροπής είναι πρωτοφανής: το κόμμα εγκρίνει την πρόταση του αρχηγού του και του παραχωρεί πλήρη εξουσιοδότηση να προβεί σε όποιες και όσες εκκαθαρίσεις εκείνος θεωρεί αναγκαίες (!). Αμέσως μετά την συνεδρίαση, ο Πρασίθ, παλιός γνωστός τού αρχηγού από το Παρίσι και διοικητής των βορειοδυτικών επαρχιών τής χώρας, σύρεται στο διπλανό δάσος και εκτελέστηκε.

Καθώς μπαίνει το 1975 και οι ΗΠΑ έχουν προ πολλού αποσυρθεί από την Καμπότζη και εντός λίγου θα αποσυρθούν από ολόκληρη την Ινδοκίνα, ο Λον Νολ κάνει την ύστατη προσπάθειά του να μείνει στην εξουσία. Η προσπάθεια θα αποδειχτεί μάταιη. Οι Ερυθροί Χμερ προελαύνουν προς την Πνομ-Πενχ και τίποτε δεν μπορεί να τους σταματήσει...


-----------------------------------------------
(*) Για να γίνει κατανοητό πόσο τρομακτικός είναι αυτός ο αριθμός, να σημειώσουμε ότι κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι σύμμαχοι έρριξαν συνολικά λίγο πάνω από 2.000.000 τόννους βομβών. Σημειωτέον ότι σε 12.475 επιδρομές τα χτυπήματα ήσαν τυφλά και δεν έγινε δυνατόν να καθοριστεί το ακριβές σημείο όπου έπεσαν οι βόμβες.
(**) Ben Kiernan, "The american bombardment of Kampuchea, 1969-1973".

Ένας βρόμικος πόλεμος - 10. Η γέννηση των Ερυθρών Χμερ

Πριν από πολλές χιλιάδες χρόνια, ο ινδός βραχμάνος Καμπού, ακολουθώντας ένα βέλος που είδε στον ύπνο του, έφτασε κάπου στην νοτιοανατολική Ασία ψάχνοντας γυναίκα. Εκεί συνάντησε την πριγκήπισσα Μέρα, την παντρεύτηκε και τα παιδιά τους πήραν το όνομα Κμερ (Καμπού+Μερα). Για να προικίσει την κόρη του, ο βασιλιάς πατέρας της ρούφηξε την θάλασσα και χάρισε την γη που αποκαλύφθηκε στο νιόπαντρο ζευγάρι. Ο Καμπού τον ευχαρίστησε και έδωσε στην περιοχή το όνομά του: Καμπούτσεα, Καμπότζη. Αυτά λέει ο μύθος. Αλλά και η πραγματικότητα λέει ότι τα παραθαλάσσια εδάφη της Ν.Α. Ασίας αποκαλύφθηκαν από το χαμήλωμα των νερών του ωκεανού, όπως λέει επίσης ότι οι Κμερ (ή Χμερ) είναι ένας από τους πιο παλιούς λαούς της περιοχής, καθώς βρίσκονται διαπιστωμένα εκεί τουλάχιστον εδώ και 4.000 χρόνια. Χρόνια στα οποία μεγαλούργησαν, κυρίως με την Αυτοκρατορία του Άνγκορ, που κράτησε από τον 9ο μέχρι τον 15ο αιώνα.

Όμως, ποιά σχέση έχουν όλα αυτά με την αφήγησή μας. Προσέξτε: στην Καμπότζη μεγαλουργούν οι αρχαίοι Κμερ, στο Λάος παράγουν πολιτισμό οι αρχαίοι Τάι και το Βιετνάμ έχει λόγους να καμαρώνει για την αρχαία αυτοκρατορία τού Αννάμ. Την εποχή που κάθε λαός ήταν στην ακμή του, άρπαζε κι ένα κομμάτι γης από τους γείτονές του, το οποίο το ξανάχανε όταν κάποιος γείτονας γινόταν ισχυρότερος. Με τέτοιο παρελθόν και το παρόν να είναι βουλιαγμένο στην πείνα και στους πολέμους, δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί άνθισε σ' ολόκληρη την Ινδοκίνα ο εθνικισμός. Ένας εθνικισμός που μόλυνε και τους κομμουνιστές και οδήγησε σύντομα (το 1951) το ενιαίο Κομμουνιστικό Κόμμα Ινδοκίνας στην διάσπασή του σε Εργατικό Κόμμα Βιετνάμ, Λάο Ισσάρα και Καμποτζιανό Λαϊκό Επαναστατικό Κόμμα.

Παρίσι, Ιούνιος 1946: Ο 23χρονος βασιλιάς της Καμπότζης Νοροντόμ Σιχανούκ επιθεωρεί γαλλικό άγημα.

Εκείνη την εποχή, μερικοί καμποτζιανοί φοιτητές που σπουδάζουν στο Παρίσι, οργανώνονται σε μια μικρή αλλά ιδιαίτερα μαχητική μαρξιστική ομάδα, την Ένωση Φοιτητών Χμερ, χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σχέση με το κομμουνιστικό κόμμα της πατρίδας τους. Ανάμεσά τους ο Σάλοτ Σαρ, ο Ιένγκ Σαρύ, ο Κιεού Σαμφάν, ο Χου Γιουόν και ο Σον Σεν. Το 1949 ο Σαρ και ο Σαρύ γίνονται μέλη του Κ.Κ.Γαλλίας και το 1951 ταξιδεύουν στο Ανατολικό Βερολίνο για να πάρουν μέρος σε ένα φεστιβάλ νεολαίας. Η επαφή τους με τους ανατολικογερμανούς κομμουνιστές τούς πείθει ότι μόνο με τον ένοπλο αγώνα μπορεί να έχει πιθανότητα νίκης οποιαδήποτε επανάσταση.

Στο μεταξύ, η Ένωση Φοιτητών Χμερ αριθμεί πάνω από 200 μέλη και η ηγετική της ομάδα αισθάνεται τόσο ισχυρή ώστε το 1952 στέλνει ανοιχτή επιστολή στον βασιλιά τής Καμπότζης Νοροντόμ Σιχανούκ, όπου τον αποκαλεί "στραγγαλιστή τής δημοκρατίας". Η γαλλική αστυνομία επεμβαίνει και διαλύει την Ένωση αλλά οι ηγέτες της την ξαναφτιάχνουν λίγο αργότερα.

Το 1953, χρονιά που φεύγουν οι γάλλοι από την Καμπότζη, ο Σάλοτ Σαρ επιστρέφει στην χώρα του και αρχίζει την προσπάθεια ένωσης των νόμιμων αριστερών κινημάτων με τις διάφορες παράνομες κομμουνιστικές ομάδες. Σιγά-σιγά μαζεύονται δίπλα του και οι υπόλοιποι σύντροφοί του από την Ένωση του Παρισιού, οι οποίοι φέρνουν μαζί τους την μαχητικότητα και την ορμή τους, στοιχεία τα οποία προσδίδουν στην νέα ομάδα ιδιαίτερη ισχύ. Μόνο που τώρα η παρέα δεν έχει ως συνδετική ουσία τον μαρξισμό αλλά τον εθνικισμό. Βασικός ιδεολογικός άξονάς της είναι η ανωτερότητα των καμποτζιανών έναντι των υπολοίπων λαών της περιοχής και η ανάγκη πλήρους αποδέσμευσης από την επιρροή τών βιετναμέζων.

Το 1960, η προσπάθεια του Σάλοτ Σαρ να ενωθούν όλες οι αριστερές και κομμουνιστικές ομάδες καρποφορεί και ιδρύεται το Εργατικό Κόμμα Καμπότζης (ΕΚΚ), με τον Σαρ και τον Σαρύ να καταλαμβάνουν δύο από τις πέντε θέσεις τού πολιτικού γραφείου (πολιτμπυρώ) του κόμματος. Το νέο κόμμα αποδύεται σε αγώνα για την ανατροπή τού Σιχανούκ ενώ τα μέλη τής κεντρικής του επιτροπής διασκορπίζονται στην επαρχία για να συστήσουν αντάρτικες ομάδες.

Το 1963 ο Σιχανούκ βρίσκει τρόπο να εξουδετερώσει το ΕΚΚ, το οποίο ήταν και η μόνη δύναμη που τον αντιπολιτευόταν. Αφού κάνει μια πομπώδη δήλωση κατά των ΗΠΑ και της ιμπεριαλιστικής τους πολιτικής, δίνει στην δημοσιότητα έναν κατάλογο με 34 ονόματα υψηλόβαθμων μελών του ΕΚΚ, καλώντας τους να πάρουν μέρος σε μια κυβέρνηση ενότητας, υπό την προϋπόθεση να υπογράψουν ότι τον δέχονται ως αρχηγό τού κράτους. Από τους 34, οι 32 δέχτηκαν την πρόσκληση και υπέγραψαν. Ο ένας από τους άλλους δυο ήταν ο Σάλοτ Σαρ, ο οποίος έμεινε αφεντικό στο κόμμα και συνέχισε την προσπάθεια δημιουργίας αντάρτικου στον καμποτζιανό βορρά.

Τον Απρίλιο του 1965 ο Σαρ πηγαίνει στο Ανόι, όπου ζητάει την βοήθεια των βιετναμέζων στην ανατροπή τού καθεστώτος Σιχανούκ. Ο Σιχανούκ το μαθαίνει και σπεύδει να παραγγείλει στους Βιέτ-Κονγκ ότι θα έχουν την βοήθειά του στην κατασκευή τού περίφημου "Μονοπατιού", κάτι που κάνει τους βιετναμέζους να κλείσουν την πόρτα στον Σαρ. Εκείνος επιστρέφει στην Καμπότζη χολωμένος αλλά και αποφασισμένος να προχωρήσει μόνος του. Μαζεύει όσα μέλη τής παλιάς του ομάδας είναι ακόμη διαθέσιμα, έρχεται σε επαφή και με κάποια από τα υπολείμματα τού ΕΚΚ και τον Σεπτέμβριο του 1966 οργανώνει ένα κοινό συνέδριο κατά το οποίο το ΕΚΚ μετονομάζεται σε Κομμουνιστικό Κόμμα Καμπότζης και πρωταρχικός σκοπός του ορίζεται η ανατροπή τού Σιχανούκ με κάθε τρόπο, ακόμη και με τα όπλα.

Το παράξενο είναι ότι οι σύνεδροι αποφάσισαν να κρατήσουν μυστική την μετονομασία του κόμματος και να κάνουν τις νέες στρατολογήσεις στο όνομα του -ανύπαρκτου πια- ΕΚΚ. Το πιθανώτερο είναι ότι ο Σαρ ήθελε μεν να χρησιμοποιήσει το κομμουνιστικό ιδεώδες ως συνδετική ουσία στην κορυφή τού κόμματος αλλά για τις πλατειές λαϊκές μάζες προτιμούσε να χρησιμοποιήσει τον εθνικισμό, ώστε να μπορεί να τις στρέψει όχι μόνο κατά των ΗΠΑ και του κολλητού τους Σιχανούκ αλλά και κατά των βιετναμέζων, οι οποίοι ήσαν κομμουνιστές. Όσο κι αν δεν αρνιόταν την περιστασιακή βοήθειά τους, ο εθνικιστής Σάλοτ Σαρ δεν μπορούσε να χωνέψει ότι κάποτε οι βιετναμέζοι απέσπασαν από τους προγόνους του την Κοχινκίνα.

Προπαγανδιστική φωτογραφία του Πολ Ποτ ως "οδηγού".

Στις αρχές τού 1966, οι καμποτζιανές επαρχίες ξεσηκώθηκαν κατά του καθεστώτος λόγω της τιμής του ρυζιού. Όμως, ο ξεσηκωμός έπιασε το κόμμα στον ύπνο και δεν μπόρεσε να τον εκμεταλλευτεί. Αυτό ήταν απόδειξη ότι το κόμμα δεν είχε επαφή με τον λαό. Ο Σαρ διάλεξε έναν πρωτότυπο τρόπο για να μη την ξαναπατήσει έτσι: έπαψε να ασχολείται με το κόμμα και στράφηκε στην οργάνωση και ενίσχυση της δικής του ομάδας, όπου θα ήταν ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης. Θα έκανε μια καινούργια αρχή. 

Κάπως έτσι, λοιπόν, στα πλαίσια αυτής της καινούργιας αρχής, κάπου στα μέσα του 1967 η ομάδα πήρε το όνομα Ερυθροί Χμερ και ο αρχηγός της υιοθέτησε το ψευδώνυμο Πολ Ποτ. Ο ίδιος δεν δικαιολόγησε ποτέ την επιλογή τού ψευδωνύμου του, καθώς "Πολ Ποτ" δεν σημαίνει τίποτε ούτε στην γλώσσα των Χμερ ούτε σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα.

Η καινούργια αρχή δεν περιλάμβανε μόνο αλλαγές στα ονόματα της ομάδας και του αρχηγού. Το κεντρικό σχέδιο του Πολ Ποτ ήταν να δημιουργήσει έναν "λαϊκό στρατό", γιατί καταλάβαινε ότι ο Σιχανούκ μόνο με τα όπλα θα μπορούσε να ανατραπεί. Το σχέδιο μπήκε σύντομα σε λειτουργία...

Ένας βρόμικος πόλεμος - 9. Λάος: ένα υπέροχο μέρος να κάνεις πόλεμο

Το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου άφησε το Λάος στο χάος. Αν και οι ιάπωνες είχαν ανακηρύξει, κατά την κατοχή τους, την ανεξαρτησία του Λάος, οι γάλλοι ήθελαν να επιστρέψουν όταν τελείωσε ο πόλεμος. Όμως, κατά την διάρκεια της ιαπωνικής κατοχής, είχε αναπτυχθεί στην χώρα ένα ισχυρό εθνικιστικό κίνημα, το οποίο πάλευε για την ανεξαρτησία. Οπωσδήποτε, αυτό οφειλόταν και στην πληθυσμιακή σύνθεση του Λάος, οι κάτοικοι του οποίου ανήκαν παλιότερα στις φυλές Τάι αλλά εκείνη την εποχή ήσαν κατά 60% βιετναμεζικής καταγωγής, οπότε ήταν λογικό να επηρεάζονται θετικά από τις εξελίξεις στην γειτονική χώρα.

Το 1945, λοιπόν, ενώ ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του, οι γάλλοι άρχισαν να στέλνουν κομμάντος στο Λάος, δήθεν για να οργανώσουν ανταρτικές ομάδες κατά των ιαπώνων. Όμως, εκείνο που επεδίωκαν ουσιαστικά ήταν να στήσουν τις κατάλληλες δομές ώστε η χώρα να επιστρέψει στην γαλλική επικυριαρχία ως προτεκτοράτο. Κι επειδή η δράση φέρνει αντίδραση, απέναντι στους γάλλους οργανώθηκε ένα εθνικιστικό κίνημα, το Λάο Ισσάρα (Ελεύθερο Λάος) από τρεις πρίγκηπες: τον Φετσαράθ Ρατταναβόγκσα, τον αδελφό του Σουβάννα Φούμα και τον ετεροθαλή αδελφό τους Σουφανουβόνγκ. Το ξέρω ότι αυτά τα ονόματα είναι δύσκολα αλλά σημειώστε τα γιατί θα τα βρούμε μπροστά μας.

Ο πρίγκηπας Σουφαβουνόνγκ με τον Χο Τσι Μινχ.

Τον Ιανουάριο του 1946, οι γάλλοι άρχισαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Λάο Ισσάρα. Στο πλευρό τους βρέθηκε ο πρώην βασιλιάς τού Λάος, που επανέφεραν στην εξουσία οι γάλλοι, ο οποίος κήρυξε την χώρα μέλος τής Γαλλικής Ένωσης. Η ενέργεια του βασιλιά διέσπασε την λαϊκή στήριξη στο Λάο Ισσάρα, αποδυναμώνοντάς το. Έτσι, οι εθνικιστικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να αντισταθούν αποτελεσματικά στην γαλλική πίεση και γνώρισαν απανωτές ήττες, οι οποίες οδήγησαν στην αποσκίρτηση ορισμένων συνιστωσών τους. Μια απ' αυτές τις συνιστώσες, με την βοήθεια του Χο Τσι Μινχ, ίδρυσε ένα νέο απελευθερωτικό κίνημα, εμφορούμενο από την κομμουνιστική ιδεολογία: το Πάθετ Λάο (Γη του Λάος). Το νέο κίνημα οργανώθηκε, εξοπλίστηκε, εκπαιδεύτηκε και ρίχτηκε στην μάχη κατά των γάλλων τον Ιανουάριο του 1949.

Στο μεταξύ, πίσω στο Λάος, οι γάλλοι έκαναν ό,τι ήθελαν πλέον, αφού το Λάο Ισσάρα όσο πήγαινε και ξέφτιζε, ώσπου διαλύθηκε οριστικά τον Οκτώβριο του 1949. Τα τρία αδέλφια τράβηξαν το καθένα τον δρόμο του:
- Ο Φετσαράθ Ρατταναβόγκσα έφυγε για την Μπανγκόγκ, στο γειτονικό Σιάμ. To 1957 θα επέστρεφε στο Λάος, όπου θα του αποδιδόταν ο τίτλος τού αντιβασιλέως.
- Ο Σουβάννα Φούμα έμεινε στο Λάος, δηλώνοντας υποταγή στο καθεστώς. Οι γάλλοι αντάμειψαν πλουσιοπάροχα την υπόταγή του, καθώς το 1951 ο Σουβάννα Φούμα έγινε πρωθυπουργός.
- Ο Σουφανουβόγκ κατέφυγε στο Ανόι, όπου αισθανόταν σαν στο σπίτι του αφού είχε μείνει επί 16 χρόνια στο Βιετνάμ κατά το παρελθόν, η δε σύζυγός του ήταν βιετναμέζα. Τον Αύγουστο του 1950, οι Βιέτ-Μινχ τον έφεραν σε επαφή με το Πάθετ Λάο και σύντομα ο Σουφανουβόγκ αναδείχτηκε αρχηγός τους. Χάρη σ' αυτόν, το Πάθετ Λάο άρχισε να πολεμάει όχι μόνο για την απελευθέρωση από τους γάλλους αλλά και για την κατάληψη της εξουσίας την επόμενη μέρα.

Όταν έφυγαν οι γάλλοι, μετά την ήττα στο Ντιεν Μπιεν Φου το 1954, το Λάος παραδόθηκε σε έναν εμφύλιο σπαραγμό. Από την μια βρίσκονταν οι υποδεέστερες βασιλικές δυνάμεις κι από την άλλη το πανίσχυρο Πάθετ Λάο, το οποίο είχε στην στήριξη της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού, ειδικά στις απομακρυσμένες από την πρωτεύουσα περιοχές. Κι αφού στο Πάθετ Λάο ήσαν κομμουνιστές, είναι λογικό οι ΗΠΑ να προσφέρουν αμέριστη βοήθεια στην βασιλική πλευρά. Στην μέση κάπου, ο Σουβάννα Φούμα προσπάθησε να κρατήσει ουδέτερη στάση και να στήσει μια κυβέρνηση συνεργασίας των δυο πλευρών αλλά το μόνο που κατάφερε ήταν να τον ανατρέψουν οι μοναρχικοί. Τότε, ο Σουβάννα Φούμα συντάχθηκε με τις βασιλική πλευρά (παλιά μου τέχνη κόσκινο!), με αποτέλεσμα η συντριπτική πλειοψηφία των μέχρι τότε ουδετερόφιλων να συνταχθεί με το Πάθετ Λάο.

Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο πιο ορατή γίνεται η τελική επικράτηση των κομμουνιστών, κάτι που κλιμακώνει την εμπλοκή των ΗΠΑ υπέρ των μοναρχικών στον εμφύλιο αλλά και την αντίστοιχη εμπλοκή των Βιέτ-Κονγκ στο πλευρό του Πάθετ Λάο. Το θέμα είναι τόσο σημαντικό για την Ουάσινγκτον ώστε ο ίδιος ο πρόεδρος Κέννεντυ το συζητάει κατ' επανάληψη με τον σοβιετικό υπουργό εξωτερικών Αντρέι Γκρομύκο.

Στις 9 Αυγούστου 1960, ο στρατηγός Κονγκ Λε επιχειρεί να καταλάβει την εξουσία. Όμως, η CIA δεν τον θέλει και οι ΗΠΑ εκδίδουν ανακοίνωση στήριξης του βασιλιά. Ο πρέσβυς των ΗΠΑ στο Λάος καλεί τον στρατηγό Φούμι Νοσοβάν και τον παροτρύνει να αναλάβει πραξικοπηματικά στην εξουσία. Ο Φούμι δέχεται και στις 13 Δεκεμβρίου αρχίζει τον βομβαρδισμό τής πρωτεύουσας Βιεντιάν. Παράλληλα, οι ΗΠΑ στέλνουν 12 Β-26, εξοπλισμένα με πυραύλους και ναπάλμ, τα οποία βομβαρδίζουν το βορειοανατολικό Λάος ώστε να αποτρέψουν την προώθηση του Πάθετ Λάο προς την Βιεντιάν ενώ, σε κόντρα, οι σοβιετικοί στήνουν αερογέφυρα για τον ανεφοδιασμό των ανταρτών που βρίσκονται μέσα στην πόλη. Τελικά, ο Κονγκ Λε αναγκάζεται να αποχωρήσει.

Το ερημωμένο Λονγκ Τιενγκ σήμερα. Διακρίνεται ο αεροδιάδρομος στην μέση της πόλης.

Παρ' ότι οι ΗΠΑ ουδέποτε την παραδέχτηκαν επίσημα, η εμπλοκή τους στις λαοτινές υποθέσεις ξεπέρασε κάθε όριο. Το πλέον προκλητικό γεγονός δεν είναι τα εκατομμύρια τόννοι βομβών που έπεσαν στο Λάος μέσα σε δεκαπέντε χρόνια (1960-1975). Είναι η βάση της CIA που στήθηκε το 1962 στο κεντρικό Λάος, νότια της "Κοιλάδας των Αμφορέων", στο Λονγκ Τιένγκ. Εκεί, ανάμεσα στα λαοτινά βουνά και σε χίλια μέτρα υψόμετρο, μέσα σε τέσσερα χρόνια οργανώθηκε για τις ανάγκες των πολιτειακών μια ολόκληρη πόλη πενήντα χιλιάδων κατοίκων, με ένα αεροδρόμιο στο οποίο πραγματοποιούνταν μέχρι και 400 πτήσεις ημερησίως! Σ' αυτό το χαρακτηρισμένο ως "το πιο μυστικό μέρος στον κόσμο" μαζεύτηκαν αντικομμουνιστές κάθε λογής, από εκείνους που είχαν πάρει μέρος στον "Κόλπο των Χοίρων" μέχρι μισθοφόρους της ντόπιας φυλής Χμονγκ, οι οποίοι εκπαιδεύονταν επί τόπου από πολιτειακούς εκπαιδευτές. Επίσης, η πόλη αναδείχθηκε σε παράδεισο για τους ναρκέμπορους, αφού από το αεροδρόμιό της μεταφέρθηκαν άφθονες ποσότητες οπίου και μαριχουάνας στις ΗΠΑ. Και, βεβαίως, από εκεί εξαπολύθηκαν οι περισσότεροι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ σε ολόκληρη την κεντρική και βόρεια Ινδοκίνα.

Ο εμφύλιος συνεχίζεται για πολλά χρόνια ακόμη. Οι ΗΠΑ κάνουν τις τελευταίες προσπάθειές τους να σταματήσουν τους κομμουνιστές εξαπολύοντας ευρείας κλίμακας βομβαρδισμούς κατά την περίοδο 1970-1972 αλλά δεν τα καταφέρνουν. Το 1973, μετά την συνθήκη του Παρισιού, υποχρεώνονται να αποχωρήσουν οριστικά από το Λάος, κρατώντας μόνο την βάση στο Λονγκ Τιενγκ, η οποία εκκενώθηκε τελείως στις 14 Μαΐου 1975. Στις 2 Δεκεμβρίου 1975, το Πάθετ Λάο μπαίνει πανηγυρικά στην Βιεντιάν. Η μοναρχία καταργείται, ο "κόκκινος πρίγκηπας" Σουφαβουνόνγκ αναλαμβάνει καθήκοντα προέδρου (θα μείνει στην θέση του ως το 1991) και η χώρα ανακηρύσσεται σε Λαϊκή Δημοκρατία του Λάος. Παρά ταύτα, ορισμένοι θύλακες μοναρχικών θα συνεχίσουν να πολεμούν κατά των κομμουνιστών μέχρι που να συντριβούν οριστικά.

Λέγαμε χτες ότι μπορεί το Βιετνάμ να έχει τον πρώτο λόγο στους πολέμους στην Ινδοκίνα αλλά δεν επιτρέπεται να ξεχνάμε και τις γειτονικές χώρες, οι οποίες δεν υπέφεραν λιγώτερο. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ ένα βιβλίο 336 σελίδων τού Τζόσουα Κουρλάντζικ με τίτλο "Ένα θαυμάσιο μέρος να κάνεις πόλεμο" και υπότιτλο "Η Αμερική στο Λάος και η γέννηση μια στρατιωτικής CIA", με πληθώρα στοιχείων που προκαλούν ανατριχίλα (π.χ. υπολογίζεται ότι οι πολιτειακοί βομβαρδισμοί κόστισαν την ζωή σε 200.000 λαοτινούς). Όπως επισημαίνουν οι Financial Times, το βιβλίο "έρχεται να θυμίσει πόσο εξακολουθεί να πυορροεί η ιστορία των ΗΠΑ σ' αυτή την περιοχή του πλανήτη, που έχει πληγεί από τις συγκρούσεις, και περιμένει μια σωστή αναθεώρηση".