To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.
Πνευματικά δικαιώματα δεν υπάρχουν. Οι ιδέες πρέπει να κυκλοφορούν ελεύθερα. Άρα, η αντιγραφή επιτρέπεται.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

16 Ιουνίου 2018

Σαββατιάτικα (206) - τα πρωτοελλαδικά

*** Άβαντες, Αγραίοι, Αζάνες, Αθαμάνες, Αιγικορείς... *** Επί τέλους, απεταξάμην! *** Βαφτίστηκε το ξώγαμο. *** Αν και περιμένω αντιδράσεις από Βουλγαρία μεριά, για να αλλάξει το Βόρεια σε Βορειοδυτική. *** Βόρεια Ήπειρο έχουμε, Βόρεια Μακεδονία φτιάξαμε... *** Άντε να κάνουμε και το βουλγαρικό Πιρίν Βόρεια Θράκη, να τελειώνουμε. *** Η Ελλάς επεκτείνεται, αδέρφια! *** Να δω τώρα πότε θα αλλάξει και το Greece σε Hellas και μάλιστα erga omnes. *** Μετά το μέα κούλπα και το κάζους μπέλλι, μάθατε και το έργκα όμνες, έτσι; *** Ευτυχώς που γίνεται και κανένα νταβαντούρι και μαθαίνουμε κανένα λατινικό. *** ... Αίθικες, Αινιάνες, Ακαρνάνες, Αμφιλόχοι, Άονες... *** Αμάν, βρε Κωστάκη, μην είσαι τόσο μπουχέσας πια! *** Severna Makedonija είπαμε, όχι Taverna Makedonija. *** Όσο σκέφτομαι ότι από μια παπαριά τού γκαβού μαλακιζόμασταν επί δυόμισυ δεκαετίες, τόσο δαιμονίζομαι. *** Και δαιμονίζομαι διπλά στην σκέψη ότι οι μόνοι που είχαν δίκιο τότε ήσαν το ΚΚΕ κι ο Μητσοτάκουλας. *** Μικροδράκουλας: "Αποδοχή της “μακεδονικής γλώσσας” και της “μακεδονικής εθνότητας” συνιστούν μη αποδεκτή εθνική υποχώρηση." *** Υποχώρηση από πού, Κούλη μου; *** Βρε κεφάλα, δεν ξέρεις ότι μέχρι πριν ένα αιώνα, από Κατερίνη ίσαμε Μοναστήρι μιλάγανε μόνο "μακεδονίτικα";  *** Διάβασε λίγο Πηνελόπη, την γιαγιά τού γκαβού, να ξεστραβωθείς. *** ... Απέραντοι , Αποδωτοί, Αργεστές, Αργαδείς, Αρκτάνες... *** Πρωθύ: "Σήμερα ανοίγει ένα παράθυρο αλληλεγγύης, φιλίας και συνεργασίας, ευημερίας και συνανάπτυξης μεταξύ των λαών μας." *** Φιλία, ευημερία και συνανάπτυξη στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε., ρε Αλέξη; *** Παιδάκι μου, τα θες και τα λες ή σου ξεφεύγουν; *** Δεν μπορεί να έχεις τζαζέψει τόσο πολύ! *** Μικροδράκουλας: "Η συμφωνία επιβάλλει τετελεσμένα
Αυτή η φωνή από πού βγαίνει, κορίτσι μου;
που μπορεί να μην είναι αναστρέψιμα." *** Ε, άει στον διάολο! *** Σοβαρά, ρε Κούλη, τέτοια συμφωνία κάναμε; *** Δεν κάναμε μία από τις άλλες, που δεν επιβάλλουν μη αναστρέψιμα τετελεσμένα; *** Νά 'ξερα, ρε μπαγάσα, ποιο στοκάδι σού γράφει τους λόγους. *** Μάλλον κάποιος που δεν μιλάει ελληνικά, έτσι; *** ... Ατίντανες, Αφείδαντες,  Αχαιοί, Βισάλτες, Βοιωτοί... *** Ζωή: "Η συμφωνία της κυβέρνησης Τσίπρα αποτελεί έγκλημα σε βάρος της χώρας μας." *** Σύμφωνοι, Ζωίτσα, αλλά όταν ο Κώστας Πάκας άλλαξε μονομερώς το όνομά του σε Κώστας Μακεδόνας, δεν σε είδα να διαμαρτύρεσαι. *** Κωλόχαρτος: "Δεν αναγνωρίζουμε στον Τσίπρα το δικαίωμα να συμφωνήσει για το μακεδονικό γιατί εξελέγη συγκυριακά πρωθυπουργός." *** Και γαμώ τις συγκυρίες λέμε το κωλόπαιδο, ρε Άδωνι, ε; *** Για καφέ είχε βγει κι εκεί που περπάταγε αμέριμνος, οι έλληνες τον ψήφισαν δυο φορές για πρωθύ. *** Βούλτεψη: "Με ποιο δικαίωμα ο ΣυΡιζΑ προσπαθεί να λύσει το μακεδονικό;" *** Πέστα, ρε Σοφάκι, με τα τσογλάνια, που, επειδή γίνανε κυβέρνηση, νομίζουν ότι πρέπει να λύνουν και προβλήματα. *** ... Βρύγες, Βυλλίονες, Γελέοντες, Γενεάτες, Δασσαρήτες... *** Λοβέρδος ο Γιάννης_1: "Σήμερα όλοι οι Έλληνες αισθανόμαστε κι είμαστε μακεδόνες!" *** Εγώ μπορώ να παραμείνω μωραΐτης, Γιάννη μου; *** Δεν τον ξεπουλάω τον Μωριά μου, ρε! *** Λοβέρδος ο Γιάννης_2: "Έχετε αντιληφθεί ότι από σήμερα Τσίπρας και Κοτζιάς δεν αναγνωρίζουν τους θεσσαλονικείς ως μακεδόνες;" *** Γιάννη μου, έχεις αντιληφθεί ότι κανείς πλέον δεν σε αναγνωρίζει ως δημοσιογράφο; *** Ούτε για φτύσιμο δεν κάνεις, δόλιε. *** Πορτοσάλτες: "Οι Τσίπρας-Κοτζιάς-Καμμένος δεσμεύουν την Ελλάδα χωρίς απτές εγγυήσεις ότι τα Σκόπια θα κάνουν όλα όσα δεσμεύονται." *** Αρούλη, σάμπως το παρακάνεις με το μινάρισμα. *** Βρε μπρίλη, η συμφωνία λέει ότι πρώτα θα συμμορφωθούν εκείνοι και μετά θα την αποδεχτούμε εμείς. *** Μετά, άφτερ, απρέ, ντόπο... ξύπνα! *** ... Δέξαροι, Δόλοπες, Δουλιχιείς, Δυμάνες, Δωδωναίοι... *** Πείτε μου, δεν είναι πανέξυπνη η ιδέα του Κασιδιάρη; *** Προκαλούμε εμφύλιο πόλεμο στα Σκόπια στην ΠΓΔΜ στην Βόρεια Μακεδονία σ' αυτό το κωλοκράτος τέλος πάντων και, μόλις διαλυθεί, μπαίνουν τα στρατά μας και το καταλαμβάνουν. *** Μού 'ρχεται να κάνω γιούργια στον νταβά με τα κουλούρια. *** Έμπαινε Λιάκουρα! *** Τώρα, εμένα γιατί με πιάνουν τα γέλια όταν σκέφτομαι τον Κασιδιάρη ως καταδρομέα; *** Απορία: τί ακριβώς είναι η κλασομπανιέρα; *** ... Ελιμιώτες, Έλληνες, Επειοί, Ευρυτάνες, Ηλείοι... *** Καιάδας: "Γιατί η κυβέρνηση κωλύεται τόσο γρήγορα να φέρει συμφωνία με τους σκοπιανούς;" *** Προσοχή: "ταχέως κωλυόμενος" χρυσαυγουλίτης! *** Λιάκουρα, όταν γίνετε κυβέρνηση (λέμε
Πάρε ποδήλατο καλύτερα... με βοηθητικές.
και καμμιά μαλακία, να περνάει η ώρα), να βάλετε τον Γερμενή υπουργό παιδείας. *** Εγέρθουτου, ρε! *** Μπαρμπαρούσης: "Ένας απάτρις δεν μπορεί να είναι και προδότης." *** Απάτρις, λοιπόν... αν και αυτά τα ζώα μπορεί να το γράφουν  και με ύψιλον. *** Όπως λέμε φυσιολάτρης... όπως λέμε ειδωλολάτρης... όπως λέμε Βοναπάρτης... *** Λιάκουρα, άλλος υποψήφιος για το παιδείας. *** Αυτό που οι εθνικόφρονες έχουν πρόβλημα με τα ελληνικά, πώς το εξηγείτε;  *** ... Θεσπρωτοί, Θεσσαλοί, Κάρες, Κασσωπαίοι, Κένταυροι... *** Αναστατωθήκατε κι εσείς που ο Μπαρμπαρούσης κάλεσε τον στρατό να κάνει πραξικόπημα; *** Φοβηθήκατε, ε; *** Εμένα έκανε κοκκινίλες το αριστερό μου από την τρομάρα. *** Εκτός αν είναι από το ξύσιμο, θα σας γελάσω. *** Ο Παππάς εκθειάζει τον Χίτλερ στο περιοδικό της οργάνωσης δίχως έγκριση... ο Ρουπακιάς μαχαιρώνει τον Φύσσα δίχως εντολή... ο μαλάκας από το Αγρίνιο ζητάει πραξικόπημα δίχως να το ξέρει κανείς... *** Δεν τους προλαβαίνεις, τους πούστηδες! *** Λιάκουρα, κόμμα είναι αυτό ή κωλοχανείο; *** Ρε συ, ούτε σε μπουρδέλο δεν μπορεί να κάνει κάποιος του κεφαλιού του. *** ... Κεφαλλήνες, Κουρήτες, Κρηστωναίοι, Λαπίθες, Λέλεγες... *** Δεν μας χέζεις κι εσύ με τα κόκκαλα του Μεγαλέξαντρου, ρε Θανάση. *** Τώρα τρίξανε; *** Τόσα χρόνια που περνιέσαι για απόγονος του, δηλαδή, ήσαν καλολαδωμένα και δεν κάνανε θόρυβο; *** Στο φινάλε, άστα να τριζουνε. *** Θα βρούμε και τον τάφο του έτσι, να ησυχάσει επί τέλους κι η Παναγιωταρέα. *** Κικίλιας: "Εμείς θα ξαναφτιάξουμε την μεσαία τάξη της χώρας." *** Βασιλάκη, πιάνουν τα χέρια σας, ε; *** Άμα τελειώσεις με την μεσαία τάξη, έλα να μου φτιάξεις και μια βρύση που στάζει. *** Κύρτσος: "Τα έχει χαμένα το σύστημα Μαξίμου με τη διπλωματία κορυφής που ασκεί ο Μητσοτάκης." *** Τι ασκεί το βλαμμένο, Γιώργο μου; *** Χαχαχαχα... χχχαχγκχχ... γκουχχχ... *** Άει στον διάολο, μ' έπνιξες, μασκαρά! *** ... Λοκροί, Λυγκιστές, Μάγνητες, Μακεδόνες, Μαλιείς... *** Κανονίσατε τις διακοπές σας ή ακόμη; *** Παιδιά, μη το αφήνετε για τελευταία στιγμή γιατί τα καλά ξενοδοχεία είναι λίγα και δεν θα βρίσκετε. *** Μαντεύετε πού θα πάω εγώ εφέτος, έτσι; *** Boutique Hotel Ayiopetra Exclusive Getaways, φυσικά! *** Ποια Αγγλία, βρε αστοιχείωτοι; *** Δεν ξέρετε το γαμάουα ξενοδοχείο που έφτιαξε ο Μπογδάνος στην Νάξο; *** Τριάντα τέσσερα δεκάρικα η βραδιά, παναπεί
Μέχρι και ο Παΐσιος "Βόρεια Μακεδονία" την έλεγε;
ένα πεντοχίλιαρο δυο βδομάδες. *** Με τα εισιτήρια, ένα χρονιάτικο βασικοί μισθοί. *** Ακριβούτσικα μεν αλλά πολύ κλασσάτα λέμε. *** Αφήστε που παίζει να πετύχετε τον Κωνσταντίνο σε βραδιά ποίησης. *** Να τον ακούσετε να απαγγέλλει "Ο Αισχύλος στο χείλος", να πάθετε ψυχολογική τζιριτζάντζουλα. *** Θα δείτε τον Φανφάρα ξενοδόχο. *** ... Μινύες, Μολοσσοί, Μυρμιδόνες, Οιταίοι, Όπλητες... *** Ποιος είναι πάλι τούτος ο Σιν Μπόυ; *** Αυτό που κάνετε διάσημο το κάθε μαλακιστήρι που ανεβάζει μια παπαριά στο Γιουτιούμπ, θα πάει μακρυά; *** Εντάξει, δεν λέω, γελάσαμε αρκετά με το "σκούπισε τα πόδια σου και πέρασε" του Παντελίδη. *** Αλλά με το "πουτάνες μου την πέφτουν ξημερώματα, δεν τις γαμάω, έχουν κονδυλώματα" δεν γελάμε, παιδιά. *** Ξερνάμε. *** Βορίδης: " Η πολιτική βία στην Ελλάδα είναι ταυτισμένη με τη δράση της άκρας αριστεράς." *** Μάκη, από σένα αντιγράφει ο Κούλης ή εσύ απ' αυτόν; *** A propos, τότε που γύρναγες με το μπαλταδάκι ανά χείρας, μαοϊκός ήσουνα ή τροτσκιστής; *** Όπως και νά 'χει, μήπως ξέρεις γιατί γελάει ο Καλαμπόκας; *** ... Ορέστες, Οφιονείς, Πάμφυλοι, Παραυαίοι, Παρωραίοι... *** Ανδριανόπουλος: "Τώρα που ο εμφύλιος τελείωσε, δεν υπάρχουν πλέον 'πρόσφυγες'." *** Ανδρέα, εσύ που έχεις τις άκρες, κάνε μερικά τηλεφωνήματα, σε παρακαλώ. *** Ειδοποία Τραμπ, Πούτιν, Άσσαντ, Ερντογάν, Ίσις, Αλ-Κάιντα κλπ ότι ο πόλεμος τελείωσε. *** Άντε, λεβεντάκο μου, γιατί όλοι αυτοί πολεμάνε μόνοι τους, δίχως λόγο, σαν μαλάκες. *** Νά 'ξερα, ρε μπαγάσα, ποια γίδια σε βγάλανε κάποτε δήμαρχο στον Πειραιά. *** Θα μου πεις, τα ίδια που βγάλανε τώρα τον Μόραλη, ξαδέρφια εκείνων που βγάλανε τον Μπέο στον Βόλο. *** Δήμαρχο τους ζητάς, τσομπάνη σου βγάζουν. *** ... Περραιβοί, Σελλοί, Τάλαρες, Ταυλάντιοι, Τυμφαίοι... *** Από μουντιάλ πώς πάτε; *** Εννοώ, συννενοηθήκατε με τις γυναίκες της ζωής σας ή θα έχουμε αγκαλιάσματα; *** Καθ' ότι το αν θα πάμε σουκού για μπάνιο ή θα μείνουμε μέσα για να δούμε Σερβία-Κοσταρίκα δεν είναι εύκολο θέμα για διαπραγμάτευση. *** Ευτυχώς, βοηθάει ο κωλόκαιρος. *** Ωραίοι οι σαουδάραβες, ε; *** Μόλις τέλειωσε το ραμαζάνι, ξεσκίστηκαν στην μάσα. *** Πέντε μερίδες τούς τράταραν οι ρώσσοι, ψίχουλο δεν άφησαν. *** Και τι έγινε, δηλαδή, που έβαλε τρία ο Κριστιάνο; *** Αυτό δεν τον κάνει λιγώτερο σιχαμένο. *** Τον
Ευτυχισμένα χρόνια
κάνει απλώς σιχαμένο γκολτζή. *** ... Υλλείς, Φθίοι, Φλεγύες, Φωκείς, Χάονες... *** Σοβαρά το λέτε ότι συνελήφθη ο Χίος; *** Τόλμησαν να πειράξουν τον Στέφανο τον πατριώτη, οι αλήτες οι δωσίλογοι; *** Παιδιά, σηκωθείτε, να βγούμε στους δρόμους! *** Ένας αληθινά πατριώτης δημοσιογράφος υπάρχει και πάνε να τον εξοντώσουν, τα πουλημένα τομάρια. *** Στέφανε, γερά! *** Μέσα ο Χίος και έξω ο Κουφοντίνας; *** Ρε σεις, θα τρελαθούμε τελείως; *** Τρεις άδειες σ' έναν χρόνο ο τρομοκράτης κι εμείς οι εργαζόμενοι μία και με το ζόρι; *** Τι κάνει η Ντόρα, γιατί δεν διαμαρτύρεται, επί τέλους; *** Συγγνώμη, Τζένη μου, άκουσα καλά; *** Είπες ότι αυτά που φοράς στα πόδια σου είναι σαγιονάρες βήγκαν; *** Σαγιονάρες βήγκαν;;;; *** Δεν περιγράφω άλλο! *** ... Αίμονες, Καδμείοι, Δρύοπες, Ύαντες, Καύκωνες. *** Σήμερα το ιστολόγιο σας πρόσφερε έναν μικρό, ενδεικτικό κατάλογο των διάφορων φύλων που ήρθαν και κατοίκησαν σε τούτο τον τόπο πριν μερικές χιλιάδες χρόνια. *** Θυμηθείτε τον την επόμενη φορά που κάποιος ηλίθιος θα σας μιλήσει για την καθαρότητα του ελληνικού αίματος. *** Αν δεν αναγνωρίσατε την δεσποινίδα στην πρώτη φωτογραφία, δεν θα συγκινηθείτε αν σας πω ότι είναι η Άννα Μαίη Μπούλλοκ. *** Σίγουρα, όμως, την ξέρετε ως Τίνα Τάρνερ. *** Ναι, είναι η μεγάλη Τίνα, την οποία βλέπετε να γελάει στην τελευταία φωτογραφία, με την Σερ πίσω της και τον Ροντ Στιούαρτ μπροστά της. *** Η παρέα διασκεδάζει στο διάσημο κλαμπ "Στούντιο 54" της Νέας Υόρκης, πριν τέσσερις δεκαετίες. *** Με την μεγαλύτερη δισκογραφική επιτυχία της Τίνας θα σας αφήσω για σήμερα. *** Φυσικά, μιλάμε για το πολυπλατινένιο άλμπουμ "Private Dancer" του 1984, το οποίο έχει πουλήσει πάνω από είκοσι εκατομμύρια αντίτυπα. *** Ακούγοντάς το, θυμηθείτε ότι εκείνα τα χρόνια η φωνή των καλλιτεχνών δεν "διορθωνόταν" ψηφιακά, οπότε ό,τι ακούτε είναι σχεδόν αυθεντικό. *** Είτε μείνετε κολλημμένοι με την μπάλλα είτε όχι, να περάσετε ένα πολύ-πολύ όμορφο σαββατοκύριακο! ***
--------------------------------
Σημείωση: Όσο κι αν το πήρατε για πλάκα, το ποίημα "Ο Αισχύλος στο χείλος" περιλαμβάνεται στην ποιητική συλλογή τού Κωνσταντίνου Μπογδάνου "Ον" (εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2012)

14 Ιουνίου 2018

Συντάξεις: οκτώ χρόνια περικοπών

Χτες σας υποσχέθηκα πως σε τούτο το σημείωμα θα επιχειρήσουμε μια καταγραφή των δεκάδων μειώσεων που έχουν υποστεί οι συντάξεις κατά την τελευταία οκταετία. Είπα να ασχοληθούμε μόνο με τα χρόνια της κρίσης επειδή αν πιάναμε το θέμα από παλιότερα δεν θα βγάζαμε άκρη με τόσους και τόσους κάλφες που έκαναν πρακτική πάνω στην περικοπή των συντάξεων (Σιούφας, Σπράος, Γιαννίτσης, Ρέππας, Πετραλιά κλπ κλπ). Πάμε, λοιπόν, να δούμε επί τροχάδην όλα τα σχετικά νομοθετήματα ένα προς ένα:

(1) Ν. 3845/2010
Καλή αρχή, λοιπόν, με έναν νόμο-καρμανιόλα, ο οποίος δημοσιεύεται στις 6 Μαΐου 2010, δηλαδή δυο μέρες πριν υπογραφεί το πρώτο μνημόνιο. Είναι ο νόμος που αντικατέστησε τον 13ο και τον 14ο μισθό των δημοσίων υπαλλήλων και των συνταξιούχων με επιδόματα. Για τους συνταξιούχους, το Δώρο Χριστουγέννων αντικαταστάθηκε με επίδομα 400 ευρώ (ήταν ολόκληρη σύνταξη) ενώ το Δώρο Πάσχα και το Επίδομα Αδείας με επίδομα 200 ευρώ (ήταν μισή σύνταξη) το καθένα. Πέντε μέρες αργότερα, δημοσιεύεται ο Ν. 3847/2010, ο οποίος περιορίζει αυτά τα επιδόματα σε όσους συνταξιούχους λέχουν υπερβεί το 60 έτος τους και παίρνουν συνολικά μηνιαίες συντάξεις μέχρι 2.500 ευρώ.

(2) Ν. 3863/2010 και Ν. 3865/2010
Πρόκειται για δυο νόμους, οι οποίοι δημοσιεύονται με διαφορά 6 ημερών (15 και 21 Ιουλίου) και πάνε ζευγάρι, καθώς ο δεύτερος συμπληρώνει τον πρώτο. Εδώ έχουμε την μεταρρύθμιση Λοβέρδου (πιο σωστά: Λοβέρδου-Κουτρουμάνη), πάνω στην οποία πάτησαν όλοι οι μεταγενέστεροι νόμοι, ακόμη και ο τελευταίος νόμος Κατρούγκαλου. Οι νόμοι αυτοί προβλέπουν νέο τρόπο υπολογισμού των συντάξεων, ο οποίος όμως θα εφαρμοστεί από το 2015. Με βάση αυτόν τον νέο υπολογισμό, επιφέρεται κατ' αρχήν μια μικρή μείωση στις συντάξεις, η οποία μεγαλώνει σε βάθος χρόνου. Παράλληλα, ο Ν. 3865/2010 (α) καθιερώνει την ειδική εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων, 3%-13%, για συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ, (β) επιβάλλει μείωση των επικουρικών συντάξεων από 3% έως και 10%.

Γ. Κουτρουμάνης, Α.Λοβέρδος: Στους νόμους τους στηρίχθηκε η κατοπινή ασφαλιστική νομοθεσία.

(3) Ν. 3986/2011
Αρχίζει το Μεσοπρόθεσμο 2012-2015. Όσοι συνταξιούχοι είναι κάτω των 60 ετών και οι συντάξεις τους ξεπερνούν συνολικά τα 1.700 ευρώ μηνιαίως, δέχονται μειώσεις από 6% έως και 10%. Επίσης, η ειδική εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων επεκτείνεται και στις επικουρικές συντάξεις, με ποσοστά που φτάνουν το 10% για συντάξεις μεγαλύτερες των 650 ευρώ. Παράλληλα, θεσπίζονται περικοπές και εισφορές για συντάξεις που απονέμονται από μικρότερα ταμεία.

(4) Ν. 4002/2011
Νέα τροποίηση της συνταξιοδοτικής νομοθεσίας του δημοσίου. Ανάμεσα στα άλλα, αυξάνονται τα όρια ηλικίας για πλήρη συνταξιοδότηση και ορίζονται οι μειώσεις-ποινές σε περίπτωση πρόωρης εξόδουν από την υπηρεσία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των στρατιωτικών, των οποίων ο εικονικός διπλασιασμός του συντάξιμου χρόνου μετατίθεται για μετά το 25ο έτος υπηρεσίας (από το 18ο ή 20ο που ίσχυε).

(5) Ν. 4024/2011
Τσεκούρωμα των νεώτερων συνταξιούχων. Όσοι δεν έχουν συμπληρώσει το 60ο έτος τους βλέπουν να περικόπτεται κατά 20% ό,τι παίρνουν πάνω από 1.200 ευρώ ενώ όσοι είναι κάτω από 55 δέχονται 40% μείωση σε ποσά μεγαλύτερα των χιλίων ευρώ. Οι επικουρικές συντάξεις συνθλίβονται, με την μείωση να φτάνει 30% σε ποσά άνω των 150 ευρώ (!).

(6) Ν. 4046/2012
Ο νόμος ψηφίζεται τον Μάρτιο αλλά οι περικοπές του ισχύουν αναδρομικά από την πρωτοχρονιά. Οι κύριες συντάξεις άνω των 1.300 ευρώ περικόπτονται κατά 12% και οι επικουρικές εξαχνώνονται, αφού η νέα μείωσή τους φτάνει το 20% για ποσά άνω των 300 ευρώ.

(7) Ν. 4052/2012
Στο άρθρο 42 του εν λόγω νόμου μπαίνει για πρώτη φορά η ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, καθώς ορίζεται ότι "το ποσό της καταβαλλόμενης σύνταξης διαμορφώνεται με βάση (...) δ)τον συντελεστή βιωσιμότητας, ο οποίος θα πρέπει να αναπροσαρμόζει σε ετήσια βάση τις νέες και τις ήδη καταβαλλόμενες συντάξεις, μέσω ενός μηχανισμού μειωμένης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής, ανάλογα με τις καταβαλλόμενες εισφορές, έτσι ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία ελλειμμάτων στο ταμείο, αποκλείοντας κάθε μεταφορά πόρων από τον Κρατικό Προϋπολογισμό". Το μέτρο εφαρμόζεται για πρώτη φορά το 2014 στο Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης (υπερταμείο που συνένωσε τα μικρότερα επικουρικά ταμεία) και οδήγησε σε οριζόντια μείωση των επικουρικών συντάξεων κατά 5,2%.

(8) Ν. 4093/2012
Από την πρωτοχρονιά του 2013, όσοι συνταξιούχοι μαζεύουν από συντάξεις (κύρια συν επικουρική) πάνω από χίλια ευρώ, βλέπουν το μηνιάτικό τους να μειώνεται κατά 5%. Όσοι παίρνουν πάνω από 1.500 βλέπουν μείωση 10%. Πάνω από τα δυο χιλιάρικα η μείωση γίνεται 15% και πάνω από τα τρία φτάνει στο 20%. Ταυτόχρονα, καταργούνται τα επιδόματα δώρων, των νόμων 3845 και 3847 του 2010, χωρίς οι θιγόμενοι να μπορούν να προσφύγουν πουθενά, εφ' όσον τα καταργούμενα ποσά ήσαν επιδόματα και όχι συντάξεις.

(9) Ν. 4336/2015
Το περίφημο "τρίτο μνημόνιο". Νέα μείωση στις συντάξεις μέσω αύξησης των εισφορών υγείας από 4% σε 6%. Η ίδια εισφορά επιβάλλεται και στις επικουρικές, επιφέροντας νέα μείωσή τους κατά 6%, αφού ως τότε απαλλάσσονταν από εισφορές υγείας. Παράλληλα, (α) αυξάνονται οι ποινές για πρόωρη συνταξιοδότηση, (β) μειώνεται η κατώτατη εγγυημένη σύνταξη και (γ) αίρεται η κρατική χρηματοδότηση για συντάξεις που απονέμονται σε όσους δεν έχουν συμπληρώσει το 67ο έτος τους.


Κοντά σε όλα όσα αναφέραμε επιγραμματικά, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε την εξαέρωση του ΕΚΑΣ, τον σφαγιασμό των "εφ' άπαξ", την κατακρήμνιση των αναπηρικών συντάξεων, την κατά 60% μείωση των συντάξεων όσων συνταξιούχων εργάζονται, την επιβολή οροφής (πλαφόν) σε όσους παίρνουν πάνω από μία συντάξεις κλπ. Και όλα αυτά, πριν από τον περιβόητο Ν. 4387/2016, τον γνωστό μας ως νόμο Κατρούγκαλου, ο οποίος δεν χωράει σε ένα ιστολογικό σημείωμα.

Με μια αναφορά σ' αυτόν τον νόμο θα κλείσουμε για σήμερα. Θα ρίξουμε μια γρήγορη ματιά στην έννοια της "προσωπικής διαφοράς", η οποία ενδιαφέρει πολλούς αλλά ενδέχεται να μην έχει γίνει κατανοητή.


Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τον πρώτο ασφαλισμένο τού παραπάνω πίνακα, ο οποίος έπαιρνε σύνταξη 1.170,33 με τον παλιό τρόπο υπολογισμού αλλά με τις διατάξεις του νόμου Κατρούγκαλου η σύνταξή του προσδιορίστηκε στα 922,30 ευρώ. Ο άνθρωπος αυτός συνέχισε να παίρνει 1.170,33, μόνο που τα 922,30 καταγράφονταν ως σύνταξη και τα 248,03 ως προσωπική διαφορά. Η ιδέα ήταν πως, αν κάποτε δινόταν μια αύξηση στις συντάξεις π.χ. 5%, ο εν λόγω συνταξιούχος θα συνέχιζε να παίρνει 1.170,33 αλλά η σύνταξή του θα είχε πάει στα 968,42 και η προσωπική διαφορά του θα είχε μειωθεί στα 201,91 ευρώ. Δηλαδή, αντί να πάρει πραγματική αύξηση, θα μείωνε την προσωπική του διαφορά. Αυτό θα συνεχιζόταν και στις επόμενες αυξήσεις, ώσπου η προσωπική διαφορά θα μηδενιζόταν.

Τι θα γίνει από 1/1/2019; Στα πλαίσια του "μεταμνημονιακού μνημονίου" (του μεσοπρόθεσμου 2019-2022), οι "προσωπικές διαφορές" θα κλαδευτούν τελείως. Μόνη "ανακούφιση" είναι ότι η μείωση που θα επέλθει στο συνολικό ποσό δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη του 18%. Στο παράδειγμά μας, το 18% των 1.170,33 είναι 210,66 ευρώ, οπότε ο συνταξιούχος μας δεν θα χάσει ολόκληρη την προσωπική διαφορά του. Έτσι, τον Ιανουάριο θα εισπράξει (1.170,33 - 210,66 =) 959,67 ευρώ και θα απομείνουν για "κλάδεμα" άλλα (248,03 - 210,66 = 959,67 - 922,30 =) 37,37 ευρώ. Οι υπόλοιποι ασφαλισμένοι τού παραπάνω πίνακα θα χάσουν όλη την προσωπική διαφορά τους, αφού η μείωση που θα υποστούν είναι μικρότερη του 18%.

13 Ιουνίου 2018

Οι μύθοι των συντάξεων

Άρχισε πριν λίγη ώρα στην ολομέλεια της βουλής (φυσικά, με την γνωστή, πλήρως αντιδημοκρατική διαδικασία του κατεπείγοντος) η συζήτηση για το "Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2019-2022", δηλαδή για "μνημόνιο μετά τα μνημόνια". Σ' αυτό περιλαμβάνονται τα 88 προαπαιτούμενα για την τέταρτη αξιολόγηση, ήτοι μια σειρά δεκάδων μέτρων από τα οποία ο χιλιοβασανισμένος απλός πολίτης δεν έχει τίποτε καλό να περιμένει. Ανάμεσα σ' αυτά τα μέτρα φιγουράρει η νέα μείωση των συντάξεων, η οποία θα προκύψει από τον επανυπολογισμό των συντάξεων με βάση τον νόμο Κατρούγκαλου. Αυτή η μείωση μπορεί να φτάσει μέχρι και το 18%, δηλαδή μπορεί να οδηγήσει σε ετήσια απώλεια μεγαλύτερη από δυο μηνιάτικα.

Η αλήθεια είναι ότι η συνταξιοδοτική δαπάνη συνιστά ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης. Η βάση τού προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι η Ευρώπη γερνάει, άρα αυξάνεται συνεχώς το ποσοστό των συνταξιούχων. Πρωταθλήτρια στους ηλικιωμένους είναι η Ιταλία με το 27% του πληθυσμού της να φέρει πάνω από 60 χρόνια στις πλάτες του, ακολουθεί η Γερμανία με 26% και έπονται Ελλάδα, Βουλγαρία, Πορτογαλία και Φινλανδία με 25%.

Το πρόβλημα της Ελλάδας γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, λόγω της υψηλής της ανεργίας. Θεωρητικά, ένα ασφαλιστικό σύστημα πληρώνει συντάξεις εισπράττοντας εισφορές από τους εργαζόμενους. Το θέμα είναι ότι στην χώρα μας αντιστοιχούν μόλις 1,35 εργαζόμενοι σε κάθε συνταξιούχο, την ώρα που η αντίστοιχη αναλογία στην Πορτογαλία είναι 1,86 και στην Γαλλία 2,01 ενώ στην Ισπανία εκτινάσσεται στο 3,28.


Όπως γίνεται συνήθως σε τούτο τον τόπο, γύρω από το θέμα των συντάξεων έχουν αναπτυχθεί ένα σωρό μύθοι, που ρίχνουν νερό στον μύλο όσων αντιμετωπίζουν τους συνταξιούχους περίπου ως εχθρούς του λαού. Για παράδειγμα, ένας απ' αυτούς τους μύθους κάνει λόγο για υπέρογκες συντάξεις που βούλιαξαν το σύστημα. Και όμως, ο πιο πάνω πίνακας επιμένει πως σε σύνολο 2.663.345 συνταξιούχων, μόνο 50.576 (ποσοστό 1,9%) παίρνουν πάνω από δυο χιλιάρικα τον μήνα.

Αν θέλετε να κάνουμε τούτο τον μύθο ακόμη πιο... παραμυθένιο, πρέπει να πάρουμε κομπιουτεράκι. Αν δεχτούμε ότι συντάξεις άνω των 2.000 είναι απαράδεκτες και πάμε να κόψουμε τα σχετικά ποσά, πόσα νομίζετε ότι θα εξοικονομήσουμε; Ούτε διακόσια εκατομμύρια. Να πάμε το μαχαίρι πιο κάτω και να κόψουμε όλα τα ποσά που υπερβαίνουν το ενάμισυ χιλιάρικο; Η εξοικονόμησή μας δεν θα ξεπεράσει τα πεντακόσια εκατομμύρια. Κι αν ακολουθήσουμε την πρόταση του "κεντρώου" κ. Βασίλη Λεβέντη και κόψουμε όλες τις συντάξεις από το χιλιάρικο και πάνω ώστε να μαζέψουμε λεφτά και να αγοράσουμε 3 φρεγάτες και 35 F-16, θα διαπιστώσουμε ότι ο κ. Λεβέντης δεν ξέρει τι του γίνεται, αφού μ' αυτόν τον τρόπο μαζεύουμε λιγώτερα από οκτακόσια εκατομμύρια.

Επιτρέψτε μου να υπογραμμίσω αυτό το τελευταίο: αν από αύριο το πρωί κανένας συνταξιούχος δεν παίρνει κάθε μήνα συνολικά πάνω από χίλια ευρώ, μέσα σε έναν ολόκληρο χρόνο θα μαζέψουμε κάπου 780 εκατομμύρια. Με δεδομένο ότι κάθε χρόνο ξοδεύουμε για συντάξεις κάπου 28,5 δισ. ευρώ, θα μειώσουμε την συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη κατά 2,73%. Ελπίζω ότι τώρα το καταλάβαμε και θα πάψουμε πια να βλέπουμε φαντάσματα.

Μια και φτάσαμε ως εδώ, ας στρίψουμε ακόμη λίγο το μαχαίρι. Είπαμε ότι πληρώνουμε ετησίως για συντάξεις 28,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 16% του ΑΕΠ μας. Σας φαίνεται πολύ; Αν σας πω ότι ο μέσος ευρωπαϊκός όρος βρίσκεται στο 14%, πώς σας φαίνεται; Για λογαριάστε τώρα ότι εκείνοι που έχουν μέσο όρο 14%, δεν έχουν υποστεί μείωση του ΑΕΠ κατά 30%. Κι εμείς, αν αντί για 30% του ΑΕΠ είχαμε χάσει 20%, στα ίδια επίπεδα θα βρισκόμασταν, στο 14%.

Θα μου πείτε ότι το κακό είχε ήδη γίνει, με την κατασπατάληση που γινόταν προ κρίσεως. Μάλιστα. Πόσο σίγουροι είσαστε ότι αυτό δεν αποτελεί άλλον έναν μύθο; Προ κρίσεως, λοιπόν, το 2008, πληρώσαμε για συντάξεις σκάρτα 30 δισ. ευρώ. Εκείνη την εποχή είχαμε ένα ΑΕΠ που έφτανε τα 230 δισ., άρα χρειαζόμασταν για συντάξεις μόλις το 13% του, κάτω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Πού ακριβώς βλέπετε την σπατάλη, καθ' ότι εγώ έχω 10 βαθμούς μυωπία και μπορεί κάτι να μου διαφεύγει.

Οι "προκλητικές συντάξεις" του "αμαρτωλού παρελθόντος" (εφημ. Τα Νέα, 9/12/2010)

Επειδή μάλλον σας βραχυκύκλωσα, ας σας δώσω ένα ακόμη στοιχείο. Όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, η συνταξιοδοτική δαπάνη εξακοντίστηκε κατά τα πρώτα χρόνια των μνημονίων. Από την μια ήταν το ΑΕΠ που κατρακυλούσε, από την άλλη η ανεργία που φούντωνε και από την παράλλη η αβεβαιότητα για το μέλλον (ας θυμηθούμε την φιλοσοφία τού σημερινού προέδρου της Νέας Δημοκρατίας περί απολύσεων κλπ), συνθήκες που οδήγησαν σε πρόωρη έξοδο από την υπηρεσία δεκάδες χιλιάδες εργαζομένων. Έτσι, τα 30 δισ. του 2008 άγγιξαν τα 34 δισ. το 2012. Βάλτε κι από δίπλα το στραπάτσο που έπαθαν τα ταμεία με το πρόστυχο PSI (για το οποίο καμαρώνει ο πάντοτε εκτός τόπου και χρόνου Ευάγγελος Βενιζέλος) και θα καταλάβετε πώς χάθηκε ο λογαριασμός.

Επίλογος. Αν μου το επιτρέψουν οι επαγγελματικές υποχρεώσεις μου, αύριο θα επιχειρήσω μια καταγραφή των δεκάδων μειώσεων που έχουν υποστεί οι συντάξεις κατά την τελευταία οκταετία. Στο μεταξύ, παραλληλίστε τους μύθους που κυκλοφορούν περί το συνταξιοδοτικό με τους άλλους μύθους περί διογκωμένου δημόσιου τομέα και υπεράριθμων δημοσίων υπαλλήλων και θα δείτε ξεκάθαρα τον μπαμπούλα χωρίς την μουτσούνα του, δηλαδή ανίκανο να τρομάξει ακόμη και μικρό παιδί.

12 Ιουνίου 2018

Ή δημοκρατία ή δανεικά

Πριν λίγες μέρες ζήσαμε ένα από τα πολλά παράδοξα που εμφανίζονται κατά καιρούς σ' αυτό το "καλύτερο καθεστώς του κόσμου", το οποίο αποκαλείται δημοκρατία. Αυτή την φορά το παράδοξο μας ήρθε από την Ιταλία, όπου ο πρόεδρος της χώρας δεν έκανε δεκτή την κυβέρνηση συνεργασίας που σχημάτισαν το πρώτο και το τρίτο κόμμα (βάσει των τελευταίων εκλογών), επειδή δεν του άρεσαν οι "αντιευρωπαϊκές ιδέες" του ορισθέντος ως υπουργού οικονομικών Πάολο Σαβόνα. Έτσι, ο πρόεδρος Σέρτζιο Ματταρέλλα, αφού δήλωσε ότι "η παραμονή της Ιταλίας στη ζώνη του ευρώ είναι θεμελιώδους  ουσίας για τη χώρα", έδωσε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον οικονομολόγο τεχνοκράτη Κάρλο Κοτταρέλλι, πρώην υψηλόβαθμου στελέχους του ΔΝΤ.

Άσχετα με το τι επακολούθησε, η ενέργεια του Ματταρέλλα χαρακτηρίστηκε από πολλούς, εντός και εκτός ιταλικών συνόρων, ως πραξικοπηματική. Το αστείο τού πράγματος είναι ότι ο ιταλός πρόεδρος ενήργησε μέσα στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων και των εξουσιών που του παρέχει το σύνταγμα της χώρας, οπότε δεν είναι λογικό να χαρακτηρίζεται ως πραξικοπηματίας όσο κι αν οι αποφάσεις του δεν συνάδουν με την θέληση του ιταλικού λαού, όπως αυτή εκφράστηκε στις κάλπες. Προφανώς, αυτοί που έσπευσαν να κατηγορήσουν τον Ματταρέλλα, είτε δεν γνωρίζουν είτε κάνουν πως δεν γνωρίζουν ότι δημοκρατία εν μέσω χρεών δεν υπάρχει. Υπ' αυτό το πρίσμα, ας κάνουμε μερικές σκέψεις.

Εξέλιξη του δημόσιου χρέους της Ιταλίας, ως ποσοστού επί του ΑΕΠ (2008-2017)

Το πρώτο δεδομένο που πρέπει να έχουμε κατά νου, είναι ότι η Ιταλία έχει ετήσιο ΑΕΠ περί τα 1,75 τρισ. ευρώ και το δημόσιο χρέος της είναι εδώ και πέντε χρόνια παγιωμένο μεταξύ 129% και 132% αυτού του ΑΕΠ, περίπου 30% αυξημένο σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα. Αν αυτοί οι αριθμοί δεν σας λένε κάτι, επιτρέψτε μου να σας θυμίσω ότι οι αγορές έπαψαν να μας δανείζουν όταν το χρέος μας έφτασε το 127% του ΑΕΠ μας. Τώρα πρέπει να καταλάβατε ότι η κατάσταση της ιταλικής οικονομίας βρίσκεται σε πολύ επικίνδυνη κατάσταση.

Το δεύτερο δεδομένο είναι ότι το ιταλικό δημόσιο ανακυκλώνει ετησίως περί τα 250 δισ. ευρώ ως τοκοχρεωλύσια. Με απλά λόγια, κάθε χρόνο η Ιταλία παίρνει νέα δάνεια ύψους 250 δισ. με τα οποία πληρώνει παλιότερα δάνειά της. Όπως έχουμε εξηγήσει στο παρελθόν, αυτή η διαδικασία μπορεί να περπατήσει επί μακρόν μόνο σε συνθήκες υψηλού πληθωρισμού, ο οποίος καλύπτει τους τόκους. Αντίθετα, στις τωρινές συνθήκες πολύ χαμηλού -συχνά δε και αρνητικού- πληθωρισμού, το αδιέξοδο γίνεται ορατό.

Το τρίτο δεδομένο είναι ότι η Ιταλία καταγράφει ελλείμματα. Μπορεί αυτά τα ελλείμματα να κινούνται μέσα στα επιτρεπτά όρια του 3% αλλά παραμένουν ελλείμματα. Σε ένα ΑΕΠ 1,75 τρισ., το 3% αντιστοιχεί σε περισσότερα από 50 δισ., τα οποία πρέπει να δανειστεί η ιταλική οικονομία ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί. Έτσι, τα περυσινά 250 δισ. δανεικά που λέγαμε πριν, γίνονται εφέτος 300 και του χρόνου θα γίνουν 350. Και κάπως έτσι, η Ιταλία έφτασε να γίνει πρωταθλήτρια χρέους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με το συνολικό της χρέος να ξεπερνάει σήμερα τα 2,316 τρισ. ευρώ, την ώρα που η δεύτερη Γαλλία βρίσκεται στα 2,3 τρισ. και η τρίτη Γερμανία στα 2,087 ενώ η πτωχή πλην τιμία Ελλάς χρωστάει μόλις 344 δισ. ευρώ.

Έχοντας υπ' όψη τα παραπάνω, αντιλαμβανόμαστε ότι η ιταλική οικονομία έχει απόλυτη ανάγκη τις χρηματαγορές. Και, ως γνωστόν, οι χρηματαγορές καταλαβαίνουν αμέσως ποια χώρα έχει την ανάγκη τους, οπότε φροντίζουν να εκβιάζουν τις καταστάσεις με τον τρόπο τους: αν θέλετε δανεικά, φροντίστε να εφαρμόζεται μια πολιτική που θα εξασφαλίζει τα συμφέροντά μας. Με άλλα λόγια: ή δημοκρατία ή δανεικά. Κάτι τέτοιο ζήσαμε στον τόπο μας τα τελευταία χρόνια κατ' επανάληψη, όπως την πραξικοπηματική απομάκρυνση του Γιώργου Παπανδρέου από την πρωθυπουργία (μοναδικό δείγμα πρωθυπουργού που παραιτήθηκε μόλις πήρε ψήφο εμπιστοσύνης στην βουλή!), τον σχηματισμό κυβέρνησης από τον τραπεζίτη Λουκά Παπαδήμο και την πλήρη απαξίωση της λαϊκής ετυμηγορίας στο δημοψήφισμα του 2015. Κάτι τέτοιο έγινε και στην Ιταλία. Άλλωστε, κι εκεί δεν είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται τέτοιο φαινόμενο. Η εποχή Μόντι δεν είναι δα και τόσο παλιά ώστε να έχει ξεχαστεί.

Το περίεργο είναι ότι μεταξύ αυτών που κόπτονται υπέρ της δημοκρατίας και καταδίκασαν την επιλογή τού ιταλού προέδρου, είναι και πολλοί απ' αυτούς που θεωρούν επιβεβλημένο να παίρνει η τράπεζα το σπίτι όποιου δεν αποπληρώνει τα δάνειά του. Εφ' όσον αντιμετωπίζουν με αυστηρότητα τον ιδιώτη δανειολήπτη, θα έπρεπε να δείχνουν την ίδια αυστηρότητα και στο κράτος-δανειολήπτη, αναγνωρίζοντας και σ' εκείνου τους πιστωτές το δικαίωμα να προασπίζουν τα συμφέροντά τους. Στο κάτω-κάτω, αν πήραμε ένα σκληρό μάθημα κατά την εποχή των μνημονίων, αυτό είναι ότι, προ των συμφερόντων του κεφαλαίου, περνούν σε δεύτερη μοίρα έννοιες όπως αξιοπρέπεια, ελευθερία, υγεία, παιδεία, εργασία κλπ. Δεν καταλαβαίνω γιατί κάποιοι επιμένουν να πιστεύουν ότι πρέπει να υπάρχει διαφορετική μεταχείριση στην έννοια της δημοκρατίας...

Ο Πάολο Σαβόνα (πλάτη) δέχεται τα συγχαρητήρια του προέδρου της χώρας Σέρτζιο Ματταρέλλα,
επί τη αναλήψει των καθηκόντων του ως υπουργού ευρωπαϊκών υποθέσεων (1/6/2018).

Επίλογος. Πριν εξήμισυ χρόνια, στο 81ο κεφάλαιο της "Ανατομίας του νεοφιλελευθερισμού", κάναμε το εξής σχόλιο:
Στο 67ο σημείωμα αυτής της σειράς άφησα ένα ερώτημα αναπάντητο. Έλεγα τότε: "Για να πετύχει τους σκοπούς του ο καπιταλισμός τής καταστροφής, στην Κεντρική Αμερική πίεσε τις κυβερνήσεις να προωθήσουν τις απαραίτητες νομοθετικές αλλαγές. Στο Ιράκ πήγε λίγο παραπέρα: εισέβαλε, επέβαλε κατοχή κι έβαλε δικό του κυβερνήτη να προωθήσει τις επιθυμητές αλλαγές. Τώρα, στην Κεϋλάνη έκανε ένα ακόμη βήμα: ζήτησε -και πήρε- απόλυτη εξουσιοδότηση για να επιφέρει ο ίδιος τις αλλαγές που τον βόλευαν, παρακάμπτοντας τα εμπόδια που λέγονταν "κυβέρνηση", "κοινοβούλιο" κλπ... Έχοντας κατά νου τα παραπάνω βήματα, ποιό θα είναι άραγε το επόμενο βήμα που θα επιχειρήσει ο καπιταλισμός, προκειμένου να επιβάλει τα σχέδιά του;". Σήμερα η απάντηση έχει δοθεί: ανέλαβε ο ίδιος την κυβέρνηση. Το αποδεικνύει καταφανέστατα η ανάρρηση των τραπεζιτών Παπαδήμου και Μόντι σε πρωθυπουργικούς θώκους.
Ας πάψουν, λοιπόν, οι θρήνοι για τον εκφυλισμό της δημοκρατίας. Κανένας εκφυλισμός δεν υπάρχει. Όπως δεν υπάρχει και καμμιά δημοκρατία για να εκφυλιστεί. Όσο για τα περί αντιδράσεων που θα έπρεπε να υπάρχουν από τους ιταλούς πολίτες για τον βιασμό της βούλησης που εξέφρασαν στις κάλπες, συγγνώμη αλλά δεν μπορώ να κάνω το παραμικρό σχόλιο. Βλέπετε, θυμάμαι τις δικές μας αντιδράσεις μετά το "όχι" του 2015 και βουβαίνομαι...

Κι ένα κερασάκι πριν κλείσουμε. Ο Ματταρέλλα δημιούργησε ολόκληρο πρόβλημα επειδή δεν ήθελε τον "αντιευρωπαϊστή" Πάολο Σαβόνα ως υπουργό οικονομικών. Στην κυβέρνηση Κόντε, με την οποία δεν έχει κανένα πρόβλημα ο Ματταρέλλα, ο "αντιευρωπαϊστής" Σαβόνα έχει αναλάβει το υπουργείο ευρωπαϊκών υποθέσεων. Η δημοκρατία δεν μπορεί να εκφυλιστεί αλλά μπορεί άνετα να γελοιοποιηθεί.

9 Ιουνίου 2018

Σαββατιάτικα (205) - τα pride

*** Δώσε κώλο, πάρε κώλο, γνώρισες τον κόσμο όλο (Ελληνική παροιμία) *** Δηλώνω παρούσα! *** Σόρρυ που σας παίρνω από τα μούτρα αλλά θέλω να προλάβω τις παρεξηγήσεις. *** Ἀλλωστε οι αντιομοφοβικές και αντιρατσιστικές μου θέσεις είναι γνωστές. *** Αρκεί να μη γίνει η κόρη μου λεσβία και να μη μου φέρει για γαμπρό κανένα γύφτο ή κανένα μαύρο. *** Γενικά, ο έλληνας δεν είναι ούτε ομοφοβικός ούτε ρατσιστής. *** Αυτό είναι σαφές από την φράση "μακρυά από τον κώλο μας κι όπου θέλει ας μπει". *** Υποθέτω ότι ούτε εσείς έχετε πρόβλημα με τους ΛΟΑΤΚΙ, σωστά; *** Να σας ρωτήσω τι παναπεί ΛΟΑΤΚΙ ή σας βάζω δύσκολα; *** Λένε πως οι καλλιτέχνες είναι είτε κομμουνιστές είτε ομοφυλόφιλοι... εγώ πάντως δεν είμαι κομμουνιστής (Μάνος Χατζιδάκις) *** Αμβρόσιος: "Ο θεός δεν έφτιαξε ανώμαλους." *** Άρα: ή δεν υπάρχουν ανώμαλοι ή υπάρχει κι άλλος δημιουργός. *** Μήπως είπατε χοντρομαλακία, σεβασμιώτατε; *** Πάντως, ωραία η ιδέα τού Βούτση να φωταγαγήσει την Βουλή με τα χρώματα του ουράνιου τόξου. *** Τόσες πουστιές και μπινεδιές έχουν γίνει σ' αυτό το μαγαζάκι, οπότε δικαίως. *** Τελικά, το έργο τής αριστεράς αναγνωρίζεται. *** Δεν προλαβαίνει να μαζεύει συχαρίκια ο Αλέξης. *** Όχι μόνο από ξένους, καλέ, αυτούς τους ξέρουμε ότι λένε Τσίπρας και κολλάει ο στόμας τους. *** Μιλάμε για Βαρδινογιαννέικο, Αγγελοπουλαίους, εφοπλισταίους... ως κι ο πρόεδρος του ΣΕΒ λέμε! *** Δεν υπάρχει φραγκάτος που να μην είπε μπράβο στην κυβέρνηση. *** Κούλη, ούτε με ενέσεις δεν σε βλέπω πρωθύ. *** Ήθελα να δώσω φως και συγκίνηση σε όσους είναι σαν και εμένα καμωμένοι (Κωνσταντίνος Καβάφης) *** Πώς τους είδατε τους "12 λόγους γιατί με τον Κυριάκο", που τους μετράς και βγαίνουν έντεκα; *** Εγώ συγκλονίστηκα μ' εκείνο το "δεν εξαρτάται από την πολιτική". *** Ο λόγος: "Έχει πετυχημένη πορεία στην πραγματική
Κούκλος από μικρός, έτσι Μαρία;
οικονομία στα 11 χρόνια που εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα σε θέσης ευθύνης." *** Βρε Κούλη μου, "σε ΘΕΣΗΣ ευθύνης", που να σου χέσω την ορθογραφία, μπαγλαμά; *** Πείτε μου, σας παρακαλώ, πόσες πιθανότητες υπάρχουν να ακούσετε για κάποιον πολιτικό μη εξαρτώμενο από την πολιτική και να πάει το μυαλό σας στον Κούλη; *** Και όμως, το παλληκάρι έβγαλε σε 11 χρόνια αρκετά για να ζήσει όλη του την ζωή, δεν περιμένει από την πολιτική. *** Γιατί γελάτε, κύριοι; *** Υπάρχουν τρία φύλα: οι άντρες, οι γυναίκες και οι παπάδες (Σύντνεϋ Σμιθ) *** Πρετεντέρης: "Δεν ξέρω πόσοι λόγοι υπάρχουν 'για τον Κυριάκο' αλλά ο πρώτος και βασικός είναι για να φύγουν Τσίπρας και Καμμένος." *** Παναπεί, κάτι σαν φλιτ είναι ο Κούλης, Γιάννη μου; *** Σε όλους βρομάει αλλά προκειμένου να φύγουν τα κουνούπια... ε; *** Σιχαμένιος: "Θα κλείσω το Epsilon και θα ρίξω την κυβέρνηση." *** Το περίμενα ότι κάποια στιγμή θα αγρίευε ο εμφυτευμένος αλλά τέτοιο πράμα δεν το φανταζόμουν. *** Αμ δεν φτάνουν τα συχαρίκια του Φέσσα, Αλέξη μου, αν δεν τα έχεις καλά με τον Φουρθιώτη! *** Μένιο μου, δεν χρειάζεται να σκαρφαλώσεις στον Όλυμπο. *** Μέχρι τον Λυκαβηττό ανέβα. *** Πάρε φόρα και κλάσε όσες μάντρες βρεις μπροστά σου. *** Κατέληξα να γίνω ο επίσημος ομοφυλόφιλος της Βρεττανίας (Κουέντιν Κρισπ) *** Κίσσιντζερ: "Ο κατακλυσμός απόψεων στα σόσιαλ κάνει τους ανθρώπους πιο ρηχούς." *** Χένρυ, ζης ακόμη βρε θηρίο; *** Ούτε ο θεός σε θέλει ούτε ο διάολος, ε; *** Πάντως, συμφωνώ μ' αυτό που είπες. *** Πόσο ωραία ήταν κάποτε που μίλαγαν μόνο όσοι έπρεπε και οι υπόλοιποι απλώς άκουγαν; *** Τώρα ο κάθε τυχαίος βγαίνει στα σόσιαλ, γράφει "άει γαμήσου Κίσσιντζερ" και νομίζει ότι κάτι κάνει. *** Πρέπει να είμαστε ανοιχτοί στο σεξ αλλά θα πρέπει να βάζουμε το όριό μας στις κατσίκες (Έλτον Τζων) *** Είμαι σίγουρος ότι κι εσείς διαφωνείτε με την άδεια που ζητάει ο αμετανόητος Κουφοντίνας. *** Ε, μα πια! *** Πού ακούστηκε να απαιτούν εφαρμογή των νόμων οι αμετανόητοι παράνομοι; *** Βορίδης: "Ο Κουφοντίνας είναι αμετανόητος τρομοκράτης, ο φυσικός του χώρος είναι η φυλακή." *** Μακούλη, μήπως ξέρεις ποιος είναι ο φυσικός χώρος ενός αμετανόητου φασίστα; *** Έχω υπ' όψη μου ένα ειδυλλιακό μέρος λίγο έξω από τον Μελιγαλά αλλά αν ξέρεις κάτι καλύτερο... *** Σταύραξ: "Να γίνει υποχρεωτική η δήλωση μεταμέλειας για τους ποινικούς που θέλουν άδεια." *** Κάτι σαν "απετάξω τω σατανά; απεταξάμην", Σταύρακα; *** Βαφτίσι έχουμε; *** Γαμήσι που θες... *** Για δηλωσίας, είσαι μανούλα καημένη, ρε μπαγάσα. *** Πολλά φουστάνια βρε παιδιά... εδώ είναι αντιτορπιλλικόν, δεν είναι το Λύκειον των Ελληνίδων (Λάμπρος Κωνσταντάρας) *** Τώρα που είπα βαφτίσι, βρήκαμε όνομα ή ακόμα; *** Κάπου άκουσα ότι πάμε για "Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας" αλλά οι πατριώτες μας ούτε μ' αυτό είναι
Ακόμα δεν έμαθες πως μπαίνουν οι τόνοι, βρε Ανδρέα;
ευχαριστημένοι. *** Αν το αλλάζαμε λιγάκι; *** Αν το κάναμε "Δημοκρατία Βόρεια της Μακεδονίας", δεν θά 'μασταν όλοι ευχαριστημένοι; *** Αλήθεια, πώς σας φάνηκε το συνθηματάκι "στον ουρανό δεν υπάρχουν δυο ήλιοι ούτε στην γη δυο Μακεδονίες"; *** Μαλακία δεν είναι; *** Τόσα πράγματα πάνε σε ζεύγη, όπως π.χ.... *** Κατ' ευθείαν εκεί το μυαλό σας, μωρέ; *** Μπαμπινιώτης: "Εμείς αναγνωρίσαμε μακεδονικό αλφάβητο, όχι μακεδονική γλώσσα." *** Σωστά τα λέει ο αρσακειάρχης. *** Μακεδονική γλώσσα δεν υπάρχει. *** Ως γνωστόν, το μακεδονικό αλφάβητο χρησιμοποιείται από τους κονγκολέζους που μιλάνε σουαχίλι. *** Το πλησιέστερο που έχω έρθει στην πραγματική αγάπη ήταν με έναν νεαρό ανθρακωρύχο όταν ήμουν γύρω στα 16 (Ντ. Χ. Λώρενς) *** Σεραφείμ, επίσκοπος Καστορίας: "Την Μακεδονία θέλουμε κι ας τρώμε πέτρες." *** Εκτός από τον Πειραιά, έχει και στην Καστοριά μαλάκα Σεραφείμ; *** Μεταξύ μας, σεβασμιώτατε, δεν δείχνετε να τρώτε πέτρες. *** Να πετάτε πέτρες, ναι. *** Κοτρώνες. *** Μίλκο, σου την πέσανε; *** Φριυρά! φρουρά! *** Πώς την είδατε την επίθεση που δέχτηκε το πολιτικό γραφείο τού Μπάρμπι από κουκουλοφόρους; *** Εν πρώτοις, έχει πολιτικό γραφείο ο Μπάρμπι; *** Γιατί; *** Επαναστατική Οργάνωση Αόρατων Αναρχικών. *** Σιγά, ρε σεις, μην ασχοληθούν οι κουκουλοφόροι με τον Μπάρμπι! *** Μίλκο, αγόρι μου, όχι κι η μυλωνού τον άντρα της με τους πραματευτάδες, ε; *** Με τον συνεταιρισμό των δικαστών τα βάλανε οι άνθρωποι, στο ίδιο κτήριο αλλά σε άλλον όροφο. *** Εσένα σ' έχουν χεσμένο. *** Ποτέ δεν κατάλαβα πώς μπορείς να πας στο κρεβάτι με μια γυναίκα... είναι τόσο βαρετό, βαρετό, βαρετό... (Τρούμαν Καπότε) *** Μπάρμπι: "Τέτοιες επιθέσεις δε μπορούν να με φοβίσουν." *** Μίλκος ο ατρόμητος. *** Μην ασχολείσαι με τέτοια κατακάθια, αγορίνα μου. *** Κοίτα να βρεις ξαπλώστρα στην Ψαρρού και άστα τα υπόλοιπα. *** Μπάρμπι: "Τέτοιες επιθέσεις αποτελούν πλήγμα για την δημοκρατία μας." *** Έτσι μπράβο, ρε Μιλκάκο: για την δημοκρατία ΣΑΣ! *** Τρομοκρατική επίθεση του κώλου, σε βουλευτή του κώλου, μιας δημοκρατίας του κώλου... *** Κωλοκατάσταση. *** Πάντως, κάτι τέτοιο το έχω πάθει κι εγώ παλιά, με γκόμενα. *** Έλεγα ότι πέθαινε για πάρτη μου κι εκείνη πηδιόταν με τον γείτονα. *** Θα προτιμούσα να ήμουν μαύρος παρά ομοφυλόφιλος, γιατί όταν είσαι μαύρος δεν χρειάζεται να το κρύβεις (Τσαρλς Πηρς) *** Κι εκεί που έφτιαχνα μια σαλάτα με ραδίκια, πώς κάνω μία έτσι... μπραφ... και τα
Λάιζα Μινέλλι Νο 2
βλέπω ανάποδα. *** Όχι εγώ καλέ... *** Ο Μπουρνταίν. *** Ναι, ναι... πάει ο Αντώνης. *** Ευτυχώς, έχουμε ακόμη τον Ευτύχη. *** Αυτό που ξεσκίζεστε στις εκπομπές μαγειρικής αλλά, αντί να φτιάξετε κανένα φαΐ, τηλεφωνάτε για ντελίβερυ, πώς το εξηγείτε; *** Αληθεύει ότι διέγραψε ο Κούλης τον Καμπόσο; *** Τον δήμαρχο αργείων ντε, που είπε τον Μπουτάρη φουκαρά γέρο και προδότη που τά 'χει χαμένα. *** Έκανες τον καμπόσο, ρε Καμπόσε; *** Τράβα τώρα να κλαφτείς στον Σαμαρά. *** Τι σκατά επίτιμο δημότη Άργους τον κάνατε τότε που ήτανε πρωθύ; *** Η έλξη προς τις έξυπνες γυναίκες είναι χαρακτηριστικό των ομοφυλοφίλων (Σαρλ Μπωντλαίρ) *** Απορία: άμα σου δίνουν ελευθέρας από την ΝουΔου ως ρατσιστή, παίρνεις μεταγραφή για Χρυσή Αυγή; *** Πάντως, αυτό που σε διαγράφει ως ακραίο ένα κόμμα που είχε πρόεδρο τον γκαβό και έχει αντιπρόεδρο τον Κωλόχαρτο, πολύ σε τρολλιά μού κάνει. *** Λιτανείες, παρακλήσεις, αγρυπνίες, ειδικές προσευχές, αγιασμένα στυλό... *** Ε, με τόσα υπερόπλα, για να μη γράψεις καλά στις πανελλήνιες πρέπει να είσαι πολύ μπούας, φίλε υποψήφιε. *** Απορία: αν γράψω ραβασάκι με αγιασμένο στυλό, λέτε να πέσει το γκομενάκι; *** Μήπως να αγιάσω και το σμάρτφον μου, να σιγουρέψω και τα μηνύματα του Βάιμπερ; *** Πούστευε και μη ερεύνα (Τζίμης Πανούσης) *** Δεν κατάλαβα γιατί δυσανασχετήσατε με το κείμενο του Μαρωνίτη, που έπεσε στις πανελλήνιες. *** Μαλακία - ξεμαλακία, αποκαταστάθηκε μια αδικία. *** Έπρεπε να πέσει και κάτι από ΔΟΛ. *** Μη ξεχνάτε ότι πριν λίγα χρόνια είχε πέσει Πάσχος από Καθημερινή. *** Πείτε μου, σας παρακαλώ, ποια είναι η Ιωάννα Τούνη γιατί διαβάζω μια είδηση και κοντεύω να φλιπάρω. *** Προσέξτε: "Σκύλος δάγκωσε την Ιωάννα Τούνη και πέρασε τη νύχτα στο νοσοκομείο". *** Τί έπαθε το δόλιο το σκυλάκι; *** Και η περι ης ο λόγος πρόκειται για κανένα γνωστό τίποτε ή είναι απλό μηδενικό; *** Είναι, ας πούμε, κάτι σαν θηλυκός Ντάνος ή κάτι σαν θηλυκός Κατέλης; *** Αλλά κι εσείς... μη δείτε βλαμμένο και δεν το σπρώξετε να καβαλλήσει καλάμι, ε; *** Όσο καλοί δάσκαλοι γίνονται οι ομοφυλόφιλοι, άλλο τόσο κακοί και αυστηροί γίνονται αυτοί που έχουν απωθήσει την ομοφυλοφιλία τους (Σίγκμουντ Φρόυντ) *** Κανένα νέο από τα παλληκάρια μας που κρατάνε οι τούρκοι, έχουμε; *** Κωλόχαρτος: "100 μέρες αιχμαλωσίας σήμερα, κουράγιο παιδιά." *** Άδωνι, επίτρεψέ μου να συμπληρώσω: "199 ημέρες μέχρι
Ευτυχισμένα χρόνια
τα Χριστούγεννα." *** Έτσι, για την αλητεία και επειδή τα παίρνω από τα Τζάμπο. *** Μαρινάκης: "Θέμα μηνών να πέσει η χούντα." *** Νέα ταινία της Πίπα Φιλμ: "Ένας εφοπλιστής στην αντίσταση". *** Βαγγέλη, γερά! *** Φάε για δυο, φάε για τρεις, φάε για χίλιους δεκατρείς. *** Μη συμμορφώνεσαι με τις υποδείξεις. *** Μη ξεχνάς τον Ωρωπό. *** Και σώπα, όπου νά 'ναι θα χτυπήσουν οι καμπάνες. *** Δεν είναι δυνατό να πετύχεις καταδίκη για σοδομισμό από άγγλους ενόρκους: οι μισοί πιστεύουν ότι κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατό και οι άλλοι μισοί το κάνουν (Ουίνστον Τσώρτσιλ) *** Τυροπιτάκια με ανθότυρο, ρε Θανάση; *** Γιατί με ανθότυρο, γαμώ το φελέκι μου; *** Α, θα τους βάλεις και μέλι από πάνω! *** Ε, πες το ντε, να ηρεμήσω. *** Σώυμπλε: "Οι γερμανοί δεν είμαστε και οι πλέον συμπαθείς της Ευρώπης." *** Ζης ακόμη, μωρή κουφάλα Βόλφγκανγκ; *** Αυτό τώρα γιατί το είπες; *** Τόσο γλείψιμο σας κάνουμε, από Μεσόγειο μέχρι Βαλτική κι έχεις και παράπονο; *** Ως κι ο Κούλης μεταγραφή για την Μπάγερν Μονάχου πήρε. *** Τώρα που το σκέφτομαι... ο Χριστοφοράκος στο Μόναχο δεν είναι; *** Πες μου ότι δεν πήρες κι από δω μίζα, ρε κωλόπαιδο! *** Εγώ άγγλος εγεννήθην και ως τοιούτος θα αποθάνω (Μποστ) *** Δεν ξέρω ποια είναι η γνώμη σας για τους διάφορους σεξουαλικούς προσανατολισμούς αλλά πολύ θα ήθελα να εννοούσατε όλα αυτά τα ωραία που κατά καιρούς λέτε. *** Με τέτοιο θέμα σήμερα, δεν θα μπορούσε το φωτοκουίζ να μην αφορά έναν από τους πιο γνωστούς γκαίυ. *** Υποθέτω ότι πολλοί από σας αναγνώρισαν τον συμπαθέστατο και γλυκύτατο Φώτη Σεργουλόπουλο. *** Δείτε τον και στην τελευταία φωτογραφία, ηλικίας 30 και πλέον ετών, από την ταινία "Η τρέλα πάει στα σχολεία", όπου πρωταγωνιστούσε δίπλα στην Ελένη Φιλίνη. *** Εδώ, δίπλα του είναι ο ρολίστας Στέλιος Λιονάκης. *** Την περασμένη εβδομάδα ακούσαμε νιου γουέιβ του '80 από τις ΗΠΑ. *** Σήμερα λέω να σας πάω λίγα χρόνια πιο πίσω και να σας θυμίσω την Ντέμπορα Χάρρις και το συγκρότημά της, τους Blondies, σε ένα από τα πιο πετυχημένα τους άλμπουμ. *** Βάζω, λοιπόν, στο πλατώ το πολυπλατινένιο "Parallel Lines" του 1978 κι εσείς τραγουδήστε, χορέψτε, λικνιστείτε... κάνετε ό,τι σας βγει, τέλος πάντων. *** Α! Δεν μου είπατε, τελικά θα πάτε στο Άθενς Πράιντ ή όχι; *** Καλά να περάσετε ό,τι κι αν κάνετε και... προσοχή! *** Τούρκο φίλευε και κώλο φύλαγε (ελληνική παροιμία) ***

8 Ιουνίου 2018

Μαρκούζε - Χάιντεγγερ: περί ναζί και προσωπικής ευθύνης (2)

(3) Μαρκούζε προς Χάιντεγγερ - Ουάσιγκτον, 28/8/1947

Αγαπητέ κύριε Χάιντεγγερ,

Επί πολύ καιρό δεν ήξερα αν θα έπρεπε να απαντήσω στην επιστολή σας της 20ης Ιανουαρίου. Έχετε δίκιο: μια συζήτηση με άτομα που δεν έζησαν στη Γερμανία μετά το 1933 είναι προφανώς πολύ δύσκολη. Πιστεύω όμως ότι η αιτία αυτού δεν μπορεί να αναζητηθεί στην έλλειψη εξοικείωσής μας με τη γερμανική κατάσταση κάτω από τον ναζισμό. Γνωρίζαμε πολύ καλά αυτή την κατάσταση - ίσως ακόμα καλύτερα από τους ανθρώπους που ζούσαν στην Γερμανία. Η άμεση επαφή που είχα με πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους το 1947 με έπεισε αυτό. Ούτε μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι "κρίνουμε τις απαρχές τού εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος από το τέλος του". Γνωρίζαμε, και εγώ ο ίδιος το είδα, ότι η αρχή ήδη περιείχε το τέλος. Η δυσκολία της συζήτησης μοιάζει μάλλον να εξηγείται από το γεγονός ότι οι άνθρωποι στη Γερμανία εκτέθηκαν σε μια ολική διαστρέβλωση όλων των εννοιών και των συναισθημάτων, κάτι που πολλοί πολλοί δέχτηκαν πολύ πρόθυμα. Διαφορετικά, θα ήταν αδύνατο να εξηγήσουμε το γεγονός ότι ένας άνθρωπος σαν εσάς, που ήταν σε θέση να κατανοήσει τη δυτική φιλοσοφία όπως κανένας άλλος, κατάφερε να δει στον ναζισμό "μια ολοκληρωτική πνευματική ανανέωση", μια "μια σωτηρία της δυτικής ύπαρξης από τους κινδύνους του κομμουνισμού" (ο οποίος όμως είναι ο ίδιος βασικό συστατικό αυτής της ύπαρξης!). Αυτό δεν είναι πολιτικό αλλά, αντιθέτως, πνευματικό πρόβλημα - μπαίνω στον πειρασμό να πω: ένα πρόβλημα γνώσης, αλήθειας. Εσείς, ο φιλόσοφος, μπερδέψατε την ανανέωση της δυτικής ύπαρξης με την εξάλειψή της; Αυτή η εξάλειψη δεν ήταν ήδη εμφανής σε κάθε λέξη των "ηγετών" της, σε κάθε χειρονομία και πράξη των Ταγμάτων Εφόδου, πολύ πριν από το 1933;

Ωστόσο, θα ήθελα να σχολιάσω ένα μόνο κομμάτι της επιστολής σας, διαφορετικά η σιωπή μου θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως συνενοχή.

Γράφετε πως ό,τι λέω για την εξολόθρευση των εβραίων ισχύει εξ ίσου για τους Συμμάχους, αν αντί για "εβραίους" βάζαμε "ανατολικογερμανούς". Με αυτή τη φράση, δεν αυτοτοποθετείστε έξω από την διάσταση στην οποία είναι δυνατή η συνομιλία μεταξύ των ανθρώπων; Δεν τίθεστε εκτός του Λόγου; Μόνο εκτός της διάστασης του Λόγου είναι δυνατόν να εξηγηθεί, να αναλυθεί, να "κατανοηθεί" ένα έγκλημα λέγοντας ότι οι άλλοι έκαναν το ίδιο πράγμα. Επί πλέον: πώς είναι δυνατόν να εξομοιωθούν τα βασανιστήρια, ο ακρωτηριασμός και η εξολόθρευση εκατομμυρίων ανθρώπων με τη βίαιη μετεγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων που δεν υπέφεραν από αυτά τα αίσχη (εκτός ίσως από μερικές εξαιρετικές περιπτώσεις); Από μια σύγχρονη οπτική, φαίνεται να υπάρχει ριζική διαφορά, ανθρωπιάς και απανθρωπιάς, μεταξύ των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και των απελάσεων και φυλακίσεων των μεταπολεμικών χρόνων. Βάσει του επιχειρήματός σας, αν οι Σύμμαχοι είχαν διατηρήσει το Άουσβιτς και το Μπούχενβαλντ - και όλα όσα συνέβησαν εκεί - για τους "ανατολικογερμανούς" και τους ναζί, τότε ο λογαριασμός θα ήταν εν τάξει! Αν, όμως, η διαφορά μεταξύ απανθρωπιάς και ανθρωπιάς προσδιοριστεί μειωθεί μ' αυτή την λανθασμένη λογική, τότε γίνεται σαφής η κοσμοϊστορική ενοχή του ναζιστικού συστήματος, το οποίο έδειξε στον κόσμο τι μπορούν οι άνθρωποι να κάνουν στους συνανθρώπους τους, μετά από περισσότερα από 2000 χρόνια δυτικής ύπαρξης. Φαίνεται ότι ο σπόρος έχει πέσει σε γόνιμο έδαφος: ίσως εξακολουθούμε να βιώνουμε τη συνέχιση αυτού που ξεκίνησε το 1933. Για το αν θα το βλέπατε ακόμα ως "ανανέωση", δεν είμαι βέβαιος.

Με τους καλύτερους χαιρετισμούς μου.

Σημείωση: Στις παραπάνω επιστολές γίνεται συχνά λόγος για "δυτική ύπαρξη". Αποδίδω ως "ύπαρξη" στα ελληνικά τον όρο "Dasein" του Χάιντεγγερ, όπως αυτός πρωτοεμφανίστηκε στο μνημειώδες έργο του "Είναι και Χρόνος" (στα αγγλικά μεταφράζεται ως "existence").

Καρικατούρες τιυ Χάιντεγγερ με τον Χίτλερ

Ο Μάρτιν Χάιντεγγερ υπήρξε ένας από τους σημαντικώτερους φιλοσόφους του εικοστού αιώνα και, συνάμα, μια από τις πλέον αμφιλεγόμενες προσωπικότητές του. Θεωρείται ως ο θεμελιωτής τού υπαρξισμού, αν και ο ίδιος δεν αποδέχτηκε ποτέ την ταμπέλα τού υπαρξιστή. Δυστυχώς, η βαρύτητα του φιλοσοφικού του έργου υπέστη σοβαρό πλήγμα από τον ενεργό ρόλο που ο ίδιος επέλεξε να παίξει ως υποστηρικτής τού ναζιστικού κόμματος και απολογητής τού εθνικοσοσιαλισμού. Ακόμη και μετά την ανάρρηση του Χίτλερ στην εξουσία, ο Χάιντεγγερ παρέμεινε για αρκετό χρονικό διάστημα ενεργό μέλος του κόμματος, έγινε πρύτανης στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ και διετέλεσε σύμβουλος επί θεμάτων παιδείας. Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρά τις δικαιολογίες που αναφέρει στην επιστολή του προς τον Μαρκούζε (βλ. προηγούμενο κείμενο), ο Χάιντεγγερ ποτέ δεν αποχώρησε και ποτέ δεν διεγράφη από το ναζιστικό κόμμα (έστω κι αν ο ίδιος ισχυρίζεται ότι αυτό έγινε λόγω φόβου).

Παρ' ότι διαβεβαιώνει τον Μαρκούζε ότι η σχέση του με τον εθνικοσιαλισμό κράτησε μέχρι το 1934, ο Χάιντεγγερ φαίνεται πως, έστω και με επιφυλάξεις, παρέμεινε πιστός στα εθνικοσοσιαλιστικά ιδεώδη. Αν και πολλοί μαθητές του προσπάθησαν να "καθαρίσουν" την εικόνα του από τους λεκέδες του ναζισμού, τα σημειωματάριά του και τα διάφορα κείμενά του επιμένουν να αποδεικνύουν το αντίθετο. Ακόμη και μετά τον πόλεμο, ο Χάιντεγγερ διέβλεπε στους εβραίους μια "προσπάθεια να σβήσουν τους γερμανούς από το πνεύμα και την ιστορία".

Κλείνουμε με μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα από επιστολές που κατά καιρούς έστειλε ο Μάρτιν Χάιντεγγερ στον αδελφό του Φριτς:
- 18/12/1931: "Φαίνεται ότι η Γερμανία τελικά ξυπνά, κατανοεί και αξιοποιεί το πεπρωμένο της.  Ελπίζω ότι θα διαβάσετε το βιβλίο του Χίτλερ. Αυτός ο άνθρωπος έχει ένα αξιοσημείωτο και σίγουρο πολιτικό ένστικτο, και το είχε ακόμα κι όταν όλοι μας βρισκόμασταν ακόμα σε ομίχλη, δεν υπάρχει τρόπος να το αρνηθούμε. Το Εθνικό Σοσιαλιστικό Κίνημα σύντομα θα αποκτήσει μια εντελώς διαφορετική δύναμη. Δεν πρόκειται για απλή πολιτική του κόμματος. Πρόκειται για την εξύψωση ή την πτώση της Ευρώπης και του δυτικού πολιτισμού. Όποιος δεν το αποκτήσει αξίζει να συνθλιβεί από το χάος".
- 13/4/1933: "Με κάθε μέρα που περνάει βλέπουμε τον Χίτλερ να μεγαλώνει ως πολιτικός. Ο κόσμος του Λαού και του Ράιχ μας πρόκειται να μετασχηματιστεί και όποιος έχει τα μάτια με τα οποία θα παρακολουθήσει, τα αυτιά με τα οποία θα ακούσει και μια καρδιά για να τον ωθήσει σε δράση, θα βρεθεί γοητευμένος από γνήσιο, βαθύ ενθουσιασμό. Βρισκόμαστε ενώπιον μιας σπουδαίας πραγματικότητας και της πίεσης που θα χρειαστεί για να οικοδομήσουμε αυτή την πραγματικότητα στο πνεύμα του Ράιχ και τη μυστική αποστολή του γερμανικού όντος".
- 23/7/1945: "Αυτό που οι Γάλλοι σκοπεύουν να κάνουν είναι ασαφές. Αλλά τα πάντα είναι άθλια και πολύ χειρότερα από ό,τι ήταν κάτω από τους Ναζί".

7 Ιουνίου 2018

Μαρκούζε - Χάιντεγγερ: περί ναζί και προσωπικής ευθύνης (1)

Μεταξύ Αυγούστου 1947 και Μαΐου 1948, δυο από τους γνωστότερους γερμανούς φιλοσόφους τού εικοστού αιώνα, ο Χέρμπερτ Μαρκούζε (Herbert Marcuse, 1898-1979) και ο Μάρτιν Χάιντεγγερ (Martin Heidegger, 1889-1976) είχαν μια μικρή επικοινωνία μέσω αλληλογραφίας. Πρόκειται για δυο επιστολές του πρώτου στον δεύτερο και μια ενδιάμεση απάντηση του Χάιντεγγερ, οι οποίες βρέθηκαν στο αρχείο τού Μαρκούζε μετά τον θάνατό του και δημοσιεύθηκαν το 1989. Ανακάλυψα αυτές τις τρεις επιστολές στον ιστότοπο Marcuse.org και τις μεταφράζω για τους αναγνώστες του ιστολογίου:

Ο Μάρτιν Χάιντεγγερ σε συνέδριο του Ναζιστικού Κόμματος (Λειψία, 1933)

(1) Μαρκούζε προς Χάιντεγγερ - Ουάσιγκτον, 28/8/1947

Αγαπητέ κύριε Χάιντεγγερ,

Σκέφτηκα πολύ καιρό αυτό που μου είπατε κατά την επίσκεψή μου στο Τοντνάουμπεργκ και θα ήθελα να σας γράψω όσα σκέφτηκα αρκετά ανοιχτά.

Μου είπατε ότι αποστασιοποιηθήκατε πλήρως από το ναζιστικό καθεστώς το 1934, ότι στις διαλέξεις σας κάνατε εξαιρετικά επικριτικές παρατηρήσεις και ότι σας παρακολουθούσε η Γκεστάπο. Δεν θα αμφισβητήσω τα λόγια σας. Αλλά παραμένει γεγονός ότι το 1933 ταυτιστήκατε τόσο έντονα με το καθεστώς, ώστε σήμερα θεωρείστε στα μάτια πολλών ως ένας από τους ισχυρότερους διανοητικούς υπερασπιστές του. Οι ίδιες οι ομιλίες σας, τα κείμενα και οι πραγματείες σας από αυτή την περίοδο είναι απόδειξη αυτού. Ποτέ δεν τα αναιρέσατε - ούτε καν μετά το 1945. Ποτέ δεν έχετε εξηγήσει δημόσια ότι έχετε φτάσει σε άλλες κρίσεις από εκείνες που εκφράσατε το 1933-34 και διατυπώσατε στα γραπτά σας. Παραμείνατε στη Γερμανία μετά το 1934, αν και θα μπορούσατε να βρείτε μια θέση στο εξωτερικό σχεδόν παντού. Ποτέ δεν καταγγείλατε κάποια από τις ενέργειες ή τα ιδεολογήματα του καθεστώτος. Εξ αιτίας αυτών των συνθηκών, εξακολουθείτε να ταυτίζεστε σήμερα με το ναζιστικό καθεστώς. Πολλοί από εμάς περιμένουμε από καιρό μια δήλωσή σας, μια δήλωση που θα σας απελευθέρωνε σαφώς και τελειωτικά από μια τέτοια ταύτιση, μια δήλωση που ειλικρινά θα εξέφραζε την τρέχουσα στάση σας για τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν. Αλλά ποτέ δεν κάνατε μια τέτοια δήλωση ή, έστω, καμμιά τέτοια δήλωση δεν έχει ξεπεράσει ποτέ τον στενό σας κύκλο. Εγώ -και πολλοί άλλοι- σας θαύμαζα ως φιλόσοφο. Έχουμε μάθει πολλά από σας. Αλλά δεν μπορούμε να κάνουμε διαχωρισμό ανάμεσα στον φιλόσοφο Χάιντεγκερ και τον άνθρωπο Χάιντεγκερ, διότι κάτι τέτοιο αντιβαίνει την δική σας φιλοσοφία. Ένας φιλόσοφος μπορεί να εξαπατηθεί σχετικά με τα πολιτικά θέματα. Στην περίπτωση αυτή θα αναγνωρίσει ανοιχτά το λάθος του. Αλλά δεν μπορεί να εξαπατάται από ένα καθεστώς που δολοφόνησε εκατομμύρια εβραίους -απλώς και μόνο επειδή ήταν εβραίοι- που έκανε τον τρόμο καθημερινό φαινόμενο και μετέτρεψε όλα όσα σχετίζονται με τις ιδέες του πνεύματος, της ελευθερίας και της αλήθειας στο αιματηρό τους αντίθετο. Ένα καθεστώς το οποίο, από κάθε άποψη που θα μπορούσε  κανείς να φανταστεί, ήταν η θανατηφόρα καρικατούρα της δυτικής παράδοσης, την οποία εσείς ο ίδιος αναλύσατε και υπερασπιστήκατε τόσο έντονα. Κι αν αυτό το καθεστώς δεν ήταν η καρικατούρα αυτής της παράδοσης αλλά η πραγματική κορύφωσή της - και σ' αυτή την περίπτωση δεν θα υπήρχε καμία εξαπάτηση, γιατί τότε θα έπρεπε να απαρνηθείτε αυτή την παράδοση...

Έτσι θέλετε να σας θυμούνται στην ιστορία των ιδεών; Κάθε προσπάθεια να καταπολεμηθεί αυτή η κοσμική παρεξήγηση, αντιβαίνει την κοινά αποδεκτή αντίσταση στην ιδέα να πάρουμε στα σοβαρά έναν ναζί ιδεολόγο. Η κοινή λογική (και μεταξύ των διανοουμένων), η οποία μαρτυράει μια τέτοια αντίσταση, αρνείται να σας δεχτεί ως φιλόσοφο, επειδή η φιλοσοφία και ο ναζισμός είναι έννοιες ασυμβίβαστες. Σε αυτή την πεποίθηση, η κοινή λογική είναι δικαιολογημένη. Για άλλη μια φορά: εσείς (και εμείς) μπορούμε να καταπολεμήσουμε την ταύτιση τόσο του προσώπου σας όσο και της δουλειάς σας με το ναζισμό (και ως εκ τούτου τη διάλυση της φιλοσοφίας σας) μόνο αν κάνετε δημόσια δήλωση των αλλαγμένων σας απόψεων.

Αυτή την εβδομάδα θα σας στείλω ένα δέμα. Οι φίλοι μου διαφώνησαν μ' αυτό και με κατηγόρησαν ότι βοηθώ κάποιον ο οποίος ταυτίζεται με ένα καθεστώς που έστειλε εκατομμύρια ομοθρήσκους μου στους θαλάμους αερίων (για να αποφευχθούν παρεξηγήσεις, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι δεν ήμουν αντι-ναζί επειδή ήμουν εβραίος, αλλά θα ήμουν τέτοιος εξ αρχής για πολιτικούς, κοινωνικούς και πνευματικούς λόγους, ακόμη και αν ήμουν "100% Άρειος"). Τίποτα δεν μπορεί να αντιταχθεί σ' αυτό το επιχείρημα. Καθησυχάζω την συνείδησή μου, λέγοντας ότι στέλνω ένα δέμα σε έναν άνθρωπο από τον οποίο έμαθα φιλοσοφία από το 1928 έως το 1932. Καταλαβαίνω ότι αυτό είναι μια φτηνή δικαιολογία. Ο φιλόσοφος του 1933-34 δεν μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικός από αυτόν πριν από το 1933. Ακόμα λιγώτερο, στο βαθμό που εκφράσατε και στηρίξατε την ενθουσιώδη δικαιολόγησή σας για το ναζιστικό κράτος με φιλοσοφικούς όρους.

Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε σε ώρα διδασκαλίας (Βερολίνο, 1967)

(2) Χάιντεγγερ προς Μαρκούζε - Φράιμπουργκ, 20/1/1948

Το δέμα που αναφέρατε στην επιστολή σας της 28ης Αυγούστου έφτασε. Σας ευχαριστώ γι' αυτό. Νομίζω ότι συμφωνεί με τις επιθυμίες σας, δικές σας και των φίλων σας, το ότι μοίρασα ολόκληρο το περιεχόμενο σε πρώην μαθητές που δεν ήταν ούτε στο Κόμμα ούτε είχαν άλλες σχέσεις με τον εθνικοσοσιαλισμό. Εκ μέρους τους, επίσης, σας ευχαριστώ για την βοήθειά σας.

Αν μπορώ να συμπεράνω από την επιστολή σας ότι σας απασχολεί σοβαρά μια ορθή κρίση για το έργο μου και το πρόσωπο μου, τότε η επιστολή σας δείχνει πόσο δύσκολη είναι η συζήτηση με άτομα που δεν έζησαν στην Γερμανία από το 1933 και που κρίνουν τις απαρχές τού εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος από το τέλος του. Όσον αφορά τα κυριώτερα σημεία της επιστολής σας, θα ήθελα να πω τα εξής.

1) Σχετικά με το 1933: Περίμενα από τον εθνικοσοσιαλισμό μια ολοκληρωτική πνευματική ανανέωση, μια συμφιλίωση των κοινωνικών αντιθέσεων και μια σωτηρία της δυτικής ύπαρξης από τους κινδύνους του κομμουνισμού. Αυτές οι πεποιθήσεις εκφράσθηκαν στην πρυτανική μου ομιλία (την διαβάσατε ολόκληρη;), σε μια διάλεξη με θέμα "Η ουσία της επιστήμης" και σε δύο ομιλίες προς τους φοιτητές τού πανεπιστημίου του Φράιμπουργκ. Υπήρξε επίσης μια εκλογική έκκληση περίπου 25-30 σειρών, που δημοσιεύθηκε στην φοιτητική εφημερίδα [του Φράιμπουργκ]. Σήμερα θεωρώ μερικές από τις προτάσεις μου ως παραπλανητικές.
2) Το 1934 αναγνώρισα το πολιτικό μου σφάλμα και παραιτήθηκα από την πρυτανεία σε ένδειξη διαμαρτυρίας ενάντια στο κράτος και το κόμμα. Το ότι το πρώτο [δηλαδή οι κομματικές δραστηριότητες του Χάιντεγγερ] έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης για προπαγανδιστικούς σκοπούς τόσο εδώ όσο και στο εξωτερικό και ότι το δεύτερο [η παραίτησή του] αποσιωπήθηκε για εξ ίσου προπαγανδιστικούς λόγους, δεν έπεσε στην αντίληψή μου και δεν μπορεί να μετρήσει εναντίον μου.
3) Έχετε απόλυτο δίκιο ως προς το ότι δεν έκανα μια δημόσια, εύκολα κατανοητή αντίθετη δήλωση. Αυτό θα ήταν το τέλος τόσο το δικό μου όσο και της οικογένειάς μου. Πάνω σ' αυτό, ο Γιάσπερς είπε: το ότι παραμένουμε ζωντανοί είναι η ενοχή μας.
4) Στις διαλέξεις μου και στα μαθήματα μου από το 1933-44 ενσωμάτωσα μια άποψη που ήταν τόσο ξεκάθαρη ώστε από εκείνους που διετέλεσαν μαθητές μου, κανένας δεν έπεσε θύμα τής ναζιστικής ιδεολογίας. Τα έργα μου από αυτή την περίοδο, εάν δημοσιευθούν ποτέ, θα μαρτυρήσουν αυτό το γεγονός.
5) Μια δήλωση μετά το 1945 ήταν για μένα αδύνατη: οι υποστηρικτές των ναζί ανακοίνωσαν την αλλαγή τής πίστης τους με τον πιο απεχθή τρόπο. Ωστόσο, δεν είχα τίποτα κοινό με αυτούς.
6) Στις δικαιολογημένες κατηγορίες που εκφράζετε "για ένα καθεστώς που δολοφόνησε εκατομμύρια εβραίους, που έκανε τον τρόμο καθημερινό φαινόμενο και μετέτρεψε όλα όσα σχετίζονται με τις ιδέες του πνεύματος, της ελευθερίας και της αλήθειας στο αιματηρό του αντίθετο" μπορώ απλώς να προσθέσω ότι αν αντί "εβραίους" είχατε γράψει "ανατολικογερμανούς" [δηλαδή: γερμανούς των ανατολικών εδαφών], τότε το ίδιο ισχύει και για έναν από τους Συμμάχους, με τη διαφορά ότι όλα όσα συνέβησαν από το 1945 έχουν γίνει γνωστά στον κόσμο ενώ ο αιματηρός τρόμος των ναζί στην πραγματικότητα είχε κρατηθεί μυστικός από το γερμανικό λαό.

Εν κατακλείδι, θα ήθελα να σας ζητήσω να λάβετε υπ' όψη ότι και σήμερα υπάρχει ψευδής προπαγάνδα, για παράδειγμα διαδίδονται φήμες με σκοπό να αντιπαρατεθούν στην αλήθεια. Έχω πληροφορηθεί για εντελώς ανόητες δυσφημίσεις εμού και της δουλειάς μου.

Σας ευχαριστώ για την ανοιχτή έκφραση των αμφιβολιών σας για μένα. Μπορώ μόνο να ελπίζω ότι κάποια μέρα θα βρείτε ξανά στα έργα μου τον φιλόσοφο με τον οποίο σπουδάσατε και εργαστήκατε.

Με τους καλύτερους χαιρετισμούς μου.


[Αύριο: Η τρίτη και τελευταία επιστολή, μαζί με ορισμένες ιστορικές σημειώσεις και επισημάνσεις.]

5 Ιουνίου 2018

Διλήμματα και μπαμπούλες

Είχα πολύ καιρό να ακούσω την αποστροφή που άκουσα χτες αλλά διαπίστωσα ότι εξακολουθεί να μου ανεβάζει το αίμα στο κεφάλι με την ίδια ταχύτητα και την ίδια αποτελεσματικότητα: "Αν ο ΣυΡιζΑ αποτύχει, έρχεται η Χρυσή Αυγή".

Τέτοιας μορφής διλήμματα έχουν γίνει πολλές φορές viral (για να μεταχειριστώ κι εγώ μια χαζομάρα τού συρμού) κατά την μεταπολίτευση. Νωρίς-νωρίς, από το 1974 κιόλας, ο Μίκης Θεοδωράκης εμπνεύσθηκε εκείνο το αλήστου μνήμης "Ή Καραμανλής ή τανκς". Αργότερα, όταν αποδείχθηκε ότι το ΠαΣοΚ είχε τόση σχέση με τον σοσιαλισμό όση η Νέα Δημοκρατία με τον κομμουνισμό, έπρεπε να αποφασίσουμε ανάμεσα στο να ξαναψηφίσουμε ΠαΣοΚ και στο να ξανάρθει η δεξιά. Ακόμη κι όταν η περίφραση "σοσιαλιστικό ΠαΣοΚ" κατάντησε ανέκδοτο, στις προεκλογικές συγκεντρώσεις τού Κώστα Σημίτη και του Γιώργου Παπανδρέου συνέχισε να αντηχεί το σύνθημα "ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει δεξιά".


Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει αλλά παραμένουν ίδια. Η δεξιά παρουσιάζει τέτοια ροπή προς την φαιδρότητα ώστε έχει πάψει πλέον να εμφανίζεται ως μπαμπούλας. Από την άλλη, η αριστερά, έχοντας γευτεί τους καρπούς της εξουσίας, δεν έχει κανένα λόγο να φοβάται. Παράλληλα, τα πάσης φύσεως απειλητικά μπουρδολογήματα περί διώξεων, ειδικών δικαστηρίων κλπ κλπ δεν είναι ικανά να φοβίσουν ούτε μικρό παιδί ώστε να φάει το φαγητό του. Όμως, η ανάγκη για τεχνητή συσπείρωση επιβάλλει την ύπαρξη ενός μπαμπούλα. Κι αν τέτοιος μπαμπούλας δεν υπάρχει, πρέπει να επινοηθεί.

Κάπως έτσι, λοιπόν, φτάσαμε στο απλοποιημένο "ή ο ΣυΡιζΑ ή οι φασίστες", βάσει του οποίου εκείνος που δεν θέλει την αριστερά στην εξουσία είναι φασίστας ή, έστω, κρυφοφασίστας. Αξίζει να θυμηθούμε εδώ την φράση-ερώτημα από την ομιλία τού Αλέξη Τσίπρα στο Ηράκλειο, πριν τις δεύτερες εκλογές τού 2015: "Θέλουμε στο υπουργείο υγείας τον Παύλο Πολάκη ή τον Άδωνι Γεωργιάδη;". Με άλλα λόγια, ο ίδιος ο πρωθυπουργός "θυμίζει" στο ακροατήριο ότι αν δεν γίνει υπουργός ένας αριστερός, θα πάει στην θέση του ένας φασίστας.

Οι παρενέργειες από μια τέτοια αποστροφή είναι και πολλές και σαφείς. Αν αντιταχθείς στις όποιες φιλοκαπιταλιστικές επιλογές τής κυβέρνησης, σαμποτάρεις το έργο της ως εθνικός μειοδότης. Αν επιμένεις να μιλάς για ταξική πάλη, σαμποτάρεις την προσπάθεια για εθνική ομοψυχία. Αν φωνάζεις πως δεν είναι δυνατόν μια κυβέρνηση που φροντίζει τα συμφέροντα του κεφαλαίου, να καμώνεται ταυτόχρονα πως νοιάζεται για τα συμφέροντα των εργαζομένων, σαμποτάρεις την αριστερά και προμοτάρεις τους φασίστες που καραδοκούν.

Το πρόβλημα με την αναπαραγωγή τέτοιας μορφής αποστροφών, στην περίπτωση που αυτές δεν χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για εκφοβισμό και, κατ' επέκταση, τεχνητή συσπέιρωση, είναι απλό: συνιστούν απλή διάγνωση εκείνου που τις αναπαράγει ή υποκρύπτουν βούλησή του; Για παράδειγμα, όταν λέω πως "αν ο ΣυΡιζΑ αποτύχει, έρχεται η Χρυσή Αυγή", τι εννοώ; "Έτσι θα γίνει και να μου το θυμηθείτε" ή "αν δεν κάνετε όσα περιμένω, βρε κερατάδες, στις άλλες εκλογές θα ψηφίσω Χρυσή Αυγή για να βάλετε μυαλό"; Ειλικρινά, φοβάμαι πολύ την απάντηση σ' αυτό το ερώτημα.


Με μια δεύτερη ανάγνωση όλων αυτών των διλημμάτων, διαπιστώνουμε εύκολα την εγγενή τους αδυναμία, όπως αυτή κρύβεται πίσω από την ίδια την λέξη: είναι δι-λήμματα. Αποκλείουν, δηλαδή, ο,τιδήποτε διαφορετικό, καθώς περιορίζονται ή σε τούτο ή σε εκείνο. Συνεπώς, αφήνουν από χέρι εκτός συζήτησης την πιθανότητα να συμβεί κάτι άλλο. Στο παράδειγμά μας, αν αποδυναμωθεί ο ΣυΡιζΑ, θα ισχυροποιηθεί ο χρυσαυγήτικος φασισμός, αποκλειομένης παντάπασιν της περιπτώσεως να ισχυροποιηθεί κάτι άλλο, π.χ. ο κομμουνισμός.

Για να τελειώνουμε, λοιπόν. Προσωπικά, όχι απλώς δεν με νοιάζει καθόλου αν αποτύχει στο έργο της η αριστερή μας κυβέρνηση αλλά μπορώ να παραδεχτώ ότι εύχομαι να αποτύχει. Ίσως επειδή, ως κομμουνιστής, παραμένω αρκετά αισιόδοξος ώστε να βλέπω ως μόνη εναλλακτική λύση σε μια αποτυχημένη σοσιαλδημοκρατία, τον κομμουνισμό. Με όσους ως τέτοια εναλλακτική βλέπουν τον φασισμό, λυπάμαι αλλά δεν μπορώ ούτε καν να συζητήσω. Είναι ήδη φασίστες.

4 Ιουνίου 2018

Καρλ Μαρξ: Η πάλη ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία

Στις 20 και στις 27 Ιουνίου 1865, σε δυο συνεδριάσεις του Γενικού Συμβουλίου τής Διεθνούς Εργατικής Ένωσης, ο Καρλ Μαρξ έκανε μια διάλεξη, προκειμένου να απαντήσει στον Τζον Ουέστον, έναν εργάτη που ισχυριζόταν ότι μια αύξηση των μισθών δεν μπορεί να καλυτερεύσει την κατάσταση των εργατών και ότι η δράση των συνδικάτων πρέπει να χαρακτηριστεί ως επιζήμια. Η εν λόγω διάλεξη δημοσιεύθηκε το 1889 ως μπροσούρα με το τίτλο "Αξία, τιμή και κέρδος". Σήμερα κυκλοφορεί με τον τίτλο "Μισθός, τιμή και κέρδος".

Σ' αυτή την διάλεξη ο Μαρξ, με έναν εξαιρετικά απλό και κατανοητό τρόπο, αναπτύσσει έννοιες όπως μισθός, παραγωγή, νομισματική κυκλοφορία, τιμές, εργατική δύναμη, υπεραξία, αξία της εργατικής δύναμης, κέρδος κλπ. Η κατανοητή γλώσσα του σε καμμιά περίπτωση δεν κάνει έκπτωση στην ανάλυση των αναπτυσσόμενων εννοιών. Έτσι, η μελέτη τού εν λόγω κειμένου γίνεται ιδιαίτερα απαραίτητη στις μέρες μας, καθώς η εργασία δέχεται την επίθεση του κεφαλαίου με τις κάθε λογής "μεταρρυθμίσεις" και "αναδιαρθρώσεις", ενώ οι διάφοροι απολογητές τού κρατούντος συστήματος επιχειρούν να ποτίσουν τα μυαλά των εργαζομένων με στρεβλώσεις της πραγματικότητας, ώστε αυτές οι αναδιαρθρώσεις να περάσουν με το λιγότερο δυνατό κόστος για το σύστημα. 

Το "Μισθός, τιμή και κέρδος" αποδομεί παμπάλαιες θεωρίες που ξανασερβίρονται ως καινούργιες και παρουσιάζει τα πράγματα όπως πραγματικά είναι, έστω κι αν στο μεταξύ έχει περάσει ενάμισυς αιώνας. Συνεπώς, η μελέτη του επιβάλλεται. Κι αυτή η αναγκαιότητα ίσως γίνει σαφέστερη από τις τελευταίες παραγράφους του, τις οποίες αναδημοσιεύει σήμερα το ιστολόγιο, αντιγράφοντας από την έκδοση της "Σύγχρονης Εποχής" (υπογραμμίσεις δικές μου):


(...) Όσο για τον περιορισμό της εργάσιμης μέρας στην Αγγλία, όπως σ' όλες τις άλλες χώρες, δεν έγινε ποτέ διαφορετικά παρά με νομοθετική επέμβαση. Χωρίς την απέξω συνεχή πίεση των εργατών, η επέμβαση αυτή δε θα γινόταν ποτέ. Οπωσδήποτε όμως, ο περιορισμός της εργάσιμης μέρας δε θα κατορθωνόταν με ιδιωτική συμφωνία ανάμεσα στους εργάτες και τους κεφαλαιοκράτες. Ακριβώς η αναγκαιότητα αυτή της γενικής πολιτικής δράσης αποδείχνει ότι στην καθαρά οικονομική δράση του το κεφάλαιο είναι το ισχυρότερο μέρος.

Όσο για τα όρια της αξίας της εργασίας, ο πραγματικός καθορισμός της εξαρτάται πάντα από την προσφορά και τη ζήτηση. Εννοώ τη ζήτηση για εργασία από τη μεριά του κεφαλαίου και την προσφορά εργασίας από τους εργάτες. Στις αποικιακές χώρες ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης ευνοεί τον εργάτη. Έτσι εξηγιέται το σχετικά υψηλό επίπεδο των μισθών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το κεφάλαιο μπορεί εκεί να κάνει τα αδύνατα δυνατά, δεν μπορεί όμως να εμποδίσει την αγορά της εργασίας να αδειάζει συνεχώς από τη συνεχή μετατροπή μισθωτών εργατών σε ανεξάρτητους αγρότες νοικοκυραίους. Η θέση του μισθωτού εργάτη για ένα πολύ μεγάλο μέρος του αμερικανικού λαού δεν είναι παρά μια δοκιμαστική κατάσταση που είναι βέβαιο ότι θα την εγκαταλείψει αργά ή γρήγορα. Για να θεραπεύσει αυτή την κατάσταση πραγμάτων στις αποικίες, η πατρική βρετανική κυβέρνηση δέχτηκε για ορισμένο χρονικό διάστημα αυτό που ονομάζεται σύγχρονη θεωρία αποικιοποίησης, που συνίσταται στο να επιβάλλεται μια τεχνητά υψηλή τιμή στην αποικιακή γη, για να εμποδίζεται η πολύ γρήγορη μετατροπή του μισθωτού εργάτη σε ανεξάρτητο αγρότη.

Ας έρθουμε όμως τώρα στις παλιές πολιτισμένες χώρες, όπου το κεφάλαιο κυριαρχεί πάνω σ' ολόκληρη τη διαδικασία παραγωγής. Πάρτε, λ.χ., την άνοδο των μισθών των εργατών γης στην Αγγλία από το 1849 ως το 1859. Ποια ήταν η συνέπειά της; Οι ενοικιαστές γης δεν μπορούσαν, όπως θα τους είχε συμβουλεύσει ο φίλος μας Ουέστον, ούτε ν' ανεβάσουν την αξία του σταριού ούτε καν τις τιμές της αγοράς του. Ήταν, απεναντίας, υποχρεωμένοι να βολευτούν με την πτώση των τιμών. Μέσα σ' αυτά όμως τα έντεκα χρόνια εισάγανε κάθε λογής μηχανές, εφάρμοσαν πιο επιστημονικές μεθόδους, μετάτρεψαν ένα μέρος της καλλιεργήσιμης γης σε βοσκές, αύξησαν την έκταση των κομματιών γης που νοικιάζονται και μαζί μ' αυτό την κλίμακα της παραγωγής. Και μ' αυτές και μ' άλλες μεθόδους που ελάττωναν τη ζήτηση για εργασία χάρη στην αύξηση της παραγωγικής της δύναμης, δημιούργησαν πάλι ένα σχετικό πλεόνασμα του αγροτικού πληθυσμού. Αυτή είναι γενικά, στις από παλιά αποικισμένες χώρες, η μέθοδος με την οποία παρουσιάζεται μια γοργότερη ή αργότερη αντίδραση του κεφαλαίου ενάντια σε μια ύψωση των μισθών. Ο Ρικάρντο σωστά παρατήρησε ότι η μηχανή βρίσκεται σε διαρκή συναγωνισμό με την εργασία και συχνά μπορεί να εφαρμόζεται μόνο όταν η τιμή της εργασίας έχει φτάσει ένα ορισμένο ύψος. Μα η εισαγωγή των μηχανών δεν είναι παρά μια από τις πολλές μεθόδους για την αύξηση της παραγωγικής δύναμης της εργασίας. Ακριβώς αυτή η ίδια η ανάπτυξη, που κάνει σχετικά πληθωρική την ανειδίκευτη εργασία, απλοποιεί, από την άλλη μεριά την ειδικευμένη εργασία κι έτσι της ρίχνει την τιμή.

Τον ίδιο νόμο τον συναντούμε και με άλλη μορφή. Με την ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης της εργασίας επιταχύνεται η συσσώρευση του κεφαλαίου, ακόμη και παρά το σχετικά υψηλό επίπεδο των μισθών. Απ’ αυτό θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει, όπως πραγματικά είχε συμπεράνει ο Άνταμ Σμιθ που στον καιρό του η σύγχρονη βιομηχανία βρισκόταν ακόμα στην παιδική της ηλικία, ότι η επιταχυνόμενη συσσώρευση του κεφαλαίου κάνει τη ζυγαριά να κλίνει υπέρ του εργάτη, εξασφαλίζοντας μια όλο και μεγαλύτερη ζήτηση της δουλειάς του. Ξεκινώνατας από την ίδια αυτή άποψη, πολλοί σύγχρονοι συγγραφείς απορούσαν γιατί ενώ το αγγλικό κεφάλαιο αυξήθηκε, στην τελευταία εικοσαετία, πολύ πιο γρήγορα απ' ό,τι αυξήθηκε ο αγγλικός πληθυσμός, οι μισθοί δεν αυξήθηκαν σημαντικά. Ταυτόχρονα όμως με την πρόοδο της συσσώρευσης συντελείται μια προοδευτική αλλαγή στη σύνθεση του κεφαλαίου. Το μέρος εκείνο του συνολικού κεφαλαίου που αποτελείται από σταθερό κεφάλαιο, από μηχανές, πρώτες ύλες, μέσα παραγωγής σε κάθε δυνατή μορφή, αυξάνεται πιο γρήγορα σε σύγκριση με το άλλο μέρος του κεφαλαίου που ξοδεύεται σε μισθούς ή στην αγορά εργασίας. Ο νόμος αυτός διατυπώθηκε με τρόπο λιγότερο ή περισσότερο ακριβή από τους Μπάρτον, Ρικάρντο, Σισμόντι, από τους καθηγητές Ρίτσαρντ Τζονς, Ράμσεϋ, Σερμπιλιέζ και άλλους.

Έκδοση: Σικάγο, 1913
Αν η αναλογία των δυο αυτών στοιχείων του κεφαλαίου ήταν αρχικά 1 προς 1, με την πρόοδο της βιομηχανίας θα γίνει 5 προς 1 κλπ. Αν από ένα συνολικό κεφάλαιο 600, ξοδεύονται 300 σε εργαλεία, πρώτες ύλες κλπ και 300 σε μισθούς, φτάνει μονάχα να διπλασιαστεί το συνολικό κεφάλαιο για να δημιουργήσει μια ζήτηση για 600 εργάτες αντί για 300. Αν, όμως, από ένα κεφάλαιο 600, ξοδεύονται 500 σε μηχανές, υλικά κλπ και μόνο 100 σε μισθούς, το ίδιο κεφάλαιο πρέπει να αυξηθεί από 600 σε 3.600 για να δημιουργήσει μια ζήτηση για 600 εργάτες όπως έγινε στην πρώτη περίπτωση. Με την πρόοδο της βιομηχανίας, η ζήτηση για εργασία δε συμβαδίζει λοιπόν με τη συσσώρευση του κεφαλαίου. Θα εξακολουθεί ν' αυξάνεται, αλλά σε μια αναλογία που διαρκώς θα ελαττώνεται σε σύγκριση με την αύξηση του κεφαλαίου.

Αυτές οι λίγες παρατηρήσεις αρκούν να δείξουν ότι ολόκληρη η ανάπτυξη της σύγχρονης βιομηχανίας θα πρέπει να κάνει τη ζυγαριά να κλίνει προοδευτικά υπέρ του κεφαλαιοκράτη κι ενάντια στον εργάτη και ότι επομένως η γενική τάση της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής δεν είναι να ανεβάζει αλλά να ρίχνει το μέσο επίπεδο των μισθών ή να πιέζει την αξία της εργασίας περισσότερο ή λιγότερο στο κατώτατο όριό της. Επειδή,όμως είναι τέτοια η τάση των πραγμάτων στο σημερινό σύστημα, μήπως αυτό πάει να πει ότι η εργατική τάξη θα έπρεπε να παραιτηθεί από την αντίστασή της ενάντια στους ληστρικούς σφετερισμούς του κεφαλαίου και να εγκαταλείψει τις προσπάθειές της να επωφεληθεί με τον καλύτερο τρόπο από τις ευνοϊκές περιστάσεις για την πρόσκαιρη καλυτέρεψη της θέσης της; Αν το έκανε αυτό, θα ξέπεφτε στην κατάσταση μιας άμορφης μάζας από αφανισμένους φτωχούς διαβόλους που τίποτα δεν μπορεί να τους σώσει. Πιστεύω να έχω αποδείξει ότι οι αγώνες της εργατικής τάξης για το επίπεδο του μισθού της αποτελούν φαινόμενα αχώριστα από τον όλο μισθωτό σύστημα, ότι στις 99 περιπτώσεις από τις 100 οι προσπάθειές της για το ανέβασμα των μισθών δεν είναι παρά προσπάθειες για τη συγκράτηση της δοσμένης αξίας της εργασίας και ότι η ανάγκη του παζαρέματος της τιμής της με τον καπιταλιστή ενυπάρχει στο γεγονός ότι οι εργάτες είναι υποχρεωμένοι να πουλούν οι ίδιοι τον εαυτό τους σαν εμπόρευμα. Αν υποχωρούσαν άνανδρα στην καθημερινή σύγκρουσή τους με το κεφάλαιο, θ' αποδείχνονταν ανίκανοι να επιχειρήσουν ένα οποιοδήποτε πλατύτατο κίνημα.

Ταυτόχρονα, και ολότελα ανεξάρτητα από τη γενική υποδούλωση της εργασίας που συνδέεται με το μισθωτό σύστημα, η εργατική τάξη δεν θα πρέπει να υπερβάλλει την τελική αποτελεσματικότητα των καθημερινών αυτών αγώνων. Δε θα πρέπει να ξεχνά ότι παλεύει ενάντια στα αποτελέσματα κι όχι ενάντια στις αιτίες αυτών των αποτελεσμάτων, ότι καθυστερεί, βέβαια, την προς τα κάτω κίνηση, δεν αλλάζει όμως την κατεύθυνσή της, ότι χρησιμοποιεί καταπραϋντικά φάρμακα, που όμως δεν γιατρεύουν την αρρώστια. Δε θα πρέπει λοιπόν να κατατρίβεται αποκλειστικά σ'  αυτόν τον αναπόφευκτο μικροπόλεμο, που ξεπηδά διαρκώς από τούς ατέλειωτους σφετερισμούς του κεφαλαίου ή τις διακυμάνσεις στην αγορά. Θα πρέπει η εργατική τάξη να καταλάβει ότι, μαζί με όλες τις αθλιότητες που της επιβάλλει, το σημερινό σύστημα εγκυμονεί ταυτόχρονα και τους υλικούς όρους και τις κοινωνικές μορφές που είναι απαραίτητες για έναν οικονομικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Αντί για το συντηρητικό σύνθημα: "Ένα δίκαιο μεροκάματο για μια δίκαιη εργάσιμη μέρα", θα πρέπει να γράψει στη σημαία της το επαναστατικό σύνθημα: "Κατάργηση του συστήματος της μισθωτής εργασίας".

Ύστερα απ' αυτή τη μεγάλη και, όπως φοβούμαι, κουραστική έκθεση που υποχρεώθηκα να κάνω για να ανταποκριθώ κάπως στο θέμα που συζητιέται, θα ήθελα να κλείσω με την πρόταση να παρθούν οι ακόλουθες αποφάσεις:

Πρώτο. Μια γενική άνοδος του επιπέδου των μισθών θα είχε σαν αποτέλεσμα την πτώση του γενικού ποσοστού κέρδους, χωρίς όμως, για να μιλήσουμε γενικά, να επηρεάσει τις τιμές των εμπορευμάτων.

Δεύτερο. Η γενική τάση της καπιταλιστικής παραγωγής δεν είναι ν' ανεβάζει αλλά να κατεβάζει το μέσο επίπεδο των μισθών.

Τρίτο. Οι εργατικές ενώσεις προσφέρουν καλή υπηρεσία σαν κέντρα αντίστασης ενάντια στους σφετερισμούς του κεφαλαίου. Αποτυχαίνουν μερικά στο σκοπό τους, όταν δεν κάνουν σωστή χρήση της δύναμής τους. Αποτυχαίνουν ολοκληρωτικά στο σκοπό τους όταν περιορίζονται σ' ενα μικροπόλεμο ενάντια στα αποτελέσματα του σημερινού συστήματος, αντί να προσπαθούν ταυτόχρονα να το αλλάξουν, αντί να χρησιμοποιούν τις οργανωμένες δυνάμεις τους σαν ένα μοχλό για την τελική απελευθέρωση της εργατικής τάξης, δηλαδή, για την οριστική κατάργηση του συστήματος της μισθωτής εργασίας.