To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.
Πνευματικά δικαιώματα δεν υπάρχουν. Οι ιδέες πρέπει να κυκλοφορούν ελεύθερα. Άρα, η αντιγραφή επιτρέπεται.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

3 Ιουλίου 2018

Απαισιοδοξία ή ρεαλισμός;

Οι αναγνώστες αυτού του ιστολογίου έχουν διαπιστώσει ότι διατυπώνω συχνά την απαισιοδοξία μου για το μέλλον τής οικονομίας, τόσο σε εγχώριο όσο και σε διεθνές επίπεδο. Προσωπικά, δεν νομίζω ότι πρόκειται περί απαισιοδοξίας αλλά περί ρεαλισμού. Η περιοδικότητα των καπιταλιστικών κρίσεων όχι μόνο έχει διαπιστωθεί και καταγραφεί με ακρίβεια από τον Καρλ Μαρξ εδώ και ενάμισυ αιώνα αλλά και επαληθεύεται στην πράξη συνεχώς από τότε. Το κακό με την σημερινή κατάσταση είναι ότι η τελευταία κρίση, που ξέσπασε το 2008, κράτησε πολύ περισσότερο από όλες τις προηγούμενες και τα απόνερά της δεν έχουν αποσυρθεί ακόμη, οπότε είναι πολύ πιθανό το ενδεχόμενο να μας βρει το πρώτο κύμα τής επόμενης πριν προλάβουμε να στεγνώσουμε από τούτη.

Όλα αυτά τα όχι και τόσο ευχάριστα μου ήρθαν στον νου καθώς κοίταζα το πρακάτω διάγραμμα, το οποίο δημοσιεύθηκε στην Wall Street Journal στις 18 Ιουνίου:


Τί λέει αυτό το διάγραμμα; Λέει ότι οι κάθε λογής χρηματοπιστωτικοί τίτλοι που κυκλοφορούν στον πλανήτη (μετοχές, ομολογίες κλπ) έφτασαν πλέον αντιστοιχούν στο 226% του παγκόσμιου ΑΕΠ, σημειώνοντας νέο ρεκόρ με ογδόντα τρισ. δολλαρίων μετοχές (λίγο πάνω από ένα παγκόσμιο ΑΕΠ) και εκατό τρισ. ομολογίες πάσης φύσεως.

Προσέξτε τώρα. Στο διάγραμμα σημειώνονται τα δυο προηγούμενα ποσοστά-ρεκόρ: το 207% του 1999 και το 223% του 2007. Μήπως σας λένε κάτι αυτές οι χρονολογίες; Αν όχι, να σας θυμίσω ότι αμέσως μετά από την επίτευξη εκείνων των ρεκόρ, ξέσπασαν δυο σοβαρές καπιταλιστικές κρίσεις: μια μικρότερη στα τέλη του 1999 (τότε που άρχισε να σωριάζεται και το ελληνικό χρηματιστηριακό όνειρο) και μια πολύ μεγαλύτερη στα τέλη του 2007 (η οποία ξέφυγε από κάθε έλεγχο στις 15/9/2008, με την κατάρρευση της Λέμαν Μπράδερς). Τώρα που έχουμε νέο ρεκόρ, επιμένετε ακόμη ότι απλώς είμαι απαισιόδοξος;

Βέβαια, πέρα από τις ομοιότητες, η σημερινή κατάσταση έχει και διαφορές με το παρελθόν. Η πιο σημαντική διαφορά είναι ότι πλέον τα όρια μεταξύ τραπεζών και χρηματιστηρίων είναι δυσδιάκριτα όσο ποτέ, με τις τράπεζες να έχουν διοχετεύσει ποταμούς χρημάτων στα χρηματιστήρια ενώ ακόμη και κεντρικές τράπεζες (όπως η Bank of Japan) έχουν αναδειχθεί σε κανονικούς brokers. Συνεπώς, τα αποτελέσματα μιας μελλοντικής χρηματοπιστωτικής καταιγίδας θα είναι πολύ πιο καταστροφικά απ' όσο στο παρελθόν, μιας και οι "πόρτες ασφαλείας" ανάμεσα σε τράπεζες και χρηματιστήρια έχουν πλέον καταργηθεί.

Μια άλλη παράμετρος που επιδεινώνει το πρόβλημα είναι η επίδραση του πολιτειακού δολλαρίου στις αναδυόμενες οικονομίες. Λογικά, η ραγδαία αύξηση του χρέους σ' αυτές τις χώρες δεν θα έπρεπε να προκαλεί τεράστια ανησυχία λόγω της αυξημένης αναπτυξιακής δυναμικής τους. Όμως, η αστάθεια του δολλαρίου και η πρόσφατη ανατίμησή του δημιουργεί δυσεπίλυτα προβλήματα. Παράλληλα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία τα κέρδη συνήθως δεν επανεπενδύονται εκεί όπου δημιουργήθηκαν. Με απλά λόγια, η καταχρέωση μιας χώρας προκειμένου να αυξηθούν οι επενδύσεις, δεν εξασφαλίζει ότι η ίδια χώρα θα καρπωθεί τα κέρδη αυτών των επενδύσεων.

Πάμε παρακάτω. Το κόστος του χρήματος (κατ' επέκταση, το κόστος του χρέους) έχει πέσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα τα τελευταία χρόνια, σε μια προσπάθεια να τονωθεί η ανάπτυξη και να ξεπεραστεί η κρίση του 2008. Όμως, το χαμηλό κόστος χρήματος δημιουργεί αποπληθωριστικές πιέσεις, κάτι το οποίο μπορεί να λειτουργεί θετικά για την επιχειρηματική κερδοσκοπία αλλά διογκώνει τα προβλήματα του δημόσιου χρέους (στο θέμα του αποπληθωρισμού έχουμε αναφερθεί εδώ αρκετές φορές κατά το παρελθόν, π.χ.: Αποπληθωρισμός: η θανατηφόρα ασθένεια).

Βέβαια, υπάρχουν πολλές φωνές που υποστηρίζουν ακριβώς το αντίθετο, ότι δηλαδή μπορεί οι χρεωστικοί και οι πιστωτικοί τίτλοι να έχουν πνίξει τον πλανήτη αλλά μια διεθνής έκρηξη χρέους δεν θεωρείται πιθανή. Το παράδοξο είναι ότι οι υποστηρικτές αυτής της άποψης χρησιμοποιούν τα ίδια επιχειρήματα που χρησιμοποιήσαμε κι εμείς εδώ! Επί παραδείγματι: το χαμηλό κόστος χρήματος είναι για μας μεν επικίνδυνο λόγω αποπληθωριστικών πιέσεων, για εκείνους δε θετικό λόγω χαμηλών τόκων. Όμως, όταν η κουβέντα φτάνει στο δημόσιο χρέος, ακούγονται απαντήσεις που σε κάνουν να μη ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις ή να οργιστείς. Όπως αυτή που διάβασα σε σχετικό άρθρο του ιστοτόπου ΑΜΡCapital: "Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης του χρέους στις ανεπτυγμένες χώρες προέρχεται από δημόσιο χρέος και οι κυβερνήσεις μπορούν να φορολογούν και να εκτυπώνουν χρήματα. Η Ιαπωνία κινδυνεύει περισσότερο εδώ λόγω του υψηλού δημόσιου χρέους της αλλά δανείζεται από τον εαυτό της. Ακόμα και αν τα ιαπωνικά επιτόκια αυξηθούν δραματικά, η Bank of Japan κατέχει το 40% των ιαπωνικών κρατικών ομολόγων, επομένως οι υψηλότερες πληρωμές τόκων απλώς θα επιστρέψουν στην κυβέρνηση".

Η εκτίναξη του χρέους των ΗΠΑ ως προς το ΑΕΠ μετά την εγκατάλειψη του Κανόνα του Χρυσού

Αφήνω στον αναγνώστη την απάντηση στο ερώτημα του τίτλου και θα κλείσω τούτο το κείμενο με μια νότα ευθυμίας, θέλοντας να δείιξω πόση εμπιστοσύνη πρέπει να έχουμε στους "ειδικούς". Προ μηνών, η μεγάλη ελβετική επενδυτική τράπεζα UBS επιστράτευσε 18 αναλυτές και τους ανέθεσε να βρουν τον νικητή τού μουντιάλ που γίνεται τώρα στην Ρωσσία. Αυτοί οι 18 επιστήμονες, οι οποίοι έχουν μέρισμα ευθύνης για την διαχείριση των οικονομικών απλών πολιτών αλλά και ολόκληρων κρατών, στρώθηκαν στην δουλειά, ανέλυσαν όλα τα δεδομένα που είχαν στην διάθεσή του και μετά από 10.000 προσομοιώσεις (ναι, δέκα χιλιάδες προσομοιώσεις!) κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το μεγάλο φαβορί για την κατάκτηση του τροπαίου (με πιθανότητες 24%) είναι η... Γερμανία!

Να τους ρωτήσουμε αν θα ξεσπάσει σύντομα νέα κρίση;

3 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Πολύ ενδιαφέρον κείμενο, πάντα περιμένω να διαβάσω από το μπλόγκ σου το τελευταίο update για το πόσο χάλια πάει η παγκόσμια οικονομία!
Δεν είναι βίτσιο, απλά ενδιαφέρον για το πότε μπορεί να αρχίσει κανένας φτωχοδιάβολος να ξεκουνάει από τον καναπέ...
Δυστυχώς υπάρχει ένα γενικό κλήμα διεστραμμένου "Μπελ Επόκ", το οποίο κάνει τους πάντες να πιστεύουν με πείσμα, ότι αφού δεν έχει γίνει τίποτα πολύ τραγικό τα τελευταία πολλά χρόνια, δεν θα γίνει και ποτέ ξανά.
Στο "τραγικό" χωράνε πολλά.

Κώστας

Σεχτάρ ο Τρομερός είπε...

Δυο (μόνο;-τέσπα...) απορίες θεοδωρή:
1. Τελικά όλος αυτός ο ορυμαγδός από τα "παράγωγα", μερίδια αμοιβαίων, cds, swaps και δεν-ξέρω-τι-άλλο, είναι μόνο ~100 τρις; Τo bitcoin κλπ συναφή, που κατατάσσεται; Και επίσης, γιατί όχι και τα κλασσικά τραπεζογραμμάτια της Κεντρικής, αυτά, που ο κοσμάκης, εμείς δηλαδή, θεωρούμε "χρήμα"; Αξιόγραφα χρέους δεν είναι και αυτά;
Διάβασα προχτές πως, μόνο εδώ στην Ελλάδα, κυκλοφοράνε ~32-33 δις €, κι ότι από αυτά τα μισά περίπου είναι αποθησαυρισμένα (= στα "μαξιλάρια". Προφανώς οι "κύριοι" ενοχλούνται όταν υπάρχει και χρέος που δεν ελέγχουν άμεσα...).
2. Παρατηρώ στο πάνω διάγραμμα, ανάμεσα στο '07 και στο '11, ένα "κούρεμα" τις τάξης του ~30% του ισοδύναμου παγκόσμιου ΑΕΠ, η ~12-13% της μεγίστης τιμής του '07.
Αυτό, πως έγινε; Ηταν μόνο οι αμερικάνικες και τα ελληνικά, που κουρεύτηκαν η ξοφλήθηκαν; Δεν μπορεί, γιατί μιλάμε για καμιά 25 τρις και το ξεπούλημα π.χ. εδώ (ταμεία, ΤΑΙΠΕΔ κλπ.) δεν πρέπει να ξεπέρασε τα 30-40 δις ξέρω-γώ, δηλαδή ψιλολοϊδια.
Κατά τα λοιπά δεν έχω να προσθέσω τίποτε στο μάλλον ρητορικό ερώτημά σου, πέρα από όσα έγραψα εδώ, προ καιρού.
http://teddygr.blogspot.com/2018/03/blog-post_94.html?showComment=1522089404754#c1035692064977497507

Ανώνυμος είπε...

Στο προηγούμενο μουντιάλ, ανάλογη "έρευνα" της ίδιας τράπεζας UBS, προέβλεπε κατάκτηση του τροπαίου από την Βραζιλία. Το 7-1 τους διέψευσε οικτρά. Το 2006 ήταν νικήτρια η Ιταλία. Ένα άρθρο ανάλυσης-πρόβλεψης στις οικονομικές σελίδες του Κόσμου του Επενδυτή(7ος 2006), είχε τίτλο "το μουντιάλ στην Ιταλία, για να σωθει η παγκόσμια οικονομία". Και μπορεί μεν το κύπελλο να το κατέκτησε η γείτονος χώρα, πλην όμως για την παγκόσμια οικονομία όλοι ξέρουμε αν σώθηκε ή όχι, έναν χρόνο μετά.
ΜΑΝΩΛΗΣ