To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

23 Μαρτίου 2017

Η περιπέτεια της Ισλανδίας (6)

Πριν ολοκληρώσουμε αυτό το μικρό αφιέρωμά μας, πρέπει να ξεκαθαρίσω μια λεπτομέρεια, την οποία κακώς άφησα απαρατήρητη. Είπαμε ότι η κυβέρνηση Σιγκουρδαντόττιρ έφερε τον νόμο περί αποζημίωσης των ξένων καταθετών και τον πέρασε από την βουλή με ψήφους 33-30 αλλά ο πρόεδρος Γκρίμσσον αρνήθηκε να τον υπογράψει και προκήρυξε δημοψήφισμα. Αυτή είναι η αλήθεια, μόνο που είναι μισή και οφείλουμε να την συμπληρώσουμε.

Όλα αυτά που μόλις αναφέραμε, συνέβησαν τον Δεκέμβριο του 2009. Όμως, στις 28 Αυγούστου η κυβέρνηση είχε φέρει έναν άλλο νόμο, βάσει του οποίου η Ισλανδία έπρεπε να καταβάλει σε βρεττανούς και ολλανδούς περίπου 5 δισ. δολλάρια ως αποζημιώσεις για τις χαμένες καταθέσεις τους. Εκείνος ο νόμος πέρασε με 34-15 ψήφους (14 αποχές) και ο Γκρίμσσον τον υπέγραψε στις 2 Σεπτεμβρίου.

Μέχρις εδώ όλα πήγαιναν μέλι-γάλα αλλά βρεττανοί και ολλανδοί ήθελαν το "κάτι παραπάνω". Ζήτησαν να μπει ορίζοντας εξόφλησης ως το 2026 και οι αποζημιώσεις να καταβληθούν έντοκα, με επιτόκιο 5,5%. Η εξόφληση θα επιβάρυνε κάθε ισλανδό πολίτη με 100 ευρώ μηνιαίως επί 15 χρόνια. Η κυβέρνηση δέχτηκε τις εν λόγω απαιτήσεις και τον Δεκέμβριο έφερε στην βουλή έναν καινούργιο νόμο, ο οποίος ουσιαστικά τροποποιούσε τον ήδη υφιστάμενο. Αυτός ο νέος νόμος είναι που προκάλεσε αντιδράσεις και αυτόν δεν υπέγραψε ο Γκρίμσσον.

"16% των ισλανδόπουλων ζουν σε φτώχεια ή κοντά στο όριο της φτώχειας" (icelandmag.visir.is)

Λέγαμε χτες ότι η οικονομία της Ισλανδίας κατάφερε και βγήκε σχετικά γρήγορα από την ύφεση, στην οποία βούλιαξε κατά την τριετία 2008-2010. Όπως σημειώσαμε, η ταχεία ανάκαμψη οφείλεται εν πολλοίς στο ότι η ισλανδική οικονομία στηρίζεται σε δυο πηγές αφειδώλευτης παραγωγής πλούτου: στην αλιεία και στην πάμφθηνη γεωθερμική ενέργεια. Προς τούτοις, σημαντικό ρόλο έπαιξε το γεγονός ότι η χώρα αναγκάστηκε να επιβάλει ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων πριν ξεσπάσει η κρίση στην υπόλοιπη Ευρώπη και έτσι τα αποθεματικά της βρέθηκαν θωρακισμένα όταν οι υπόλοιποι ευρωπαίοι άρχισαν να τρέχουν.

Εκείνο που "ξεχνούν" να πουν οι διάφοροι αναλυτές και που, δυστυχώς, παραβλέπουμε συχνά κι εμείς, είναι ότι η ανάκαμψη μιας οικονομίας δεν συνεπάγεται απαραιτήτως ότι ανακάμπτουν και οι πολίτες. Πρόκειται για το συνηθέστατο φαινόμενο, το οποίο περιγράφεται με την λακωνική φράση "ευημερούν οι αριθμοί και δυστυχούν οι άνθρωποι". Αυτό είναι ο κανόνας και οι ισλανδοί δεν απετέλεσαν εξαίρεση.

Καθώς έσκαγε η στεγαστική φούσκα και η κορώνα έχανε την μισή της αξία, η αξία των ακινήτων κατρακύλησε, με συνέπεια τα στεγαστικά δάνεια που χρωστούσαν οι πολίτες να υπερβαίνουν κατά πολύ την αξία των σπιτιών τους. Ταυτόχρονα, η απόσυρση των ξένων επιχειρήσεων από την χώρα (ως και η McDonald's έφυγε) εκτίναξε την ανεργία από το 2% στο 8,5%. Παράλληλα, η υποτίμηση του νομίσματος οδήγησε σε αύξηση των τιμών, με συνέπεια ο πληθωρισμός να υπερακοντιστεί από 2,5% στο ασύλληπτο 17,1%.

Παρένθεση. Η κατρακύλα που περιγράφεται στην προηγούμενη παράγραφο, άρχισε με την πτώση τής Lehman Brothers, στις 15/9/2008. Συνεπώς, ο νόμος που έφερε η κυβέρνηση τον Δεκέμβριο του 2009 και -υποτίθεται πως- έβγαλε τους "περήφανους ισλανδούς" στον δρόμο, δεν ήταν παρά η σταγόνα που έκανε το ποτήρι τής λαϊκής αγανάχτησης να ξεχειλίσει. Κλείνει η παρένθεση.

Μπροστά σ' αυτό το χάλι, η κυβέρνηση επιδόθηκε στο γνωστό κόλπο που λέγεται "διαχείριση της ακραίας φτώχειας". Για παράδειγμα, κατά την διετία 2009-2010 μείωσε την άμεση φορολογία στα πολύ χαμηλά εισοδήματα, μεταφέροντας τις απώλειες στα υψηλότερα. Επίσης, αύξησε την επιδότηση επιτοκίου (μέχρι και το 1/3) των στεγαστικών δανείων ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα κάθε νοικοκυριού, αρνούμενη το οριζόντιο κούρεμα. Τα μόνα στεγαστικά δάνεια που δέχτηκε να κουρέψει, ήσαν εκείνα των οποίων το κυμαινόμενο επιτόκιο ήταν συνδεδεμένο με τον πληθωρισμό. Ακόμη, σε συνεργασία με τις τράπεζες και τα εργατικά σωματεία, προώθησε μια σειρά προγραμμάτων ανακούφισης των πολιτών από τα υπόλοιπα χρέη (κάτι σαν τις δικές μας 100 δόσεις).

Σήμερα, η οικονομία της Ισλανδίας έχει όντως ανακάμψει: το ΔΝΤ αποτελεί παρελθόν εδώ και χρόνια, ο πληθωρισμός βρίσκεται στο 2%, το εξωτερικό ισοζύγιο είναι θετικό, η ανεργία έχει υποχωρήσει και το ΑΕΠ φλερτάρει με το ιστορικό υψηλό τού 2008. Όμως, καθώς η αξία της κορώνας έχει παγιωθεί στα 2/3 της αξίας που είχε προ κρίσης, το επίπεδο ζωής των κατοίκων εξακολουθεί να υστερεί αισθητά από το επίπεδο εκείνης της περιόδου. Φυσικά, η φορολογία που επιβλήθηκε "λόγω κρίσης" δεν λέει να υποχωρήσει (*). Με δυο λόγια: η παραγωγή πλούτου πήρε πάλι μπρος (έστω και αναιμικά) αλλά το trickle down παρουσιάζει πρόβλημα. Καπιταλισμός γαρ...

Άποψη του Ρέυκγιαβικ από το καμπαναριό τής Χαλλγκρίμσκιρκγια.
__________________

Παράρτημα. Προχτές, κάποιος αναγνώστης έθεσε υπ' όψη μου ένα παλιότερο κείμενο του Δημήτρη Καζάκη σχετικά με την Ισλανδία, ζητώντας μου να το σχολιάσω. Τί να σχολιάσω; Πρόκειται για κλασσικό κείμενο Καζάκη, γεμάτο με ανακρίβειες, λάθη και αυθαιρεσίες. Γράφει για παράδειγμα: "Η Βρετανία κυρίως, αλλά και η Γερμανία απειλούσαν την Ισλανδία..." (βέβαια, δεν υπάρχει καμμιά εμπλοκή τής Γερμανίας στο ζήτημα αλλά στην εποχή μας, όπως και να το κάνουμε, είναι πιασάρικο να της τα χώνεις). Εν πάση περιπτώσει, παραβλέπω τόσο τα καραμπινάτα ψεύδη (π.χ. η Κομμισσιόν μπορεί να έχει μυριάδες κακά αλλά μποϋκοτάζ κατά της Ισλανδίας δεν οργάνωσε ποτέ) όσο και τα φαιδρά "επιστημονικά" συμπεράσματα του κειμένου και παραδίδω στην κρίση σας τα εξής δυο αποσπάσματα:

(α) "... η απόφαση της Ισλανδίας να επιβάλει 39% φόρο στις εξαγωγές κεφαλαίου, δηλαδή σ' όλους όσοι θέλουν να βγάλουν τα χρήματά τους στο εξωτερικό". Αυτό κατάλαβε ο Καζάκης επειδή αυτό βολεύει την "ανάλυση" που κάνει παρακάτω. Το σωστό είναι ότι ο φόρος επιβλήθηκε μόνο στα κεφάλαια που θα αποσύρονταν από τις τρεις τράπεζες που πτώχευσαν και θα μεταφέρονταν στο εξωτερικό κατά παρέκκλιση των περιορισμών των capital control.

(β) "Ακολούθησε η άγρια επίθεση στο νόμισμα της Ισλανδίας. Από 90 Ισλανδικές κορόνες (ΙΣΚ) ανά ευρώ πριν το 2008, εκτινάχθηκε η ισοτιμία έως το 2009 στις 390 κορόνες ανά ευρώ. Πάνω από 430% υποτίμηση. Το ίδιο και με το δολάριο. Από 80 κορόνες ανά δολάριο πριν το 2008, έφτασε στις 138 κορόνες ανά δολάριο στις αρχές του 2009. Πάνω από 170% υποτίμηση". Στις 3/1/2008, η ισοτιμία ήταν ακριβώς 62,64 κορώνες ανά δολλάριο αλλά δεν είναι εκεί το πρόβλημα (ξέρουμε ότι ο Καζάκης τό 'χει σε κακό να ξεστομίσει σωστό νούμερο). Το πρόβλημα έγκειται στο ότι ένας "οικονομολόγος" τολμάει να γράφει ότι η κορώνα υποτιμήθηκε 170% έναντι ενός νομίσματος Α και 430% έναντι ενός νομίσματος Β, την ώρα που η σχέση των Α και Β παραμένει αδιατάρακτη. Η επιστημονικότητα στα καλύτερά της.

-------------------------------------------------
(*) Οι ισλανδοί καταβάλλουν στο κράτος φόρο εισοδήματος με συντελεστές από 22,86% έως 31,80% και επί πλέον τοπικούς φόρους 14,44%. Συνολικά, δηλαδή, η φορολογική επιβάρυνση φτάνει ως το 46,24% με την χώρα σε πλήρη ανάπτυξη, όταν στην καταματωμένη Ελλάδα των μνημονίων, των θυσιών και της ύφεσης φτάνει ως το 48% (μαζί με την εισφορά αλληλεγγύης). Συνυπολογίζοντας την διαφορά του ΦΠΑ (25,5% εκεί, 24% εδώ), ο λαός πληρώνει τα ίδια είτε σε ανάπτυξη είναι η χώρα είτε σε ύφεση.

22 Μαρτίου 2017

Η περιπέτεια της Ισλανδίας (5)

Πριν συνεχίσουμε την αφήγησή μας και -κυρίως- πριν αρχίσουμε τις συγκρίσεις με την Ελλάδα, είναι απαραίτητο να σημειώσουμε μερικά δομικά στοιχεία τής ισλανδικής οικονομίας. Και, πρώτα-πρώτα, να υπογραμμίσουμε ότι ο σημαντικώτερος τομέας της είναι η αλιεία, η οποία συμμετέχει στο ΑΕΠ τής χώρας πάνω από 25% (2011: 27,1%) ενώ τα αλιευτικά προϊόντα συνιστούν πάνω από το 60% των ισλανδικών εξαγωγών. Περίπου 9.000 ισλανδοί ασχολούνται ευθέως με το ψάρεμα και άλλες 30-35.000 με επαγγέλματα που έχουν έμμεση σχέση με την αλιεία. Με δεδομένο ότι ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός τής χώρας υπολογίζεται σε 180.000 άτομα περίπου, τα παραπάνω νούμερα σημαίνουν ότι σχεδόν ένας στους τέσσερις ισλανδούς ζη -άμεσα ή έμμεσα- από την αλιεία.

Εδώ οφείλεται η ισχυρή αντίθεση των ισλανδών πολιτών στην ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όταν η ζωή σου εξαρτάται από το ψάρεμα, δεν έχεις καμμιά διάθεση να βάλεις στο κεφάλι σου κεχαγιά από τις Βρυξέλλες, ο οποίος θα σου επιβάλλει πόσο μπακαλιάρο θα παστώνεις, πόσες ρέγγες θα καπνίζεις ή πόσες φάλαινες θα καμακώνεις (*).

"E.E. + Ισλανδία: Όχι ευχαριστώ!" (σύνθημα των συντηρητικών στις εκλογές τής 27/4/2013).

Ένα άλλο χαρακτηριστικό τής Ισλανδίας είναι η άφθονη και πάμφθηνη ενέργεια που παράγεται από γεωθερμικές και υδροηλεκτρικές πηγές. Το σχεδόν τζάμπα ρεύμα αποτελεί πόλο ελξης για τις ηλεκτροβόρες βιομηχανίες. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Ισλανδία έχουν εγκατασταθεί τρεις μεγάλες βιομηχανίες επεξεργασίας αλουμίνας, με συνολική ετήσια παραγωγή πάνω από 800.000 τόννους, ποσότητα που κατατάσσει την χώρα στην 10η θέση παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι τα δι' εντάσεως ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενα προϊόντα συνιστούν το 21% των ισλανδικών εξαγωγών.

Κοντά στα παραπάνω, πρέπει να προσθέσουμε ένα ακόμη στοιχείο που χαρακτηρίζει την οικονομία τής Ισλανδίας: οι αμυντικές της δαπάνες είναι ανύπαρκτες διότι δεν έχει τακτικό στρατό! Συνεπώς, δεν χρειάζεται να ξοδεύει χρήμα για αεροπλάνα και υποβρύχια ούτε είναι υποχρεωμένη να πληρώνει συνδρομές στο ΝΑΤΟ ή να φορτώνεται το κόστος στρατιωτικών αποστολών σε Αφγανιστάν, Λιβύη, Κόσσοβο κλπ.

Τα παραπάνω στοιχεία προσφέρουν μια πειστική απάντηση στην απορία πώς κατάφερε η Ισλανδία και ανέκαμψε τόσο σύντομα από την πτώχευση. Διότι όντως ανέκαμψε πολύ σύντομα, όπως δείχνει η εξέλιξη του ΑΕΠ (2006: 4,6% / 2007: 6% / 2008: 1,3% / 2009: -6,8% / 2010: -4,1% / 2011: 2,7% / 2012: 1,4% / 2013: 1,7%). Μόνο που εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε το ίδιο, διότι αφ' ενός μεν δεν έχουμε ούτε τόσο ισχυρό πρωτογενή τομέα ούτε τόσο άφθονη και φτηνή ενέργεια, αφ' ετέρου δε και μέλη του ΝΑΤΟ είμαστε και υψηλές αμυντικές δαπάνες έχουμε.


Πάμε παρακάτω. Λένε πολλοί ότι η Ισλανδία δεν ανακάτεψε το ΔΝΤ στο πρόβλημά της και δεν υπέγραψε μνημόνια αλλά στηρίχτηκε στις δικές της δυνάμεις για να ανακάμψει. Πρόκειται για ψέμα, για καραμπινάτο ψέμα! Όταν η Ισλανδία έπαιρνε δανεικά από το ΔΝΤ και αποδεχόταν σχέδιο διάσωσης, εμείς δεν ξέραμε καν τι είναι το ΔΝΤ! Ας ξαναπάρουμε τα πράγματα απ' την αρχή, λοιπόν, μπας και καταφέρουμε να τα βάλουμε σε μια σειρά.

Είπαμε στα προηγούμενα ότι οι ισλανδικές τράπεζες κατέρρευσαν στις αρχές φθινοπώρου τού 2009. Όμως, οι επικίνδυνοι κλυδωνισμοί στην ισλανδική οικονομία είχαν αρχίσει έναν χρόνο πρωτύτερα. Καθώς ο άμετρος τραπεζικός δανεισμός είχε διογκώσει υπερβολικά την στεγαστική φούσκα, αμέσως μόλις σωριάστηκε η Lehman Brothers (15/9/2008) η φούσκα έσκασε και στην Ισλανδία.

Τον Οκτώβριο του 2008, η κυβέρνηση του Γκέιρ Χάαρντε πήρε τα πρώτα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης και ταυτόχρονα ζήτησε βοήθεια από το ΔΝΤ (2,1 δισ. δολλ.), από τις Σκανδιναβικές χώρες (2,5 δισ. δολλ.) και από την Ρωσσία (στην αρχή αρνήθηκε αλλά, τελικά, έδωσε 200 εκατ. δολλ.). Το συνολικό πακέττο βοήθειας (Stand-by Arrangement) που έδωσε η "τρόικα" ανερχόταν στο 40% του ΑΕΠ, τον δε έλεγχο υλοποίησης της συμφωνίας ανέλαβε το ΔΝΤ, το οποίο είχε εκπονήσει και το σχετικό τριετές πρόγραμμα (εμείς θα το λέγαμε "μνημόνιο") τριών αξόνων:

Ο πρώτος άξονας περιλάμβανε ένα πρόγραμμα δημοσιονομικής σταθεροποίησης. Επειδή, ως έλληνες, γνωρίζουμε άριστα τι σημαίνει αυτό το πράγμα (δραστική μείωση των δημοσίων δαπανών, επιβολή νέων φόρων και αύξηση των ήδη υφισταμένων κλπ) δεν χρειάζεται να πούμε πολλά. Αρκεί μόνο να σημειώσουμε ότι ο ΦΠΑ έμεινε αμετάβλητος (πόσο να αυξηθεί, όταν ήδη ήταν 25,5%;) αλλά μέσα σε μια τριετία σχεδόν 100 διαφορετικοί φόροι είτε αυξήθηκαν είτε επιβλήθηκαν για πρώτη φορά.

Ο δεύτερος άξονας περιλάμβανε μια δέσμη μέτρων για την εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος, όπως την περιγράψαμε στα προηγούμενα σημειώματα. Σημειωτέον ότι η επιλογή να μείνουν στις "κακές" τράπεζες οι καταθέσεις των αλλοδαπών ώστε να μην αποζημιωθούν, περιλαμβανόταν στα μέτρα που σχεδίασε το ΔΝΤ (!)

Ο τρίτος άξονας περιλάμβανε μέτρα περιορισμού στην κίνηση κεφαλαίων, ώστε να αποφευχθεί η πλήρης απαξίωση της κορώνας. Δηλαδή, η Ισλανδία επέβαλε αυτό που στα ελληνικά λέγεται capital control (!) πριν καν εμείς μάθουμε ότι υπάρχει τέτοιος όρος! Αν αναρωτιέστε πόσο διήρκεσε αυτός ο έλεγχος, τί θα λέγατε αν μαθαίνατε ότι η άρση του έγινε αφορμή για να γραφτούν αυτά τα κείμενα που διαβάζετε τώρα; Λοιπόν: τα capital control στην Ισλανδία επιβλήθηκαν το 2008 και, μετά από διαδοχικές χαλαρώσεις, ήρθησαν τελείως την περασμένη εβδομάδα, στις 14 Μαρτίου 2017.

Μαζί με όλα αυτά τα μέτρα και πάντοτε καθ' υπόδειξη του ΔΝΤ, στις 16/7/2009 η Ισλανδία υπέβαλε στις Βρυξέλλες αίτημα ένταξης της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν, παρά την δεδομένη ισχυρή αντίθεση του ισλανδικού λαού (σύμφωνα με το σύνταγμα, η ένταξη πρέπει να επικυρωθεί με δημοψήφισμα). Τελικά, στις 12/3/2015 η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι "η Ισλανδία δεν είναι πλέον μια υποψήφια χώρα και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση να ενεργεί σύμφωνα με αυτό από τώρα και στο εξής". Πάντως, όλο αυτό το σκηνικό ένταξης που στήθηκε, μάλλον βόηθησε την αξιοπιστία της χώρας και την επιστροφή της στις αγορές μετά την λήξη τού προγράμματος διάσωσης το καλοκαίρι τού 2011.

Ρέυκγιαβικ, 15/3/2015: Ισλανδοί "μενουμερώπηδες" διαμαρτύρονται για την απόσυρση του αιτήματος ένταξης.

Λογάριαζα να ολοκληρώσω σήμερα αυτό το μικρό αφιέρωμα στην ισλανδική κρίση. Όμως, κάτι που έχω μερικές σημειώσεις ακόμη και κάτι που με "κουρδίζουν" τα σχόλιά σας και τα μηνύματά σας, φοβάμαι ότι θα χρειαστεί να με ανεχτείτε και αύριο.

-------------------------------------------
(*) Το 2006, μετά από 20 χρόνια διακοπής, η Ισλανδία ξανάρχισε την φαλαινοθηρία, εκμεταλλευόμενη μια ύποπτη απόφαση που πήρε (με οριακή πλειοψηφία) η Διεθνής Επιτροπή Φαλαινοθηρίας, ότι η απαγόρευση δεν είναι πλέον απαραίτητη, παρ' ότι η πτεροφάλαινα θεωρείται ακόμη απειλούμενο είδος.

21 Μαρτίου 2017

Η περιπέτεια της Ισλανδίας (4)

Λέγαμε χτες ότι ο ισχυρισμός πως η ισλανδική κυβέρνηση άφησε τις τράπεζες να καταρρεύσουν είναι ψευδής. Στην πραγματικότητα, έκανε κάτι παρόμοιο με αυτό που έκανε και η Ελλάδα: "έσπασε" κάθε τράπεζα σε δυο κομμάτια, ένα καλό κι ένα κακό. Η διαφορά είναι ότι οι ισλανδοί πέταξαν το κακό κομμάτι στα σκουπίδια επειδή μπορούσαν να το κάνουν ενώ εμείς το φορτωθήκαμε. Αλλά ας δούμε τις λεπτομέρειες, μέσα από τα αρχεία τής αρμόδιας εποπτικής αρχής τής χώρας, της FME.

Πρώτα-πρώτα, στις 9 Οκτωβρίου 2008, ιδρύθηκε η Νέα Landsbanki, με κεφάλαιο 200 δισ. κορώνες σε ρευστό και 2,3 τρισ. σε λοιπά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία προήλθαν από την παλιά τράπεζα. Κατόπιν, στις 15 Οκτωβρίου, ιδρύθηκε η Νέα Glitnir, με κεφάλαιο 110 δισ. κορώνες σε ρευστό και 1,2 τρισ. σε λοιπά περιουσιακά στοιχεία, ομοίως προερχόμενα από την παλιά Glitnir. Τέλος, στις 22 Οκτωβρίου, κατά τον ίδιο τρόπο ιδρύθηκε η Νέα Kaupthing, με κεφάλαιο 75 και 700 δισ. κορώνες αντίστοιχα. Το συνολικό ποσό των μετρητών 385 δισ. κορωνών (ουσιαστικά, δηλαδή, το ποσό που χρειάστηκε για να γίνει η ανακεφαλαιοποίηση, όπως θα λέγαμε στην γλώσσα μας) αντιστοιχούσε στο 30% του ισλανδικού ΑΕΠ και το κατέβαλε εξ ολοκλήρου το ισλανδικό δημόσιο.

Εδώ είναι η τρίτη μεγάλη διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Ισλανδίας. Η Ισλανδία (επαναλαμβάνω: επειδή μπορούσε) μετέφερε στις τρεις νέες "καλές" τράπεζες όλες τις εγχώριες δραστηριότητες των παλαιών, τις καταθέσεις των ισλανδών αποταμιευτών και τις απαιτήσεις των ντόπιων επενδυτών. Όλες οι εξωχώριες δραστηριότητες και υποχρεώσεις παρέμειναν στις παλιές, "κακές" τράπεζες. Ο όγκος αυτού του "καλού" κομματιού ανερχόταν μόλις στο 16% της περιουσίας των παλιών τραπεζών, και ανακεφαλαιοποιήθηκε πλήρως από το κράτος ενώ το υπόλοιπο 84% αφέθηκε στην τύχη του. Στην Ελλάδα φορτωνόμαστε τα "κακά" κομμάτια των τραπεζών επειδή η συντριπτική πλειοψηφία των υποχρεώσεων του χρηματοπιστωτικού τομέα αφορά εμάς, τους ντόπιους.

Και το παιχνίδι συνεχίζεται. Από τις τρεις νέες τράπεζες, οι οποίες στήθηκαν με κρατικό χρήμα, οι δύο επέστρεψαν γρήγορα σε ιδιωτικά χέρια, καθαρές και υγιείς. Στις 20/11/2009 η Νέα Kaupthing μετονομάζεται σε Arion Banki και πενήντα μέρες αργότερα το 87% της μεταβιβάζεται στην Kaupskil, μια θυγατρική τής Kaupthing. Το υπόλοιπο 13% παραμένει στο κράτος αλλά η Kaupskil διατηρεί το δικαίωμα να αποκτήσει και αυτό σε μεταγενέστερο χρόνο. Κατά τον ίδιο τρόπο, η Νέα Glitnir γίνεται Islandsbanki και το 95% της μεταβιβάζεται στην ISB Holding, ένα γκρουπ πιστωτών τής παλιάς τράπεζας. Μόνο η Νέα Landsbanki έμεινε υπό κρατικό έλεγχο, άλλαξε το όνομά της σε Landbankinn και περιόρισε τις δραστηριότητές της, μειώνοντας ταυτόχρονα και τους εργαζομένους της από 2.770 σε 1.233 μέχρι τέλους του 2012.

Έγκερτ Μάγκνουσσον (αριστερά) και Μάγκνους Γκούντμουνδσσον (*)

Αφού είδαμε, λοιπόν, κατά πόσο αληθεύει ο ισχυρισμός ότι η Ισλανδία άφησε τις τράπεζές της να πτωχεύσουν, ας ρίξουμε μια ματιά σε ένα άλλο "σημαιάκι" που ανεμίζουν όσοι μας συστήνουν να μιμηθούμε τους ισλανδούς. Κι αυτό δεν είναι άλλο από το ότι εκείνοι έβαλαν στην φυλακή τους τραπεζίτες και τους πολιτικούς που ήσαν υπεύθυνοι για την καταστροφή.

Κατ' αρχήν, να ξεκαθαρίσουμε ότι κανείς πολιτικός δεν πήγε φυλακή. Στο σκαμνί τού Ειδικού Δικαστηρίου κάθησε μόνο ο πρώην πρωθυπουργός Γκέιρ Χάαρντε, ο οποίος καταδικάστηκε για μία από τις τέσσερις κατηγορίες που τον βάραιναν. Το "έγκλημα" του Χάαρντε ήταν ότι έδειξε αμέλεια και δεν συγκάλεσε υπουργικά συμβούλια για να συζητήσουν την κρίση. Σημειωτέον ότι ουδεμία ποινή φυλάκισης επεβλήθη γι' αυτό το "έγκλημα" πέραν της επιπλήξεως. Ακόμη και γι' αυτήν, όμως, ο Χάαρντε έχει προσφύγει στο δικαστήριο του Στρασβούργου.

Πάμε τώρα να δούμε τι έγινε με τους τραπεζίτες. Κάπου στα δυτικά τής Ισλανδίας, στους πρόποδες του σβησμένου κρατήρα Σναεφέλλσγιοκουλ, μέσα στην μέση ενός παγωμένου πουθενά, βρίσκεται η φυλακή Κβιαμπρύγκγια. Πρόκειται, ίσως, για την μόνη φυλακή τού κόσμου που δεν έχει εξωτερικό τοίχο. Οι κρατούμενοι μπορούν ελεύθερα να κόβουν βόλτες στο απολύτως αφιλόξενο τοπίο, μιας και δεν μπορούν να πάνε πουθενά. Εκεί διαβιούν 24 κρατούμενοι για μη βίαια εγκλήματα, οι τέσσερις εξ αυτών πρώην τραπεζίτες τής Kaupthing: ο πρώην πρόεδρος Σίγουρδουρ Έιναρσσον (είδαμε χτες φωτογραφία από την βράβευσή του το 2007), ο πρώην διευθύνων σύμβουλος Χρέινταρ Μαρ Σίγουρδσσον,  ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της θυγατρικής τής Kaupthing στο Λουξεμβούργο Μάγκνους Γκούντμουνδσσον και ο δεύτερος μεγαλύτερος μέτοχος της τράπεζας τον καιρό της κατάρρευσής της Όλαφουρ Όλαφσσον. Κανενός η ποινή δεν υπερβαίνει τα πέντε χρόνια και κανενός η περιουσία δεν δημεύτηκε.

Μαζί με τους παραπάνω, έχουν καταδικαστεί σε μικρότερες ποινές για ελαφρύτερα παραπτώματα (κυρίως για αμέλεια) 26 ακόμη χαμηλόβαθμα τραπεζικά στελέχη, ενώ ο ειδικός εισαγγελέας 'Ολαφουρ Χάουκσσον συνεχίζει το ψάξιμο. Κανείς απ' αυτούς τους 26 δεν βρίσκεται στην φυλακή.


Έχω την εντύπωση ότι τα παραπάνω γεγονότα δεν δικαιώνουν επ' ουδενί μεγαλοστομίες όπως π.χ. "στην Ισλανδία την κρίση την πλήρωσαν οι τραπεζίτες", "η Ισλανδία έβαλε στην φυλακή τούς διεφθαρμένους τραπεζίτες" κλπ. Η καταδίκη των τεσσάρων που προαναφέραμε, έγινε για παραβίαση τραπεζικής πίστης, υπεξαίρεση και χειραγώγηση, δηλαδή αφορά οικονομικά εγκλήματα που έχουν ελάχιστη σχέση με την κρίση. Δεν διαφωνώ, βεβαίως, ως προς το ότι όλοι αυτοί (και πολλοί άλλοι ακόμη) έπρεπε να τιμωρηθούν. Διαφωνώ ως προς το ότι αυτοί έχουν την ευθύνη για τα δεινά που βίωσε και εξακολουθεί να βιώνει ο ισλανδικός λαός.

Εν κατακλείδι, θα μπορούσα να πω ότι η καταδίκη μιας χούφτας μεγαλοτραπεζιτών συσκοτίζει την πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα είναι ότι η ευθύνη τής καταστροφής βαραίνει ένα ολόκληρο σύστημα το οποίο λέγεται καπιταλισμός. Αυτό το σύστημα που επέτρεπε νομίμως στους τραπεζίτες να εμπορεύονται τοξικά ομόλογα, να τροφοδοτούν με δάνεια χαμηλής εξασφάλισης την στεγαστική φούσκα, να αποδίδουν βαρβάτα μπόνους στους εαυτούς τους και, γενικά, να προβαίνουν σε κάθε δυνατή ενέργεια ώστε να αυξάνουν βραχυπρόθεσμα τα κέρδη των τραπεζών τους. Στο κάτω-κάτω, αν δεχτούμε ότι ο Έιναρσσον ήταν εγκληματίας, ας μας εξηγήσουν τι είχαν κατά νου εκείνοι που τον βράβευσαν την πρωτοχρονιά τού 2007. Υπ' αυτή την έννοια, οι κρατούμενοι της Κβιαμπρύγκγια χρησιμοποιήθηκαν ως αποδιοπομπαίοι τράγοι για να ξεθυμάνει η λαϊκή αγανάκτηση.

Ισλανδία: Η φυλακή Κβιαμπρύγκγια. Στο βάθος ο μονίμως παγωμένος κρατήρας Σναεφέλλσγιοκουλ

Αύριο θα ολοκληρώσουμε την ματιά μας στην ισλανδική κρίση, με δυο λόγια για το πολυδιαφησμένο "οικονομικό θαύμα" μιας χώρας που "έφτυσε το ΔΝΤ" και σήμερα προκόβει. Στο μεταξύ, ας κλείσω για σήμερα με ένα ενδιαφέρον κερασάκι, που επίσης προβλήθηκε πολύ:

Την ώρα που οι μεγαλοτραπεζίτες πήγαιναν φυλακή, η ισλανδική κυβέρνηση εξήγγειλε ότι από την πώληση της Islandsbanki (της καθαρής και ανακεφαλαιοποιημένης με λεφτά τού ισλανδικού λαού Νέας Glitnir), θα απέδιδε σε κάθε ισλανδό μέρισμα 30.000 κορωνών (213 ευρώ). Σας θυμίζω ότι για να στηθεί η Νέα Glitnir το κράτος έβαλε σε ρευστό 110 δισ. κορώνες και σας αφήνω να κάνετε τις πράξεις για να βγάλετε μόνοι σας τα συμπεράσματά σας.

ΥΓ: Κάθε σύγκριση με την περίπτωση Λαυρεντιάδη και Proton Bank δεκτή. Κι εμείς βάλαμε τραπεζίτη στην φυλακή. 

-----------------------------------------------------
(*) Η φωτογραφία είναι από τις εξέδρες τού λονδρέζικου γηπέδου Άπτον Παρκ και από τον αγώνα Γουέστ Χαμ - Γουίγκαν στις 6/12/2006. Ο Έγκερτ Μάγκνουσσον (πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας τής Ισλανδίας), εκπροσωπώντας ένα κονσόρτσιουμ ισλανδών επενδυτών (μεταξύ αυτών και ο Μάγκνους Γκούντμουνδσσον, διευθύνων σύμβουλος της θυγατρικής τής Kaupthing στο Λουξεμβούργο) έχει μόλις αποκτήσει το πλειοψηφικό πακέττο τής Γουέστ Χαμ. Χάρη στα χρήματα που έβαλαν (νά 'ναι καλά η Kaupthing), έγιναν μεταγραφές ποδοσφαιριστών μεγάλης αξίας (Τέβες, Μασεράνο). Με εφτά νίκες στους εννέα τελευταίους αγώνες, η καταδικασμένη ως τότε Γουεστ Χαμ απέφυγε εκείνη την χρονιά τον υποβιβασμό. Η αγγλική ποδοσφαιρική ομοσπονδία βρήκε παρατυπίες στις μεταγραφές των Τέβες-Μασεράνο και επέβαλε πρόστιμο-μαμμούθ 5,5 εκατ. στερλινών αλλά δεν αφαίρεσε βαθμούς από την ομάδα.

20 Μαρτίου 2017

Η περιπέτεια της Ισλανδίας (3)

Είναι αλήθεια ότι η Ισλανδία έχει γίνει παντιέρα για πολλούς "ελληναράδες" παντογνώστες και το παράδειγμα των "περήφανων ισλανδών που είπαν όχι" προβάλλεται εντυπωσιακά και συνοδευόμενο πάντοτε με απαξιωτικές συγκρίσεις για τους δικούς μας εθελόδουλους πολιτικούς. Παράλληλα, η Ισλανδία έχει γίνει όπλο στην φαρέτρα όσων επιμένουν πως η λύση στα προβλήματά μας συνίσταται στην αποχώρηση από το ευρώ. Εδώ δεν θα ασχοληθούμε με το αν είναι εθελόδουλοι οι πολιτικοί μας ούτε με το αν η υιοθέτηση δικού μας νομίσματος αποτελεί πανάκεια. Εδώ θα δούμε τα πράγματα με ψύχραιμη ματιά ώστε να διαπιστώσουμε αν πράγματι αξίζει τον κόπο να παραδειγματιστούμε σε κάτι από τους ισλανδούς.

Ρέυκγιαβικ, Πρωτοχρονιά 2007. Ο πρόεδρος της χώρας Όλαφουρ Ράγκμαρ Γκρίμσσον απονέμει
τον Σταυρό του Τάγματος του Γερακιού στον επί κεφαλής της Kaupthing Σίγουρδουρ Έιναρσσον
"ως αναγνώριση της συμβολής του στην επέκταση της ισλανδικής επιχειρηματικότητας διεθνώς".

Πρώτα-πρώτα, δεν καταλαβαίνω προς τι αυτός ο θαυμασμός προς τον "αδούλωτο ισλανδικό λαό" που σε δυο απανωτά δημοψηφίσματα απέρριψε τα κυβερνητικά σχέδια. Τους θαυμάζουμε επειδή είπαν ότι δεν θέλουν να πληρώσουν; Δηλαδή, ποιός λαός θα έλεγε ότι θέλει να πληρώσει; Μήπως κι εμείς δεν είπαμε Όχι, τότε που νομίζαμε πως μας ρώτησαν το ίδιο πράγμα; Σβάρνα τους πήραμε τους μενουμευρώπηδες, άσχετα αν ψηφίσαμε δίχως να καταλαβαίνουμε τι μας περίμενε. Υπ' αυτή την έννοια, οι ισλανδοί δεν έκαναν και τίποτε μοναδικό.

Όσο για τους εραστές τής αποχώρησης από το ευρώ, θα συμφωνήσω ότι η στάση της Ισλανδίας οφείλεται εν πολλοίς στο ότι έχει το δικό της νόμισμα. Θα τους ρωτήσω, όμως, αν έχουν υπ' όψη τους το παρακάτω δημοσίευμα της Süddeutsche Zeitung. Μήπως το έχουν αλλά δεν το προβάλλουν διότι δεν εξυπηρετεί τα πλάνα τους;
        Καθώς ο Γκούλφι Άρνμπγιορνσσον μιλάει για το ευρώ, η φωνή του πάλλει από λαχτάρα. "Αυτό που χρειαζόμαστε εδώ στην Ισλανδία, είναι ένα ισχυρό νόμισμα", λέει ο πρόεδρος του μεγαλύτερου εργατικού συνδικάτου τής χώρας. Και για να μην υπάρξει καμμιά παρανόηση για το ποιο θα μπορούσε να είναι αυτό το νόμισμα, προσθέτει: "Χρειαζόμαστε το ευρώ".
        Ο ισλανδός, όπως και οι περισσότεροι συμπατριώτες του, είναι υπερήφανος για το μικρό νησί του στην μέση τού Ατλαντικού. Παρά ταύτα, θα ήθελε να δει πολύ σύντομα την ισλανδική κορώνα να θάβεται κάτω από αρκετά μέτρα λάβας. "Η κορώνα είναι τόσο ασταθής ώστε κάθε χρόνο μειώνει το εισόδημά μας και μαζί μ' αυτό και το βιοτικό μας επίπεδο, κατά 25%", λέει. (*)
Όταν αυτά τα λέει ο επί κεφαλής τού μεγαλύτερου εργατικού συνδικάτου τής Ισλανδίας (το οποίο εκπροσωπεί σχεδόν 100.000 εργαζόμενους, ήτοι σχεδόν το 1/3 του πληθυσμού), όσο πουλημένος κι αν είναι, δεν μπορούμε να μη τα λάβουμε υπ' όψη μας. Συνεπώς, ας δούμε τα γεγονότα με ψυχραιμία πριν καταλήξουμε σε συμπεράσματα.

"Aφήσαμε τις τράπεζες να χρεωκοπήσουν (...) συχνά ρωτάω γιατί ο κόσμος τις αντιμετωπίζει ως τους ιερούς ναούς τής σύγχρονης οικονομίας; (...) Γιατί δεν πρέπει να αφήνονται να καταρρεύσουν;" (**). Αυτή την δήλωση που έκανε ο ισλανδός πρόεδρος Όλαφουρ Γκρίμσσον στην Ντώυτσε Βέλλε, την έχουν πάρει όλοι οι άσχετοι και οι σπεκουλαδόροι και την έχουν κάνει σημαία. Δυστυχώς γι' αυτούς, τα πράγματα είναι αρκετά διαφορετικά απ' αυτό που αφήνει ο Γκρίμσσον να εννοηθεί. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.


Ένα από τα πολλά στοιχεία που αποκρύπτονται σχετικά με την Ισλανδία είναι ότι η χώρα βρίσκεται σε καθεστώς νεοφιλελεύθερου μετασχηματισμού από τις αρχές τής δεκαετίας τού '90. Από εκείνη την εποχή άρχισε η σταδιακή συρρίκνωση της απασχόλησης στην αλιεία, με το βάρος τής ανάπτυξης να μετατοπίζεται στον τουρισμό και στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Στις αρχές τής χιλιετίας ολοκληρώθηκε η μεταρρύθμιση του τελευταίου και όλες οι τράπεζες έγιναν ιδιωτικές. Σύντομα, άρχισε η κόντρα μεταξύ των τραπεζών για το ποια θα πρόσφερε τις υψηλότερες αποδόσεις ώστε να προσελκύσει και τα περισσότερα ξένα κεφάλαια. Έτσι, σε πολύ μικρό χρόνο, τα ξένα κεφάλαια κατέκλυσαν το νησί, επιτρέποντας τον χωρίς φειδώ και μέτρο δανεισμό του εγχώριου πληθυσμού, ο οποίος είδε ξαφνικά το βιοτικό του επίπεδο να απογειώνεται. Θα μπορούσε να πει κανείς, δηλαδή, ότι οι ισλανδοί άρχισαν να ζουν πάνω από τις δυνατότητες τους χάρη στα δανεικά. Ακριβώς ότι λένε και για μας.

Και όμως, εδώ εντοπίζεται η πρώτη μεγάλη διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Ισλανδίας. Εκεί, το επίπεδο ευημερίας ετροφοδοτείτο από τον εξωτερικό δανεισμό τού τραπεζικού τομέα. Εδώ, ο τραπεζικός τομέας τροφοδοτούσε το κράτος (έναντι υψηλών κερδών, φυσικά) με χρήματα που προέρχονταν κατά μείζονα λόγο από τις καταθέσεις τόσο των πολιτών της χώρας όσο και του ίδιου του ελληνικού δημοσίου, ενώ το κράτος έσπρωχνε το περισσότερο δανεικό χρήμα στον ιδιωτικό τομέα (μέσω επιδοτήσεων, συνεργασιών, δημοσίων έργων κλπ). Με άλλα λόγια, εκεί το ΑΕΠ διογκωνόταν μέσω τραπεζών με ξένο -κυρίως- χρήμα ενώ εδώ με εγχώριο. Η διαφορά έγκειται, λοιπόν, στο ότι η κατάρρευση των ισλανδικών τραπεζών ζημίωσε κυρίως τους ξένους δανειστές.

Όταν ξέσπασε η κρίση τού 2008, οι ισλανδικές τράπεζες βρέθηκαν να χρωστούν βραχυπρόθεσμα στο εξωτερικό περίπου 50 δισ. ευρώ. Παρ' ότι το ΑΕΠ δεν ξεπερνούσε τα 9 δισ. ευρώ, το κράτος έκανε μια προσπάθεια να τις σώσει. Στις 29/9/2008, η κυβέρνηση εθνικοποίησε την τρίτη μεγαλύτερη τράπεζα, την Glitnir, αποκτώντας τα στοιχεία τού ενεργητικού της αντί 600 εκατ. ευρώ. Το ίδιο επιχείρησε να κάνει και με τις δυο μεγαλύτερες, την Kaupthing και την Landsbanki, αλλά μάταια. Με τα ανοίγματα των τραπεζών να ξεπερνούν το 900% του ΑΕΠ, κάθε προσπάθεια εθνικοποίησης ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία (***). Έτσι, μόλις 10 ημέρες αργότερα, στις 9 Οκτωβρίου, η αρμόδια Αρχή Ελέγχου (Financial Supervisory Authority - FME) αποφάσισε να θέσει και τις τρεις τράπεζες σε εκκαθάριση.

Συνεπώς, η παραπάνω δήλωση του Γκρίμσσον στην Ντώυτσε Βέλλε είναι πέρα ως πέρα ανακριβής, σε σημείο ώστε να μπορούμε άνετα να την χαρακτηρίσουμε ως συγκαλυμμένο ψέμα. Πρώτον, το κράτος έκανε ό,τι μπορούσε για να σώσει τις -ιδιωτικές, μη το ξεχνάμε- τράπεζες, μέχρις ότου κατάλαβε ότι κάτι τέτοιο ήταν απολύτως αδύνατο. Και, δεύτερον, κάθε άλλο παρά τις άφησε να πτωχεύσουν. Αντίθετα, λειτούργησε εντελώς προστατευτικά ως προς τις ενδοϊσλανδικές υποχρεώσεις των τραπεζών, προκειμένου να διασώσει όσο γινόταν την εγχώρια οικονομία, εγκαταλείποντας στην τύχη τους τους αλλοδαπούς αποταμιευτές και επενδυτές.


Εδώ βρίσκεται μια δεύτερη ριζική διαφορά τής Ελλάδας με την Ισλανδία. Η Ισλανδία είχε την άνεση να κάνει ό,τι έκανε, διότι αφ' ενός μεν δεν είχε εγγυηθεί ποτέ τα δάνεια των τραπεζών της, αφ' ετέρου δε το συντριπτικά μεγαλύτερο κομμάτι των υποχρεώσεων των τραπεζών αφορούσε το εξωτερικό. Αντίθετα, το ελληνικό κράτος, ακολουθώντας την πολιτική και τις οδηγίες τής Ε.Ε. και της ΕΚΤ, έχει δώσει εγγυήσεις για τα δάνεια των τραπεζών του, ενώ ένα τεράστιο τμήμα των υποχρεώσεων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων του αφορά το εσωτερικό τής χώρας (ιδιώτες ή νομικά πρόσωπα του στενού ή ευρύτερου δημόσιου τομέα, όπως ασφαλιστικά ταμεία, επιμελητήρια, πανεπιστήμια κλπ). Το αν αυτή η εμπλοκή τού ελληνικού δημοσίου με τις τράπεζες έπρεπε να αποφευχθεί ή όχι είναι αντικείμενο άλλης συζήτησης. Εδώ, το θέμα μας είναι ότι η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να κάνει αυτό που έκανε η Ισλανδία.

Όμως, τί ακριβώς ήταν αυτό που έκαναν οι ισλανδοί με τις τράπεζές τους; Αυτό θα το δούμε αναλυτικά αύριο.


-------------------------------------------------
(*) Süddeutsche Zeitung, "Island träumt vom Euro" (Η Ισλανδία ονειρεύεται το ευρώ), 22/9/2011.
(**) Deutche Welle, "Grimsson: IMF learned new lessons in Iceland", 31/1/2013.
(***) Το ίδιο είχε κάνει και ο υπουργός οικονομικών των ΗΠΑ Χανκ Πώλσον. Προσπάθησε να σώσει τον κλυδωνιζόμενο χρηματοπιστωτικό τομέα σπρώχνοντας εκατοντάδες δισ. δολλαρίων (Fannie Mae, Freedie Mac, Goldman Sachs, AIG κλπ), ώσπου κατάλαβε ότι ήταν αδύνατο να βρεθεί αρκετό χρήμα για να σωθούν όλοι και άφησε την Lehman Brothers να καταρρεύσει.

18 Μαρτίου 2017

Σαββατιάτικα (148) - της χαρτοπαιξίας

*** Δηλωτή, Σκαμπίλι, Φιρφιρίκι, Πρέφα... *** Το λέτε σοβαρά ότι πήγε ο Κωλόχαρτος σε καφενείο τής Νάουσας κι έπαιξε πρέφα; *** Έπαιξε κανονικά με καπίκια ή με ευρωσέντσια; *** Πρέπει να σολάρισε αβέρτα, καθ' όσον η πρέφα θέλει λίγο μυαλό μεν, καλής ποιότητος δε. *** Να δω τον Άδωνι πρεφαδόρο, να παίζει στην μέση εφτά αχρωμάτιστα με πέντε τραβηχτές, να την καταβρώ όπως θα κοκκινίζουν τα μαγουλάκια του. *** Άσε την πρέφα στους άντρες, αγόρι μου, και ρίχτο στα πεντόβολα, να παίξει κι η Ευγενία. *** Από χαρτιά, παίζε μόνο μουντζούρη. *** Κωλόχαρτος: "Η στοχοποίησή μου από τρομοκράτες είναι συνεχής." *** Άδωνι, σύνελθε! *** Αυτό που σου κάνουν λέγεται πλάκα, όχι τρομοκρατία. *** Αν σε στοχοποιήσουν τρομοκράτες, ούτε να κλάσεις δεν θα προλάβεις. *** ...Κουμ Καν, Τριόμφο, Κατεργάρης, Μπουρλότ... *** Μια και τό 'φερε η κουβέντα, έχετε ποτέ τρομοκρατηθεί απ' αυτούς που κάποιοι αποκαλούν "τρομοκράτες"; *** Φοβηθήκατε ποτέ την 17 Νοέμβρη ή τον Μαζιώτη; *** Εμένα προσωπικά δεν με πολυπειράζει να σφίγγουν κάπου-κάπου μερικοί κώλοι. *** Πορτοσάλτε: "Τι έγινε
Γλυκούλης είπατε; Χμμμ...
σύντροφοι στην Ολλανδία κι έπεσε μούγκαφον, επειδή κέρδισε ο ολλανδός Μητσοτάκης;" *** Άρη, τό 'καψες ντιπ για ντιπ; *** Θες να σου κάνει αγωγή επί εξυβρίσει ο Ρούτε; *** Λεβεντάκο μου, ο ολλανδός Μητσοτάκης βγήκε τρίτος, πίσω και από τους φασίστες. *** Άσε που δεν είναι και μεγάλη επιτυχία να παίρνεις 20% λιγώτερες έδρες απ' ότι στις προηγούμενες εκλογές, έτσι δεν είναι; *** ...Κοντσίνα, Πόκα, Τριάντα ένα, Ουίστ... *** Α propos, παιδιά, ο Βίλντερς, η Λεπέν, ο Σαλβίνι, ο Κάτμαν κλπ δεν είναι ούτε "ευρωσκεπτικιστές" ούτε "λαϊκιστές". *** Φασίστες είναι, μη μπερδεύεστε. *** Αυτό που ο Κιμούλης παραιτήθηκε από πρόεδρος του Ιδρύματος Νιάρχου πριν καλά-καλά αναλάβει, πώς σας φαίνεται; *** Εμένα κάπου πάει το μυαλό μου, ειδικά αφ' ότου έμαθα ότι τον διαδέχτηκε η Πέμυ. *** Γιώργο, πάω στοίχημα ότι έβαλε το χέρι του ο Ανγκ Λι. *** ...Θανάσης, Πικέτο, Μπλόφα, Ξερή... *** Μικροδράκουλας_1: "Το δικό μας εθνικό σχέδιο εξόδου από την κρίση, είναι ένα τρίγωνο με τρεις κορυφές." *** Καλέ, άει στο διάολο! *** Σχέδιο Toblerone; *** Τριγώνισες το τρίγωνο, ρε μεγάλε; *** Εμ, Χάρβαρντ είναι αυτό. *** Η πουτάνα η αριστεία δεν κρύβεται, πώς να το κάνουμε! *** Μικροδράκουλας_2: "Βρέχει λεφτά κι εμείς κρατάμε ομπρέλλα επειδή η κυβέρνηση παίζει θέατρο." *** Αν υποψιαστώ ότι αυτά είναι τα λεφτά που έβλεπε το ζαβό πριν οχτώ χρόνια, θα αυτοκτονήσω με λουκουμόσκονη. *** Κούλη, είναι σίγουρο ότι σου είπαν "λεφτά" και όχι "σκατά"; *** Αλλά πάλι... ο λαός λέει ότι αν πέσεις σε σκατά, λεφτά θα πάρεις, οπότε... τρέχα! *** ...Πόκερ, Αγωνία, Εφτάρα, Είκοσι ένα... *** Υποθέτω ότι σας στενοχώρησε κι εσάς ο άδικος χαμός τής Βιργινίας Λεούση. *** Μεγάλο το πλήγμα, παιδιά. *** Η Λίτσα είναι ντεφορμέ, ο Πητ έχει εξαφανιστεί, ο Χορταρέας έχει μπλεξίματα... *** Πού διάβολο θα πάμε τώρα να λύσουμε τα προβλήματά μας, μου λέτε; *** Διπλός ελληνικός σκέτος με ηλεκτρονικό τσιγάρο, βρε βλαμμένα; *** Σαν να παρφουμάρεσαι για να κάνεις σάιμπερ-σεξ ένα πράμα. *** Σας έχω ικανούς να πάτε σε ψησταριά και να ζητήσετε μπιφτέκι λαχανικών. *** Πάρτε μια λεμονίτα με το ηλεκτρονικό, μη τα ισοπεδώνουμε όλα πια! *** Σάλα-τραπεζαρία ένα, μη χέσω; *** ...Μπριτζ, Γιούκρι, Παππάς, Μπάτσικα... *** Ας
Όχι κι εσύ, ρε Παύλο! Και ξέχασες και την ημερομηνία!
πούμε ότι με λένε Βόλφγκαγκ, είμαι υπουργός οικονομικών της Γερμανίας και κάποιος μου στέλνει δέμα από Ελλάδα. *** Πόσο πιθανό είναι να πιστέψω ότι μέσα έχει ελιές Καλαμών ή χαλβά Φαρσάλων; *** Αυτό που έχετε τον Κωλόχαρτο για τόσο μαλάκα ώστε να ταχυδρομήσει βόμβα με τα στοιχεία του επάνω, με ξεπερνάει. *** Πάντως, μπράβο στα ΕΛΤΑ που έκαναν έγκαιρα την παράδοση. *** Σιγά-σιγά γινόμαστε Ευρώπη, ε; *** Τώρα που το σκέφτομαι... παίζει να έβαλε ο Σώυμπλε τα γκαζάκια στο κωλοχαρτέικο για εκδίκηση; *** ...Μπακαράς, Κανάστα, Τσογολί, Εκαρτέ... *** Ρε Μήτσο, άρχισες δίαιτα λόγω εμφράγματος, έτσι; *** Δυο κακά μαζεμένα δεν φτάνουν; *** Θα πας και γυμναστήριο για να τριτώσουν; *** Αληθεύει ότι ρίξανε στον Αρτέμη οχτώ χρόνια; *** Μα τον Δία! *** Όχι, ρε γαμώτο και δεν πρόλαβα να ξοφλήσω την εφορία! *** Και το 'λεγε ο Παΐσιος: "Θα έχετε 600 δισ. και θα είναι σαν να μην έχετε μία." *** Μπλουζάκια Free Artemis κυκλοφόρησαν ή ακόμα; *** Πώς σχολιάζετε το ότι οι τούρκοι βάλανε Ζορμπά στα ηχεία μόλις μπήκε το τέταρτο γκολ; *** Εγώ γέλασα αλλά πιστεύω ότι ο Χατζηδάκις θα ταίριαζε καλύτερα στην περίσταση. *** "Πώς θά 'θελα να είχα ένα και δύο και τρία και τέσσερα..." *** Εκεί φτάσαμε με τον ΣυΡιζΑ, να μας τρολλάρουν οι ούννοι. *** ...Μπιρίμπα, Αβησσυνία, Κιάμο, Πινάκλ... *** Βρούτσης: "Αριστερά είναι η τέχνη τού τίποτα." *** Όταν το μηδενικό καμαρώνει που δεν είναι τίποτα, φασκελοκουκούλωστα. *** Μια και μιλάμε για μηδενικά, εσείς την ξέρατε αυτή την... πώς την είπατε; Τάνια Κέλλυ; *** Αυτή δεν είπε ότι μισεί και σιχαίνεται την Ζωζώ επειδή είναι 100 χρονών και βγαίνει με τα μπούτια έξω; *** Την Ζωζώ δεν θα την πιάνεις στο στόμα σου,
Αντετομπόμπο
μωρή πατσαβούρα! *** Την Ζωζώ! *** Τόσους άντρες που έχουν πάθει ταράκουλο για την Ζωζώ, μωρή, ούτε στον ύπνο σου δεν θα τους δεις. *** Άσε που την προστατεύει και η αρχαιολογική υπηρεσία. *** Όχι, δεν με ενοχλούν οι τρανς, όπως δεν με ενοχλούν οι γκαίυ και οι στρέιτ. *** Με ενοχλούν αυτοί που νομίζουν ότι κάποιοι είναι επειδή είναι τρανς, γκαίυ ή στρέιτ. *** ...Ραμί, Κομήτης, Σκατ, Βίδα... *** Μητσόπουλος_1: "Χωρίς τον Μεταξά θα μιλούσαμε γερμανικά." *** Ρε σεις, αυτός δεν είναι ο οννεδίτης που πάει για βουλευτής τής ΝουΔου; *** Μπαγάσα Κούλη, όλους τους άριστους μαζεύεις! *** Πρόσεχε μη σου ξεφύγει ο Καιάδας! *** Μητσόπουλος_2: "Εμείς θα πάρουμε πίσω την Κωνσταντινούπολη, την Σμύρνη και την Μεγάλη Ελλάδα." *** Κούλη, κάνε και μια κρούση στον Κασιδιάρη... πού ξέρεις... *** Επ' ευκαιρία, ας πει κάποιος στον άριστο ότι η Μεγάλη Ελλάδα ήταν στην νότια Ιταλία κι όχι στην Τουρκία. *** Θα πάτε στο Αστεροσκοπείο στο Θησείο αύριο, έτσι; *** Ναι βρε, θα έχει παρατήρηση άστρων με συνοδεία λύρας. *** Φοβάστε ότι θα μαζευτούν πολλά γίδια εκεί; *** Ε, τότε βγήτε σε καμμιά ραχούλα με κανονικά γίδια και δείτε τ' αστέρια με συνοδεία φλογέρας. *** ...Μπεζίκι, Σεμέν ντε φερ, Χαρακίρι, Ζήτουλας. *** Έχετε σκεφτεί ότι η ενέργεια του Άδωνι ίσως σημαίνει ότι η επόμενη προεκλογική εκστρατεία θα γίνει α λα παλαιά, στα καφενεία; *** Το ιστολόγιο το σκέφτηκε, γι' αυτό προτείνει σήμερα στους πολιτευτές να αρχίσουν εντατικά φροντιστήρια στα παιχνίδια τράπουλας
Ευτυχισμένα χρόνια
που παίζουν οι έλληνες. *** Οι εκλογές δεν θα αργήσουν, βιαστείτε παιδιά! *** Σταύραξ: "Μια σειρά νέα στελέχη εμφανίστηκαν και είναι έτοιμοι να παλέψουν για τις αρχές του Ποταμιού." *** Σταύρακα, αν τους στρατολόγησε ο Ψαριανός, κράτα μια πισινή. *** Κάτι άλλοι που είχε φέρει παλιότερα, σήμερα είναι στην ΝουΔου και στο ΠαΣοΚ. *** Το σημερινό φωτοκουίζ μάλλον είναι από τα ευκολώτερα και σίγουρα αρκετοί από σας αναγνώρισαν τον -80χρονο σήμερα- σερ Φίλιπ Άντονυ Χόπκινς. *** Τον βλέπετε και στην τελευταία φωτογραφία τού 1990, από τα γυρίσματα της ταινίας Η Σιωπή των Αμνών, ως Χάννιμπαλ Λέκτερ, να κουβεντιάζει όλο χαμόγελα με τον σκηνοθέτη Τζον Ντέμμε. *** Αν ανήκετε σ' αυτούς που νομίζουν ότι ο μεγάλος αυτός ηθοποιός είναι άγγλος, ήρθε η ώρα να μάθετε ότι είναι βέρος ουαλός. *** Και για να μη το ξεχάσετε, λέω να σας αποχαιρετήσω βάζοντας στο πικάπ ένα άλμπουμ του διασημότερου μουσικού που έβγαλε ποτέ η Ουαλία. *** Φυσικά, μιλάμε για τον -επίσης σερ- Τομ Τζόουνς και αυτό το άλμπουμ δεν θα μπορούσε να είναι άλλο από το θρυλικό "Delilah" του 1968, για να απολαύσετε το πασίγνωστο ομώνυμο κομμάτι. *** Αφήστε την μουρμούρα και τις διαμαρτυρίες επειδή σήμερα προτίμησα την ποπ από την ροκ και ακούστε χωρίς προκαταλήψεις. *** Ποπ δεν σημαίνει απαραίτητα Πασχάληδες και Χαριτοδιπλωμένους, εντάξει; *** Να περάσετε πολύ όμορφα το Σαββατοκύριακό σας και όσοι παίζετε χαρτιά να θυμάστε ότι σύμφωνα με την λαϊκή σοφία... *** ...η πρέφα θέλει υπομονή και το μουνί κυνήγι. ***

17 Μαρτίου 2017

Η περιπέτεια της Ισλανδίας (2)

Μετά το εκκωφαντικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, βρεττανοί και ολλανδοί υποχρεώθηκαν να ξανακαθήσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τους ισλανδούς, για μια νέα συμφωνία με πιο λογικούς όρους. Η Ισλανδία θα αναλάμβανε να αποζημιώσει πλήρως τους ξένους καταθέτες εντός μιας τριακονταετίας (από το 2016 μέχρι το 2046, αντί του 2024 της πρώτης συμφωνίας) και με επιτόκιο 3% (αντί του 5,55%), ενώ σε καμμιά περίπτωση τα ετήσια τοκοχρεωλύσια δεν θα ξεπερνούσαν το 5% των δημοσίων εσόδων. Το συνολικό ποσό των αποζημιώσεων υπολογίστηκε σε 4,6 δισ. ευρώ (κάπου το μισό ΑΕΠ) και η ισλανδική κυβέρνηση θα εύρισκε αυτά τα λεφτά από την ρευστοποίηση της περιουσίας τής ήδη πτωχευμένης τράπεζας Landsbanki, η οποία απετιμάτο σε 594 δισ. κορώνες (περίπου 4,5 δισ. ευρώ).

Παρένθεση. Για να κάνουμε τις απαραίτητες συγκρίσεις, πρέπει να σημειώσουμε ότι τα ετήσια έσοδα του ελληνικού δημοσίου πλησιάζουν τα 50 δισ. ευρώ και τα ετήσια τοκοχρεωλύσια που πληρώνουμε κυμαίνονται από 11,2 έως 16,5 δισ. μέχρι το 2020 ενώ το 2022 θα ξεπεράσουν τα 33,3 δισ. ευρώ. Αν ίσχυε και για μας η οροφή τού 5% επί των εσόδων, δεν θα πληρώναμε ποτέ πάνω από 2,5 δισ. ετησίως. Κλείνει η παρένθεση.

Ρέυκγιαβικ, 2010.

Η συμφωνία πήγε για έγκριση στην βουλή, όπου κυβέρνηση και αντιπολίτευση την εκτίμησαν ως εξαιρετικά συμφέρουσα και την υπερψήφισαν με μεγάλη πλειοψηφία (44 ναι επί 63 βουλευτών). Όμως, ο λαός διαμαρτυρήθηκε και πάλι. Μέσα σε λίγες μέρες συγκεντρώθηκαν 40.000 υπογραφές και ο Γκρίμσσον άσκησε και πάλι βέτο! Αρνήθηκε να υπογράψει τον σχετικό νόμο και, δηλώνοντας ότι "είναι θεμελιώδες ζήτημα να έχει ο λαός νομοθετικό ρόλο", προκήρυξε νέο δημοψήφισμα. Η απογοητευμένη Σιγκουρδαντόττιρ χαρακτήρισε ως "απογοητευτική" την στάση τού προέδρου τής χώρας, ενώ οι εκπρόσωποι της Βρεττανίας και της Ολλανδίας δήλωσαν ότι οι διαπραγματεύσεις τελείωσαν και τώρα είναι η σειρά τής Ισλανδίας να ξεκαθαρίσει την στάση της.

Η αλήθεια είναι ότι η αναγγελία τού νέου δημοψηφίσματος προκάλεσε στις διεθνείς χρηματαγορές τεράστια ανησυχία, την οποία περιγράφουν γλαφυρά οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς: "Οταν ο ισλανδικός λαός αρνήθηκε να πληρώσει για τα λάθη των τραπεζιτών του, ο ουρανός δεν έπεσε στο κεφάλι των ισλανδών. Αν κάνουν το ίδιο πάλι, τότε και άλλοι μπορεί να πάρουν κάποιες ιδέες (*)". Αν οι ισλανδοί ψήφιζαν για δεύτερη φορά "Όχι", υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να δημιουργήσουν "σχολή" με το παράδειγμά τους. Αυτό έπρεπε να αποφευχθεί πάση θυσία και τα παπαγαλάκια έπιασαν και πάλι δουλειά. Ο κόσμος έπρεπε να πειστεί ότι η απόρριψη της συμφωνίας θα ισοδυναμούσε με εθνική καταστροφή (**).

Παρά τις ισχυρές πιέσεις και την καταστροφολογία, στις 9 Απριλίου 2011 οι ισλανδοί απέρριψαν εκ νέου την συμφωνία, με μικρότερη μεν αλλά επίσης ισχυρή πλειοψηφία: 59,77% Όχι - 40,23% Ναι. Οι εξοργισμένοι με το αποτέλεσμα βρεττανοί και ολλανδοί δήλωσαν ότι δεν επρόκειτο να πάνε σε νέες διαπραγματεύσεις αλλά θα προσέφευγαν στην δικαιοσύνη. Κι επειδή η Ισλανδία είναι εκτός δικαιοδοσίας των ευρωπαϊκών δικαστηρίων ως μη μέλος τής Ευρωπαϊκής Ένωσης, προσέφυγαν στην επιτροπή παρακολούθησης τής EFTA (***).

Κατά την εκδίκαση της υπόθεσης, οι ισλανδοί υποστήριξαν ότι ποτέ δεν αρνήθηκαν να καταβάλουν τις νόμιμες αποζημιώσεις σε ξένους καταθέτες, πλην όμως τέτοια υποχρέωσή τους δεν προέκυπτε από καμμία διεθνή σύμβαση. Επίσης, υποστήριξαν ότι η χώρα τους τήρησε πάντοτε με απόλυτη συνέπεια όλες τις υποχρεώσεις της που απέρρεαν από οποιαδήποτε συμφωνία. Τελικά, το 2013, η επιτροπή κατέληξε στην απόφαση ότι η Ισλανδία δεν ήταν υποχρεωμένη να καταβάλει οποιαδήποτε αποζημίωση σε βρεττανούς και ολλανδούς καταθέτες, ούτε καν τα ποσά που αντιστοιχούσαν στην εγγύηση ελάχιστης κατάθεσης.


Κάπου εδώ, η ιστορία με τις αποζημιώσεις έλαβε τέλος. Χάρη στα δυο δημοψηφίσματα, οι ισλανδοί δεν φορτώθηκαν το κόστος διάσωσης των βρεττανών και ολλανδών καταθετών. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι αποδόθηκε δικαιοσύνη: αφού οι τράπεζες βούλιαξαν, πήραν μαζί τους τα χρήματα και των ντόπιων και των ξένων καταθετών τους, χωρίς οι μεν να καλύψουν τις ζημιές των δε από πάνω.

Και τώρα γεννιούνται καινούργια ερωτήματα. Αυτή η στάση των ισλανδών στα δυο δημοψηφίσματα τί αποτέλεσμα είχε; Δικαιώθηκαν οι καταστροφολόγοι υποστηρικτές των "Ναι" και κατά πόσο; Ο λαός βγήκε κερδισμένος ή, έστω, αλώβητος απ' αυτή την περιπέτεια; Οι ζημιές αποκαταστάθηκαν πλήρως ή όχι; Τις απαντήσεις θα τις αναζητήσουμε στην συνέχεια.

Ο πρώην πρωθυπουργός της Ισλανδίας Γκέιρ Χάαρντε (δεξιά) συνομιλεί με τον δικηγόρο του.
To 2012, o Χάαρντε πέρασε από δίκη για τις ευθύνες του στην κρίση και καταδικάστηκε.

-------------------------------------
(*) Michael Hudson, "Will Iceland Vote “No” or commit financial suicide?", 8/4/2011.
(**) Ακόμη και το δικό μας tvxs έγραφε στις 21/2/2011: "Η ψήφιση του σχεδίου αναμένεται να αποκαταστήσει τις σχέσεις της Ισλανδίας με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες καθώς και να ενισχύσει την πιστοληπτική της ικανότητα, σημεία απαραίτητα για την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο μερίδα του πληθυσμού εξακολουθεί να θεωρεί μη απαραίτητη την οικονομική επιβάρυνση των πολιτών για να διορθώσουν τα λάθη των ιδιωτικών τραπεζών".
(***) European Free Trade Association - EFTA (Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών - ΕΖΑΣ): Ένωση που ιδρύθηκε το 1960 από χώρες που δίσταζαν να ενταχθούν στην ΕΟΚ. Μέλη της είναι σήμερα η Ελβετία, η Ισλανδία, η Νορβηγία και το Λιχτενστάιν. Αυστρία, Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία, Πορτογαλία και Φινλανδία διετέλεσαν μέλη μέχρις ότου εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

16 Μαρτίου 2017

Η περιπέτεια της Ισλανδίας (1)

Στο 77ο κεφάλαιο της Ανατομίας του νεοφιλελευθερισμού ("Η Ισλανδία καταρρέει") είχαμε αναφερθεί αναλυτικά στα αίτια που οδήγησαν την ισλανδική οικονομία στην καταστροφή τού 2008. Τότε, στο υστερόγραφο εκείνου του κειμένου, είπαμε ότι "η ισλανδική κυβέρνηση προσπάθησε να φορτώσει τα βάρη στις πλάτες των πολιτών αλλά κατέρρευσε από τον λαϊκό ξεσηκωμό. Αυτή η αντίδραση του ισλανδικού λαού έχει πολύ ενδιαφέρον αλλά ξεφεύγει από το πλαίσιο αυτών των σημειωμάτων". Σήμερα, πέντε χρόνια αργότερα, θα συμπληρώσουμε τα κενά που άφησε εκείνη η αφήγηση. Εννοείται ότι κρατάμε κατά νου όσα είπαμε τότε, για να μην επαναλαμβανόμαστε.

Ρέυκγιαβικ, 2009: Το κοινοβούλιο περικυκλωμένο από διαδηλωτές.

Στην Ανατομία αναλύσαμε τις αιτίες που οδήγησαν σε κατάρρευση το τραπεζικό σύστημα της Ισλανδίας και αναφερθήκαμε στην ζημιά που έπαθαν οι ξένοι επενδυτές (κυρίως άγγλοι και ολλανδοί). Όμως, τεράστια ζημιά έπαθε και η συντριπτική πλειοψηφία των ντόπιων καταθετών, όσοι δηλαδή είχαν εμπιστευτεί τις οικονομίες τους στις τρεις μεγαλύτερες τράπεζες της χώρας που χρεωκόπησαν, αφού η κρατική εγγύηση μόλις που ξεπερνούσε τις 20.000 ευρώ ανά καταθέτη, πράγμα που σημαίνει ότι διασώθηκε μόνο ένα μικρό μέρος τής ιδιωτικής αποταμίευσης.

Όμως, δεν ήσαν μόνο οι καταθέσεις που επλήγησαν από την τραπεζική κατάρρευση. Ήταν και το χρηματιστήριο, που γκρεμίστηκε χειρότερα από εκείνο της Νέας Υόρκης το 1929. Ηταν και η βίαιη υποτίμηση της κορώνας, που έκανε απλησίαστα όλα τα εισαγόμενα είδη (φυσικά και τα πρώτης ανάγκης). Ηταν και η ανεργία που εκτινάχτηκε, καθώς οι μεν εγκατεστημένες στην χώρα ξένες επιχειρήσεις το έβαλαν στα πόδια οι δε ντόπιες πάλευαν να αποφύγουν το λουκέτο. Ήταν και οι οκτώ χιλιάδες νέοι άνθρωποι που πήραν των ομματιών τους αναζητώντας δουλειά στα ξένα, ένας αριθμός που αντιστοιχεί στο 2,5% του συνολικού πληθυσμού τής Ισλανδίας.

Κι ενώ οι ισλανδοί προσπαθούν να καταλάβουν από πού τους ήρθε η κατακεφαλιά, την άνοιξη τού 2009 μπαίνουν μπρος οι διαπραγματεύσεις τής νεοεκλεγμένης κυβέρνησης (συνεργασία μεταξύ σοσιαλδημοκρατών, πράσινων και κινημάτων της αριστεράς) με την Βρεττανία και την Ολλανδία, προκειμένου να αποζημιωθούν οι ξένοι καταθέτες και επενδυτές που έχασαν τα λεφτά τους. Με βάση την δέσμευση του δεξιού πρώην πρωθυπουργού Γκέιρ Χάαρντε ότι οι τραπεζικές οφειλές θα εξοφληθούν πλήρως, βρεττανοί και ολλανδοί δεν απαίτησαν απλώς τα κεφάλαιά τους αλλά και τους προσδοκώμενους τόκους (!), ζητώντας οι μεν 2,4 δισ. λίρες και οι δε 1,3 δισ. ευρώ. Αυτά τα ποσά θα έπρεπε να αποδοθούν πλήρως ως το 2024, με μόνη "ευκολία" μια περίοδος χάριτος ως το 2016.

Εδώ πρέπει να κάνουμε μια στάση. Για να γίνουν πλήρως αντιληπτοί οι αριθμοί που αναφέρουμε, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Ισλανδία είναι μια χώρα 320.000 κατοίκων με ΑΕΠ (2008-2010) 9,7-9,9 δισ. ευρώ. Συνεπώς, μιλώντας προηγουμένως για 8.000 ισλανδούς μετανάστες, είναι σαν να μιλάμε για 275.000 έλληνες σε αντίστοιχη περίπτωση. Επίσης, όταν λέμε ότι βρεττανοί και ολλανδοί απαιτούν κάπου 4 δισ. ευρώ ως αποζημιώσεις, είναι σαν να απαιτούν 12.500 ευρώ από κάθε ισλανδό. Ακόμη, αυτά τα 4 δισ. αντιστοιχούν περίπου στο 40% του ισλανδικού ΑΕΠ, δηλαδή είναι σαν να ζητούν από μας να πληρώσουμε αποζημιώσεις κάπου 70 δισ. ευρώ. Τα εμπεδώσαμε τώρα τα νουμεράκια; Ωραία. Πάμε παρακάτω, λοιπόν.

Η κυβέρνηση της Γιοχάννας Σιγκουρδαντόττιρ κατάπιε αμάσητες τις απαιτήσεις βρεττανών και ολλανδών, προκειμένου να τους καλοπιάσει και να τους έχει συμπαραστάτες στην υλοποίηση των σχεδίων της για είσοδο της Ισλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με δηλώσεις σαν αυτές που έχουμε ακούσει κατ' επανάληψη κι από τους δικούς μας ηγέτες (π.χ. "το κράτος έχει συνέχεια", "η Ισλανδία είναι μικρή χώρα αλλά σέβεται τις δεσμεύσεις της" κλπ), η Σιγκουρδαντόττιρ πάτησε με την σειρά της στην δέσμευση του προκατόχου της για εξόφληση των οφειλών και έφερε την συμφωνία στην βουλή, όπου και εγκρίθηκε με διαδικασίες κατεπείγοντος και 33 θετικές ψήφους (έναντι 30 αρνητικών).

Τα όργανα άρχισαν αμέσως μόλις υπερψηφίστηκε η συμφωνία. Την ίδια κιόλας μέρα, σχεδόν όλοι οι ισλανδοί βγήκαν στους δρόμους, παραλύοντας την χώρα. Κι όχι απλώς βγήκαν αλλά έμειναν κιόλας, ενώ σε ελάχιστο χρόνο συγκέντρωσαν 61.000 υπογραφές (!!) με τις οποίες ζητούσαν από τον πρόεδρο της χώρας Όλαφουρ Γκρίμσσον διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Ο Γκρίμσσον σεβάστηκε την λαϊκή απαίτηση και αρνήθηκε να υπογράψει τον νόμο που είχε ψηφίσει η βουλή, οδηγώντας την χώρα σε δημοψήφισμα, το οποίο ορίστηκε τελικά για τον Μάρτιο του 2010.

Το βέτο τού Γκρίμσσον προκάλεσε παγκόσμια αναταραχή. Από πότε οι πολίτες μιας χώρας είχαν δικαίωμα να αποφασίζουν για το αν η κυβέρνησή τους πρέπει να υλοποιεί τις δεσμεύσεις της ή όχι; Από πότε οι συμφωνίες κορυφής έπρεπε να εγκρίνονται και από την βάση για να καταστούν ισχυρές; Από πότε οι χρηματαγορές ήσαν υποχρεωμένες να ρωτούν τον λαό αν θέλει να του φορτώσουν την χασούρα τους ή όχι; Με δυο λόγια: από πότε σηκώθηκαν τα πόδια να βαρέσουν το κεφάλι;

Γιοχάννα Σιγκουρδαντόττιρ και Όλαφουρ Γκρίμσσον. Το ύφος τους είναι εύγλωττο.

Εννοείται ότι λυτοί και δεμένοι απ' όλον τον κόσμο έπεσαν αμέσως πάνω στους ισλανδούς, με σκοπό να τους αναγκάσουν να ψηφίσουν "Ναι". Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διατυμπάνισαν σε όλους τους τόνους ότι η αρνητική ψήφος θα σήμαινε ματαίωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, το ΔΝΤ ξεκαθάρισε ότι είχε έτοιμη μια βοήθεια 10 δισ. δολλαρίων σε περίπτωση που το αποτέλεσμα θα ήταν θετικό, οι οίκοι αξιολόγησης απείλησαν να βαθμολογήσουν ως "σκουπίδια" τα ισλανδικά ομόλογα αν έβγαινε το "Όχι" και τα ντόπια παπαγαλάκια δεν έπαψαν στιγμή να επισείουν τον κίνδυνο της εθνικής καταστροφής σε περίπτωση που ο λαός "παρασυρόταν" και δεν ενέκρινε την συμφωνία.
 
Εννοείται, επίσης, ότι η κυβέρνηση έκανε κι αυτή ό,τι μπορούσε. Ως την τελευταία στιγμή, ο υπουργός οικονομικών Στέινγκριμουρ Σίγκφουσσον και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας Άρνορ Σίγκβατσσον συζητούσαν με βρεττανούς και ολλανδούς, ψάχνοντας να βρουν τρόπο να ακυρώσουν το δημοψήφισμα. Ταυτόχρονα, η προπαγάνδα υπέρ του "Ναι" εντεινόταν, ξεπερνώντας και τα όρια της τρομοκρατίας, πλην χωρίς αποτέλεσμα. Όπως είπε χαρακτηριστικά ο λογοτέχνης Έιναρς Μαρ Γκούντμουντσσον: "Μας είπαν ότι αν απορρίψουμε τους όρους, θα γίνουμε η Κούβα του Βορρά. Αλλά αν συμφωνήσουμε, θα γίνουμε η Αϊτή του Βορρά"(*).

Τελικά, κανένας δεν κατάφερε να κάμψει το λαϊκό φρόνημα. Οι ισλανδοί είχαν αποφασίσει ότι την ζημιά δεν πρέπει να την πληρώσει ο λαός αλλά οι banksters (κατά το gangsters) και η απόφασή τους αυτή διατρανώθηκε το βράδυ τής 6ης Μαρτίου 2010, όταν έκλεισαν οι κάλπες και βγήκε το αποτέλεσμα. Το χαστούκι ήταν τόσο δυνατό ώστε ακούστηκε στα πέρατα του σύμπαντος: 98,2% Όχι - 1,8% Ναι! Ποιός θα μπορούσε να αμφισβητήσει μια τόσο πανίσχυρη λαϊκή ετυμηγορία;

Η συνέχεια αύριο.

-------------------------------------------------
(*)  Ambrose Evans-Pritchard, "Angry Iceland defies the world", The Telegraph, 6/1/2010.

15 Μαρτίου 2017

Πανεπιστημιακή εγκυρότητα σε διατεταγμένη υπηρεσία

Στις 19 Φεβρουαρίου, η Καθημερινή δημοσίευσε ένα κείμενο με τίτλο "Το Grexit παραμένει καταστροφικό για την Ελλάδα", το οποίο υπογράφεται από δεκατέσσερις (!) έλληνες οικονομολόγους καθηγητές διαφόρων πανεπιστημίων (ΜΙΤ, Tufts, Yale, Goethe, New York, Bern, London School o Economics, Κρήτης κλπ), με πιο γνωστό τον κύπριο νομπελίστα σερ Χριστόφορο Πισσαρίδη.

Ας με συγχωρήσουν οι πολυπράγμονες καθηγητές αλλά η ελλιπής μου μόρφωση δεν μου επιτρέπει να παρακολουθήσω την σκέψη τους. Μάλιστα δε, ακροβατώντας στα όρια της ύβρεως ή και της βλασφημίας, θα τολμήσω να πω ότι -κατά την ταπεινή μου άποψη, πάντα- το συγκεκριμένο κείμενο προσβάλλει και την πανεπιστημιακή τους ιδιότητα και την νοημοσύνη ημών των απλών θνητών. Μα... συγγνώμη κιόλας... πείτε μου αν αυτό είναι κείμενο πανεπιστημιακών δασκάλων:

Χριστοφόρος Πισσαρίδης, Στέλιος Ράμφος και Βίκυ Φλέσσα συζητούν το "Ελληνικό Παράδοξο" (26/4/2013).
Στις 10 Μαρτίου 2017, ο Πισσαρίδης συζήτησε και πάλι "Στα άκρα" με την Φλέσσα για το μέλλον τού ευρώ.
Στην επταετία της κρίσης, η Ελλάδα έχασε τη θέση που κατείχε ανάμεσα στις οικονομίες του ευρωπαϊκού πυρήνα. Η σημερινή της κατάσταση αντικατοπτρίζει την παραγωγικότητά της, πράγμα που σημαίνει ότι η βελτίωση την πρώτη οκταετία του 21ου αιώνα ήταν απατηλή, αποτέλεσμα της τεχνητής αύξησης της κατανάλωσης μέσω δανεισμού. Τέτοιος δανεισμός θα είναι ανέφικτος επί πολλά χρόνια σε περίπτωση Grexit.
(...)
Οι μακροχρόνιες συνέπειες του Grexit θα είναι ακόμη πιο δραματικές για το βιοτικό μας επίπεδο. Το κατρακύλισμα της παραγωγικότητας έχει σταματήσει μόνο και μόνο γιατί η χώρα παραμένει στη ζώνη του ευρώ. Εξω απ’ το ευρώ, η παραγωγικότητα και το βιοτικό μας επίπεδο θα μειωθούν σημαντικά. Οι σύγχρονες και ευημερούσες οικονομίες, στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο, βασίζονται στην αγορά και τον υγιή ανταγωνισμό, χρησιμοποιώντας τον πλούτο που παράγεται για να χρηματοδοτήσουν ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος.
(...)
Η αύξηση της παραγωγικότητας, το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, η δραστική μείωση της γραφειοκρατίας ιδιαίτερα στο μέτωπο των επενδύσεων, η ιδιωτικοποίηση τομέων της οικονομίας όπου το κράτος απέτυχε, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την αναστροφή της κρίσης. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές είναι απαραίτητες ανεξάρτητα από το τι νόμισμα θα έχουμε. Εάν όμως έχουμε νέα δραχμή θα είναι πάρα πολύ πιο δύσκολο να γίνουν, βυθίζοντας την χώρα σε μακροχρόνια φτώχεια.
Από πού να αρχίσω και πού να σταθώ δίχως να τραβήξω τα μαλλιά μου; Ήταν ποτέ η Ελλάδα "ανάμεσα στις οικονομίες του ευρωπαϊκού πυρήνα"; Εγώ θυμάμαι μια ζωή να μας χαρακτηρίζουν και να μας συμπεριφέρονται ως παρίες τής Ευρώπης κι ας είναι καλά ο "εκ βορρά κίνδυνος" λόγω του οποίου μας ντάντευαν μη και κάνουμε καμμιά κουτουράδα. Παράλληλα, δεν καταλαβαίνω τι είναι αυτό που ενοχλεί τους πανεπιστημιακούς μας; Το ότι χάσαμε την θέση που κατείχαμε στον ευρωπαϊκό πυρήνα, την οποία είχαμε καταλάβει με "απατηλό" τρόπο και "τεχνητή αύξηση της κατανάλωσης μέσω δανεισμού", όπως λένε οι ίδιοι; Και τί θέλουν τώρα; Να αποφύγουμε το Grexit ώστε να συνεχίσουμε να δανειζόμαστε και να εξακολουθήσουμε την απάτη μας; Μάλλον κάτι δεν καταλαβαίνω αλλά τί;

Πάμε παρακάτω. Λένε οι δάσκαλοί μας ότι χάρη στο ευρώ σταμάτησε το "κατρακύλισμα της παραγωγικότητας". Συγγνώμη αλλά το πιθανότερο είναι ότι το κατρακύλισμα σταμάτησε επειδή πιάσαμε πάτο. Ακριβώς όπως αυτός που πέφτει από την ταράτσα μιας πολυκατοικίας σταματάει κάποια στιγμή να πέφτει όχι επειδή έμαθε να πετάει αλλά επειδή σκάει στο πεζοδρόμιο. Διάβολε, στην ευρωζώνη ήμασταν όταν βιώναμε μείωση του ΑΕΠ κατά 30% μέσα σε πέντε χρόνια! Και πόλεμο να είχαμε, η μείωση μικρότερη θα ήταν! Δηλαδή, αν υποθέσουμε ότι δεν ήμασταν στο ευρώ, πόσο χειρότερα θα ήσαν τα πράγματα;

Προχωρούμε. Εκείνες οι "απαραίτητες προϋποθέσεις για την αναστροφή της κρίσης" είναι για γέλια και για κλάμματα. Δηλαδή, θα βγούμε από το αδιέξοδο αν αρχίσουν να κάνουν συμβόλαια οι βενζινάδες, αν φτιάχνουν ψωμί οι τσαγκάρηδες κι αν πουλάνε φάρμακα οι μπακάληδες; Παναπεί, αυτοί φταίνε που φτάσαμε σ' αυτό το χάλι; Πάει καλά. Όταν, όμως, μιλάμε για γραφειοκρατία, ας είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί. Στην εποχή τής μηχανοργάνωσης, όποιος "επενδυτής" ενοχλείται από την γραφειοκρατία έχει συνήθως σοβαρό πρόβλημα επειδή τα χαρτιά του δεν είναι εντάξει. Θέλει π.χ. κάποιος ν' ανοίξει ένα "κέντρο διασκεδάσεως" και ενοχλείται επειδή η "γραφειοκρατία" απαιτεί ανθρώπινες τουαλέττες και έξοδο κινδύνου για περιπτώσεις φωτιάς. Ή θέλει κάποιος να στήσει ένα εργοστάσιο και τον εμποδίζει το "αγκυλωμένο" κράτος, το οποίο απαιτεί μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενώ αυτός πολύ θα ήθελε να πετάει τα απόβλητα όπου βρει.

Παρένθεση. Κάθε φορά που κάποιος επιχειρεί να μου μιλήσει για τις σφραγίδες και τις υπογραφές που χρειάζονται στο δημόσιο, τον ρωτάω αν έχει πάει ποτέ σε ιδιωτική επιχείρηση που λέγεται τράπεζα να καταθέσει ή να εισπράξει μια επιταγή. Το πόσο μ' αρέσει να βλέπω τα μούτρα του, δεν λέγεται! Κλείνει η παρένθεση.

Απόσπασμα άρθρου ενός εκ των δεκατεσσάρων πανεπιστημιακών λίγο πριν το δημοψήφισμα του 2015.

Επειδή μπορεί να είμαι χαζός αλλά δεν είμαι κακοπροαίρετος, άντε να συμφωνήσω ότι χρειαζόμαστε μεταρρυθμίσεις "ανεξάρτητα από το τι νόμισμα θα έχουμε". Οι κύριοι καθηγητές ισχυρίζονται ότι αυτές οι μεταρρυθμίσεις "θα είναι πάρα πολύ πιο δύσκολο να γίνουν" εκτός ευρώ και αναρωτιέμαι: γιατί; Πού έγκειται η δυσκολία στο να μειώσεις την γραφειοκρατία ή να ξεπουλήσεις την ΕΥΔΑΠ με δραχμή; Αυτός ο φόβος για κάτι τρομακτικό πλην αόριστο, που απλώς βρίσκεται "εκεί έξω", είναι διάχυτος σε ολόκληρο το κείμενο και δεν ταιριάζει σε πανεπιστημιακούς δασκάλους αλλά σε αγράμματους παππούδες που παραμυθιάζουν τα εγγόνια τους πως θα τα αρπάξει ο μπαμπούλας αν βγουν από το σπίτι.

Όμως, το γελοιωδέστερο απόσπασμα είναι αυτό: "Οι σύγχρονες και ευημερούσες οικονομίες, στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο, βασίζονται στην αγορά και τον υγιή ανταγωνισμό, χρησιμοποιώντας τον πλούτο που παράγεται για να χρηματοδοτήσουν ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος". Να γελάσω ή να κλάψω; Ζούμε την εποχή του νεοφιλελευθερισμού, όπου τα πάντα γίνονται βορά τού κεφαλαίου και οι δεκατέσσερις πανεπιστημιακοί ζουν στον κόσμο τους! Την ώρα που καταλύεται κάθε έννοια κοινωνικού κράτους και τα πάντα ξεπουλιώνται στους ιδιώτες, κάποιοι μορφωμένοι (ακόμη και νομπελίστες) προσπαθούν να μας πείσουν ότι οι αγορές παράγουν πλούτο "για να χρηματοδοτήσουν ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος"!! Η πανεπιστημιακή εγκυρότητα σε διατεταγμένη υπηρεσία.

Κλείνω. Άντε τώρα, λέει, να έχεις παιδί και να θες να το στείλεις να σπουδάσει στο Yale ή στο London School of Economics, ξέροντας ότι θα έχει κάτι τέτοιους καθηγητές... και να πρέπει να πληρώσεις κι από πάνω...


ΥΓ: Ελπίζω να μη βρεθεί κάποιος περαστικός αναγνώστης ο οποίος να συμπεράνει από τα παραπάνω ότι είμαι θιασώτης της επιστροφής στην δραχμή. Τους περαστικούς φοβάμαι, όχι τους τακτικούς.

14 Μαρτίου 2017

Άνγκελα Μέρκελ και oικονομικός γερμανικός εθνικισμός

Τον Οκτώβριο του 2010, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δημοσίευσε μια μελέτη με τίτλο "Θα πονέσει; Οι μακροοικονομικές επιπτώσεις τής δημοσιονομικής εξυγίανσης". Στα πλαίσια αυτής της μελέτης, οι ερευνητές έβαλαν στο μικροσκόπιο μια περίοδο τριάντα ετών (1980-2009) σε δεκαπέντε αναπτυγμένες χώρες (*), προκειμένου να καταγράψουν ιστορικά τον αντίκτυπο των δημοσιονομικών μέτρων που πάρθηκαν σε όλη αυτή την περίοδο. Με άλλα λόγια, οι ερευνητές μελέτησαν στοιχεία 450 ετών συνολικά (15 χώρες επί 30 χρόνια).

Ένα από τα ευρήματα αυτής της ιστορικής καταγραφής το οποίο σοκάρει, είναι ότι σημειώθηκαν λήψεις μέτρων δημοσιονομικής εξυγίανσης σε 173 από τα 450 αυτά έτη, κάτι που αναλογεί σε μια δέσμη μέτρων ανά δυόμισυ χρόνια. Ο ετήσιος μέσος όρος προσαρμογών όλων αυτών των μέτρων υπολογίστηκε σε 1% του ΑΕΠ, ενώ στο 20% των περιπτώσεων ξεπέρασε το 1,5%, πράγμα που σημαίνει ότι τα μέτρα δημοσιονομικών περικοπών που έπαιρναν αυτές οι χώρες, γίνονταν ιδιαίτερα αυστηρά ανά 14 χρόνια κατά μέσον όρο.

Το πλέον σοκαριστικό εύρημα, όμως, έχει να κάνει με την αποτελεσματικότητα όλων αυτών των μέτρων. Όσο κι αν ακούγεται απίστευτο, ο μέσος όρος απόδοσής τους δεν ξεπέρασε το 0,4% κι αυτό μετά από μια διετία. Από τις 173 περιπτώσεις που αναλύθηκαν, μόνο σε δύο (!) παρατηρήθηκε αξιόλογο αποτέλεσμα, στην Δανία το 1983 και στην Ιρλανδία το 1987. Με άλλα λόγια, η μελέτη θα μπορούσε να συμπληρώσει ότι οι πάσης φύσεως θυσίες των πολιτών δεν έπιασαν τόπο σε 171 από τις 173 περιπτώσεις.

Βερολίνο, 2012: Ο 94χρονος Χέλμουτ Σμιντ δίπλα στην 58χρονη Άνγκελα Μέρκελ

Λέγεται ότι ο πρώην καγκελλάριος της Δυτικής Γερμανίας Χέλμουτ Σμιντ είχε πει πως "όποιος έχει οράματα, να πάει στον γιατρό". Αντίθετα με την ευρέως διαδεδομένη σήμερα αερολογία ότι οι πολιτικοί πρέπει να έχουν όραμα, ο Σμιντ είχε βιώσει στο πετσί του τις ολέθριες επιπτώσεις των χιτλερικών οραμάτων και γι' αυτό δεν είχε καμμιά διάθεση για καινούργια. Φαίνεται ότι την άποψη του Σμιντ έχει υιοθετήσει πλήρως και η σημερινή καγκελλάριος της Γερμανίας, παρ' ότι αυτή δεν έζησε την ναζιστική φρίκη, όντας γεννημένη εννιά ολόκληρα χρόνια μετά το τέλος τού πολέμου.

Όμως, όσο κι αν η Άνγκελα Μέρκελ κατηγορείται ότι δεν έχει όραμα, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει τους δικούς της στόχους και την δική της τακτική. Στα δώδεκα -ως τώρα- χρόνια τής θητείας της, έχει δείξει τον συντηρητισμό της και την πίστη της στα γερμανικά "εθνικά ιδεώδη", κάτι που την κάνει αποδεκτή από τους μισούς τουλάχιστον γερμανούς. Στον αντίποδα, αυτή η αποδοχή είναι μοιραίο να περιορίζεται στα σύνορα της χώρας και να μετατρέπεται σε αντιπάθεια έξω απ' αυτά.

Πράγματι, εκτός Γερμανίας η Μέρκελ θεωρείται ως εκφραστής μιας πολιτικής τόσο διχαστικής ώστε να καταντά εθνικιστική, καθώς δεν διστάζει να θυσιάσει την αδύναμη ευρωπαϊκή περιφέρεια προς όφελος του γερμανικού κεφαλαίου. Αυτό έκανε στην Ιρλανδία, το έκανε στην Πορτογαλία, το επιχειρεί στην Ιταλία και το υλοποιεί με αρκετή επιτυχία στην Ελλάδα, αδιαφορώντας πλήρως για την πάγκοινη διαπίστωση ότι τα πλεονάσματα της Γερμανίας τροφοδοτούνται από τα ελλείμματα του ευρωπαϊκού νότου.

Στην πράξη, η Άνγκελα Μέρκελ εκμεταλλεύεται κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο την εσωτερική υποτίμηση που είχε πραγματοποιήσει ο προκάτοχός της Γκέρχαρντ Σρέντερ, χάρη στην οποία η τιμή τής εργασίας βυθίστηκε και, επομένως, το γερμανικό κεφάλαιο βρέθηκε σε πλεονεκτική θέση έναντι των ανταγωνιστών του όταν ξέσπασε η τρέχουσα πολύχρονη κρίση. Κι αυτός ο "καλύτερος τρόπος" που θα μπορούσε να υπάρξει συνίσταται ακριβώς σε αυτό που προωθεί ο Βόλφγκανγκ Σώυμπλε, δηλαδή την λιτότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Βεβαίως, Μέρκελ και Σώυμπλε δεν αγνοούν την μελέτη τού ΔΝΤ για την οποία μιλήσαμε στην αρχή ή οποιαδήποτε από τις αμέτρητες άλλες φωνές που επιμένουν ότι η λιτότητα είναι πρακτικά αδύνατον να ανατρέψει την ύφεση ή ότι οι δημοσιονομικές περικοπές είναι απίθανο να οδηγήσουν σε ανάπτυξη. Απλώς τις παραβλέπουν επειδή αυτό συμφέρει το γερμανικό κεφάλαιο, άσχετα αν η εμμονή τους σ' αυτή την κατεύθυνση θεριεύει τον κίνδυνο καίριου πλήγματος της ευρωζώνης ή ακόμη και κατάρρευσης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Ενός οικοδομήματος που όλο και περισσότερο δείχνει να στηρίζεται στα σαθρά θεμέλια ενός οικονομικού γερμανικού εθνικισμού, ο οποίος αντιμετωπίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση ως Lebensraum, ως τον ζωτικό του χώρο.

Υπ' αυτή την έννοια, δεν είναι τυχαίο ότι πληθαίνουν εκείνοι που συγκρίνουν την Μέρκελ με τον Χίτλερ, θεωρώντας την σημερινή καγκελλάριο εξ ίσου επικίνδυνη για την Ευρώπη με τον αρχιναζί δικτάτορα, τηρουμένων των αναλογιών. Παράλληλα, όμως, δεν λείπουν κι εκείνοι που υποστηρίζουν πως είναι τουλάχιστον αφελής η εκτίμηση ότι η Ευρώπη τού εικοστού πρώτου αιώνα μπορεί να κινδυνεύσει από τον γερμανικό οικονομικό εθνικισμό. Πάντως, αυτοί οι τελευταίοι θα ήταν καλό να ζητήσουν την γνώμη και της Ευρώπης τού εικοστού αιώνα.


Η Άνγκελα Μέρκελ ως "Εξολοθρευτής" στο εξώφυλλο του New Statesman της 25/6/2012
Επίλογος. Στις 23/3/2013, η ανδαλουσιανή τοπική έκδοση της El Pais δημοσίευσε ένα σχετικού περιεχομένου άρθρο τού καθηγητή τού πανεπιστημίου τής Σεβίλλης Χουάν Τόρρες Λόπεθ με τίτλο "Η Γερμανία κατά της Ευρώπης", όπου γίνονταν συγκρίσεις ανάμεσα στην Μέρκελ και τον Χίτλερ. Ο ισπανός καθηγητής "τόλμησε" να γράψει επί λέξει: "Η Άνγκελα Μέρκελ, όπως ο Χίτλερ, κήρυξε πόλεμο κατά της υπόλοιπης ηπείρου, αυτή την φορά για να εγγυηθεί τον ζωτικό οικονομικό χώρο τής Γερμανίας (...) Μας τιμωρεί για να προστατεύσει τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις τράπεζές της κι ακόμη για να κρύψει από τους ψηφοφόρους της την αμηχανία ενός μοντέλου που είδε το ποσοστό φτώχειας στην χώρα της να σκαρφαλώνει στο υψηλότερο επίπεδο της εικοσαετίας, το 25% των εργαζομένων να βγάζουν λιγώτερα από 9,25 ευρώ την ώρα και τον μισό πληθυσμό να κατέχει το μίζερο 1% του πλούτου της χώρας".

Το άρθρο προκάλεσε τέτοια θύελλα διαμαρτυριών εκ μέρους της Γερμανίας ώστε η ισπανική εφημερίδα αναγκάστηκε να το κατεβάσει από τον ιστότοπό της, με την δικαιολογία ότι "περιείχε δηλώσεις τις οποίες αυτή η εφημερίδα θεωρεί απαράδεκτες" και προσθέτοντας ότι "η El Pais εκφράζει την λύπη της που ένα σφάλμα στην εκτέλεση των καθηκόντων επιμέλειας επέτρεψε την δημοσίευση του εν λόγω υλικού" (**). Κάθε σύγκριση με τις δικές μας εφημερίδες που τυπώνονταν τον καιρό τής κατοχής, δεκτή.


--------------------------------------
(*) Αυστραλία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Η.Π.Α., Ιαπωνία, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Καναδάς, Πορτογαλία, Σουηδία, Φινλανδία.

(**) Sydney Morning Herald, "Storm over comparison of Merkel to Hitler", 25/3/2013

13 Μαρτίου 2017

Δεν υπάρχει περίπτωση...

... να πάψω να γελάω όποτε τους ακούω να μιλάνε για νέες αφετηρίες και νέα ξεκινήματα, για ανασυντάξεις, για ανασυστάσεις και για επανιδρύσεις. Με χρησιμοποιημένα εισιτήρια δεν πας ταξίδι και με φθαρμένα υλικά δεν φτιάχνεις τίποτε καινούργιο.

... να χωνέψω τα αμέτρητα παραμύθια για την "κρίση χρέους" που ακούω επί επτά ολόκληρα χρόνια. Παραμύθια που δεν αποσκοπούν παρά στο να με πείσουν πως εγώ είμαι ο ένοχος για τα δικά τους εγκλήματα. Το μόνο δικό μου έγκλημα είναι πως τόσα χρόνια είχα βολευτεί στον καναπέ μου και δίσταζα να κατεβώ στον δρόμο για να κλείσω τον δικό τους δρόμο. Όμως, έχω ήδη τιμωρηθεί γι' αυτό το έγκλημα και δεν σκοπεύω να το ξανακάνω.

... να πιστέψω ποτέ ότι ο τόπος καταστράφηκε από σιδηροδρομικούς που έπαιρναν μισθό 2.500 ευρώ, από τις απαράδεκτα υψηλές συντάξεις, από τον υδροκέφαλο δημόσιο τομέα με τους ένα εκατομμύριο και πλέον υπαλλήλους, από τους τυροπιτάδες που δεν κόβουν αποδείξεις, από τους εκπαιδευτικούς που κάθονται τρεις μήνες τον χρόνο ή από τους άνεργους που καλοπερνάνε χάρη στα υψηλά επιδόματα.

10/5/1985: Προεκλογική συγκέντρωση του ΠαΣοΚ στο Ολυμπιακό Στάδιο
... να ανταποκριθώ στις εκκλήσεις για ομοψυχία επειδή τάχα αυτό είναι που χρειαζόμαστε για να βγούμε από το αδιέξοδο. Δεν θα το κάνω επειδή ξέρω πως, όταν μου ζητούν ομοψυχία, ουσιαστικά μου ζητούν να καθήσω ήσυχος και να συμφωνήσω με τις επιλογές τους δίχως αντιδράσεις και διαμαρτυρίες.

... να πάψω να τους αντιστέκομαι, να τους λοιδορώ, να τους αποδομώ, να εξευτελίζω τον ήδη ευτελισμένο λόγο τους, να ειρωνεύομαι το πομπώδες αλλά κενό περιεχομένου ύφος τους, να υπακούσω πειθήνια στις εντολές τους.

... να προσμετρήσω εαυτόν στην συλλογικότητα που προκύπτει από τους πρωτοπρόσωπους πληθυντικούς που χρησιμοποιούν. Θα απορρίπτω μονίμως μπούρδες του στυλ "καταναλώνουμε περισσότερα από όσα παράγουμε", "ζούμε πάνω από τις δυνατότητές μας", "είμαστε διεφθαρμένος λαός", "όλοι μαζί τα φάγαμε". Και, φυσικά, δεν υπάρχει περίπτωση να ενθουσιαστώ στην προοπτική "όλοι μαζί θα τα καταφέρουμε".

... να αποδεχτώ ευθύνες που δεν μου αναλογούν. Αφού ποτέ δεν δούλεψα μαζί τους, δεν έφαγα μαζί τους και δεν αποφάσισα μαζί τους κι αφού ποτέ δεν μοιραστήκαμε τα ίδια όνειρα και τις ίδιες αγωνίες, ας αναλάβει καθένας τις δικές του ευθύνες. Αυτό το "στην μάχη ενωμένοι και στην μάσα χωριστά" δεν στέκει πλέον ούτε ως ανέκδοτο.

... να δικαιολογήσω τις χιλιάδες ηλιθίων που πιστεύουν πως η λύση στα προβλήματά τους είναι ο φασισμός. Ούτε να ανακαλέσω την εκτίμησή μου ότι όλοι οι ψηφοφόροι τής Χρυσής Αυγής είναι φασίστες. Όλοι! Μηδενός εξαιρουμένου.

... να απαλλάξω τα πληρωμένα παπαγαλάκια των εφημερίδων και των καναλιών, που κάνουν ό,τι μπορούν για να κρατούν τον λαό βυθισμένο στο σκοτάδι και που δεν διστάζουν να ξεπουλήσουν κάθε ιερό και όσιο προκειμένου να στηρίξουν την εξουσία των αφεντικών τους. Μαζί μ' αυτούς, δεν υπάρχει περίπτωση να απαλλάξω και όσους τους πιστεύουν επειδή έχουν κι αυτοί το φταίξιμό τους. Πώς να το κάνουμε; Αν σε μαδήσουν στον "παπά", μη ζητάς ευθύνη μόνο από τον παπατζή.

... να εκφυλιστώ από κομμουνιστής σε σοσιαλδημοκράτη. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει περίπτωση από αριστερός να γίνω πασόκος. Μια ζωή πίστευα ότι από τα λόγια πρέπει κάποτε να περνάμε στα έργα. Αυτό το πέρασμα από τα λόγια σε... άλλα λόγια, δεν είναι αριστερά. Είναι... άλλα λόγια ν' αγαπιόμαστε.

... να πάψω να θυμώνω με τους πάντες και τα πάντα. Ακόμη και με τον ίδιο μου τον εαυτό. Όταν πάψεις να θυμώνεις, δίνεις χώρο σ' εκείνους που θέλουν να σου χαϊδέψουν τ' αφτιά. Και, ως γνωστόν, ό,τι χαϊδεύει τα αφτιά, απέχει πολύ απ' την αλήθεια.

... να αισθανθώ ικανοποίηση όσες αξιολογήσεις κι αν κλείσουν, όσες συμφωνίες κι αν υπογραφούν, όσα μεγάλα λόγια κι αν ειπωθούν, όσες υποσχέσεις κι αν δοθούν, όσα ψίχουλα κι αν μοιραστούν στα πεινασμένα πλήθη. Όσο το όπλο παραμένει παρά πόδα κι όσο το κονσερβοκούτι στην πίσω βεράντα εξακολουθεί να μένει αχρησιμοποίητο, δεν δικαιούμαι να νιώσω ικανοποίηση.


[Διευκρίνιση ως επίλογος: Ξεκίνησα να γράφω ένα κείμενο για την διαφαινόμενη "συμφωνία με τους θεσμούς", η οποία θα περιλαμβάνει τσεκούρωμα του αφορολόγητου των μισθωτών, νέες μειώσεις στις συντάξεις, νέες παρεμβάσεις υπέρ των εργοδοτών στα εργασιακά κλπ. Κάποια στιγμή διαπίστωσα ότι, παράγραφο την παράγραφο και φράση την φράση, μέσα από τις λέξεις άρχισε να ξεχειλίζει μια οργή. Τελικά, αποφάσισα να σβήσω όλα τα υπόλοιπα και να κρατήσω μόνο αυτή την οργή.]

11 Μαρτίου 2017

Σαββατιάτικα (147) - τα δικτυωμένα

*** Δίκτυο Ελλήνων Ριζοσπαστών (Σάββας Τσιτουρίδης) *** Δεν κατάλαβα, τί κακό έχει ο Τσιτουρίδης; *** Καλύτεροι είναι ο Φαήλος κι ο Μπαλτάκος, που φτιάξανε κόμμα; *** Όσο να πείτε, χρειαζόταν ένα κόμμα για ριζοσπάστες. *** Από τότε που έκλεισε ο Λοβέρδος την ΡιΚΚΣυ του είχαν μείνει άστεγοι οι άνθρωποι. *** Τσιτουρίδης: "Το Δίκτυο δεν είναι κόμμα." *** Τί είναι, Σάββα μου; *** Εταιρεία διανομής τής εφημερίδας τού ΚΚΕ; *** Ντροπή σου, δεξιός άνθρωπος! *** Γιατί σας τάραξε η είδηση ότι άγγλος πατέρας βίασε την λεσβία κόρη του για να της αποδείξει ότι το σεξ με άντρες είναι καλύτερο; *** Δηλαδή, τί περιμένατε από άγγλο; *** Να ξέρει από σεξ με γυναίκα; *** Δίκτυο Ελλήνων Μαχητών (Ορέστης-Φαίδων Τσανγκ) *** Αν βλέπατε σαρβάιβο (που δεν βλέπετε, το ξέρω), θα σας ζητούσα να μου λύσετε μια απορία. *** Σωστά έχω καταλάβει ότι τον κινέζο τον λένε Ορέστη-Φαίδωνα και τον σαλονικιό Γουίλι; *** Περιμένω πώς και πώς να ψηφίσουν τον Χούτο για αποχώρηση. *** Έτσι, για να δω τον πατέρα του να ορμάει και να τα κάνει λίμπα. *** Αληθεύει ότι χώρισαν ο Μίνως με την Μαρί; *** Στα 46
Να προσέχεις τις ενέδρες, σερίφη μου!
περπατάει πλέον η πουρόγρια, πόσο να την αντέξει ο άνθρωπος; *** Για να μη πω ότι τον έκανε βούκινο με τον Φασολάκη, καθ' όσον όλοι το πιάσαμε το υπονοούμενο. *** Δίκτυο Ελλήνων Φελλών (Θάνος Πλεύρης) *** Στούπας: "Η Κύπρος έδιωξε την αριστερά που την χρεωκόπησε... Και στα δικά μας." *** Δηλαδή, Κώστα μου, κι εμάς η αριστερά μάς χρεωκόπησε; *** Πολύ πουτάνα αυτή η αριστερά τελικά. *** Σκέψου να είχε κερδίσει και τον εμφύλιο τι θα είχαμε τραβήξει από δαύτην! *** Κάνει και ο Μπεσκένης πολιτική ανάλυση στον Σκάι; *** Ρε μαλάκα Γιαλαφούζο, δεν θα αφήσεις κατακάθι που να μη το μαζέψεις στο Φάληρο; *** Μπεσκένης: "Είναι συνομωσιολογία τα χρέη των καναλιών." *** Αμ, πες μας ότι γι' αυτό τον μάζεψες. *** Μήπως είδατε την δημοσκόπηση της Εφημερίδας των Συντακτών; *** ΝΔ 33%, ΣυΡιζΑ 19%, ΚΚΕ 10%, ΠαΣοΚ 9%, ΧΑ και Σταύραξ από 8%, κυρΒασίλης 7%, ΑνΕλ 4%. *** Και δημοσίευσαν αυτό το πράγμα, ρε πούστη μου! *** Ήθελα νά 'ξερα αν το πλήρωσαν κιόλας. *** Κι ύστερα αναρωτιούνται γιατί δεν διαβάζουμε εφημερίδες. *** Δίκτυο Ελλήνων Νεφελείμ (Δημοσθένης Λιακόπουλος) *** Πολύ τον λυπήθηκα τον δόλιο τον τουρίστα που μάταια προσπαθούσε να διασχίσει τον δρόμο από διάβαση χωρίς φανάρι. *** πό δω δεν περνάνε οι πεζοί;" με ρώτησε έκπληκτος, βλέποντας να μη σταματάει κανένα αυτοκίνητο. *** υσικά", του απάντησα κυνικά, "πέρνα!" *** Πάντως, βάζω στοίχημα ότι όλοι αυτοί οι "οδηγάρες" που δεν σταματούσαν, έχουν σούρει το κατεβατό στον Βακάκη και στον πιτσιρικά που σκότωσε το κοριτσάκι στην Αλεξάνδρεια. *** Οδηγάρες από τα Lidl... *** Το γίδι παραμένει γίδι και όταν οδηγεί. *** Δίκτυο Ελλήνων Κουράδων (Θέμος Αναστασιάδης) *** Υποφάντης: "Το κράτος με τα δικά μας τα λεφτά κάνει κοινωνική πολιτική, με τα ΔΙΚΑ μας τα λεφτά." *** Πες τα, ρε Νίκο! *** Άντί να τα βάλουν ο Τσίπρας με τον Σταθάκη από την τσέπη τους, τα παίρνουν από μας, οι κερατάδες. *** Ήθελα νά 'ξερα, ρε Γιαλαφούζο, εκεί στον Σκάι υπάρχει κανείς που να μην είναι μαλάκας; *** Χατζημπούλης: "Μόνο με ελεύθερη αγορά μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα βγούμε από την κρίση." *** Κωστή, πολύ ρισκάρεις και θα βγεις
Έχει ξεφύγει το υπουργείο ή έτσι μου φαίνεται;
χαμένος. *** Σκέψου πρώτα ποιος θα σε έπαιρνε για δουλειά σε μια ελεύθερη αγορά κι ύστερα τα ξαναλέμε. *** Αυτό που οι φανατικώτεροι οπαδοί τής ελεύθερης αγοράς είναι αυτοί που τρώνε από το κράτος, πώς το εξηγείτε; *** Υπάρχει π.χ. έστω ένας στο μητσοτακέικο που να μη πληρώνεται με δημόσιο χρήμα; *** Ένας, ρε πούστη μου, ΕΝΑΣ! *** Δίκτυο Ελλήνων Κρυοκώλων (Λάκης Λαζόπουλος) *** Φαντάζομαι ότι ενημερωθήκατε για τα "σεμινάρια ρητορικής" που έκανε ο Κωλόχαρτος το Σου-Κου στην Πάτρα, έτσι; *** Πολύ ωραία και φτηνά. *** Εκατό πενή το μαλλί και μη τ' ανακατώνεις. *** Χαμός έγινε. *** Βουλευτές, υποψήφιοι βουλευτές, υποψήφιοι για υποψήφιοι βουλευτές, η μισή ΝΟΔΕ, η Ευγενία να τραβάει βίντεο... λαοθάλασσα. *** Τουλάχιστον τριάντα αρκουδιαραίοι. *** Κι ανάμεσά τους έξι ζώα που πλήρωσαν ν' ακούσουν Άδωνι, λες και δεν έχουν πρόσβαση στο Γιουτιούμπ. *** Την επόμενη φορά που θα ακούσετε για "έναν μαλάκα που αυτοχρίζεται καθηγητής", μη πάει το μυαλό σας ντε και σώνει στον Αρτέμη, έτσι; *** Δίκτυο Ελλήνων Ρητόρων (Κώστας Σημίτης) *** Αληθεύει ότι ο Μηταράκης δήλωνε την γραμματέα του ως εργαζόμενη σε μπακάλικο φίλου του; *** Και γιατί δυσανασχετείτε, παρακαλώ; *** Καμμιά δουλειά δεν είναι ντροπή. *** Άλλωστε, πιο αξιοπρεπές είναι να δουλεύεις στο παντοπωλείον "Η Αφθονία" παρά στο γραφείο τού κάθε άχρηστου Μηταράκη. *** Κούλη, ποιόν έχεις βάλει τομεάρχη για την κοινωνική ασφάλιση; *** Α, τον Μηταράκη. *** Σε προσφορά από τα Lidl τον πήρες; *** Ρουσόπουλος: "Ναι, ενδιαφέρομαι να επιστρέψω στην πολιτική." *** Δεν μπορεί, ρε πούστη μου, κάποιοι έχουν ανακαλύψει το ελιξήριο της αθανασίας. *** Με τίποτε δεν ψοφάνε. *** Ούτε
Αχ, η Μάνα... 
κατσαρίδες να ήσαν. *** A propos, έχετε ακούσει κι εσείς ότι μόνο οι κατσαρίδες θα επιβιώσουν αν γίνει παγκόσμιος πόλεμος, έτσι; *** Πείτε μου, λοιπόν, το Τέζα τί σκατά έχει μέσα και τις σκοτώνει; *** Δίκτυο Ελλήνων Αντινταβατζήδων (Κώστας Καραμανλής) *** Τζήμερος: "Θα συνεργαζόμασταν με την Ν.Δ. αν αυτή αναγνωρίζει την ανάγκη ύπαρξης μιας γνήσιας μεταρρυθμιστικής τάσης στους κόλπους της." *** Θάνο, θες να μπεις στους κόλπους τής ΝουΔου; *** Ως τσόντα ή θα γυρίσετε τσόντα; *** Εμείς πάντως, μπεις - δεν μπεις, σε έχουμε γραμμένο στον κόλπο μας.*** Φώφη: "Ένας με την Μπάρτσα, άλλος με την Παρί, εμείς επιμένουμε σταθερά Εθνική Ελλάδος." *** Ούτε μ' αυτούς που έρριξαν τέσσερα πάμε, ούτε μ' αυτούς που έρριξαν έξι. *** Είμαστε καταδικασμένοι να μείνουμε μ' αυτούς που χάνουν από τα Νησιά Φερόε. *** Δίκτυο Ελλήνων Επιστημόνων (Αργύρης Σαλιαρέλης) *** Δεν φαντάζομαι να το λέτε σοβαρά ότι η Βίσση κάνει τελεμάρκετινγκ! *** Σοβαρά το λέτε; *** Πουλάει Αλόε Βέρα; *** Παιδιά, σάμπως σοβάρεψε η κρίση. *** Έτσι που πάμε μην παραξενευτείτε αν δείτε την Μαρινέλλα να πουλάει κρεμεζί πουκάμισα. *** Μπελλούτσι: "Ο πιο συναρπαστικός άνδρας είναι ο Τζέημς Μποντ επειδή δεν υπάρχει." *** Αχ, βρε Μόνικα... *** Όχι πως διαφωνούμε αλλά μη γυρίζεις το μαχαίρι στην πληγή. *** Άσε μας να πιστεύουμε ότι μας έχετε ανάγκη. *** Τί σκατά ισχυρό φύλο είμαστε, που μας ισοπεδώνεις τόσο ανελέητα; *** Μικροδράκουλας: "Η θέση της Ελλάδας είναι στην πρώτη ταχύτητα της Ευρώπης." *** Πέμπτη δεν βλέπεις στον ορίζοντα, ρε Κούλη; *** Συνέχεια
Ευτυχισμένα χρόνια
ανηφόρα θα τραβάμε εμείς; *** Τέλος πάντων, καλύτερα στην πρώτη παρά καθιστοί πάνω στον λεβιέ. *** Δίκτυο Ελλήνων Έγκριτων (Άρης Πορτοσάλτε) *** Αληθεύει ότι πήγε ο Κασιδιάρης στον Βόλο να δώσει συνέντευξη και το έβαλε στα πόδια για να γλιτώσει το ματσούκι; *** Μήπως δεν ήταν ο Κασιδιάρης αλλά ο... Λαγός; *** Παιδιά, αυτή δεν είναι συμπεριφορά προς εκλεγμένους βουλευτές. *** Βάζουμε την δημοκρατία σε κίνδυνο έτσι. *** (Όσο εγώ λέω μαλακίες, εσείς βαράτε!) *** Κασιδιάρης: "Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να συνδέει την Χ.Α. με την υπόθεση Φύσσα." *** Άμα έχεις σκατά στο κεφάλι, κλάνεις αντί να μιλάς. *** Παιδιά, όταν δηλώνετε στο προφίλ σας στο Φέισμπουκ "σε ελεύθερη σχέση", τι ακριβώς εννοείτε; *** Εμένα μου κάνει ως ευφημισμός τού "είμαι σαβουρογάμης" ή του "είμαι τσούλα". *** Καθ' όσον σχέση σημαίνει δέσμευση, οπότε δεν κολλάει με το ελεύθερη. *** Όπως είδατε, το ιστολόγιο σέβεται απολύτως το γυναικείο φύλο και γι' αυτό δεν έκανε το παραμικρό σχόλιο για την ημέρα τής γυναίκας. *** Πόσο τυχεροί είμαστε που δεν υπάρχει ημέρα τού άντρα... *** Δίκτυο Ελλήνων Πατριωτών (Κώστας Πρέκας) *** Έλα να ανασκουμπωνόμαστε, γιατί ο τόπος έχει μεγάλη ανάγκη από κόμματα που δεν είναι κόμματα! *** Μιας και την περασμένη εβδομάδα είχαμε φωτο-κουίζ τον Νίξον, σήμερα είπα να αποκαταστήσω τις ισορροπίες, βάζοντας τον... τον βρήκατε; *** Φυσικά, τον Τζον Φιτζέραλντ Κέννεντυ. *** Στην τελευταία φωτογραφία, ηλικίας μισού αιώνα, ο μικρός που κοιτάζει δίχως δέος τον διάσημο Κάσσιους Κλαίυ (δεν έχει γίνει ακόμη Μωχάμετ Άλι) δεν είναι άλλος από τον πρόωρα χαμένο Μάικλ Τζάκσον. *** Χτες βράδυ, εκεί που πίναμε το καθιερωμένο κρασάκι μας, η γυναίκα μου προσπαθούσε να θυμηθεί εκείνο το συγκρότημα που σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα και τραγουδούσε το "Sweet Home Alabama". *** Επειδή ανέκαθεν εκτιμούσα το εξαιρετικό αισθητήριό της, βάζω στο πικάπ για χατήρι της -και για χατήρι σας, βεβαίως- το δυσεύρετο πλέον Second Helping του 1974, το δεύτερο άλμπουμ που ηχογράφησαν οι ορίτζιναλ Lynyrd Skynyrd. *** Και καθώς οι νότες του "Sweet Home Alabama" πλημμυρίζουν το δωμάτιο, σας εύχομαι από καρδιάς το σαββατοκύριακό σας να κυλήσει όσο το δυνατόν πιο μελωδικά και πιο όμορφα γίνεται. ***