Ο κεντρώος χώρος, ο Ευάγγελος και ο Ροΐδης

"Κατά τας ημέρας των στηλιτικών ήκουσα ξένον, γηράσαντα παρ' ημίν, να εκφράζη την ακόλουθον γνώμην: «Έκαστος τόπος έχει την πληγήν του, η Αγγλία την ομίχλην, η Βλαχία την ακρίδα, η Αίγυπτος τας οφθαλμίας και η Ελλάς τους Έλληνας»" (Εμμανουήλ Ροΐδης, Ανέκδοτο έργο για τους έλληνες).

Υποθέτω πως, αν δεν υπήρχαν από την μια ο ανασχηματισμός κι από την άλλη η κολοκυθιά τού ΕΣΡ, η σημαντικώτερη πολιτική είδηση των ημερών θα ήταν οι συζητήσεις για την επάνοδο του Γιώργου Παπανδρέου στο ΠαΣοΚ. Αν δεν έχετε εκτιμήσει δεόντως την σημασία αυτού του ζητήματος, προφανώς δεν έχετε λάβει υπ' όψιν την -έμμεση πλην σαφή- απειλή τού Ευάγγελου Βενιζέλου ότι θα αποχωρήσει από το κόμμα αν συνεχιστούν οι επαφές των δυο πλευρών. Κατά ταύτα, είμαι βέβαιος πως, αν ζούσε σήμερα ο ξένος τού παραπάνω ροΐδειου αποσπάσματος, θα συμπλήρωνε στην φράση του το "...και η Χαριλάου Τρικούπη τον Ευάγγελον Βενιζέλον".

Ας σοβαρευτούμε, όμως. Το ΠαΣοΚ αυτοπροσδιορίζεται ως κόμμα τού κεντροαριστερού χώρου. Όπως και νά 'χει, πάντως, είναι ένα αστικό κόμμα, τοποθετημένο σε κάποια απροσδιόριστη θέση κάπου στο κέντρο, ίσως λίγο αριστερώτερα (όπως λένε όσοι το βλέπουν από μέσα) ίσως λίγο -ή περισσότερο- δεξιώτερα (όπως λέμε όσοι το βλέπουμε απ' έξω). Ως τέτοιο κόμμα, λοιπόν, το ΠαΣοΚ εντάσσεται άνετα στο πλάνο τού δηκτικού ροΐδειου λόγου, αρθρωμένου σε μια εποχή που δεν υπήρχαν επαναστατικά κόμματα:

"Αν υπήρχε λεξικόν της νεοελληνικής γλώσσης, νομίζομεν ότι ο ορισμός της λέξεως κόμμα ήθελεν είναι ο ακόλουθος: «Ομάς ανθρώπων ειδότων ν’ αναγινώσκωσι και ν’ ανορθογραφώσιν, εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες, ενούμενοι υπό έναν οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν’ αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παράσχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι» (Εμμανουήλ Ροΐδης, περιοδικό "Ασμοδαίος", 1875). 

Η αλήθεια είναι ότι ο κατακερματισμός τού κεντρώου χώρου μετά τον Βενιζέλο (τον Ελευθέριο) κατέστησε ιστορικά σαφές ότι την κατάρρευση μιας παράταξης ακολουθεί η εμφάνιση πολλών κομμάτων (κατά την προηγούμενη ροΐδειο έννοια), τα οποία προσπαθούν να οικειοποιηθούν τον χώρο, το καθένα για λογαριασμό του. Κατ' αυτή την έννοια, είναι απολύτως εξηγήσιμες οι πρωτοβουλίες που παίρνουν οι σημερινές μεγάλες φυσιογνωμίες του κεντρώου χώρου, από την Φώφη Γεννηματά ως τον Σταύρο Θεοδωράκη, από τον Γιώργο Παπανδρέου ως τον Ευάγγελο Βενιζέλο και από τον Φώτη Κουβέλη ως τον Γρηγόρη Ψαριανό. Οι πλέον εξέχοντες αυτών δεν θα έμεναν αδιάφοροι από τον ρόλο του αναβιβαζομένου δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, οι δε μικροτέρας ακτινοβολίας θα ήσαν ικανοποιημένοι από τον ρόλο των "δεξιών χεριών" εκείνων.

Εμπρός, 10/9/1951, η επομένη των εκλογών (αριστερά): Εκμηδενίζεται το κόμμα του Γ. Παπανδρέου.
Ελευθερία, 17/2/1964, η επομένη των εκλογών (δεξιά): Ο Γ. Παπανδρέου κα-τα-πλη-κτι-κός νικητής.

Δυστυχώς για όλους αυτούς, έχει καταστεί επίσης σαφές ιστορικά ότι ούτε η επιλογή τού διά παντός μέσου αναβιβαζομένου προσώπου είναι εύκολη ούτε ο αναβιβασμός του αυτός καθ' εαυτόν. Οι δυσκολίες και τα μπερδέματα πολλά. Μια ματιά στην περίοδο μετά τον πόλεμο αρκεί να μας πείσει:

Είτε μας αρέσει είτε όχι, η πλέον προβεβλημένη κεντρώα προσωπικότητα αυτής της περιόδου ήταν ο Γεώργιος Παπανδρέου. Ο Γεώργιος Παπανδρέου κατέχει μια παγκόσμια αποκλειστικότητα: το 1944 έγινε πρωθυπουργός χωρίς να ανήκει σε οποιοδήποτε κόμμα και τέθηκε επί κεφαλής μονοπρόσωπης κυβέρνησης αφού δεν είχε ούτε υπουργούς! Αν και παντοδύναμος τότε, δεν κατάφερε και πολλά. Δυο χρόνια αργότερα, έχοντας ήδη ιδρύσει το Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (από τότε είχαν μια κλίση προς τον σοσιαλισμό οι Παπανδρέου), κατεβαίνει στις εκλογές τής 31/3/1946 συνεργαζόμενος με την Εθνικήν Πολιτικήν Ένωσιν (Σοφοκλής Βενιζέλος, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Γρηγόριος Κασιμάτης), η οποία συγκέντρωσε μόλις 19,28% των ψήφων. Η άλλη κεντρώα παράταξη, οι υπό τον Θεμιστοκλή Σοφούλη Φιλελεύθεροι, φτάνουν με το ζόρι το 14,39%.

Στις εκλογές τής 5/3/1950, το πολυδιασπασμένο κέντρο επιτρέπει στο δεξιό Λαϊκό Κόμμα του Κων. Τσαλδάρη να βγει πρώτο με 18,80% μόνο! Το Κόμμα Γεωργίου Παπανδρέου (έτσι μετονομάστηκε το ΔΣΚ, ναι!) παίρνει 10,67%. Οι Φιλελεύθεροι του Σοφ. Βενιζέλου ήσαν δεύτεροι με 17,24% και η ΕΠΕΚ του Πλαστήρα τρίτη με 16,44%. Ενάμισυ χρόνο αργότερα, στις εκλογές τής 9/9/1951, το κόμμα τού Παπανδρέου σχεδόν εξαφανίστηκε και με 2,10% δεν έβγαλε ούτε έναν βουλευτή. Ο μετέπειτα "γέρος τής δημοκρατίας" δεν άντεξε το πλήγμα. Βλέποντας τον κίνδυνο να μη ξαναμπεί στην βουλή, στις επόμενες εκλογές (16/11/1952) πήρε μεταγραφή για τον δεξιό Ελληνικό Συναγερμό του Αλέξανδρου Παπάγου, με τον οποίο εκλέχτηκε βουλευτής Πατρών.

Η συντριπτική ήττα των Φιλελευθέρων στις εκλογές τού 1952 οδήγησε τον Σοφοκλή Βενιζέλο να αποχωρήσει από την ηγεσία τού κόμματος. Ο Γεώργιος Παπανδρέου έσπευσε να καταλάβει το κενό. Στην πορεία συγκρούστηκε με τον Βενιζέλο, ο οποίος αναγκάστηκε να φύγει από το κόμμα που είχε ιδρύσει και να συστήσει την Φιλελευθέραν Δημοκρατικήν Ένωσιν (ΦιΔΕ). Πάντως, στις -περίπου δικομματικές- εκλογές τής 19/2/1956, οι δυο τους (μαζί με την ΕΔΑ του Πασαλίδη, την ΕΠΕΚ του Παπαπολίτη, το Λαϊκό Κόμμα του Τσαλδάρη και άλλους) συνασπίστηκαν στην Δημοκρατικήν Ένωσιν, η οποία πρώτευσε με 48,15%. Όμως, χάρη στο καλομαγειρεμένο από την δεξιά εκλογικό σύστημα, η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις (ΕΡΕ) του Κωνσταντίνου Καραμανλή, αν και μάζεψε μόνο 47,38% των ψήφων, έβγαλε 33 βουλευτές περισσότερους και σχημάτισε αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Στις επόμενες εκλογές, της 11/5/1958, ο Παπανδρέου αποφάσισε να αφήσει τις συμμαχίες στην άκρη και να κατεβάσει τους Φιλελεύθερους αυτόνομους. Ήταν μια επιλογή που έγινε σε συμφωνία με τον Καραμανλή, προκειμένου να μπει η ΕΔΑ στο περιθώριο. Όμως, ο λαός χάλασε την σούπα, δίνοντας 24,42% στην ΕΔΑ, ποσοστό με το οποίο η αριστερά έγινε για πρώτη φορά στην ιστορία αξιωματική αντιπολίτευση. Ο χολοσκασμένος Παπανδρέου τερμάτισε τρίτος στην κούρσα με 20,67%, ποσοστό που πάντως αποτελεί την καλύτερη εκλογική επίδοση των Φιλελεύθερων ιστορικά.

Στην δεκαετία τού '60 άλλαξαν τα δεδομένα, χάρη στην νεοϊδρυθείσα Ένωση Κέντρου, η οποία συστέγασε σχεδόν όλα τα κεντρώα κόμματα. Υπό την καθοδήγηση του Γεωργίου Παπανδρέου, η ΕΚ αναδείχθηκε δεύτερη δύναμη στις εκλογές τής 29/10/1961 (οι περίφημες εκλογές "βίας και νοθείας"). Η μεγάλη μέρα τού κέντρου έφτασε στις 3/11/1963, όταν η ΕΚ βγήκε πρώτη στις εκλογές (42,04% έναντι 39,37% της ΕΡΕ) αλλά χωρίς να κερδίσει αυτοδυναμία. Ο βασιλιάς Παύλος έδωσε εντολή στον Παπανδρέου, ο οποίος την δέχτηκε με κρύα καρδιά. Τόσο κρύα ώστε, όταν τα χαράματα της παραμονής των Χριστουγέννων η βουλή έδωσε ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση (υπερψήφισαν οι 28 βουλευτές τής ΕΔΑ), ο Παπανδρέου... θύμωσε! Το ίδιο μεσημέρι υπέβαλε την παραίτησή του, οδηγώντας την χώρα σε νέες εκλογές, προκειμένου να κερδίσει αυτοδυναμία. Τα κατάφερε. Στις 16/2/1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου θα κέρδιζε τις εκλογές με 52,72% και 171 βουλευτές.

Έναν χρόνο αργότερα, η παντοδυναμία τού Παπανδρέου θα κατέρρεε, χτυπημένη από το παλάτι και τους αποστάτες. Τρία χρόνια μετά την "μεγάλη νίκη του λαού", η χώρα θα βυθιζόταν στο σκοτάδι μιας εφτάχρονης δικτατορίας. Ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν θα ζούσε για να δει το ξημέρωμα. Δίχως μεγάλη προσωπικότητα πλέον στις τάξεις της, η Ένωση Κέντρου θα περιοριζόταν σε 20,72% στις εκλογές του 1974 και σε 11,95% το 1977. Στις εκλογές τού 1981, τα κόμματα της διασπασμένης πια Ένωσης εξαφανίστηκαν από τον πολιτικό χάρτη (με εξαίρεση το ΚοΔηΣο του Πεσμαζόγλου, το οποίο έζησε φυτοζωώντας λίγα χρόνια ακόμη).

19/9/1961: Η οκταμελής Διοικούσα Επιτροπή τής νεοσύστατης Ενώσεως Κέντρου. Όρθιοι (από αριστερά): Ηλίας
Τσιριμώκος, Στέφανος Στεφανόπουλος, Σάββας Παπαπολίτης, Σταύρος Κωστόπουλος (εκπρ. Σοφοκλή Βενιζέλου),
Αλέξανδρος Μπαλτατζής. Καθιστοί: Παυσανίας Κατσώτας, Γεώργιος Παπανδρέου, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας.

Αυτά λέει η Ιστορία. Καλό είναι όλοι οι -λιγώτερο ή περισσότερο- "φωτισμένοι νόες" του κέντρου να την ακούσουν με προσοχή. Μερικά σημεία ίσως αποδειχθούν από σημαντικά έως προφητικά. Όπως, ας πούμε, εκεί που ο Σοφοκλής Βενιζέλος αφήνει την ηγεσία τού κόμματός του στον Παπανδρέου και κατόπιν αναγκάζεται να φτιάξει άλλο κόμμα (ακούς Γιώργο;). Ή εκεί όπου, για να μη μείνει στα αζήτητα, ο Γεώργιος Παπανδρέου συνεργάζεται με τον δεξιό Συναγερμό (ακούς Βαγγέλη;). Ή ακόμη κι εκεί όπου η αποστασία διαδέχθηκε τον θρίαμβο του '64.

Ας ακούσουν όλοι με προσοχή, λοιπόν. Ιδιαίτερα δε όσοι έχουν πεθάνει πολιτικά αλλά δεν το έχουν συνειδητοποιήσει ακόμη. Αυτοί ας έχουν κατά νου ότι η περίπτωσή τους δεν εμπίπτει σε μια άλλη ροΐδειο ρήση που λέει "σέβομαι τους νεκρούς και όταν ακόμη είναι ζωντανοί" (Εμμανουήλ Ροΐδης, "Άπαντα", τόμος Ε'). Τους διαβεβαιώ ότι κανένα σεβασμό δεν τρέφουμε για δαύτους.


Υστερόγραφο. Δεν ξέρω κατά πόσο ταίριαζε ο Ροΐδης στο σημερινό κείμενο αλλά θα ήθελα να κλείσω προσθέτοντας έναν αφορισμό του ακόμη: "Οι Άγγλοι έχουσι δύο βουλάς, την άνω και την κάτω, ημείς μίαν μόνην άνω-κάτω" (Εμμανουήλ Ροΐδης, "Οστρακολογία", Ασμοδαίος, 1875).

Ανασχηματισμός ήταν και πέρασε...

Λυπάμαι αλλά σήμερα οι θεοί τού διαδικτύου ξέσπασαν την οργή τους σε τούτο το ιστολόγιο. Φαίνεται πως κάποιον απ' αυτούς εξόργισαν τα όσα έγραφα για τον προχτεσινό ανασχηματισμό και αποφάσισε να πετάξει στα σκουπίδια δουλειά μερικών ωρών. Παρ' ότι δεν έκανα την παραμικρή αναφορά στον Φίλη ή στην εκκλησία, ο Blogger απλώς εξαφάνισε το κείμενο αντί να το δημοσιεύσει (ή, έστω, να το αποθηκεύσει). Κι έτσι, μου έμειναν οι έρευνες για τον Δημήτρη Παπαδημητρίου και τον Κώστα Γαβρόγλου, παρέα με τον ενθουσιασμό μου για την επιλογή τής Έφης Αχτσιόγλου που με παρέσυρε να αλλάξω το όνομά της σε... Αξιόγλου.

Μέγαρο Μουσικής, 9/11/2013: Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Levy Δημ. Παπαδημητρίου δίπλα στον Αλ. Τσίπρα
στο συνέδριο που διοργάνωσε το Ινστιτούτο με την υποστήριξη του ιδρύματος Φορντ και της Αυγής

Για να μη πάνε όλα χαμένα, ας παραθέσω τουλάχιστον δυο αποσπάσματα από εφημερίδες, τα οποία πιστοποιούν ότι ο κ. Τσίπρας κόβει σιγά-σιγά και τους τελευταίους δεσμούς που -υποτίθεται πως- είχε με την αριστερά.

Το πρώτο απόσπασμα αφορά τον νέο υπουργό οικονομίας και ανάπτυξης Δημήτρη Παπαδημητρίου. Μιλώντας στον δημοσιογράφο Ηλία Μαγκλίνη, ο κ. Παπαδημητρίου ξεκαθαρίζει ότι δεν τον ενδιαφέρει η αριστερά (!) όσο κι αν κάτι τέτοιο ακούγεται παράδοξο από τα χείλη κάποιου που αναλαμβάνει υπουργός σε μια "αριστερή" κυβέρνηση. Σε μια κυβέρνηση, μάλιστα, στην οποία παραμένει αμετακίνητη η σύντροφός του Ράνια Αντωνοπούλου ως αναπληρώτρια υπουργός εργασίας αρμόδια για την καταπολέμηση της ανεργίας. Λέει, λοιπόν, ο κ. Παπαδημητρίου: "Δεν ξέρω τι λέει η Αριστερά και δεν με αφορά. Όσα λέω, τα έχω γράψει στη δική σας εφημερίδα ήδη από το 2010. Όσα ισχυρίζομαι δεν υποκινούνται από κάποια ιδεολογία. Αυτό που σαφώς μπορώ να πω είναι ότι είμαι κεϋνσιανός" (Καθημερινή, "Το ζητούμενο στην Ελλάδα είναι η αλλαγή νοοτροπίας", 27/1/2013).

Το δεύτερο απόσπασμα αφορά τον νέο υπουργό παιδείας Κώστα Γαβρόγλου. Συζητώντας με άλλους τέσσερις συναδέλφους του πανεπιστημιακούς, διατυπώνει μια άποψη μάλλον απαξιωτική για τον συνδικαλισμό στον χώρο τής εκπαίδευσης: "Αυτός ο κόσμος μεταξύ των εκπαιδευτικών που παίρνει πρωτοβουλίες για τη συζήτηση κάποιων νέων θεμάτων είναι ένας κόσμος που, κατά κανόνα, δεν μπλέκεται με τα συνδικαλιστικά. Από τη μία μεριά, υπάρχει μια κοινωνική παρουσία, ηγεμονία και διεκδικητικότητα ανθρώπων με διάφορα συνδικαλιστικά αιτήματα, καθόλα νόμιμα και από την άλλη, ένας κόσμος που ολοένα και απομακρύνεται από τον συνδικαλισμό αλλά με τεράστιο ενδιαφέρον, εμπειρία και συμβολή στα εκπαιδευτικά ζητήματα" (Αυγή, "5 πανεπιστημιακοί συζητούν για την Παιδεία", 19/1/2014).

Επίσης, στο χαμένο κείμενο διατύπωνα μια απορία που την έχω από το 1976, όταν ο Καραμανλής μετακίνησε τον Κωστή Στεφανόπουλο από το υπουργείο εσωτερικών στο υπουργείο κοινωνικών υπηρεσιών και άλλαξε τον Ανδρέα Ζαΐμη από υφυπουργό οικονομικών σε υφυπουργό εθνικής αμύνης. Στα 16 μου τότε, πίστευα πως ή κάνεις καλά την δουλειά σου και δεν σε πειράζει κανένας ή τα κάνεις ρόιδο και πας σπίτι σου.

Σαράντα χρόνια αργότερα, η απορία μου παραμένει. Για παράδειγμα, ο Γιώργος Σταθάκης πρέπει να απέτυχε ως υπουργός ανάπτυξης αλλά είμαστε σίγουροι ότι θα πετύχει ως υπουργός περιβάλλοντος, θέση στην οποία μάλλον τα μούσκεψε ο Πάνος Σκουρλέτης αλλά ευελπιστούμε ότι θα τα πάει πολύ καλύτερα στο υπουργείο εσωτερικών, όπου προφανώς δεν έκανε καλή δουλειά ο Παναγιώτης Κουρουμπλής επειδή κατά πάσα πιθανότητα το ταλέντο του ήταν το υπουργείο ναυτιλίας, όπου πήρε την θέση τού Θοδωρή Δρίτσα, ο οποίος έμεινε με τον μουτζούρη στο χέρι και βγήκε από το παιχνίδι.. Ένα παιχνίδι που... ανάθεμά με κι αν το καταλαβαίνω.

Τελειώνω. Ακόμη είμαι εκνευρισμένος από το καζίκι που έπαθα αλλά θα το ξεπεράσω. Τί άλλο να κάνω; Έτσι κι αλλιώς... ένας ανασχηματισμός ήταν και πέρασε.
 

ΥΓ: Ο Ελεύθερος Τύπος και πολλά ιστολόγια, προσπαθώντας να εμφανίσουν τον Παπαδημητρίου ως θαυμαστή του Σόρος, του αποδίδουν την εξής φράση: "Άτομα όπως ο Τζόζεφ Στίγκλιτς και ο Τζορτζ Σόρος έχουν συμβάλει σημαντικά στη δημόσια συζήτηση αναφορικά με τη συγκρότηση μιας νέας παγκόσμιας χρηματοοικονομικής αρχιτεκτονικής". Επειδή εμείς εδώ ποτέ δεν στηρίζουμε την κριτική μας σε φήμες και ψεύδη, οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε ότι η παραπάνω φράση δεν ανήκει στον νέο υπουργό ανάπτυξης. Ναι μεν βρίσκεται σε κείμενο που εκδόθηκε από το Ινστιτούτο Levy, πλην όμως συγγραφέας του είναι ο ερευνητής Χ. Πολυχρονίου, όπως μπορείτε να διαπιστώσετε εδώ ιδίοις όμμασιν.

Σαββατιάτικα (131) - τα ανασχηματισμένα

*** Αυτός ο Παπαδημητρίου, υπουργός ανάπτυξης, ποιός είναι ρε παιδιά; *** Πιστεύετε κι εσείς ότι η απομάκρυνση Φίλη από το παιδείας συνιστά νίκη τού Τζερώνυμο; *** Αντίθετα, εγώ πιστεύω ότι πρέπει να την δούμε ως συμβουλή προς τους νέους. *** Κάτι σαν "ορίστε τι παθαίνει όποιος δεν ολοκληρώνει τις σπουδές του". *** Ή σαν "ορίστε τι παθαίνει όποιος δεν προσέχει την δίαιτά του". *** Τώρα, γιατί εσείς επιμένετε να την βλέπετε ως "ορίστε τι παθαίνει όποιος πάει κόντρα στους παπάδες", δεν καταλαβαίνω. *** Πήγατε σε Χάλλογουιν πάρτυ; *** Εμ, γινόταν να μη πάτε; *** Αυτό που μόλις δείτε μια παπαριά τρέχετε να την υιοθετήσετε, κοιτάχτε το όσο είναι καιρός. *** Μπορεί να το προλάβετε και να μη κάνει μετάσταση. *** Αλλιώς, σε λίγα χρόνια θα αντιγράψετε και την μεξικάνικη γιορτή των νεκρών. *** Γίδια. *** Αυτός ο Πιτσιόρλας, υφυπουργός ανάπτυξης, ποιά σχέση έχει με τον πρόεδρο του ΤΑΙΠΕΔ; *** Τζήμερος: "Ο Μαρξ, τον οποίο είχα τη διαστροφή να μελετήσω είναι η αποθέωση της αντίφασης! Ο Μαρξ είναι ένας τεράστιος μαλάκας. Αυτό μόνο." *** Γιατί δεν το έλεγες νωρίτερα, ρε Θάνο, που έφαγα τα νιάτα μου με το Κεφάλαιο; *** Δεν γράφεις κι εσύ κανα βιβλίο, ν' ανοίξουμε κι εμείς τα στραβά μας; *** Βρε αρχιμαλάκα, άσε να κρίνει τον Μαρξ κάποιος που να έχει βγάλει έστω ένα κωλοπανεπιστήμιο. *** Εσύ δεν καταλάβαινες τον Τσιμάρα και θες να καταλάβεις τον Μαρξ; *** Βγάλε το

Γεια σου Μπρίλη! Καλέ, αυτή που διαφημίζει την Fix είναι η ...;

δάχτυλο από τον κώλο, να πάρει το μυαλό σου αέρα, να ξεμουχλιάσει. *** Φιλελέ φελλέ! *** Αυτός ο Γαβρόγλου υπουργός παιδείας, είναι γνωστός τού Μαρινάκη ή του Τσουκαλά; *** Σας άρεσε που το σοσιαλιστικό κόμμα τής Ισπανίας έρριξε πρόστιμο σε όσους βουλευτές του καταψήφισαν την κυβέρνηση Ραχόι κόντρα στην κομματική γραμμή; *** Εγώ θα τους έρριχνα και αφαίρεση βαθμών και τρεις αγωνιστικές κεκλεισμένων των θυρών. *** Πριν τα βάλετε με τον Ερντογκάν που ζητάει τα εδάφη μας μέχρι Θεσσαλονίκη, σκεφτείτε ότι το 60% της χώρας είναι καταπατημένη εκκλησιαστική περιουσία. *** Μα την παναγία κι αν δεν με πιστεύετε ρωτήστε τον Τζερώνυμο. *** Τζερώνυμο στον Σκάι, Άνθιμος στην Καθημερινή... *** Και νομίζεις ότι έτσι θα πάρεις πρωτάθλημα, Γιαλαφούζε; *** Του Καράμπελα τα μπιχλιμπίδια θα πάρεις, δόλιε! *** Αυτός ο Μπαξεβανάκης, υφυπουργός παιδείας, επιλέχτηκε λόγω ονόματος για να βγάζει φύτουλες; *** Αληθεύει ότι ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου ζητάει σχολεία σεξουαλικού προσανατολισμού για να μη γίνονται τα παιδιά γκαίυ; *** Χρυσόστομε, το σκέφτηκες καλά; *** Και τόσα μοναστήρια που θα ερημώσουν, τί θα τα κάνεις;  *** Μουσεία; *** Δηλαδή, εμείς που δεν πήγαμε σε τέτοια σχολεία, την γλιτώσαμε από κωλοφαρδία, μακαριώτατε; *** Τζερώνυμο: "Δεν είναι καιρός για τζαμί (...) ο ελληνικός λαός θα υποφέρει." *** Πώς θα υποφέρει ο λαός, μακαριώτατε; *** Λες να ματώσουμε τ' αρχίδια μας απ' το ξύσιμο; *** Ξουλίδου, πρώην βουλευτής ΑνΕλ: "Δεν ψήφισαν για τζαμί, για τέμενος ψήφισαν." *** Σταυρούλα, μαλακίζεσαι; *** Όποια παπαριά γράψει η "Δημοκρατία" την υιοθετείς; *** Τέμενος στα ελληνικά ίσον τζαμί στα τουρκικά, γκέγκε; *** Αυτός ο Ζουράρις, υφυπουργός παιδείας, είναι αυτός που έχει γράψει το δίτομο έργο "Χέσαιτο ει μαχέσαιτο"; *** Επί Γκαβού βρέθηκε ο τάφος τού Μεγαλέξαντρου,

Πάνω: καλη μαντήλα - Κάτω: κακή μαντήλα

επί Αλέξη βρέθηκε ο τάφος τού Χριστού. *** Αλέξη, τον έσκισες τον κωλοπαιδαρά! *** Εννοείται ότι εκπρόσωπος τάφου θα πάει η Άννα, η καθηγήτρια με την βοϊδογλυψιά. *** Έχει μαζέψει μόρια από προϋπηρεσία. *** Πώς σχολιάζετε την είδηση ότι οι ελληνίδες είναι πρωταθλήτριες στο σέξτινγκ, δηλαδή στα σεξομηνύματα με το κινητό; *** Εμένα με ανησυχεί που οι έλληνες δεν αναφέρονται ως πρωταθλητές. *** Με ποιους κινητοπηδιούνται οι πουτάνες; *** Με πρόσφυγες και μετανάστες, γαμώ την αλληλεγγύη μου μέσα; *** Καλό το σέξτινγκ αλλά με την μαλακία στο φέισμπουκ μαζεύεις λάικ. *** Πάντως, καλό είναι να απενεργοποιούμε το ωτοκορρέκτ όταν κάνουμε σέξτινγκ. *** Κάτι "χώμα μου τον πουρέ σου αγόρι μου" και κάτι "με έχεις κάβουρα, μουστάκι μου" δεν τα θέλουμε με τίποτε, έτσι; *** Ξεκολλάτε με την αποκρυπτογράφηση ρε και συνεχίστε το διάβασμα! *** Αυτή η Αχτσιόγλου, ετών 31, υπουργός εργασίας θα είναι ή απλώς θα δακτυλογραφεί τις οδηγίες των θεσμών; *** Πώς σχολιάζετε το ότι οι συνταξιούχοι κάψανε τις επιστολές Κατρούγκαλου; *** Παιδιά, αυτά είναι επικίνδυνα πράγματα. *** Σήμερα τις επιστολές, αύριο τα γραφεία της Χρυσής Αυγής, μεθαύριο εφημερίδες στο Σύνταγμα, την επομένη το ίδιο το σύνταγμα... *** Θα γίνει καμμιά λαϊκή επανάσταση και θα ψαχνόμαστε, ρε! *** Α propos, μήπως ο Κατρούγκαλος είναι αρχαιολάτρης; *** Ρωτάω επειδή τον έβλεπα να προσπαθεί να κάνει τις συντάξεις πλατωνικές... *** ...παναπεί, να υπάρχουν μόνο στον κόσμο των ιδεών. *** Eurobank: "Να εμπνεύσουμε τα παιδιά μας να μην καταναλώνουν πάνω από τις δυνάμεις τους και να αποταμιεύουν." *** Συμπληρώστε το, ρε μάγκες: "... γιατί αν κάνουν καμιά μαλακία, μη περιμένουν ανακεφαλαιοποίηση από το κράτος." *** Αυτή η Παπανάτσιου, υφυπουργός οικονομικών, είναι σίγουρο πως ξέρει καλύτερα την δουλειά από τον Τρύφωνα τον εφοριακό; *** Βέφα: "Μονη (!!) μας παραδινουμε την Ελλαδα!" *** Μωρή σιχαμένη κι αγράμματη σκατόγρια, δυο παιδιά έχεις θάψει κι επιμένεις να τα βάζεις με τα μεταναστόπουλα; *** Άιντε τύλιξε κανα ντολμά ή κανα σχοινί στον λαιμό σου, να γλιτώσουμε απ' τα μούτρα σου. *** Αυτό που είπε ο μικροδράκουλας πως δεν πάτησε στο όνομά του αλλά δούλεψε σκληρά, δεν ήταν πολύ συγκινητικό; *** Συγκινητικό είπα, γιατί γελάτε κύριοι; *** Μεγάλος διαγωνισμός: βρείτε ποιες σκληρές δουλειές έχει κάνει ο Κούλης και κερδίστε ένα τελλάρο φύκια! *** Μη μου πείτε ότι δεν

Μνημόνια ώσπου να σβήσει ο ήλιος!

σας βγήκε κάτι σε "μπράβο, τσούπα μου" όταν είδατε την Ευγενία να βάφει! *** Βέβαια, δεν αραίωσε πρώτα το χρώμα και το άπλωνε σαν να στοκάριζε αλλά μετράει η προσπάθεια. *** Του ενός η γυναίκα τού φροντίζει το σπίτι, του άλλου τού φροντίζει το γραφείο... *** Τι διάολο κάνουν αυτοί, μη χέσω; *** Αυτός ο Βασιλειάδης, υφυπουργός αθλητισμού, είναι όντως επιλογή Τσίπρα ή τον επέβαλε η Ουέφα; *** Μπένυ: "Οι πολίτες έχουν στα χέρια τους το σχοινί της καμπάνας, απ' αυτούς εξαρτάται αν χτυπήσει χαρμόσυνα ή πένθιμα." *** Βαγγέλη, ας μας φέρουν τα χαμπέρια σου κι έχεις τον λόγο μου πως ούτε το βράδυ τής Λαμπρής τέτοιο πατιρντί. *** Μπορείτε να μου εξηγήσετε τι εννοεί η αφισσούλα τού ΠαΣοΚ "Το μαύρο δεν πέρασε"; *** Είχαν ραντεβού και τους έστησε; *** Δεν πέρασε η ιδέα τού Γιωργάκη "ο καθένας την γλαστρούλα του στο μπαλκόνι του"; *** Ρε συ Φωφάκι, άσε τα σοφιστικέ μηνύματα. *** Ρίξε ένα απλό και all time classic "το ΠαΣοΚ στην κυβέρνηση, ο λαός στην εξουσία" να γουστάρουμε. *** Αυτός ο Φάμελος, αναπληρωτής περιβάλλοντος, με τον πρόεδρο της εξεταστικής για τα θαλασσοδάνεια των κομμάτων τί σχέση έχουν; *** Χειμωνάς: "Είμαι στο ΠαΣοΚ από το 2012, πρώτη φορά ντρέπομαι για το κόμμα μου." *** Στον θεό σου, βρε Θανάση, εσύ δεν ντράπηκες που έμπαινες όταν οι άλλοι έβγαιναν και ντρέπεσαι τώρα; *** Κουμουτσάκος: "Η ΝΔ πιστεύει ότι η ελευθερία της ενημέρωσης δεν έχει τιμή." *** Κι εσύ σοφιστικέ, ρε Γιώργο; *** Πες απλά ότι δεν θέλετε να πληρώσουν δεκάρα οι καναλάρχες, να το καταλάβουμε με την μία. *** Αληθεύει ότι παραπέμπουν τον Ψυχάρη, οι συριζοάπλυτοι; *** Έτσι παίρνουν εκδίκηση για το καζίκι με το ΣτΕ ο Παππάς κι η συμμορία του; *** Διασύρουν έναν πρώην διοικητή Αγίου Όρους για 48 ψωρομύρια, τα άθεα κομμούνια; *** Στοιχηματίζω ότι θα ρίξει ο Παΐσιος φωτιά να τους κάψει. *** Αρκεί

Ευτυχισμένα χρόνια

να πάψει για λίγο να ασχολείται με την Πόλη. *** Αυτός ο Λιάκος, υφυπουργός παρά τω πρωθύ, είναι το ίδιο σκουτί που έστησε τον διάλογο για την παιδεία; *** Παιδιά, αν δεν το συνειδητοποιήσατε, χάσαμε Φίλη, Κοντονή, Μπαλτά, Δρίτσα, Παρασκευόπουλο, Αλεξιάδη, Τζάκρη, Πελεγρίνη, Μάρδα, Μπόλαρη, Ξυδάκη και την Σία την πατρινιά με την αφάνα. *** Μεγάλο το πλήγμα... *** Ευτυχώς, έγινε υπουργός πολιτισμού η Κονιόρδου και κάπου ισορροπήσαμε. *** Στα θετικά και η μετακίνηση Κατρούγκαλου στο εξωτερικών. *** Σηματοδοτεί την διάδοση του κομμουνισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. *** Θα φτιάξουμε και την νέα Διεθνή, έτσι Γιώργο; *** Είμαι σίγουρος ότι "Τα Κίτρινα Γάντια" είναι από τις αγαπημένες σας ταινίες και όλοι την έχετε δει κατ' επανάληψη. *** Δεν ξέρω, όμως, πόσοι από σας έχουν προσέξει την Αλίκη Βουγιουκλάκη να διαφημίζει την μπύρα Φιξ στο φόντο. *** Την μουσική σ' εκείνη την ταινία είχε γράψει ο Τάκης Μωράκης, τον οποίο βλέπουμε στην τελευταία φωτογραφία τού 1973 με την σύζυγό του Νάντια Κωνσταντοπούλου, καλεσμένους στην εκπομπή "Η μουσική γράφει ιστορία" του Γιώργου "Καληνύχτα κυρία Έντισον" Παπαστεφάνου. *** Με ένα κομμάτι που έγραψε ο Μωράκης μαζί με τον Μιχάλη Σουγιούλ, λέω να σας αφήσω σήμερα. *** Το έχουν ερμηνεύσει πολλοί (Μελάγια, Μοσχολιού, Κανελλίδου, Τσέρτος, Γκολές κλπ) αλλά εγώ διαλέγω κάτι λιγώτερο γνωστό. *** Με τον Τώνη Μαρούδα να τραγουδάει "Αδύνατον να κοιμηθώ", ελπίζω ότι ο χτεσινός ανασχηματισμός θα γίνει πιο ευκολοχώνευτος. *** Ευτυχώς, δεν χάσαμε την Φωτίου, με τα γεμιστά της και τα κουπόνια της! *** Καλό σαββατοκύριακο να έχετε κι άλλο κακό να μην ιδούμε. ***

Απληστία, κρίση χρέους και... ολίγος Μαρξ

Ο φίλος δεν συμφωνούσε με όσα έγραψα προχτές και μου την είχε στημένη. "Ό,τι κι αν λέμε εμείς", μου δήλωσε κατηγορηματικά, "η ευθύνη για τα χάλια μας είναι δική μας, αν όχι αποκλειστικά, τουλάχιστον στο μεγαλύτερο μέρος της. Για να βρισκόμαστε βουλιαγμένοι στα χρέη, πάει να πει πως είχαμε δανειστεί πάνω από τις δυνάμεις μας. Κι αφού είμαστε πια υπερχρεωμένοι, πρέπει να το πάρουμε απόφαση ότι θα την περνάμε με ψωμί κι ελιά ώσπου να ξεχρεώσουμε".

Ενδεχομένως, ο φίλος δεν συνειδητοποιεί ότι αυτή ακριβώς είναι η άποψη του Σώυμπλε. Το κακό είναι ότι την ίδια άποψη έχουν ενστερνιστεί οι περισσότεροι έλληνες, μιας και αυτή ακριβώς η άποψη πιπιλίζεται καθημερινά από όλα τα μέσα μαζικής εξαπάτησης, ηλεκτρονικά και μη. Έμμεσα δε, την ίδια άποψη έχουν και όλοι όσοι -υποτίθεται πως- παλεύουν είτε για κούρεμα είτε για επιμήκυνση εξόφλησης είτε για οποιαδήποτε άλλη ρύθμιση του χρέους, εφ' όσον κατ' ουσία λένε στους δανειστές μας "εντάξει, κάναμε λάθη και βρεθήκαμε χρεωμένοι αλλά βοηθήστε μας να ξεχρεώσουμε".

Άλλη μια απόδειξη ότι το "ελληνικό πρόβλημα" δεν συνιστά παρά μια παρωνυχίδα στο συνολικό
πρόβλημα της Ευρώπης.     [Επεξεργασία διαγράμματος: Cogito ergo sum]

Η απάντησή μου σε όλα αυτά θα μπορούσε να ξεκινήσει με αντιστροφή αίτιου και αιτιατού. Θα μπορούσα, δηλαδή, να υποστηρίξω ότι όλα αυτά τα χρόνια δανειζόμασταν επειδή υπήρχαν κάποιοι πρόθυμοι να μας δανείσουν. Υπήρχαν πάμπολλοι -"θεσμικοί" και μη επενδυτές- που, συνεπαρμένοι από την απληστία τους, σπρώχνονταν για το ποιος θα μας πρωτοδώσει δανεικά. Κι όμως, αυτό το φαινόμενο που διάρκεσε ολόκληρες δεκαετίες, δεν το πήραν έγκαιρα χαμπάρι ούτε η Κομμισσιόν ούτε η ΕΚΤ ούτε κανένα Γιούρογκρουπ. Όλοι ξύπνησαν ξαφνικά, πέφτοντας από τα σύννεφα.

Παρένθεση. Προφανώς, από τα σύννεφα έπεσε κι ο Σώυμπλε, όταν χρειάστηκε να διαθέσει 305 δισ. ευρώ για να διασώσει τις γερμανικές τράπεζες, που φορτώνονταν ότι σκουπίδι κυκλοφορούσε στον πλανήτη. Διέθεσε ένα ποσό ίσο σχεδόν με το 11% του γερμανικού ΑΕΠ και με το σύνολο του δικού μας χρέους για να σώσει (διά της κρατικοποίησής τους) από την χρεωκοπία την Commerzbank και την Hypo Real Estate, για να ιδρύσει το Soffin (ταμείο διάσωσης) και για να εγγυηθεί τα τραπεζικά χρέη. Κι όλα αυτά τα έκανε πριν ξεσπάσει η πρόσφατη καταιγίδα με την Deutche Bank. Κλείνει η παρένθεση.

Θα μπορούσα να συνεχίσω με την παρατήρηση ότι δεν είμαστε μόνο εμείς βουλιαγμένοι στα χρέη. Είναι και οι ιταλοί, είναι και οι γάλλοι, είναι και οι ισπανοί, είναι και οι πορτογάλοι, είναι και οι ιρλανδοί... Ξαφνικά, όλες σχεδόν οι τράπεζες της Ευρώπης βρέθηκαν να πνίγονται από το τσουνάμι που σήκωσε η κατάρρευση των subprime δανείων στις ΗΠΑ και, προκειμένου να γλιτώσουν από τον πνιγμό, πιάστηκαν από τις εθνικές οικονομίες κι άρχισαν να τις παρασέρνουν μαζί τους στον βυθό. Στην ουσία, δηλαδή, εμείς προσπαθούμε τώρα να ζήσουμε με ψωμί κι ελιά επειδή κάποτε κάποιοι θέλησαν να κερδοσκοπήσουν στην πλάτη μας.

Ενδεχομένως, θα μπορούσα να στηρίξω την απάντησή μου και σε ένα σοφιστικό (ή προβοκατόρικο, αν προτιμάτε) ερώτημα: αν για την κατάντια τής ελληνικής οικονομίας φταίνε οι έλληνες, για το ότι η οικονομία ολόκληρης της Ευρώπης δεν λέει να μπει σε ρυθμούς ανάπτυξης επί οκτώ τόσα χρόνια τώρα, ποιός φταίει; Μέχρι και η γερμανική ατμομηχανή πάει φρεναριστή κι ας έχουν γίνει πια κανόνας τα mini jobs και τα κακοπληρωμένα τετράωρα.

Θα μπορούσα ακόμη να ενσωματώσω στην απάντησή μου κι έναν ιστορικά τεκμηριωμένο αφορισμό: "Η τραπεζική κρίση, η κρίση του δημόσιου χρέους και η ιδιωτική (εταιρική ή προσωπική) πιστωτική κρίση είναι αλληλένδετα και αλληλοεξαρτώμενα φαινόμενα". Αυτό ακριβώς το αλληλένδετο των επί μέρους κρίσεων συνιστά την γενεσιουργό αιτία της στασιμότητας της καπιταλιστικής παραγωγής κέρδους. Ας ακούσουμε τι έχει να μας πει επ' αυτού ο παππούς Κάρολος (*):

«Η σύγκρουση των αντιτιθέμενων μεταξύ τους παραγόντων βρίσκει κατά περιόδους διέξοδο στις κρίσεις. Οι κρίσεις είναι πάντα μόνο στιγμιαίες βίαιες λύσεις των υπαρχουσών αντιφάσεων, βίαιες εκρήξεις, που αποκαθιστούν για μια στιγμή τη διαταραγμένη ισορροπία.

»Η αντίφαση, εκφρασμένη στην πιο γενική της μορφή, συνίσταται στο ότι ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής περικλείνει μια τάση απόλυτης ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, ανεξάρτητα από την αξία και από την υπεραξία που περιέχεται σ' αυτή την τελευταία, ανεξάρτητα επίσης από τις κοινωνικές σχέσεις, μέσα στις οποίες συντελείται η κεφαλαιοκρατική παραγωγή, ενώ, από την άλλη, έχει για σκοπό τη διατήρηση της υπάρχουσας κεφαλαιακής αξίας και την αξιοποίησή της στον ανώτατο βαθμό (δηλαδή, τη διαρκώς επιταχυνόμενη αύξηση αυτής της αξίας). Ο ιδιάζων στον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής χαρακτήρας, τείνει στη χρησιμοποίηση της υπάρχουσας κεφαλαιακής αξίας σαν μέσου για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αξιοποίηση αυτής της άξίας. Οι μέθοδες, με τις οποίες πετυχαίνεται αυτό, συνεπάγονται: τη μείωση του ποσοστού τού κέρδους, την υποτίμηση του υπάρχοντος κεφαλαίου και την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας σε βάρος των παραγμένων ήδη παραγωγικών δυνάμεων. (...)

»Η κεφαλαιοκρατική παραγωγή τείνει πάντα να ξεπεράσει αυτά τα εσωτερικά της όρια, τα ξεπερνάει, όμως, μόνο με μέσα, που της αντιτάσσουν εκ νέου και σε πιό τεράστια κλίμακα αυτά τα όρια.

»Το αληθινό όριο της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής είναι το ίδιο το κεφάλαιο, είναι το γεγονός ότι το κεφάλαιο και η αυτοαξιοποίησή του εμφανίζονται σαν αφετηρία και τέρμα, σαν κίνητρο και σκοπός τής παραγωγής, ότι η παραγωγή είναι μόνο παραγωγή για το κεφάλαιο και όχι άντίστροφα, ότι δηλαδή τα μέσα παραγωγής είναι απλά μέσα για μια διαρκώς διευρυνόμενη διαμόρφωση του προτσές της ζωής για την κοινωνία των παραγωγών. Τα όρια, μέσα στα οποία μόνο μπορούν να κινηθούν η διατήρηση και η αξιοποίηση της κεφαλαιακής άξίας, οι οποίες βασίζονται στην απαλλοτρίωση και στην πτώχευση της μεγάλης μάζας των παραγωγών, τα όρια αυτά βρίσκονται γι' αυτό διαρκώς σε αντίφαση με τις μέθοδες παραγωγής, που είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιήσει το κεφάλαιο για το σκοπό του και που τείνουν προς απεριόριστη αύξηση της παραγωγής, προς την παραγωγή σαν αυτοσκοπό, προς την απεριόριστη ανάπτυξη των κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας.

»Το μέσο (απεριόριστη ανάπτυξη των κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας) έρχεται σε διαρκή σύγκρουση με τον περιορισμένο σκοπό τής αξιοποίησης του υπάρχοντος κεφαλαίου. Αν λοιπόν ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής είναι ένα μέσο ιστορικής σημασίας για την ανάπτυξη της υλικής παραγωγικής δύναμης και για τη δημιουργία τής αντίστοιχης σ' αυτήν παγκόσμιας αγοράς, αποτελεί ταυτόχρονα τη μόνιμη αντίφαση ανάμεσα σ' αυτό το ιστορικό του καθήκον και στις αντίστοιχές του κοινωνικές σχέσεις παραγωγής.»

-------------------------------------------------------------
(*) Καρλ Μαρξ, "Το Κεφάλαιο", τόμος τρίτος - έκδοση: Σύγχρονη Εποχή, σελ. 315-316. Στην φωτογραφία, το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του τρίτου τόμου στα ρωσσικά.

ΜΜΕ και χειραγώγηση

"Ο σκλάβος που δεν συνειδητοποιεί τη σκλαβιά του είναι απλούστατα σκλάβος. Ο σκλάβος που συνειδητοποιεί τη σκλαβιά του και αγωνίζεται ενάντιά της είναι επαναστάτης. Ο σκλάβος που καμαρώνει τις ομορφιές της ζωής στη σκλαβιά είναι τσιράκι και κάθαρμα, άξιος περιφρόνησης" (Β.Ι.Λένιν) 

Η κυρίαρχη ιδεολογία παράγεται από την κυριαρχία στα μέσα παραγωγής. Στα 1840 στη "Γερμανική Ιδεολογία" οι Μαρξ και Ένγκελς έγραφαν: "Οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης είναι σε κάθε εποχή οι κυρίαρχες ιδέες. Με άλλα λόγια η τάξη που είναι κυρίαρχη υλική δύναμη της κοινωνίας είναι ταυτόχρονα η κυρίαρχη πνευματική δύναμη. Η τάξη που έχει στη διάθεση της τα μέσα της υλικής παραγωγής, διαθέτει, συνακόλουθα, τα μέσα της πνευματικής παραγωγής, έτσι ώστε, σε γενικές γραμμές, οι ιδέες αυτών που στερούνται των μέσων της πνευματικής παραγωγής υποτάσσονται σε αυτά. Οι κυρίαρχες ιδέες δεν είναι τίποτα άλλο από την ιδεατή έκφραση των κυρίαρχων υλικών σχέσεων, είναι οι κυρίαρχες υλικές σχέσεις που συλλαμβάνονται ως ιδέες, άρα είναι η έκφραση των σχέσεων που κάνουν μια τάξη κυρίαρχη, επομένως οι ιδέες της κυριαρχία της. Τα άτομα που αποτελούν την κυρίαρχη τάξη … καθορίζουν ως κυρίαρχη τάξη όλη την έκταση και τα όρια μιας ιστορικής εποχής… επομένως, μεταξύ άλλων, κυριαρχούν επίσης ως στοχαστές, ως παραγωγοί ιδεών και ρυθμίζουν την παραγωγή και διανομή των ιδεών της εποχής τους". Έθεταν έτσι το ιδεολογικό πλαίσιο που προσδιορίζει το ρόλο των ΜΜΕ, σαν ρόλο ενός κεντρικού ιδεολογικού μηχανισμού στήριξης της κυριαρχίας της αστικής τάξης.

Αυτά που συμβαίνουν το τελευταίο χρονικό διάστημα, με αφορμή τις τηλεοπτικές άδειες, επιβεβαιώνουν ότι τα ΜΜΕ τα κατέχουν αυτοί που κατέχουν το μεγάλο κεφάλαιο. Αξίζει να τονίσουμε, πως τόσο η παραοικονομία όσο και η διαπλοκή, είναι καταστάσεις σύμφυτες με τον καπιταλισμό. Γίνεται αντιληπτό, ότι τα ΜΜΕ δεν παράγουν αλλά αναπαράγουν την κυρίαρχη ιδεολογία και από αυτή την άποψη βοηθάνε στην εδραίωση της. Συνεπώς, η διευθέτηση του τρόπου κατοχής των τηλεοπτικών αδειών και η φιλολογία γύρω από αυτήν, όχι μόνο δεν αλλάζουν την πραγματικότητα, αλλά αντίθετα, επιχειρούν να την νομιμοποιήσουν στη συνείδηση του ελληνικού λαού για "πρώτη φορά… από αριστερά".

Στις ταξικές κοινωνίες, η αλήθεια έχει ταξικό πρόσημο. Δεν υπάρχει ούτε αλήθεια ούτε πληροφόρηση πάνω από τις τάξεις και τις κοινωνίες. Τα ΜΜΕ, έντυπα ή ηλεκτρονικά, θα εκφράσουν την αλήθεια αυτού που τα κατέχει, θα πληροφορούν σύμφωνα με τα συμφέροντα αυτού που τα κατέχει. Και αυτό θα γίνει, είτε αφορά στην κρατική είτε στην ατομική ιδιοκτησία των μέσων, με τον ένα ή με τον άλλον τρόπο.

Οι εργαζόμενοι στα ΜΜΕ θα υπηρετούν κατά κανόνα -εκτός από τις εξαιρέσεις του- την παραπάνω συνθήκη. Και αυτό θα γίνεται με όλους τους τρόπους, συνειδητά ή ασυνείδητα. Σε διαφορετική περίπτωση, απλά δε θα έχουν δουλειά. Όσοι ισχυρίζονται το αντίθετο ή δεν αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα ή λένε συνειδητά- με το αζημίωτο, πολλές φορές, ιδίως όταν πρόκειται για μεγαλοδημοσιογράφους  που χαίρονται τις χαρές τις σκλαβιάς- ψέματα.

Επειδή το κόστος του περιεχομένου των όσων εκπορεύονται από τα ΜΜΕ το πληρώνει ο ελληνικός λαός και τα παιδιά του, θα πρέπει να μάθουμε να αποκωδικοποιούμε τόσο τα μηνύματα όσο και τις τεχνικές χειραγώγησης των μέσων. Ο Μ.Μπρεχτ στο "Εγκώμιο στη μάθηση" επιμένει: "Μην ντρέπεσαι να ρωτήσεις, Σύντροφε! / Μην αφεθείς να πείθεσαι. / Μάθε να βλέπεις συ ο ίδιος! / Ό,τι δεν  ξέρεις ο ίδιος, / καθόλου δεν το ξέρεις. / Έλεγξε το λογαριασμό. / Εσύ θα τον πληρώσεις". 

Η δύναμη του μηνύματος δεν εξαρτάται απλά από τη δύναμη του μέσου αλλά καθορίζεται από πολλούς παράγοντες και ιδιαίτερα τους κοινωνικούς- οικονομικούς συσχετισμούς δύναμης. Αυτή η πραγματικότητα δημιουργεί προϋποθέσεις αντίστασης και ανατροπής της οποιασδήποτε προσπάθειας χειραγώγησης.

Αν και στο παρόν άρθρο δεν θα εστιάσουμε στα μηνύματα αλλά στις τεχνικές χειραγώγησης, εν συντομία αναφέρουμε ότι τρείς ιδεολογικοί άξονες συνθέτουν το πλαίσιο παραγωγής μηνυμάτων των Μ.Μ.Ε.: (α) αταξική αντιμετώπιση του κοινωνικού γίγνεσθαι, (β) μεταφυσική αντίληψη για την κρίση και δημιουργία ψυχολογίας της κρίσης και (γ) άρνηση της αντικειμενικής πραγματικότητας. Είναι μηνύματα που επιχειρούν να αποκρύψουν την ταξική διάρθρωση της κοινωνίας, προβάλλουν την μεταφυσική, τον ανορθολογισμό, το περιθωριακό, ως πρότυπο, οδηγούν στην βία, στο πορνό, στην εμπορευματοποίηση, των ανθρωπίνων σχέσεων, ευνοούν την επιστροφή στα ένστικτα και γεννούν το φασισμό, τον ρατσισμό, τον εθνικισμό, την εξοικείωση με τον πόλεμο. Αποκόπτουν τον άνθρωπο από το κοινωνικό, φυσικό, πολιτιστικό περιβάλλον. Πριμοδοτούν τον απομονωτισμό, την ηττοπάθεια, την μοναξιά σαν στάση ζωής,  την παραίτηση, την απαισιοδοξία, κ.λ.π. 

Διάφορες τεχνικές χειραγώγησης χρησιμοποιούνται, ώστε όλα αυτά τα μηνύματα να επηρεάζουν τον μέσο άνθρωπο. Η τεράστια ανάπτυξη της επιστήμης της ψυχολογίας, των νευροεπιστημών, της ψυχοβιολογίας, χρησιμοποιούνται για αυτόν τον σκοπό. Προσανατολίζεται ο μέσος άνθρωπος, μέσω ενός καταιγισμού ασήμαντων πληροφοριών, στην σκανδαλοθηρία, στο κουτσομπολιό, στην φτηνή διασκέδαση. Μαθαίνει να ασχολείται με τους άλλους, με γεγονότα, αλλά όχι με ιδέες. Δημιουργούνται τεχνητά προβλήματα και στη συνέχεια στρέφεται η προσοχή του κόσμου σε αυτά, ώστε να αποδεχτεί μέτρα περιορισμού της ελευθερίας του. Κλασσικό παράδειγμα τα επεισόδια των ‘’γνωστών’’ ‘’αγνώστων’’ και η ψήφιση τρομονόμων  που περιορίζουν κοινωνικά και ατομικά δικαιώματα. Τέτοια μέτρα δεν παίρνονται άμεσα και ξαφνικά. Πρώτα προετοιμάζεται η κοινή γνώμη και στη συνέχεια αυτά τα μέτρα εφαρμόζονται σταδιακά και σε μεγάλο βάθος χρόνου. Αρκετές φορές, αυτά τα μέτρα προβάλλονται ως αναγκαίο κακό για το μέλλον και όχι για το παρόν. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το ασφαλιστικό.

Γίνεται έτσι μια πλύση εγκεφάλου σε ένα θέμα με σκοπό τον εθισμό των πολιτών. Απευθύνονται για αυτό το λόγο στο συναίσθημα και όχι στη λογική, δημιουργώντας φόβους, ανασφάλεια, αβεβαιότητα για μεγαλύτερη χειραγώγηση. Εύκολα χειραγωγήσιμος δεν είναι μόνο ο φοβισμένος πολίτης, αλλά και ο πολίτης που δεν έχει επαρκή μόρφωση και παιδεία. Ενισχύονται λοιπόν στρατηγικά οι ταξικές ανισότητες στην παιδεία και στον πολιτισμό και παράλληλα ενισχύεται ο εθισμός στην υποκουλτούρα, στην κουλτούρα της σήψης και της παρακμής. Όλη αυτή η προσπάθεια έχει σαν υπόβαθρο τον εθισμό στην ιδέα ότι όλοι είμαστε το ίδιο, όλοι φταίμε αφού όπως έλεγε ο Πάγκαλος «μαζί τα φάγαμε».

Προσπαθούν να μας πείσουν ότι αυτό που λένε αφορά τους πολλούς. Κατά συνέπεια, αυτοί που διαφωνούν είναι μειοψηφία. Η μειοψηφία έχει την τάση να προσαρμόζεται στην πλειοψηφία για ασφάλεια και βεβαιότητα. Έτσι, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για κοινωνική συμμόρφωση και ομαλοποίηση κοινωνικών συμπεριφορών. Οι μέθοδοι κοινωνικής επιρροής στοχεύουν στο να αναγάγουν τις μεταδιδόμενες στο κοινό γνώσεις, ιδέες και αξίες σε προσωπικές πεποιθήσεις που θα χαρακτηρίζουν τις δραστηριότητες του ατόμου και των ομάδων. Η μίμηση, η κοινωνική μάθηση παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτή την κατεύθυνση. Μεταστρέφοντας την πραγματικότητα εμφανίζουν την κυρίαρχη άποψη σαν ριζοσπαστική και ανατρεπτική. 

Ένα φάσμα αλληλοδιαπλεκόμενων τεχνικών, υποστηρίζουν αυτή την υπόθεση. Αναφέρουμε ορισμένες από αυτές:

• Απουσία κοινωνικής, πολιτικής και ιστορικής αλληλουχίας
• Παραχάραξη της ιστορίας
• Επεξεργασία των πληροφοριών
• Παραπληροφόρηση, υποπληροφόρηση
• Αποσπασματική πληροφορία και όχι ενιαία και ολόπλευρη
• Κατασκευή του πλαισίου μέσα στο οποίο τοποθετούνται τα γεγονότα
• Απουσία πλαισίου. Αναφορά σε ιστορικά γεγονότα χωρίς να αναφέρεται το πλαίσιο π.χ.Μάης του ΄36, πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία
• Κινητοποίηση του μέσου πολίτη και ευαισθητοποίηση του γενικά. Για παράδειγμα, ενάντια στη αδικία και τον πόλεμο, χωρίς συγκεκριμένες κοινωνικές, πολιτικές, ιστορικές αναφορές.
• Ευαισθητοποίηση και όχι ενημέρωση
• Συναισθηματικές αντιδράσεις και όχι κριτική σκέψη και λογικοί προβληματισμοί
• Δημιουργία κοινών συναισθημάτων που θύτες και θύματα μπορούν να νοιώσουν, αλλά απόκρυψη των νόμων που τα διέπουν. Όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο Μ.Μπρεχτ «αποδίδουν το φλογάτο κόκκινο του ουρανού. Όχι το σπίτι που φλέγεται».
• Η ιστορία εμφανίζεται σαν μια διαδοχή απομονωμένων γεγονότων. Έτσι το χτένισμα της τηλεπερσόνας ή η ιστορία μιας σαπουνόπερας έχει μεγαλύτερη σημασία από το έπος του 1940 ή τους αγώνες των εργαζομένων.
• Προσωποποίηση της πληροφορίας. Δεν θα μιλήσουμε για τα συμφέροντα των αστικών τάξεων της Ελλάδας ή της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή, αλλά θα δούμε τον Έλληνα πρωθυπουργό να σφίγγει το χέρι του Τούρκου ομολόγου του.
• Αφηγηματικό σύστημα : Ένας παρουσιαστής που μιλάει, εικόνες που δεν συνδέονται πάντα με το σχόλιο, ένα γεγονός του οποίου δε γνωρίζουμε ούτε τις αιτίες, ούτε το αποτέλεσμά του.
• Δραματοποίηση της πραγματικότητας
• Το μήνυμα που εισπράττει ο τηλεθεατής είναι ότι η πραγματικότητα είναι πολύ σύνθετη για να την καταλάβει. Επιστρατεύονται λοιπόν οι ειδικοί και τα τηλεοπτικά παράθυρα
• Για κάθε ιδέα έχουμε να κάνουμε με μια αντιπροσωπευτική τηλεοπτική προσωπικότητα που γίνεται βεντέτα
• Στα τηλεοπτικά παράθυρα, με κέρδος τις μεγάλες αμοιβές αρκετοί δημοσιογράφοι αποδέχονται να υποδυθούν ρόλους και να υπηρετήσουν χαρακτήρες του καλού, του κακού, του άσχημου, ώστε να παγιδεύσουν συναισθήματα του τηλεθεατή. Έτσι ο τηλεθεατής είναι ευαίσθητος στην προσωπικότητα του παρουσιαστή ή της τηλεοπτικής βεντέτας παρά στην αξία των συλλογισμών του
• Ψυχολογικοποίηση του αντιπάλου. Εστιάζουν σε ψυχολογικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, που τις περισσότερες φορές είναι κατασκευασμένα, παρά σε αυτά που υποστηρίζει ο αντίπαλος.
• Εθισμός του τηλεθεατή στην αντιπαλότητα ώστε να εκτιμάει τις κονταρομαχίες.

Ο πραγματικός αγώνας για ένα άλλο χαρακτήρα των ΜΜΕ είναι μέρος του γενικότερου λαϊκού  αγώνα ενάντια στα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό. Στο πλαίσιο αυτής της πάλης, θα έρθουμε πολλές φορές αντιμέτωποι με τη "δημοκρατία" των βολεμένων που θα υπερασπίζεται τη "δημοκρατία" των πολυεθνικών. Κάθε φορά που θα συμβαίνει αυτό, εμείς θα τους  υπενθυμίζουμε τα λόγια του Λένιν: "ο σκλάβος που καμαρώνει τις ομορφιές της ζωής στη σκλαβιά είναι τσιράκι και κάθαρμα, άξιος περιφρόνησης".

--------------------------------------------------

Σημείωση:

Το παραπάνω άρθρο είναι του Dr Ψυχολογίας-Dr Γεωγραφίας Ηλία Μιχαλαρέα, επιστημονικού υπευθύνου τής μονάδας απεξάρτησης "Διάπλους" της ψυχιατρικής κλινικής του νοσοκομείου Κέρκυρας. Το αντέγραψα από τον ιστότοπο "Ημεροδρόμος", διατηρώντας τις υπογραμμίσεις του πρωτοτύπου αλλά προσθέτοντας σκίτσα και επεμβαίνοντας ελαφρά στην μορφοποίησή του. 

Όπως έχω σημειώσει στο παρελθόν, όταν το ιστολόγιο καταφεύγει στην αντιγραφή, το κάνει είτε για να διασώσει και να διαδώσει κείμενα που τα θεωρεί αξιόλογα είτε επειδή οι επαγγελματικές υποχρεώσεις του ιστολόγου δεν αφήνουν χρόνο για πρωτότυπο κείμενο. Σήμερα ισχύουν και τα δυο.)

Εμείς πού φταίμε;

Στις 28 Σεπτεμβρίου το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, το οποίο εδρεύει στο Νταβός, δημοσίευσε την "Έκθεση ανταγωνιστικότητας 2016-2017". Σ' αυτήν την έκθεση αναλύονται και βαθμολογούνται οι οικονομίες 138 χωρών, με σκοπό να καταδειχθούν τα προβλήματα που εμποδίζουν την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς τους. Η χώρα μας κατατάσσεται 86η, υποχωρώντας κατά πέντε θέσεις σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά:

Λετονία 49η, Βουλγαρία 50η, Ρουάντα 52η, Τουρκία 55η, Γουατεμάλα 78η... Ελλάδα 86η...

Ρίχνοντας μια ματιά στα όσα αφορούν την Ελλάδα (σελίδες 190-191 της έκθεσης), διαπιστώνουμε ότι το πρόβλημα της οικονομίας μας οφείλεται κατά 17,6% στην πολιτική αστάθεια. Υψηλή ευθύνη φέρουν επίσης η φορολογία (17,1%), η αναποτελεσματική κυβερνητική γραφειοκρατία (15,6%), η πρόσβαση στην χρηματοδότηση (14%) και η φορολογική νομοθεσία (12,1%) ενώ η κυβερνητική αστάθεια (9,3%) κλείνει την πρώτη εξάδα των σημαντικώτερων "υπεύθυνων". Από τα παρατιθέμενα στοιχεία μπορούμε να βγάλουμε δυο συμπεράσματα:
- Πρώτον, για όλα (πλην της γραφειοκρατίας, βεβαίως) φταίνε -λιγώτερο, περισσότερο ή απόλυτα- τα μνημόνια, δηλαδή οι δανειστές μας. Πολιτική και κυβερνητική αστάθεια δεν θα είχαμε αν δεν είχε διαλυθεί η κοινωνία από την φτώχεια που προκάλεσαν οι μνημονιακές "μεταρρυθμίσεις", φορολογία και φορολογικό πλαίσιο δεν θα είχαν "αγριέψει" αν δεν έπρεπε να βγάζουμε από την μύγα σπλήνα για να ικανοποιήσουμε τις αγορές και η χρηματοδότηση θα συζητιόταν σε άλλη βάση κι όχι μέσα σε ένα περιβάλλον ανέχειας όπου τα λουκέτα πέφτουν βροχηδόν.
- Δεύτερον, δεν καταγράφεται καν το δημόσιο χρέος ως παράγοντας που δημιουργεί προβλήματα στην οικονομία (!). Αυτό ακούγεται εντυπωσιακά παράδοξο αλλά μπορεί να οδηγήσει στο λαθεμένο δευτερεύον συμπέρασμα ότι το χρέος είναι ελεγχόμενο (*), άρα μπορεί να εξυπηρετηθεί. Οπότε, πρέπει να έχει δίκιο ο Σώυμπλε που φωνάζει ότι δεν υπάρχει λόγος να κουρευτεί το χρέος μας.


Καταλαβαίνω (έστω κι αν διαφωνώ πλήρως) όσους ισχυρίζονται ότι αρχιδήμιος της Ελλάδας είναι ο γερμανός υπουργός οικονομικών, όπως καταλαβαίνω και όσους έχουν έτοιμη στο στόμα τους την ένσταση ότι δεν είναι δυνατόν να φταίνε μόνο οι ξένοι για τα χάλια μας και δεν μπορεί εμείς να είμαστε αμέτοχοι σε τούτη την καταστροφή που βιώνουμε. Μα... είπα εγώ κάτι διαφορετικό; Σαφώς, βαραίνουν ευθύνες και τους δικούς μας ώμους. Μόνο που πρέπει να βάλουμε τα πράγματα στην θέση τους, να πάψουμε να αποδεχόμαστε ύβρεις και κατηγορίες πλήρως ανυπόστατες και να μην αισθανόμαστε ένοχοι για ανύπαρκτα εγκλήματα. Για παράδειγμα:

(α) Κατηγορούμαστε ως τεμπέληδες και ανεπρόκοποι, σε αντίστιξη με τους γερμανούς οι οποίοι προβάλλονται ως εργατικοί. Παραμύθια της Χαλιμάς! Η πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ δείχνει ότι εμείς δουλεύουμε 39,27 ώρες την εβδομάδα (4οι στον κόσμο) ενώ οι γερμανοί μόλις 26,37 ώρες (36οι στον κόσμο).

(β) Κατηγορούμαστε ως ανεπρόκοποι επειδή δεν μπορέσαμε να μιμηθούμε τους γερμανούς που μέσα σε λίγα χρόνια έχτισαν μια πανίσχυρη οικονομία πάνω στα συντρίμμια τού Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Τρίχες! Οι δυτικογερμανικές υποδομές (οδικό δίκτυο, εργοστάσια κλπ) έπαθαν αμελητέα ζημιά από τους συμμάχους, οι οποίοι φρόντισαν να τις διαφυλάξουν. Κι ενώ η Γερμανία αναστηλωνόταν με την αμέριστη βοήθεια της δύσης, εμείς ξεματώναμε από έναν εμφύλιο που κράτησε τυπικά πέντε χρόνια και ουσιαστικά τριάντα.

(γ) Κατηγορούμαστε ως ανίκανοι να τιθασσεύσουμε τα μακροοικονομικά μας μεγέθη. Έστω ότι είναι έτσι. Όμως, εμείς δεν διαθέτουμε το πανίσχυρο όπλο που είχαν μεταπολεμικά οι γερμανοί: την νομισματική μεταρρύθμιση του 1948, η οποία αντικατέστησε το κατεστραμμένο γερμανικό μάρκο με ένα νέο -πολιτειακής εμπνεύσεως και δημιουργίας- σκληρό μάρκο, του οποίου η σταθερότητα έγινε κράχτης για ντόπιους και ξένους εργάτες. Εμείς πρέπει να κάνουμε όλη την δουλειά με ένα νόμισμα που ρυθμίζεται από άλλους.

(δ) Κατηγορούμαστε ως μπαταχτσήδες, επειδή ισχυριζόμαστε ότι δεν μπορούμε να αποπληρώσουμε το χρέος μας. Μόνο που κατηγορούμαστε από εκείνους των οποίων το χρέος κουρεύτηκε από τους "συμμάχους" κατά 50% στην διάσκεψη του Λονδίνου το 1953. Κι όχι μόνο τους κούρεψαν το χρέος αλλά τους έδωσαν και την δυνατότητα να πληρώνουν όσα θέλουν, ανάλογα με την πορεία τής οικονομίας τους.

Λιγνιτωρύχοι Πτολεμαΐδας: κλασσική περίπτωση τεμπέληδων και ανεπρόκοπων μπαταχτσήδων,
οι οποίοι καταναλώνουν περισσότερα απ' όσα παράγουν.

Θα μου πείτε ότι όλα αυτά είναι καλά αλλά δεν συνιστούν απάντηση στο ερώτημα: εμείς πού φταίμε; Κατ' αρχάς, φταίμε επειδή υιοθετούμε τα παραπάνω παραμύθια και αποδεχόμαστε την ενοχή μας για τις παραπάνω -και πολύ περισσότερες- ανυπόστατες κατηγορίες. Κυρίως, όμως, φταίμε επειδή επί χρόνια και χρόνια μάθαμε να εμπιστευόμαστε την τύχη μας σε δραγουμάνους που δεν έχουν σχέση με μας. Αλήθεια, πώς περιμένεις να δεις άσπρη μέρα όταν...
- ... περιμένεις να λύσουν το συνταξιοδοτικό σου πρόβλημα κάποιοι που ποτέ δεν τους απασχόλησε και δεν πρόκειται ποτέ να τους απασχολήσει αυτό το πρόβλημα;
- ... περιμένεις να διαμορφώσουν συνθήκες μόρφωσης των παιδιών σου κάποιοι που έχουν την άνεση να στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά κολλέγια και ακριβά πανεπιστήμια;
- ... περιμένεις να νοιαστούν για την περίθαλψη και την υγεία σου κάποιοι που θεωρούν δεδομένο πως θα πεταχτούν μέχρι το Λονδίνο ή την Νέα Υόρκη μόλις φταρνιστούν;
- ... περιμένεις να ρυθμίσουν τις δημόσιες συγκοινωνίες κάποιοι που ποτέ στην ζωή τους δεν έχουν στηθεί σε στάση λεωφορείου;
- ... περιμένεις να νοιαστούν για τα νησιά τής άγονης γραμμής κάποιοι που ποτέ δεν έχουν επιβιβαστεί σε σαπιοκάραβο για να κάνουν το δρομολόγιο Πειραιάς-Μιτυλήνη σε 12 ώρες;
- ... περιμένεις να λύσουν το πρόβλημα της ανεργίας κάποιοι που δεν ξέρουν τι σημαίνει να στήνεσαι στις ουρές τού ΟΑΕΔ για να βρεις δουλειά;
- ... περιμένεις να δώσουν λύση στα προβλήματα της αγροτιάς κάποιοι που έμαθαν να θεωρούν τους αγρότες ως παράσιτα τρεφόμενα αποκλειστικά με ενισχύσεις και επιδοτήσεις;
- ... περιμένεις να πολιτευτούν με εθνική περηφάνεια και εθνικό "γαμώτο" κάποιοι που απέφυγαν ακόμη κι αυτή την δεδομένη για σένα στρατιωτική θητεία;

Για να το πω με απλά λόγια, φταίμε επειδή δεν κοιτάζουμε την άδεια μας τσέπη και τους ρόζους στα χέρια μας πριν διαλέξουμε ποιους θα εμπιστευτούμε και με ποιους θα συμπαραταχτούμε. Με δυο λέξεις: φταίμε επειδή προδώσαμε την τάξη μας.

-------------------------------------------
(*) Τον όρο "βιώσιμο χρέος" δεν θα τον διαβάσετε ποτέ σε τούτο το ιστολόγιο. Αρκετά πια με όλους όσους ονειρεύονται να κάνουν το χρέος μας "βιώσιμο" ενώ όλοι εμείς θα θέλαμε να πεθάνει και να εξαφανιστεί απόψε, ει δυνατόν!

Σαρκοβόρα και κοκκορομαχίες

Από τις 7 μέχρι τις 17 του περασμένου Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στην Πολωνία η μεγαλύτερη στρατιωτική άσκηση που έχει κάνει ποτέ η δύση. Η άσκηση είχε το κωδικό όνομα "Ανακόντα 16" και σ' αυτή συμμετείχαν 31.000 στρατιώτες από 24 χώρες είτε μέλη του ΝΑΤΟ είτε φιλικές προς αυτό. Θεωρητικά, η άσκηση είχε ως σκοπό να δοκιμαστεί η συνεργασία των στρατευμάτων ΗΠΑ και Ευρώπης κατά στρατιωτικών και χημικών απειλών αλλά και απειλών στον κυβερνοχώρο. Ήταν όμως μόνον αυτός ο σκοπός της; Και πόσο κοντά στην αλήθεια είναι ο παρακάτω τίτλος της γερμανικής Bild σε δημοσίευμά της σχετικό με την άσκηση;

Άσκηση "Ανακόντα 16" - Εδώ το ΝΑΤΟ διεξάγει πόλεμο κατά του Πούτιν  (Bild, 7/6/2016)

Οι έντονες αντιδράσεις τής Ρωσσίας ήταν και αναμενόμενες και φυσιολογικές. Μη ξεχνάμε ότι μιλάμε για μια χώρα που, στο διάβα των αιώνων, έχουν κινηθεί εναντίον της όχι και λίγοι εισβολείς, με τελευταίο τον Χίτλερ, τον οποίο συνέτριψε μεν αλλά με κόστος είκοσι εκατομμύρια νεκρούς. Πώς να αδιαφορήσει, λοιπόν, βλέποντας να μαζεύονται κοντά στα σύνορά της τόσοι στρατιώτες και τόσο πολεμικό υλικό από τόσες χώρες; Και μάλιστα, όταν η άσκηση που πραγματοποιούν φέρει ως κωδικό το όνομα ενός τεράστιου ερπετού το οποίο εξοντώνει τα θύματά του σφίγγοντάς τα; Συνεπώς, πρέπει να δεχτούμε ως απολύτως δικαιολογημένες αντιδράσεις από πλευράς Ρωσσίας τόσο την σταθερή και αδιαπραγμάτευτη στάση τους στο ζήτημα της Κριμαίας όσο και την αποφασιστική εμπλοκή τους στο συριακό πρόβλημα.

Υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν πως όλα τούτα δεν πρέπει να προκαλούν ευρύτερη ανησυχία διότι συνιστούν απλώς "παιχνίδια εξουσίας", κάτι σαν καβγάδες κοκκόρων στο ίδιο κοτέτσι. Προσωπικά, δεν νομίζω πως τα πράγματα είναι τόσο απλά και εκτιμώ ότι ο κίνδυνος από τέτοιες "κοκκορομαχίες" δεν είναι αμελητέος. Θα εξηγήσω την άποψή μου αλλά πρώτα πρέπει να υπενθυμίσω ότι, όπως έχει τονίσει κατ' επανάληψη αυτό το ιστολόγιο, η μόνη ασφαλής έξοδος από την σοβούσα παγκόσμια καπιταλιστική κρίση είναι η βίαιη καταστροφή των υπερσυσσωρευμένων κεφαλαίων και το σίγουρο είναι πως ένας εκτεταμένος πόλεμος μπορεί να εγγυηθεί μια τέτοια καταστροφή.

Είναι γεγονός ότι οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται και στην καλύτερη οικονομική κατάσταση. Προ ημερών, το πολιτειακό υπουργείο οικονομικών επιβεβαίωσε με έκθεσή του ("Treasury International Capital Data For August") για άλλη μια φορά ότι οι ξένοι θεσμικοί επενδυτές (τράπεζες, επενδυτικά κεφάλαια κλπ) εξακολουθούν να ρευστοποιούν τις θέσεις τους σε πολιτειακά ομόλογα και, μάλιστα, με αυξανόμενο ρυθμό. Στο δωδεκάμηνο Αύγουστος 2015 - Αύγουστος 2016 τα ανεξόφλητα ομόλογα των ΗΠΑ μειώθηκαν κατά 346,4 δισ. δολλάρια ενώ στο αντίστοιχο διάστημα 2014 - 2015 είχαν μειωθεί κατά 167,5 δισ. δολλάρια. Φυσικά, αν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί, η κοσμοκρατορία τού δολλαρίου θα τεθεί υπό σοβαρή αμφισβήτηση, επειδεινώνοντας το κόστος χρηματοδότησης των ΗΠΑ.

Είδαμε ήδη ότι απέναντι στις ΗΠΑ βρίσκεται η Ρωσσία ενός Πούτιν που δείχνει ότι αμφισβητεί ευθέως την παγκόσμια κυριαρχία της υπερδύναμης. Βέβαια, είναι γνωστό ποιος έχει υποκινήσει και ποιος επιμένει να συντηρείται το εμπάργκο κατά της Ρωσσίας. Εκτός απ' αυτό, όμως, οι ρώσσοι υποψιάζονται -για να μη πούμε ότι μαντεύουν ή ακόμη και γνωρίζουν- πως πίσω και από την παρατεταμένη μείωση των τιμών τού πετρελαίου, η οποία επίσης τους πλήττει καίρια, βρίσκεται πάλι η Ουάσιγκτον. Για να ανταποδώσουν το πλήγμα, λοιπόν, σχεδιάζουν να εκδώσουν ομόλογα ύψους ενός δισ. δολλαρίων όχι σε δολλάρια αλλά σε... κινεζικά γουάν! Βέβαια, η Μόσχα εξηγεί την κίνησή της ως απαραίτητη λόγω του εμπάργκο που της έχει επιβάλει η δύση αλλά, όπως και να έχει το πράγμα, αυτή η έκδοση αμφισβητεί ευθέως την παντοκρατορία τού δολλαρίου.

Δίπλα στην Ρωσσία φαίνεται πως βρίσκεται η Κίνα, η οποία διεκδικεί απροκάλυπτα την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία από τις ΗΠΑ. Η κινεζική στάση δεν αποκαλύπτεται μόνο από τα ρωσσικά ομόλογα που προαναφέραμε. Κυρίως αποκαλύπτεται από την συνεχή ρευστοποίηση των πολιτειακών ομολόγων που κατέχει. Μόνο τον Ιούλιο, η Κίνα μείωσε τα αποθέματά της σε τέτοια ομόλογα κατά 34 δισ. και τα πράγματα δείχνουν ότι πολύ σύντομα το Πεκίνο θα ρίξει την έκθεσή του σε ομόλογα ΗΠΑ κάτω από το ένα τρισ. (σήμερα κατέχει 1,1 τρισ.). Ως επίσημη δικαιολογία γι' αυτήν την τακτική προβάλλεται η προσπάθεια της χώρας να στηρίξει το νόμισμά της.

Εκτός από τις μεγάλες δυνάμεις, όμως, η Ουάσιγκτον φαίνεται πως αντιμετωπίζει προβλήματα και από μικρότερους πλην παραδοσιακά πιστούς σ' αυτήν συμμάχους όπως, για παράδειγμα, η Σαουδική Αραβία. Το Ριάντ δεν κρύβει την δυσαρέσκειά του από την στάση τού Κονγκρέσσου να απορρίψει το προεδρικό βέτο κατά του νομοσχεδίου που επιτρέπει σε οικογένειες θυμάτων των δίδυμων πύργων να μηνύσουν την Σαουδική Αραβία για συνεργασία με τους τρομοκράτες. Πρώτη έκφραση αυτής της δυσαρέσκειας ήταν η διατύπωση απειλής περί μείωσης ή και διακοπής των αγορών πολιτειακού στρατιωτικού υλικού. Δεύτερη και ίσως σημαντικώτερη έκφραση δυσαρέσκειας είναι η έναρξη ρευστοποίησης πολιτειακών ομολόγων (3,5 δισ. τον Αύγουστο). Οι Σαούντ ισχυρίζονται ότι αυτές οι πωλήσεις είναι απαραίτητες για να καλυφθούν τα ελλείμματα του προϋπολογισμού αλλά ποιός πείθεται;

Άσκηση Ανακόντα: 7-17/6/2016 - Επίσκεψη με νόημα Πούτιν στην Κίνα: 25/6.

Το πρόβλημα για τις ΗΠΑ δεν είναι μικρό. Αν, μάλιστα, μπουν στον χορό των ρευστοποιήσεων και άλλες χώρες ή μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια, το πρόβλημα θα μεγαλώσει κι άλλο. Μη ξεχνάμε ότι αναφερόμαστε σε μια χώρα με σχεδόν 20 τρισ. δολλάρια εθνικό χρέος (σχεδόν διπλασιάστηκε στα χρόνια τού Ομπάμα), το οποίο αντιστοιχεί στο 106% του ΑΕΠ. Με 61 χιλ. δολλαρίων χρέος να αντιστοιχεί σε κάθε πολίτη, η κατάσταση με τους αποσυρόμενους ξένους επενδυτές είναι κάθε άλλο παρά ευχάριστη.

Καθώς γνωρίζουμε ότι η ιστορικά τεκμηριωμένη διέξοδος που επιλέγουν τα ισχυρά κράτη σε κάθε κρίση είναι ο πόλεμος, νομίζω ότι όλα όσα σημειώσαμε πιο πάνω αρκούν για να δικαιολογήσουν οποιαδήποτε ανησυχία. Άλλωστε, κανένας δεν μπορεί να αισθάνεται άνετα δίπλα σε έναν ανακόντα, πολύ περισσότερο δε όταν τόσο ο κινεζικός δράκος όσο και η ρωσσική αρκούδα εποφθαλμιούν τα πρωτεία τού πολιτειακού φαλακρού αετού. Με τόσα σαρκοβόρα γύρω, πώς να μιλήσει κανείς για... κοκκορομαχίες;

----------------------------------
Σημείωση: Δείτε παραστατικά την εξέλιξη του χρέους μαζί με άλλα ενδιαφέροντα -οικονομικά και μη- στοιχεία των ΗΠΑ στο US Debt Clock.